શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.3.2

૧.૩.૨ યજ્ઞસ્ય પુરુષતાદામ્યમ્
પુરુષો વૈ યજ્ઞઃ । પુરુષસ્તેન યજ્ઞો યદેનં પુરુષસ્તનુત એષ વૈ તાયમાનો યાવાનેવ પુરુષસ્તાવાન્વિધીયતે તસ્માત્પુરુષો યજ્ઞઃ -

તસ્યેયમેવ જુહૂઃ । ઇયમુપભૃદાત્મૈવ ધ્રુવા તદ્વા આત્મન એવેમાનિ સર્વાણ્યઙ્ગાનિ પ્રભવન્તિ તસ્માદુ ધ્રુવાયા એવ સર્વો યજ્ઞઃ પ્રભવતિ-

પ્રાણ એવ સ્રુવઃ । સોઽયં પ્રાણઃ સર્વાણ્યઙ્ગાન્યનુસંચરતિ તસ્માદુ સ્રુવઃ સર્વા અનુ સ્રુચઃ સંચરતિ -

તસ્યાસાવેવ દ્યૌર્જુહૂઃ । અથેદમન્તરિક્ષમુપભૃદિયમેવ ધ્રુવા તદ્વા અસ્યા એવેમે સર્વે લોકાઃ પ્રભવન્તિ તસ્માદુ ધ્રુવાયા એવ સર્વો યજ્ઞઃ પ્રભવતિ -

અયમેવ સ્રુવો યોઽયં પવતે । સોઽયમિમાન્ત્સર્વાંલ્લોકાનનુપવતે તસ્માદુ સ્રુવઃ સર્વા અનુ સ્રુચઃ સંચરતિ -

સ એષ યજ્ઞસ્તાયમાનો । દેવેભ્યસ્તાયત ઋતુભ્યશ્છન્દોભ્યો યદ્ધવિસ્તદ્દેવાનાં યત્સોમો રાજા યત્પુરોડાશસ્તત્તદાદિશ્ય ગૃહ્ણાત્યમુષ્મૈ ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામીત્યેવમુ હૈતેષામ્ -

અથ યાન્યાજ્યાનિ ગૃહ્યન્તે । ઋતુભ્યશ્ચૈવ તાનિ ચ્છન્દોભ્યશ્ચ ગૃહ્યન્તે તત્તદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાતિ સ વૈ ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણાત્યષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ -

સ યચ્ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ । ઋતુભ્યસ્તદ્ગૃહ્ણાતિ પ્રયાજેભ્યો હિ તદ્ગૃહ્ણાત્યૃતવો હિ પ્રયાજાસ્તત્તદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાત્યજામિતાયૈ જામિ હ કુર્યાદ્યદ્વસન્તાય ત્વા ગ્રીષ્માય ત્વેતિ ગૃહ્ણીયાત્તસ્માદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાતિ -

અથ યદષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણાતિ । ચ્છન્દોભ્યસ્તદ્ગૃહ્ણાત્યનુયાજેભ્યો હિ તદ્ગૃહ્ણાતિ છન્દાંસિ હ્યનુયાજાસ્તત્તદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાત્યજામિતાયૈ જામિ હ કુર્યાદ્યદ્ગાયત્ર્યૈ ત્વા ત્રિષ્ટુભે ત્વેતિ ગૃહ્ણીયાત્તસ્માદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાતિ -

અથ યચ્ચતુર્ધ્રુવાયાં ગૃહ્ણાતિ । સર્વસ્મૈ તદ્યજ્ઞાય ગૃહ્ણાતિ તત્તદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાતિ કસ્મા ઉ હ્યાદિશેદ્યતઃ સર્વાભ્ય એવ દેવતાભ્યોઽવદ્યતિ તસ્માદનાદિશ્યાજ્યસ્યૈવ રૂપેણ ગૃહ્ણાતિ -

યજમાન એવ જુહૂમનુ । યોઽસ્મા અરાતીયતિ સ ઉપભૃતમન્વત્તૈવ જુહૂમન્વાદ્ય ઉપભૃતમન્વત્તૈવ જુહૂરાદ્ય ઉપભૃત્સ વૈ ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણાત્યષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ -

સ યચ્ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ । અત્તારમેવૈતત્પરિમિતતરં કનીયાંસં કરોત્યથ યદષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણાત્યાદ્યમેવૈતદપરિમિતતરં ભૂયાંસં કરોતિ તદ્ધિ સમૃદ્ધં યત્રાત્તા કનીયાનાદ્યો ભૂયાન્ -

સ વૈ ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણન્ । ભૂય આજ્યં ગૃહ્ણાત્યષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણન્કનીય આજ્યં ગૃહ્ણાતિ -

સ યચ્ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણન્ । ભૂય આજ્યં ગૃહ્ણાત્યત્તારમેવૈતત્પરિમિતતરં કનીયાંસં કુર્વંસ્તસ્મિન્વીર્યં બલં દધાત્યથ યદષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણન્કનીય આજ્યં ગૃહ્ણાત્યાદ્યમેવૈતદપરિમિતતરં ભૂયાંસં કુર્વંસ્તમવીર્યમબલીયાંસં કરોતિ તસ્માદુત રાજાપારાં વિશમ્પ્રાવસાયાપ્યેકવેશ્મનૈવ જિનાતિ ત્વદ્યથા ત્વત્કામયતે તથા સચત એતેનો હ તદ્વીર્યેણ યજ્જુહ્વાં ભૂય આજ્યં ગૃહ્ણાતિ સ યજ્જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ જુહ્વૈવ તજ્જુહોતિ યદુપભૃતિ ગૃહ્ણાતિ જુહ્વૈવ તજ્જુહોતિ -

તદાહુઃ । કસ્મા ઉ તર્હ્યુપભૃતિ ગૃહ્ણીયાદ્યદુપભૃતા ન જુહોતીતિ સ યદ્ધોપભૃતા જુહુયાત્પૃથગ્ઘૈવેમાઃ પ્રજાઃ સ્યુર્નૈવાત્તા સ્યાન્નાદ્યઃ સ્યાદથ યત્તજ્જુહ્વેવ સમાનીય જુહોતિ તસ્માદિમા વિશઃ ક્ષત્રિયસ્યૈવ વશે સતિ વૈશ્યં પશવ ઉપતિષ્ઠન્તેઽથ યત્તજ્જુહ્વેવ સમાનીય જુહોતિ તસ્માદ્યદોત ક્ષત્રિયઃ કામયતેઽથાહ વૈશ્ય મયિ યત્તે પરો નિહિતં તદાહરેતિ તં જિનાતિ ત્વદ્યથા ત્વત્કામયતે તથા સચત એતેનો હ તદ્વીર્યેણ -

તાનિ વા એતાનિ । ચ્છન્દોભ્ય આજ્યાનિ ગૃહ્યન્તે સ યચ્ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ ગાયત્ર્યૈ તદ્ગૃહ્ણાત્યથ યદષ્ટૌ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણાતિ ત્રિષ્ટુબ્જગતીભ્યાં તદ્ગૃહ્ણાત્યથ યચ્ચતુર્ધ્રુવાયાં ગૃહ્ણાત્યનુષ્ટુભે તદ્ગૃહ્ણાતિ વાગ્વા અનુષ્ટુબ્વાચો વા ઇદં સર્વમ્પ્રભવતિ તસ્માદુ ધ્રુવાયા એવ સર્વો યજ્ઞઃ પ્રભવતીયં વા અનુષ્ટુબસ્યૈ વા ઇદં સર્વં પ્રભવતિ તસ્માદુ ધ્રુવાયા એવ સર્વો યજ્ઞઃ પ્રભવતિ -

સ ગૃહ્ણાતિ । ધામ નામાસિ પ્રિયં દેવાનામિત્યેતદ્વૈ દેવાનાં પ્રિયતમં ધામ યદાજ્યં તસ્માદાહ ધામ નામાસિ પ્રિયં દેવાનામિત્યનાધૃષ્ટં દેવયજનમસીતિ વજ્રો હ્યાજ્યં તસ્માદાહાનાધૃષ્ટં દેવયજનમસીતિ -

સ એતેન યજુષા । સકૃજ્જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ ત્રિસ્તૂષ્ણીમેતેનૈવ યજુષા સકૃદુપભૃતિ ગૃહ્ણાતિ સપ્ત કૃત્વસ્તૂષ્ણીમેતેનૈવ યજુષા સકૃદ્ધ્રુવાયાં ગૃહ્ણાતિ ત્રિસ્તૂષ્ણીં તદાહુસ્ત્રિસ્ત્રિરેવ યજુષા ગૃહ્ણીયાત્ત્રિવૃદ્ધિ યજ્ઞ ઇતિ તદુ નુ સકૃત્સકૃદેવાત્રો હ્યેવ ત્રિર્ગૃહીતં સમ્પદ્યતે -