શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.4.4

સસ્વરઃ ==
તં વા᳘ એત᳘મગ્નિં સ᳘મૈન્ધિષત॥
સ᳘મિદ્ધે દેવે᳘ભ્યો જુહવામે᳘તિ ત᳘સ્મિન્નેતે᳘ એવ᳘ પ્રથમે આ᳘હુતી જુહોતી મ᳘નસે ચૈવ᳘ વાચે᳘ ચ મ᳘નશ્ચ હૈવ વા᳘ક્ચ યુ᳘જૌ દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહતઃ॥
સ ય᳘દુપાંશુ᳘ ક્રિય᳘તે॥
તન્મ᳘નો દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહત્યથ ય᳘દ્વાચા નિ᳘રુક્તં ક્રિય᳘તે તદ્વા᳘ગ્દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહત્યેતદ્વા᳘ ઇદં᳘ દ્વયં᳘ ક્રિયતે ત᳘દેતે᳘ એવૈ᳘તત્સં᳘તર્પયતિ તૃપ્તે᳘ પ્રીતે᳘ દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહાત ઇ᳘તિ॥
સ્રુવે᳘ણ તમા᳘ઘારયતિ॥
યં મ᳘નસ આઘાર᳘યતિ વૃ᳘ષા હિ મ᳘નો વૃ᳘ષા હિ સ્રુવઃ᳘॥
સ્રુચા તમા᳘ઘારયતિ॥
યં᳘ વાચ આઘાર᳘યતિ યો᳘ષા હિ વાગ્યો᳘ષા હિ સ્રુ᳘ક્॥
તૂષ્ણીં તમા᳘ઘારયતિ॥
યં મ᳘નસ આઘાર᳘યતિ ન સ્વાહે᳘તિ ચના᳘નિરુક્તં હિ મનો᳘ ઽનિરુક્તં હ્યે᳘તદ્ય᳘ત્તૂષ્ણીમ્॥
મ᳘ન્ત્રેણ તમા᳘ઘારયતિ॥
યં᳘ વાચ᳘ આઘાર᳘યતિ નિ᳘રુક્તા હિ વાઙ્નિ᳘રુક્તો હિ મ᳘ન્ત્રઃ॥
આ᳘સીનસ્તમા᳘ઘારયતિ॥
યમ્ મ᳘નસ આઘાર᳘યતિ તિ᳘ષ્ઠ્ંસ્તં યં᳘ વાચે મ᳘નશ્ચ હ વૈ વા᳘ક્ચ યુ᳘જૌ દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહતો યતરો વૈ᳘ યુજોર્હ્ર᳘સીયાન્ભ᳘વત્યુપવહં વૈ ત᳘સ્મૈ કુર્વન્તિ વાગ્વૈ મ᳘નસો હ્ર᳘સીયસ્ય᳘પરિમિતતરમિવ હિ મ᳘નઃ પ᳘રિમિતતરેવ હિ વાક્ત᳘દ્વાચ᳘ એવૈ᳘ત᳘દુપવહં᳘ કરોતિ તે᳘ સયુ᳘જૌ દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહતસ્ત᳘સ્માત્તિ᳘ષ્ઠન્વાચ આ᳘ઘારયતિ॥
દેવા᳘ હ વૈ᳘ યજ્ઞં᳘ તન્વાનાઃ॥
તે᳘ ઽસુરરક્ષસે᳘ભ્ય આસઙ્ગા᳘દ્બિભયાં᳘ ચક્રુસ્ત᳘ એતદ્દક્ષિણતઃ᳘ પ્રત્યુ᳘દશ્રયન્નુ᳘છ્રિતમિવ હિ᳘ વીર્યં᳘ ત᳘સ્માદ્દક્ષિણતસ્તિ᳘ષ્ઠન્ના᳘ઘારયતિ સ ય᳘દુભય᳘ત આઘાર᳘યતિ ત᳘સ્માદિદમ્ મ᳘નશ્ચ વા᳘ક્ચ સમાન᳘મેવ સન્ના᳘નેવ શિ᳘રો હ વૈ᳘ યજ્ઞ᳘સ્યૈત᳘યોરન્યતર᳘ આઘાર᳘યોર્મૂ᳘લમન્યતરઃ᳘॥
સ્રુવે᳘ણ તમા᳘ઘારયતિ॥
યો મૂ᳘લં યજ્ઞ᳘સ્ય સ્રુચા તમા᳘ઘારયતિ યઃ શિ᳘રો યજ્ઞ᳘સ્ય॥
તૂષ્ણીં᳘ તમા᳘ઘારયતિ॥
યો મૂ᳘લમ્ યજ્ઞ᳘સ્ય તૂષ્ણી᳘મિવ હી᳘દંમૂ᳘લં નો᳘ હ્ય᳘ત્ર વાગ્વ᳘દતિ॥
મ᳘ન્ત્રેણ તમા᳘ઘારયતિ॥
યઃ શિ᳘રો યજ્ઞ᳘સ્ય વાગ્ઘિ મ᳘ન્ત્રઃ શીર્ષ્ણો હી᳘યમ᳘ધિ વાગ્વ᳘દતિ॥
આ᳘સીનસ્તમા᳘ઘારયતિ॥
યો મૂ᳘લં યજ્ઞ᳘સ્ય નિ᳘ષણમિવ હી᳘દમ્ મૂ᳘લં તિ᳘ષ્ઠંસ્તમા᳘ઘારયતિ યઃ શિ᳘રો યજ્ઞ᳘સ્ય તિ᳘ષ્ઠતીવ હી᳘દં શિ᳘રઃ॥
સ᳘ સ્રુવે᳘ણ પૂ᳘ર્વમાઘાર᳘માઘા᳘ર્યાહ॥
અગ્નિ᳘મગ્નીત્સ᳘મ્મૃડ્ઢી᳘તિ ય᳘થા ધુ᳘રમધ્યૂ᳘હેદેવં તદ્યત્પૂ᳘ર્વમાઘાર᳘માઘાર᳘ય્૩અત્યધ્યુ᳘હ્ય હિ ધુ᳘રં યુઞ્જ᳘ન્તિ॥
અ᳘થ સ᳘મ્માર્ષ્ટિ॥
યુન᳘ક્ત્યેવૈ᳘નમેત᳘દ્યુક્તો᳘ દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહાદિ᳘તિ ત᳘સ્માત્સ᳘મ્માર્ષ્ટિ પરિક્રા᳘મં સ᳘મ્માર્ષ્ટિ પરિક્રા᳘મં હિ યો᳘ગ્યં યુઞ્જ᳘ન્તિ ત્રિ᳘સ્ત્રિઃ સ᳘મ્માર્ષ્ટિ ત્રિવૃદ્ધિ᳘ યજ્ઞઃ᳘॥
સ᳘ સ᳘મ્માર્ષ્ટિ॥
અ᳘ગ્ને વાજજિદ્વા᳘જં ત્વા સરિષ્ય᳘ન્તં ત્વા વાજજિ᳘તં સ᳘મ્માર્જ્મી᳘તિ યજ્ઞં᳘ ત્વા વક્ષ્ય᳘ન્તં યજ્ઞિ᳘યં સ᳘મ્માર્જ્મી᳘ત્યેવૈ᳘ત᳘દાહા᳘થોપ᳘રિષ્ટાત્તૂષ્ણીં ત્રિસ્તદ્ય᳘થા યુક્ત્વા પ્રા᳘જેત્પ્રેહિ વહે᳘ત્યેવ᳘મેવૈ᳘તત્ક᳘શયો᳘પક્ષિપતિ પ્રે᳘હિ દેવે᳘ભ્યો યજ્ઞં᳘ વહે᳘તિ ત᳘સ્માદુપ᳘રિષ્ટાત્તૂષ્ણીં ત્રિસ્તદ્ય᳘દેતદ᳘ન્તરેણ ક᳘ર્મ ક્રિય᳘તે ત᳘સ્માદિદમ્ મ᳘નશ્ચ વા᳘ક્ચ સમાન᳘મેવ સન્ના᳘નેવ॥
વિસ્વરઃ
.૪.૪આઘારયોર્નિદાનમ્
તં વા એતમગ્નિં સમૈન્ધિષત । સમિદ્ધે દેવેભ્યો જુહવામેતિ તસ્મિન્નેતે એવ પ્રથમે આહુતી જુહોતી મનસે ચૈવ વાચે ચ મનશ્ચ હૈવ વાક્ચ યુજૌ દેવેભ્યો યજ્ઞં વહતઃ -

સ યદુપાંશુ ક્રિયતે । તન્મનો દેવેભ્યો યજ્ઞં વહત્યથ યદ્વાચા નિરુક્તં ક્રિયતે તદ્વાગ્દેવેભ્યો યજ્ઞં વહત્યેતદ્વા ઇદં દ્વયં ક્રિયતે તદેતે એવૈતત્સંતર્પયતિ તૃપ્તે પ્રીતે દેવેભ્યો યજ્ઞં વહાત ઇતિ -

સ્રુવેણ તમાઘારયતિ । યં મનસ આઘારયતિ વૃષા હિ મનો વૃષા હિ સ્રુવઃ -

સ્રુચા તમાઘારયતિ । યં વાચ આઘારયતિ યોષા હિ વાગ્યોષા હિ સ્રુક્ -

તૂષ્ણીં તમાઘારયતિ । યં મનસ આઘારયતિ ન સ્વાહેતિ ચનાનિરુક્તં હિ મનોઽનિરુક્તં હ્યેતદ્યત્તૂષ્ણીમ્ -

મન્ત્રેણ તમાઘારયતિ । યં વાચ આઘારયતિ નિરુક્તા હિ વાઙ્નિરુક્તો હિ મન્ત્રઃ -

આસીનસ્તમાઘારયતિ । યં મનસ આઘારયતિ તિષ્ઠ્ંસ્તં યં વાચે મનશ્ચ હ વૈ વાક્ચ યુજૌ દેવેભ્યો યજ્ઞં વહતો યતરો વૈ યુજોર્હ્રસીયાન્ભવત્યુપવહં વૈ તસ્મૈ કુર્વન્તિ વાગ્વૈ મનસો હ્રસીયસ્યપરિમિતતરમિવ હિ મનઃ પરિમિતતરેવ હિ વાક્તદ્વાચ એવૈતદુપવહં કરોતિ તે સયુજૌ દેવેભ્યો યજ્ઞં વહતસ્તસ્માત્તિષ્ઠન્વાચ આઘારયતિ -

દેવા હ વૈ યજ્ઞં તન્વાનાઃ । તેઽસુરરક્ષસેભ્ય આસઙ્ગાદ્બિભયાંચક્રુસ્ત એતદ્દક્ષિણતઃ પ્રત્યુદશ્રયન્નુચ્છ્રિતમિવ હિ વીર્યંતસ્માદ્દક્ષિણતસ્તિષ્ઠન્નાઘારયતિ સ યદુભયત આઘારયતિ તસ્માદિદં મનશ્ચવાક્ચ સમાનમેવ સન્નાનેવ શિરો હ વૈ યજ્ઞસ્યૈતયોરન્યતર આઘારયોર્મૂલમન્યતરઃ -

સ્રુવેણ તમાઘારયતિ । યો મૂલં યજ્ઞસ્ય સ્રુચા તમાઘારયતિ યઃ શિરો યજ્ઞસ્ય -

તૂષ્ણીં તમાઘારયતિ । યો મૂલં યજ્ઞસ્ય તૂષ્ણીમિવ હીદં મૂલં નો હ્યત્ર વાગ્વદતિ -

મન્ત્રેણ તમાઘારયતિ । યઃ શિરો યજ્ઞસ્ય વાગ્ઘિ મન્ત્રઃ શીર્ષ્ણો હીયમધિ વાગ્વદતિ -

આસીનસ્તમાઘારયતિ । યો મૂલં યજ્ઞસ્ય નિષણ્ણમિવ હીદં મૂલં તિષ્ઠંસ્તમાઘારયતિ યઃ શિરો યજ્ઞસ્ય તિષ્ઠતીવ હીદં શિરઃ -

અગ્નિસંમાર્જનમ્
સ સ્રુવેણ પૂર્વમાઘારમાઘાર્યાહ । અગ્નિમગ્નીત્સમ્મૃડ્ઢીતિ યથાધુરમધ્યૂહેદેવં તદ્યત્પૂર્વમાઘારમાઘારયત્યધ્યુહ્ય હિ ધુરં યુઞ્જન્તિ -

અથ સમ્માર્ષ્ટિ । યુનક્ત્યેવૈનમેતદ્યુક્તો દેવેભ્યો યજ્ઞં વહાદિતિ તસ્માત્સમ્માર્ષ્ટિ પરિક્રામં સમ્માર્ષ્ટિ પરિક્રામં હિ યોગ્યં યુઞ્જન્તિ ત્રિસ્ત્રિઃ સમ્માર્ષ્ટિ ત્રિવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ -

સ સમ્માર્ષ્ટિ । અગ્ને વાજજિદ્વાજં ત્વા સરિષ્યન્તં ત્વા વાજજિતં સમ્માર્જ્મીતિ યજ્ઞં
ત્વા વક્ષ્યન્તં યજ્ઞિયં સમ્માર્જ્મીત્યેવૈતદાહાથોપરિષ્ટાત્તૂષ્ણીં ત્રિસ્તદ્યથા યુક્ત્વા પ્રાજેત્પ્રેહિ વહેત્યેવમેવૈતત્કશયોપક્ષિપતિ પ્રેહિ દેવેભ્યો યજ્ઞં વહેતિ તસ્માદુપરિષ્ટાત્તૂષ્ણીં ત્રિસ્તદ્યદેતદન્તરેણ કર્મ ક્રિયતે તસ્માદિદં મનશ્ચ વાક્ચ સમાનમેવ સન્નાનેવ -