શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.2.4

૧.૨.૪ વેદિકાકરણમ્
ઇન્દ્રો હ યત્ર વૃત્રાય વજ્રં પ્રજહાર । સ પ્રહૃતશ્ચતુર્ધાઽભવત્તસ્ય સ્ફ્યસ્તૃતીયં વા યાવદ્વા યૂપસ્તૃતીયં વા યાવદ્વા રથસ્તૃતીયં વા યાવદ્વાથ યત્ર પ્રાહરત્તચ્છકલોઽશીર્યત સ પતિત્વા શરોઽભવત્તસ્માચ્છરો નામ યદશીર્યતૈવમુ સ ચતુર્ધા વજ્રોઽભવત્ -

તતો દ્વાભ્યાં બ્રાહ્મણા યજ્ઞે ચરન્તિ દ્વાભ્યાં રાજન્યબન્ધવઃ સંવ્યાધે યૂપેન ચ સ્ફ્યેન ચ બ્રાહ્મણા રથેન ચ શરેણ ચ રાજન્યબન્ધવઃ -

સ યત્સ્ફ્યમાદત્તે । યથૈવ તદિન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છદેવમેવૈષ એતમ્પાપ્મને દ્વિષતે ભ્રાતૃવ્યાય વજ્રમુદ્યચ્છતિ તસ્માદ્વૈ સ્ફ્યમાદત્તે -

તમાદત્તે । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામાદદેઽધ્વરકૃતં દેવેભ્ય ઇતિ સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા તત્સવિતૃપ્રસૂત એવૈનમેતદાદત્તેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યામિત્યશ્વિનાવધ્વર્યૂ તત્તયોરેવ બાહુભ્યામાદત્તે ન સ્વાભ્યાં વજ્રો વા એષ તસ્ય ન મનુષ્યો ભર્તા તમેતાભિર્દેવતાભિરાદત્તે -

આદદેઽધ્વરકૃતં દેવેભ્ય ઇતિ । અધ્વરો વૈ યજ્ઞો યજ્ઞકૃતં દેવેભ્ય ઇત્યેવૈતદાહ તં સવ્યે પાણૌ કૃત્વા દક્ષિણેનાભિમૃષ્ય જપતિ સંશ્યત્યેવૈનમેતદ્યજ્જપતિ -

સ જપતિ । ઇન્દ્રસ્ય બાહુરસિ દક્ષિણ ઇત્યેષ વૈ વીર્યવત્તમો ય ઇન્દ્રસ્ય બાહુર્દક્ષિણસ્તસ્માદાહેન્દ્રસ્ય બાહુરસિ દક્ષિણ ઇતિ સહસ્રભૃષ્ટિઃ શતતેજા ઇતિ સહસ્રભૃષ્ટિર્વૈ સ વજ્ર આસીચ્છતતેજા યં તં વૃત્રાય પ્રાહરત્તમેવૈતત્કરોતિ -

વાયુરસિ તિગ્મતેજા ઇતિ । એતદ્વૈ તેજિષ્ઠં તેજો યદયં યોઽયં પવત એષ હીમાંલ્લોકાંસ્તિર્યઙ્ઙનુપવતે સંશ્યત્યેવૈનમેતદ્દ્વિષતો વધ ઇતિ યદિ નાભિચરેદ્યદ્યુ અભિચરેદમુષ્ય વધ ઇતિ બ્રૂયાત્તેન સંશિતેન નાત્માનમુપસ્પૃશતિ ન પૃથિવીં નેદનેન વજ્રેણ સંશિતેનાત્માનં વા પૃથિવીં વા હિનસાનીતિ તસ્માન્નાત્માનમુપસ્પૃશતિ ન પૃથિવીમ્ -

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ । ઉભયે પ્રાજાપત્યાઃ પસ્પૃધિરે તે હ સ્મ યદ્દેવા અસુરાઞ્જયન્તિ તતો હ સ્મૈવૈનાન્પુનરુપોત્તિષ્ઠન્તિ -

તે હ દેવા ઊચુઃ । જયામો વા અસુરાંસ્તતસ્ત્વેવ નઃ પુનરુપોત્તિષ્ઠન્તિ કથં ન્વેનાનનપજય્યં જયેમેતિ -

સ હાગ્નિરુવાચ । ઉદઞ્ચો વૈ નઃ પલાય્ય મુચ્યન્ત ઇત્યુદઞ્ચો હ સ્મૈવૈષાં પલાય્ય મુચ્યન્તે -

સ હાગ્નિરુવાચ । અહમુત્તરતઃ પર્યેષ્યામ્યથ યૂયમિત ઉપ સંરોત્સ્યથ તાન્ત્સંરુધ્યૈભિશ્ચ લોકૈરભિનિધાસ્યામો યદુ ચેમાંલ્લોકાનતિ ચતુર્થં તતઃ પુનર્ન સંહાસ્યન્ત ઇતિ -

સોઽગ્નિરુત્તરતઃ પર્યૈત્ । અથેમ ઇત ઉપસમરુન્ધંસ્તાન્ત્સંરુધ્યૈભિશ્ચ લોકૈરભિન્યદધુર્યદુ ચેમાંલ્લોકાનતિ ચતુર્થં તતઃ પુનર્ન સમજિહત તદેતન્નિદાનેન યત્સ્તમ્બયજુઃ -

સ યોઽસાવગ્નીદુત્તરતઃ પર્યેતિ । અગ્નિરેવૈષ નિદાનેન તાનધ્વર્યુરેવેત ઉપસંરુણદ્ધિ તાન્ત્સંરુધ્યૈભિશ્ચ લોકૈરભિનિદધાતિ યદુ ચેમાંલ્લોકાનતિ ચતુર્થં તતઃ પુનર્ન સંજિહતે તસ્માદપ્યેતર્હ્યસુરા ન સંજિહતે યેન હ્યેવૈનાન્દેવા અવાબાધન્ત તેનૈવૈનાનપ્યેતર્હિ બ્રહ્મણા યજ્ઞેઽવબાધન્તે -

ય ઉ એવ યજમાનાયારાતીયતિ । યશ્ચૈનં દ્વેષ્ટિ તમેવૈતદેભિશ્ચ લોકૈરભિનિદધાતિ યદુ ચેમાંલ્લોકાનતિ ચતુર્થમસ્યા એવ સર્વં હરત્યસ્યાં હીમે સર્વે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ કિં હિ હરેદ્યદન્તરિક્ષં હરામિ દિવં હરામીતિ હરેત્તસ્માદસ્યા એવ સર્વં હરતિ -

અથ તૃણમન્તર્ધાય પ્રહરતિ । નેદનેન વજ્રેણ સંશિતેન પૃથિવીં હિનસાનીતિ તસ્માત્તૃણમન્તર્ધાય પ્રહરતિ -

સ પ્રહરતિ । પૃથિવિ દેવયજન્યોષધ્યાસ્તે મૂલં મા હિંસિષમિત્યુત્તરમૂલામિવ વા એનામેતત્કરોત્યાદદાનસ્તામેતદાહૌષધીનાં તે મૂલાનિ મા હિંસિષમિતિ વ્રજં ગચ્છ ગોષ્ઠાનમિત્યભિનિધાસ્યન્નેવૈતદનપક્રમિ કુરુતે તદ્ધ્યનપક્રમિ યદ્વ્રજેઽન્તસ્તસ્માદાહ વ્રજં ગચ્છ ગોષ્ઠાનમિતિ વર્ષતુ તે દ્યૌરિતિ યત્ર વા અસ્યૈ ખનન્તઃ ક્રૂરીકુર્વન્ત્યપઘ્નન્તિ શાન્તિરાપસ્તદદ્ભિઃ શાન્ત્યા શમયતિ તદદ્ભિઃ સંદધાતિ તસ્માદાહ વર્ષતુ તે દ્યૌરિતિ બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યામ્પૃથિવ્યામિતિ દેવમેવૈતત્સવિતારમાહાન્ધે તમસિ બધાનેતિ યદાહ પરમસ્યામ્પૃથિવ્યામિતિ શતેન પાશૈરિત્યમુચે તદાહ યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્તમતો મા મૌગિતિ યદિ નાભિચરેદ્યદ્યુ અભિચરેદમુમતો મા મૌગિતિ બ્રૂયાત્ -

અથ દ્વિતીયં પ્રહરતિ । અપારરું પૃથિવ્યૈ દેવયજનાદ્બધ્યાસમિત્યરરુર્હ વૈ નામાસુરરક્ષસમાસ તં દેવા અસ્યા અપાઘ્નન્ત તથો એવૈનમેતદેષોઽસ્યા અપહતે વ્રજં ગચ્છ ગોષ્ઠાનં વર્ષતુ તે દ્યૌર્બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યાં પૃથિવ્યાં શતેન પાશૈર્યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્તમતો મા મૌગિતિ -

તમગ્નીદભિનિદધાતિ । અરરો દિવં મા પપ્ત ઇતિ યત્ર વૈ દેવા અરરુમસુરરક્ષસમપાઘ્નત સ દિવમપિ પતિષત્તમગ્નિરભિન્યદધાદરરો દિવં મા પપ્ત ઇતિ સ ન દિવમપત્તથો એવૈનમેતદધ્વર્યુરેવાસ્માલ્લોકાદન્તરેતિ દિવોઽધ્યગ્નીત્તસ્માદેવં કરોતિ -

અથ તૃતીયં પ્રહરતિ । દ્રપ્સસ્તે દ્યાં મા સ્કન્નિત્યયં વા અસ્યૈ દ્રપ્સો યમસ્યા ઇમં રસં પ્રજા ઉપજીવન્ત્યેષ તે દિવં મા પપ્તદિત્યેવૈતદાહ વ્રજં ગચ્છ ગોષ્ઠાનં વર્ષતુ તે દ્યૌર્બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યાં પૃથિવ્યાં શતેન પાશૈર્યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્તમતો મા મૌગિતિ -

સ વૈ ત્રિર્યજુષા હરતિ । ત્રયો વા ઇમે લોકા એભિરેવૈનમેતલ્લોકૈરભિનિદધાત્યદ્ધા વૈ તદ્યદિમે લોકા અદ્ધો તદ્યદ્યજુસ્તસ્માત્ત્રિર્યજુષા હરતિ -

તૂષ્ણીં ચતુર્થમ્ । સ યદિમાંલ્લોકાનતિ ચતુર્થમસ્તિ વા ન વા તેનૈવૈતદ્દ્વિષન્તમ્ભ્રાતૃવ્યમવબાધતેઽનદ્ધા વૈ તદ્યદિમાંલ્લોકાનતિ ચતુર્થમસ્તિ વા ન વાનદ્ધો તદ્યત્તૂષ્ણીં તસ્માત્તૂષ્ણીં ચતુર્થમ્ -