શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.4.5

૧.૪.૫ ઉત્તરાઘારઃ
સ સ્રુચોત્તરમાઘારમાઘારયિષ્યન્ । પૂર્વેણ સ્રુચાવઞ્જલિં નિદધાતિ નમો દેવેભ્યઃ સ્વધા પિતૃભ્ય ઇતિ તદ્દેવેભ્યશ્ચૈવૈતત્પિતૃભ્યશ્ચાર્ત્વિજ્યં કરિષ્યન્નિહ્નુતે સુયમે મે ભૂયાસ્તમિતિ સ્રુચાવાદત્તે સુભરે મે ભૂયાસ્તમ્ભર્તું વાં શકેયમિત્યેવૈતદાહાસ્કન્નમદ્ય દેવેભ્ય આજ્યં સમ્ભ્રિયાસમિત્યવિક્ષુબ્ધમદ્ય દેવેભ્યો યજ્ઞં તનવા ઇત્યેવૈતદાહ -

અઙ્ઘ્રિણા વિષ્ણો મા ત્વાવક્રમિષમિતિ । યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્તસ્મા એવૈતન્નિહ્નુતે મા ત્વાવક્રમિષમિતિ વસુમતીમગ્ને તે છાયામુપસ્થેષમિતિ સાધ્વીમગ્ને તે છાયામુપસ્થેષમિત્યેવૈતદાહ -

વિષ્ણો સ્થાનમસીતિ । યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્તસ્યેવ હ્યેતદન્તિકં તિષ્ઠતિ તસ્માદાહ વિષ્ણોસ્થાનમસીતીત ઇન્દ્રો વીર્યમકૃણોદિત્યતો હીન્દ્રસ્તિષ્ઠન્દક્ષિણતો નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યપાહંસ્તસ્માદાહેત ઇન્દ્રો વીર્યમકૃણોદિત્યૂર્ધ્વોઽધ્વર આસ્થાદિત્યધ્વરો વૈ યજ્ઞ ઊર્ધ્વો યજ્ઞ આસ્થાદિત્યેવૈતદાહ -

અગ્ને વેર્હોત્રં વેર્દૂત્યમિતિ । ઉભયં વા એતદગ્નિર્દેવાનાં હોતા ચ દૂતશ્ચ તદુભયં વિદ્ધિ યદ્દેવાનામસીત્યેવૈતદાહાવતાં ત્વાં દ્યાવાપૃથિવી અવ ત્વં દ્યાવાપૃથિવી ઇતિ નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્તિ સ્વિષ્ટકૃદ્દેવેભ્ય ઇન્દ્ર આજ્યેન હવિષાભૂત્સ્વાહેતીન્દ્રો વૈ યજ્ઞસ્ય દેવતા તસ્માદાહેન્દ્ર આજ્યેનેતિ વાચે વા એતમાઘારમાઘારયતીન્દ્રો વાગિત્યુ વા આહુસ્તસ્માદ્વેવાહેન્દ્ર આજ્યેનેતિ -

અથાસંસ્પર્શયન્ત્સ્રુચૌ પર્યેત્ય । ધ્રુવયા સમનક્તિ શિરો વૈ યજ્ઞસ્યોત્તર આઘાર આત્મા વૈ ધ્રુવા તદાત્મન્યેવૈતચ્છિરઃ પ્રતિદધાતિ શિરો વૈ યજ્ઞસ્યોત્તર આઘારઃ શ્રીર્વૈ શિરઃ શ્રીર્હિ વૈ શિરસ્તસ્માદ્યોઽર્ધસ્ય શ્રેષ્ઠો ભવત્યસાવમુષ્યાર્ધસ્ય શિર ઇત્યાહુઃ -

યજમાન એવ ધ્રુવામનુ । યોઽસ્મા અરાતીયતિ સ ઉપભૃતમનુ સ યદ્ધોપભૃતા સમઞ્જ્યાદ્યો યજમાનાયારાતીયતિ તસ્મિંચ્છ્રિયં દધ્યાત્તદ્યજમાન એવૈતચ્છ્રિયં દધાતિ તસ્માદ્ધ્રુવયા સમનક્તિ -

સ સમનક્તિ । સં જ્યોતિષા જ્યોતિરિતિ જ્યોતિર્વા ઇતરસ્યામાજ્યં ભવતિ જ્યોતિરિતરસ્યાં તે હ્યેતદુભે જ્યોતિષી સંગચ્છેતે તસ્માદેવં સમનક્તિ -

અથાતો મનસશ્ચૈવ વાચશ્ચ । અહમ્ભદ્ર ઉદિતં મનશ્ચ હ વૈ વાક્ચાહમ્ભદ્ર ઊદાતે -

તદ્ધ મન ઉવાચ । અહમેવ ત્વચ્છ્રેયોઽસ્મિ ન વૈ મયા ત્વં કિં ચનાનભિગતં વદસિ સા યન્મમ ત્વં કૃતાનુકરાનુવર્ત્માસ્યહમેવ ત્વચ્છ્રેયોઽસ્મીતિ -

અથ હ વાગુવાચ । અહમેવ ત્વચ્છ્રેયસ્યસ્મિ યદ્વૈ ત્વં વેત્થાહં તદ્વિજ્ઞપયામ્યહં સંજ્ઞપયામીતિ -

તે પ્રજાપતિં પ્રતિપ્રશ્નમેયતુઃ । સ પ્રજાપતિર્મનસ એવાનૂવાચ મન એવ ત્વચ્છ્રેયો મનસો વૈ ત્વં કૃતાનુકરાનુવર્ત્માસિ શ્રેયસો વૈ પાપીયાઙ્કૃતાનુકરોઽનુવર્ત્મા ભવતીતિ -

સા હ વાક્પરોક્તા વિસિષ્મિયે । તસ્યૈ ગર્ભઃ પપાત સા હ વાક્પ્રજાપતિમુવાચાહવ્યવાડેવાહં તુભ્યં ભૂયાસં યાં મા પરાવોચ ઇતિ તસ્માદ્યત્કિં ચ પ્રાજાપત્યં યજ્ઞે ક્રિયત ઉપાંશ્વેવ તત્ક્રિયતે અહવ્યવાડ્ઢિવાક્પ્રજાપતય આસીત્ -

તદ્ધૈતદ્દેવાઃ । રેતશ્ચર્મન્વા યસ્મિન્વા બભ્રુસ્તદ્ધ સ્મ પૃચ્છન્ત્યત્રેવ ત્યાદિતિ તતોઽત્રિઃ સમ્બભૂવ તસ્માદપ્યાત્રેય્યા યોષિતૈનસ્વ્યેતસ્યૈ હિ યોષાયૈ વાચો દેવતાયા એતે સમ્ભૂતાઃ -