શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.1.2

૧.૧.૨ પાત્રાસાદનમ્
અથ શૂર્પં ચાગ્નિહોત્રહવણીં ચાદત્તે । કર્મણે વાં વેષાય વામિતિ યજ્ઞો વૈ કર્મ યજ્ઞાય હિ તસ્માદાહ કર્મણે વામિતિ વેષાય વામિતિ વેવેષ્ટીવ હિ યજ્ઞમ્ -

અથ વાચં યચ્છતિ । વાગ્વૈ યજ્ઞોઽવિક્ષુબ્ધો યજ્ઞં તનવા ઇત્યથ પ્રતપતિ પ્રત્યુષ્ટં રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતયો નિષ્ટપ્તં રક્ષો નિષ્ટપ્તા અરાતય ઇતિ વા -

દેવા હ વૈ યજ્ઞં તન્વાનાઃ । તેઽસુરરક્ષસેભ્ય આસઙ્ગાદ્બિભયાઞ્ચક્રુસ્તદ્ યજ્ઞમુખાદેવૈતન્નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યતોઽપહન્તિ -

અથ પ્રૈતિ । ઉર્વન્તરિક્ષમન્વેમીત્યન્તરિક્ષં વા અનુરક્ષશ્ચરત્યમૂલમુભયતઃ પરિચ્છિન્નં યથાયં પુરુષોઽમૂલ ઉભયતઃ પરિચ્છિન્નોઽન્તરિક્ષમનુચરતિ તદ્બ્રહ્મણૈવૈતદન્તરિક્ષમભયમનાષ્ટ્રં કુરુતે -

સ વા અનસ એવ ગૃહ્ણીયાત્ । અનો હ વા અગ્રે પશ્ચેવ વા ઇદં યચ્છાલં સ યદેવાગ્રે
તત્કરવાણિતિ તસ્માદનસ એવ ગૃહ્ણીયાત્ -

ભૂમા વા અનઃ । ભૂમા હિ વા અનસ્તસ્માદ્યદા બહુ ભવત્યનોવાહ્યમભૂદિત્યાહુસ્તદ્ભૂમાનમેવૈતદુપૈતિ તસ્માદનસ એવ ગૃહ્ણીયાત્ -

યજ્ઞો વા અનઃ। યજ્ઞો હિ વા અનસ્તસ્માદ્ અનસ એવ યજૂંષિ સન્તિ। ન કૌષ્ઠસ્ય ન કુમ્ભ્યૈ ભસ્ત્રાયૈ હ સ્મર્ષયો ગૃહ્ણન્તિ તદ્વૃષીન્પ્રતિ ભસ્ત્રાયૈ યજૂંષ્યાસુસ્તાન્યેતર્હિ પ્રાકૃતાનિ યજ્ઞાદ્યજ્ઞં નિર્મિમા ઇતિ તસ્માદનસ એવ ગૃહ્ણીયાત્ -

ઉતો પાત્ર્યૈ ગૃહ્ણન્તિ। અનન્તરાયમુ તર્હિ યજૂંષિ જપેત્। સ્ફ્યમુ તર્હ્યધસ્તાદુપોહ્ય ગૃહ્ણીયાદ્યતો યુનજામ તતો વિમુઞ્ચન્તિ -

તસ્ય વા એતસ્યાનસઃ । અગ્નિરેવ ધૂરગ્નિર્હિ વૈ ધૂરથ ય એનદ્વહન્ત્યગ્નિદગ્ધમિવૈષાં વહં ભવત્યથ યજ્જઘનેન કસ્તમ્ભીં પ્રૌગં વેદિરેવાસ્ય સા નીડ એવ હવિર્ધાનમ્ -

સ ધુરમભિમૃશતિ । ધૂરસિ ધૂર્વ ધૂર્વન્તં ધૂર્વ તં યોઽસ્માન્ધૂર્વતિ તં ધૂર્વયં વયં ધૂર્વામ ઇત્યગ્નિર્વા એષ ધુર્યસ્તમેતદત્યેષ્યન્ભવતિ હવિર્ગ્રહિષ્યંસ્તસ્મા એવૈતાન્નિહ્નુતે તથો હૈતમેષોઽતિયન્તમગ્નિર્ધુર્યો ન હિનસ્તિ -

તદ્ધ સ્મૈતદારુણિરાહ । અધર્માસશો વા અહં સપત્નાન્ધૂર્વામીત્યેતદ્ધ સ્મ સ તદભ્યાહ -

અથ જઘનેન કસ્તમ્ભીમીષામભિમૃશ્ય જપતિ । દેવાનામસિ વહ્નિતમં સસ્નિતમં પપ્રિતમં જુષ્ટતમં દેવહૂતમમ્ । હ્રુતમસિ હવિર્ધાનં દૃંહસ્વ મા હ્વારિત્યન એવૈતદુપસ્તૌત્યુપસ્તુતાદ્રાતમનસો હવિર્ગૃહ્ણાનીતિ મા તે યજ્ઞપતિર્હ્વાર્ષીદિતિ યજમાનો વૈ યજ્ઞપતિસ્તદ્યજમાનાયૈવૈતદહ્વલામાશાસ્તે -

અથાક્રમતે । વિષ્ણુસ્ત્વા ક્રમતામિતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ સ દેવેભ્ય ઇમાં વિક્રાન્તિં વિચક્રમે યૈષામિયં વિક્રાન્તિરિદમેવ પ્રથમેન પદેન પસ્પારાથેદમન્તરિક્ષં દ્વિતીયેન દિવમુત્તમેનૈતામ્વેવૈષ એતસ્મૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞો વિક્રાન્તિં વિક્રમતે-

અથ પ્રેક્ષતે । ઉરુ વાતાયેતિ પ્રાણો વૈ વાતસ્તદ્બ્રહ્મણૈવૈતત્પ્રાણાય વાતાયોરુગાયં કુરુતે -

અથાપાસ્યતિ । અપહતં રક્ષ ઇતિ યદ્યત્ર કિઞ્ચિદાપન્નં ભવતિ યદ્યુ નાભ્યેવમૃશેત્તન્નાષ્ટ્રા એવૈતદ્રક્ષાંસ્યતોઽપહન્તિ -

અથાભિપદ્યતે । યચ્છન્તાં પઞ્ચેતિ પઞ્ચ વા ઇમા અઙ્ગુલયઃ પાઙ્ક્તો વૈ યજ્ઞસ્તદ્યજ્ઞમેવૈતદત્ર દધાતિ -

અથ ગૃહ્ણાતિ । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ અગ્નયે જુષ્ટં ગૃહ્ણામીતિ સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા તત્સવિતૃપ્રસૂત એવૈતદ્ગૃહ્ણાતિ અશ્વિનોર્બાહુભ્યામિત્યશ્વિનાવધ્વર્યૂ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિતિ પૂષા ભાગદુઘોઽશનં પાણિભ્યામુપનિધાતા સત્યં દેવા અનૃતમ્મનુષ્યાસ્તત્સત્યેનૈવૈતદ્ગૃહ્ણાતિ -

અથ દેવતાયા આદિશતિ । સર્વા હ વૈ દેવતા અધ્વર્યું હવિર્ગૃહીષ્યન્તમુપતિષ્ઠન્તે મમ નામ ગ્રહીષ્યતિ મમ નામ ગ્રહીષ્યતીતિ તાભ્ય એવૈતત્સહ સતીભ્યોઽસમદં કરોતિ -

યદ્વેવ દેવતાયા આદિશતિ । યાવતીભ્યો હ વૈ દેવતાભ્યો હવીંષિ ગૃહ્યન્ત ૠણમુ હૈવ તાસ્તેન મન્યન્તે યદસ્મૈ તં કામં સમર્ધયેયુર્યત્કામ્યા ગૃહ્ણાતિ તસ્માદ્વૈ દેવતાયાઽઆદિશત્યેવમેવ યથાપૂર્વં હવીંષિ ગૃહીત્વા -

અથાભિમૃશતિ । ભૂતાય ત્વા નારાતય ઇતિ તદ્યત એવ ગૃહ્ણાતિ તદેવૈતત્પુનરાપ્યાયયતિ -

અથ પ્રાઙ્પ્રેક્ષતે । સ્વરભિવિખ્યેષમિતિ પરિવૃતમિવ વા એતદનો ભવતિ તદસ્યૈતચ્ચક્ષુઃ પાપ્મગૃહીતમિવ ભવતિ યજ્ઞો વૈ સ્વરહર્દેવાઃ સૂર્યસ્તત્સ્વરેવૈતદતોભિવિપશ્યતિ -

અથાવરોહતિ । દૃંહન્તાં દુર્યાઃ પૃથિવ્યામિતિ ગૃહા વૈ દુર્યાસ્તે હૈત ઈશ્વરો ગૃહા યજમાનસ્ય યોઽસ્યૈષોઽધ્વર્યુર્યજ્ઞેન ચરતિ તં પ્રયન્તમનુપ્રચ્યોતોસ્તસ્યેશ્વરઃ કુલં વિક્ષોબ્ધોસ્તાનેવૈતદસ્યાં પૃથિવ્યાં દૃંહતિ તથા નાનુપ્રચ્યવન્તે તથા ન વિક્ષોભન્તે તસ્માદાહ દૃંહન્તાં દુર્યાઃ પૃથિવ્યામિત્યથ પ્રૈત્યુર્વન્તરિક્ષમન્વેમીતિ સોઽસાવેવ બન્ધુઃ -

સ યસ્ય ગાર્હપત્યે હવીંષિ શ્રપયન્તિ । ગાર્હપત્યે તસ્ય પાત્રાણિ સંસાદયન્તિ જઘનેનો તર્હિ ગાર્હપત્યં સાદયેદ્યસ્યાહવનીયે હવીંષિ શ્રપયન્ત્યાહવનીયે તસ્ય પાત્રાણિ સંસાદયન્તિ જઘનેનો તર્હ્યાહવનીયં સાદયેત્પૃથિવ્યાસ્ત્વા નાભૌ સાદયામીતિ મધ્યં વૈ નાભિર્મધ્યમભયં તસ્માદાહ પૃથિવ્યાસ્ત્વા નાભૌ સાદયામીત્યદિત્યા ઉપસ્થ ઇત્યુપસ્થ ઇવૈનદભાર્ષુરિતિ વા આહુર્યત્સુગુપ્તં ગોપાયન્તિ તસ્માદાહાદિત્યા ઉપસ્થ ઇત્યગ્ને હવ્યં રક્ષેતિ તદગ્નયે ચૈવૈતદ્ધવિઃ પરિદદાતિ ગુપ્ત્યા અસ્યૈ ચ પૃથિવ્યૈ તસ્માદાહાગ્ને હવ્યં રક્ષેતિ -