શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 1.7-3

૧.૭.૪ બ્રહ્મણઃ પ્રાશિત્રહરણમ્
પ્રજાપતિર્હ વૈ સ્વાં દુહિતરમભિદધ્યૌ । દિવં વા ઉષસં વા મિથુન્યેનયા સ્યામિતિ તાં સમ્બભૂવ -

તદ્વૈ દેવાનામાગ આસ । ય ઇત્થં સ્વાં દુહિતરમસ્માકં સ્વસારં કરોતીતિ -

તે હ દેવા ઊચુઃ । યોઽયં દેવઃ પશૂનામીષ્ટેઽતિસંધં વા અયં ચરતિ ય ઇત્થં સ્વાં દુહિતરમસ્માકં સ્વસારં કરોતિ વિધ્યેમમિતિ તં રુદ્રોઽભ્યાયત્ય વિવ્યાધ તસ્ય સામિ રેતઃ પ્રચસ્કન્દ તથેન્નૂનં તદાસ -

તસ્માદેતદૃષિણાભ્યનૂક્તમ્ । પિતા યત્સ્વાં દુહિતરમધિષ્કન્ ક્ષ્મયા રેતઃ સંજગ્માનો નિષિઞ્ચદિતિ તદાગ્નિમારુતમિત્યુક્થં તસ્મિંસ્તદ્વ્યાખ્યાયતે યથા તદ્દેવા રેતઃ પ્રાજનયંસ્તેષાં યદા દેવાનાં ક્રોધો વ્યૈદથ પ્રજાપતિમભિષજ્યંસ્તસ્ય તં શલ્યં નિરકૃન્તન્ત્સ વૈ યજ્ઞ એવ પ્રજાપતિઃ -

તે હોચુઃ । ઉપજાનીત યથેદં નામુયાસત્કનીયો હાહુતેર્યથેદં સ્યાદિતિ -

તે હોચુઃ । ભગાયૈનદ્દક્ષિણત આસીનાય પરિહરત તદ્ભગઃ પ્રાશિષ્યતિ તદ્યથાહુતમેવં ભવિષ્યતીતિ તદ્ભગાય દક્ષિણત આસીનાય પર્યાજહ્રુસ્તદ્ભગોઽવેક્ષાં ચક્રે તસ્યાક્ષિણી નિર્દદાહ તથેન્નૂનં તદાસ તસ્માદાહુરન્ધો ભગ ઇતિ -

તે હોચુઃ । નો ન્વેવાત્રાશમત્પૂષ્ણ એનત્પરિહરતેતિ તત્પૂષ્ણે પર્યાજહ્રુસ્તત્પૂષા પ્રાશ તસ્ય દતો નિર્જઘાન તથેન્નૂનં તદાસ તસ્માદાહુરદન્તકઃ પૂષેતિ તસ્માદ્યમ્પૂષ્ણે ચરું કુર્વન્તિ પ્રપિષ્ટાનામેવ કુર્વન્તિ યથાદન્તકાયૈવમ્ -

તે હોચુઃ । નો ન્વેવાત્રાશમદ્બૃહસ્પતય એનત્પરિહરતેતિ તદ્બૃહસ્પતયે પર્યાજહ્રુઃ સ બૃહસ્પતિઃ સવિતારમેવ પ્રસવાયોપાધાવત્સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતેદં મે પ્રસુવેતિ તદસ્મૈ સવિતા પ્રસવિતા પ્રાસુવત્તદેનં સવિતૃપ્રસૂતં નાહિનત્તતોઽર્વાચીનં શાન્તં તદેતન્નિદાનેન યત્પ્રાશિત્રમ્ -

સ યત્પ્રાશિત્રમવદ્યતિ । યદેવાત્રાવિદ્ધં યજ્ઞસ્ય યદ્રુદ્રિયં તદેવૈતન્નિર્મિમીતેઽથાપ ઉપસ્પૃશતિ શાન્તિરાપસ્તદદ્ભિઃ શમયત્યથેડામ્પશૂન્ત્સમવદ્યતિ -

ઇડાકર્મ
અથેડાં પશૂન્ સમવદ્યતિ। - ૧.૭.૪.(૯)
સ વૈ યાવન્માત્રમિવૈવાવદ્યેત્ । તથા શલ્યઃ પ્રચ્યવતે તસ્માદ્યાવન્માત્રમિવૈવાવદ્યેદન્યતરત આજ્યં કુર્યાદધસ્તાદ્વોપરિષ્ટાદ્વા તથા ખદન્નિઃસરણવદ્ભવતિ તથા નિસ્રવતિ તસ્માદન્યતરત આજ્યં કુર્યાદધસ્તાદ્વોપરિષ્ટાદ્વા -

સ આજ્યસ્યોપસ્તીર્ય । દ્વિર્હવિષોઽવદાયાથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયતિ તદ્યથૈવ યજ્ઞસ્યાવદાનમેવમેતત્ -

તન્ન પૂર્વેણ પરિહરેત્ । પૂર્વેણ હૈકે પરિહરન્તિ પુરસ્તાદ્વૈ પ્રત્યઞ્ચો યજમાનમ્પશવ ઉપતિષ્ઠન્તે રુદ્રિયેણ હ પશૂન્પ્રસજેદ્યત્પૂર્વેણ પરિહરેત્તેઽસ્ય ગૃહાઃ પશવ ઉપમૂર્યમાણા ઈયુસ્તસ્માદિત્યેવ તિર્યક્પ્રજિહીત તથા હ રુદ્રિયેણ પશૂન્ન પ્રસજતિ તિર્યગેવૈનં નિર્મિમીતે -

તત્પ્રતિગૃહ્ણાતિ । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ પ્રતિગૃહ્ણામીતિ -

તદ્યથૈવાદો બૃહસ્પતિઃ સવિતારમ્ । પ્રસવાયોપાધાવત્સવિતા વૈ દેવાનામ્પ્રસવિતેદં મે પ્રસુવેતિ તદસ્મૈ સવિતા પ્રસવિતા પ્રાસુવત્તદેનં સવિતૃપ્રસૂતં નાહિનદેવમેવૈષ એતત્સવિતારમેવ પ્રસવાયોપધાવતિ સવિતા વૈ દેવાનામ્પ્રસવિતેદં મે પ્રસુવેતિ તદસ્મૈ સવિતા પ્રસવિતા પ્રસૌતિ તદેનં સવિતૃપ્રસૂતં ન હિનસ્તિ -

તત્પ્રાશ્નાતિ । અગ્નેષ્ટ્વાસ્યેન પ્રાશ્નામીતિ ન વા અગ્નિં કિં ચન હિનસ્તિ તથો હૈનમેતન્ન હિનસ્તિ -

તન્ન દદ્ભિઃ ખાદેત્ । નેન્મ ઇદં રુદ્રિયં દતો હિનસદિતિ તસ્માન્ન દદ્ભિઃ ખાદેત્ -

અથાપ આચામતિ । શાન્તિરાપસ્તદદ્ભિઃ શાન્ત્યા શમયતેઽથ પરિક્ષાલ્ય પાત્રં -

અથાસ્મૈ બ્રહ્મભાગં પર્યાહરન્તિ । બ્રહ્મા વૈ યજ્ઞસ્ય દક્ષિણત આસ્તેઽભિગોપ્તા સ એતં ભાગં પ્રતિવિદાન આસ્તે યત્પ્રાશિત્રં તદસ્મૈ પર્યાહાર્ષુસ્તત્પ્રાશીદથયમસ્મૈ બ્રહ્મભાગં પર્યાહરન્તિ તેન ભાગી સ યદત ઊર્ધ્વમસંસ્થિતં યજ્ઞસ્ય તદભિગોપાયતિ તસ્માદ્વા અસ્મૈ બ્રહ્મભાગં પર્યાહરન્તિ -

સ વૈ વાચંયમ એવ સ્યાત્ । બ્રહ્મન્પ્રસ્થાસ્યામીત્યૈતસ્માદ્વચસો વિવૃહન્તિ વા એતે યજ્ઞં ક્ષણ્વન્તિ યે મધ્યે યજ્ઞસ્ય પાકયજ્ઞિયયેડયા ચરન્તિ બ્રહ્મા વા ઋત્વિજામ્ભિષક્તમસ્તદ્બ્રહ્મા સંદધાતિ ન હ સંદધ્યાદ્યદ્વાવદ્યમાન આસીત તસ્માદ્વાચંયમ એવ સ્યાત્-

સ યદિ પુરા માનુષીં વાચં વ્યાહરેત્ । તત્રો વૈષ્ણવીમૃચં વા યજુર્વા જપેદ્યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્તદ્યજ્ઞં પુનરારભતે તસ્યો હૈષા પ્રાયશ્ચિત્તિઃ -

સ યત્રાહ બ્રહ્મન્પ્રસ્થાસ્યામીતિ તદ્બ્રહ્મા જપત્યેતં તે દેવા સવિતર્યજ્ઞમ્પ્રાહુરિતિ તત્સવિતારં પ્રસવાયોપધાવતિ સ હિ દેવાનાં પ્રસવિતા બૃહસ્પતયે બ્રહ્મણ ઇતિ બૃહસ્પતિર્વૈ દેવાનાં બ્રહ્મા તદ્ય એવ દેવાનાં બ્રહ્મા તસ્મા એવૈતત્પ્રાહ તસ્માદાહ બૃહસ્પતયે બ્રહ્મણ ઇતિ તેન યજ્ઞમવ તેન યજ્ઞપતિં તેન મામવેતિ નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્તિ -

મનો જૂતિર્જુષતામાજ્યસ્યેતિ । મનસા વા ઇદં સર્વમાપ્તં તન્મનસૈવૈતત્સર્વામાપ્નોતિ બૃહસ્પતિર્યજ્ઞમિમં તનોત્વરિષ્ટં યજ્ઞં સમિમં દધાત્વિતિ યદ્વિવૃઢં તત્સંદધાતિ વિશ્વે દેવાસ ઇહ માદયન્તામિતિ સર્વં વૈ વિશ્વે દેવાઃ સર્વેણૈવૈતત્સંદધાતિ સ યદિ કામયેત બ્રૂયાત્પ્રતિષ્ઠેતિ યદ્યુ કામયેતાપિ નાદ્રિયેત -