શતકત્રય · અધ્યાય 3

ઇતિ શુભં ભૂયાત્ ।
વૈરાગ્ય-શતકમ્
ભર્તૃહરેઃ
ચૂડોત્તંસિત-ચન્દ્ર-ચારુ-કલિકા-ચઞ્ચચ્-છિખા-ભાસ્વરો
લીલા-દગ્ધ-વિલોલ-કામ-શલભઃ શ્રેયો-દશાગ્રે સ્ફુરન્ ।
અન્તઃ-સ્ફૂર્જદ્-અપાર-મોહ-તિમિર-પ્રાગ્-ભારમ્ ઉચ્ચાટયન્
શ્વેતઃ-સદ્મનિ યોગિનાં વિજયતે જ્ઞાન-પ્રદીપો હરઃ

ભ્રાન્તં દેશમ્ અનેક-દુર્ગ-વિષમં પ્રાપ્તં ન કિઞ્ચિત્ ફલં
ત્યક્ત્વા જાતિ-કુલાભિમાનમ્ ઉચિતં સેવા કૃતા નિષ્ફલા ।
ભુક્તં માન-વિવર્જિતં પર-ગૃહેષ્વ્ આશઙ્કયા કાકવત્
તૃષ્ણે જૃમ્ભસિ પાપ-કર્મ-પિશુને નાદ્યાપિ સન્તુષ્યસિ

ઉત્ખાતં નિધિ-શઙ્કયા ક્ષિતિ-તલં ધ્માતા ગિરેર્ ધાતવો
નિસ્તીર્ણઃ સરિતાં પતિર્ નૃપતયો યત્નેન સન્તોષિતાઃ ।
મન્ત્રારાધન-તત્-પરેણ મનસા નીતાઃ શ્મશાને નિશાઃ
પ્રાપ્તઃ કાણ-વરાટકો ઽપિ ન મયા તૃષ્ણે સકામા ભવ

ખલાલાપાઃ સૌઢાઃ કથમ્ અપિ તદ્-આરાધન-પરૈર્નિગૃહ્યાન્તર્-
બાષ્પં હસિતમ્ અપિ શૂન્યેન મનસા ।
કૃતો વિત્ત-સ્તમ્ભ-પ્રતિહત-ધિયામ્ અઞ્જલિર્ અપિ
ત્વમ્ આશે મોઘાશે કિમ અપરમ્ અતો નર્તયસિ મામ્

અમીષાં પ્રાણાનાં તુલિત-વિસિની-પત્ર-પયસાં
કૃતે કિં નાસ્માભિર્ વિગલિત-વિવેકૈર્ વ્યવસિતમ્ ।
યદ્-આઢ્યાનામ્ અગ્રે દ્રવિણ-મદ-નિઃસંજ્ઞ-મનસાં
કૃતં માવ-વ્રીડૈર્ નિજ-ગુણ-કથા-પાતકમ્ અપિ

ક્ષાન્તં ન ક્ષમયા ગૃહોચિત-સુખં ત્યક્તં ન સન્તોષતઃ
સોઢો દુઃસહ-શીત-તાપ-પવન-ક્લેશો ન તપ્તં તપઃ ।
ધ્યાતં વિત્તમ્ અહર્-નિશં નિત્યમિત-પ્રાણૈર્ ન શમ્ભોઃ પદં
તત્-તત્-કર્મ કૃતં યદ્ એવ મુનિભિસ્ તૈસ્ તૈઃ ફલૈર્ વઞ્ચિતાઃ

ભોગા ન ભુક્તા વયમ્ એવ ભુક્તાસ્
તપો ન તપ્તં વયમ્ એવ તપ્તાઃ ।
કાલો ન યાતો વયમ્ એવ યાતાસ્તૃષ્ણા
ન જીર્ણા વયમ્ એવ જીર્ણાઃ

બલિભિર્ મુખમ્ આક્રાન્તં પલિતેનાઙ્કિતં શિરઃ ।
ગાત્રાણિ શિથિલાયન્તે તૃષ્ણૈકા તરુણાયતે

વિવેક-વ્યાકોશે વિદધતિ સમે શામ્યતિ તૃષા
પરિષ્વઙ્ગે તુઙ્ગે પ્રસરતિતરાં સા પરિણતા ।
જરાજીર્ણૈશ્વર્ય-ગ્રસન-ગહનાક્ષેપ-કૃપણસ્તૃષાપાત્રં
યસ્યાં ભવતિ મરુતામ્ અપ્ય્ અધિપતિઃ ॥ ભર્સ્ત્_3.8*1 ॥
નિવૃત્તા ભોગેચ્છા પુરુષ-બહુ-માનો ઽપિ ગલિતઃ
સમાનાઃ સ્વર્-યાતાઃ સપદિ સુહૃદો જીવિત-સમાઃ ।
શનૈર્ યષ્ટ્ય્ ઉત્થાનં ઘન-તિમિર-રુદ્ધે ચ નયને
અહો મૂઢઃ કાયસ્ તદ્ અપિ મરણાપાય-ચકિતઃ

આશા નામ નદી મનોરથ-જલા તૃષ્ણા-તરઙ્ગાકુલા
રાગ-ગ્રાહવતી વિતર્ક-વિહગા ધૈર્ય-દ્રુમ-ધ્વંસિની ।
મોહાવર્ત-સુદુસ્તરાતિગહના પ્રોત્તુઙ્ગ-ચિન્તા-તટી
તસ્યાઃ પર-ગતા વિશુદ્ધમ્ અલસો નન્દન્તિ યોગીશ્વરાઃ

ન સંસારોત્પન્નં ચરિતમ્ અનુપશ્યામિ કુશલં
વિપાકઃ પુણ્યાનાં જનયતિ ભયં મે વિમૃશતઃ ।
મહદ્ભિઃ પુણ્યૌઘૈશ્ ચિર-પરિગૃહીતાશ્ ચ વિષયા
મહાન્તો જાયન્તે વ્યસનમ્ ઇવ દાતું વિષયિણામ્

અવશ્યં યાતારશ્ ચિરતરમ્ ઉષિત્વાપિ વિષયા
વિયોગે કો ભેદસ્ ત્યજતિ ન જનો યત્ સ્વયમ્ અમૂન્ ।
વ્રજન્તઃ સ્વાતન્ત્ર્યાદ્ અતુલ-પરિતાપાય મનસઃ
સ્વયં ત્યક્તા હ્ય્ એતે શમ-સુખમ્ અનન્તં વિદધતિ

બ્રહ્મ-જ્ઞાન-વિવેક-નિર્મલ-ધિયઃ કુર્વન્ત્ય્ અહો દુષ્કરં
યન્ મુઞ્ચન્ત્ય્ ઉપભોગ-ભાઞ્જ્ય્ અપિ ધનાન્ય્ એકાન્તતો નિઃસ્પૃહાઃ ।
સમ્પ્રાતાન્ ન પુરા ન સમ્પ્રતિ ન ચ પ્રાપ્તૌ દૃઢ-પ્રત્યયાન્
વાઞ્છા-માત્ર-પરિગ્રહાન્ અપિ પરં ત્યક્તું ન શક્તા વયમ્

ધન્યાનાં ગિરિ-કન્દરેષુ વસતાં જ્યોતિઃ પરં ધ્યાયતામાનન્દાશ્રુ-
જલં પિબન્તિ શકુના નિઃશઙ્કમ્ અઙ્કેશયાઃ ।
અસ્માકં તુ મનોરથોપરચિત-પ્રાસાદ-વાપી-તટક્રીડા-
કાનન-કેલિ-કૌતુક-જુષામ્ આયુઃ પરં ક્ષીયતે

ભિક્ષા-શતં તદ્ અપિ નીરસમ્ એક-બારં
શય્યા ચ ભૂઃ પરિજનો નિજ-દેહ-માત્રમ્ ।
વસ્ત્રં વિશીર્ણ-શત-ખણ્ડ-મયી ચ કન્થા
હા હા તથાપિ વિષયા ન પરિત્યજન્તિ

સ્તનૌ માંસ-ગ્રન્થી કનક-કલશાવ્ ઇત્ય્ ઉપમિતી
મુખં શ્લેષ્માગારં તદ્ અપિ ચ શશાઙ્કેન તુલિતમ્ ।
સ્રવન્-મૂત્ર-ક્લિન્નં કરિ-વર-શિર-સ્પર્ધિ જઘનં
મુહુર્ નિન્દ્યં રૂપં કવિ-જન-વિશેષૈર્ ગુરુ-કૃતમ્

એકો રાગિષુ રાજતે પ્રિયતમા-દેહાર્ધ-હારી હરો
નીરાગેષુ જનો વિમુક્ત-લલનાસઙ્ગો ન યસ્માત્ પરઃ ।
દુર્વાર-સ્મર-બાણ-પન્નગ-વિષ-વ્યાબિદ્ધ-મુગ્ધો જનઃ
શેષઃ કામ-વિડમ્બિતાન્ ન વિષયાન્ ભોક્તું ન મોક્તું ક્ષમઃ

અજાનન્ દાહાત્મ્યં પતતુ શલભસ્ તીવ્ર-દહને
સ મીનો ઽપ્ય્ અજ્ઞાનાદ્ બડિશ-યુતમ્ અશ્નાતુ પિશિતમ્ ।
વિજાનન્તો ઽપ્ય્ એતે વયમ્ ઇહ વિયજ્ જાલ-જટિલાન્
ન મુઞ્ચામઃ કાનામ્ અહહ ગહનો મોહ-મહિમા

તૃષા શુષ્યત્ય્ આસ્યે પિબતિ સલિલં શીત-મધુરં
ક્ષુધાર્તઃ શાલ્યન્નં કવલયતિ માંસાદિ-કલિતમ્ ।
પ્રદીપ્તે કામાગ્નૌ સુદૃઢતરમ્ આલિઙ્ગતિ વધૂં
પ્રતીકારં વ્યાધઃ સુખમ્ ઇતિ વિપર્યસ્યતિ જનઃ

તુઙ્ગં વેશ્મ સુતાઃ સતામ્ અભિમતાઃ સઙ્ખ્યાતિગાઃ સમ્પદઃ
કલ્યાણી દયિતા વયશ્ ચ નવમ્ ઇત્ય્ અજ્ઞાન-મૂઢો જનઃ ।
મત્વા વિશ્વમ્ અનશ્વરં નિવિશતે સંસાર-કારા-ગૃહે
સંદૃશ્ય ક્ષણ-ભઙ્ગુરં તદ્ અખિલં ધન્યસ્ તુ સન્ન્યસ્યતિ

દીના દીન-મુખૈઃ સદૈવ શિશુકૈરાકૃષ્ટ-જીર્ણામ્બરા
ક્રોશદ્ભિઃ ક્ષુધિતૈર્ નિરન્ન-વિધુરા દૃશ્યા ન ચેદ્ ગેહિની ।
યાચ્ઞા-ભઙ્ગ-ભયેન ગદ્ગદ-ગલ-ત્રુટ્યદ્-વિલીનાક્ષરં
કો દેહીતિ વદેત્ સ્વ-દગ્ધ-જઠરસ્યાર્થે મનસ્વી પુમાન્

અભિમત-મહામાન-ગ્રન્થિ-પ્રભેદ-પટીયસી
ગુરુતર-ગુણ-ગ્રામાભોજ-સ્ફુટોજ્જ્વલ-ચન્દ્રિકા ।
વિપુલ-વિલલ્-લજ્જા-વલ્લી-વિતાન-કુઠારિકા
જઠર-પિઠરી દુસ્પુરેયં કરોતિ વિડમ્બનમ્

પુણ્યે ગ્રામે વને વા મહતિ સિત-પટચ્-છન્ન-પાલી કપાલિં
હ્ય્ આદાય ન્યાય-ગર્ભ-દ્વિજ-હુત-હુત-ભુગ્ ધૂમ-ધૂમ્રોપકણ્ઠે ।
દ્વારં દ્વારં પ્રવિષ્ટો વરમ્ ઉદર-દરી-પૂરણાય ક્ષુધાર્તો
માની પ્રાણૈઃ સનાથો ન પુનર્ અનુદિનં તુલ્ય-કુલ્યેસુ દીનઃ

ગઙ્ગા-તરઙ્ગ-કણ-શીકર-શીતલાનિ
વિદ્યાધરાધ્યુષિત-ચારુ-શિલા-તલાનિ ।
સ્થાનાનિ કિં હિમવતઃ પ્રલયં ગતાનિ
યત્ સાવમાન-પર-પિણ્ડ-રતા મનુષ્યાઃ

કિં કન્દાઃ કન્દરેભ્યઃ પ્રલયમ્ ઉપગતા નિર્ઝરા વા ગિરિભ્યઃ
પ્રધ્વસ્તા વા તરુભ્યઃ સરસ-ગલ-ભૃતો વલ્કલિન્યશ્ ચ શાખાઃ ।
વીક્ષ્યન્તે યન્ મુખાનિ પ્રસભમ્ અપગત-પ્રશ્રયાણાં ખલાનાં
દુઃખાપ્ત-સ્વલ્પ-વિત્ત-સ્મય-પવન-વશાનર્તિત-ભ્રૂ-લતાનિ

પુણ્યૈર્ મૂલ-ફલૈસ્ તથા પ્રણયિનીં વૃત્તિં કુરુષ્વાધુના
ભૂ-શય્યાં નવ-પલ્લવૈર્ અકૃપણૈર્ ઉત્તિષ્ઠ યાવો વનમ્ ।
ક્ષુદ્રાણામ્ અવિવેક-મૂઢ-મનસાં યત્રેશ્વરાણાં સદા
વિત્ત-વ્યાધિ-વિકાર-વિહ્વલ-ગિરાં નામાપિ ન શ્રૂયતે

ફલં સ્વેચ્છા-લભ્યં પ્રતિવનમ્ અખેદં ક્ષિતિરુહાં
પયઃ સ્થાને સ્થાને શિશિર-મધુરં પુણ્ય-સરિતામ્ ।
મૃદુ-સ્પર્શા શય્યા સુલલિત-લતા-પલ્લવ-મયી
સહન્તે સન્તાપં તદ્ અપિ ધનિનાં દ્વારિ કૃપણાઃ

યે વર્તન્તે ધન-પતિ-પુરઃ પ્રાર્થના-દુઃખ-ભાજો
યે ચાલ્પત્વં દધતિ વિષયાક્ષેપ-પર્યાપ્ત-બુદ્ધેઃ ।
તેષામ્ અન્તઃ-સ્ફુરિત-હસિતં વાસરાણિ સ્મરેયં
ધ્યાન-ચ્છેદે શિખરિ-કુહર-ગ્રાવ-શય્યા-નિષણ્ણઃ

યે સન્તોષ-નિરન્તર-પ્રમુદિતસ્ તેષાં ન ભિન્ના મુદો
યે ત્વ્ અન્યે ધન-લુબ્ધ-સઙ્કલ-ધિયસ્ તેસાં ન તૃષ્ણાહતા ।
ઇત્થં કસ્ય કૃતે કુતઃ સ વિધિના કીદૃક્-પદં સમ્પદાં
સ્વાત્મન્ય્ એવ સમાપ્ત-હેમ-મહિમા મેરુર્ ન મે રોચતે

ભિક્ષાહારમ્ અદૈન્યમ્ અપ્રતિસુખં ભીતિચ્છિદં સર્વતો
દુર્માત્સર્ય-મદાભિમાન-મથનં દુઃખૌઘ-વિધ્વંસનમ્ ।
સર્વત્રાન્વહમ્ અપ્રયત્ન-સુલભં સાધુ-પ્રિયં પાવનં
શમ્ભોઃ સત્રમ્ અવાયમ્ અક્ષય-નિધિં શંસન્તિ યોગીશ્વરાઃ

ભોગે રોગમયં કુલે ચ્યુતિ-ભયં વિત્તે નૃપાલાદ્ ભયં
માને ધૈન્ય-ભયં બલે રિપુ-ભયં રૂપે જરાય ભયમ્ ।
શાસ્ત્રે વાદિભયં ગુણે ખલ-ભયં કાયે કૃતાન્તાદ્ ભયં
સર્વં વસ્તુ ભયાન્વિતં ભુવિ નૄણાં વૈરાગ્યમ્ એવાભયમ્

આક્રાન્તં મરણેન જન્મ જરસા ચાત્યુજ્જ્વલં યૌવનં
સન્તોષો ધન-લિપ્સયા શમ-મુખં પ્રૌઢાઙ્ગના-વિભ્રમૈઃ ।
લોકૈર્ મત્સરિભિર્ ગુણા વન-ભુવો વ્યાલૈર્ નૃપા દુર્જનૈર્
અસ્થૈર્યેણ વિભૂતયો ઽપ્ય્ અપહતા ગ્રસ્તં ન કિં કેન વા

આધિ-વ્યાધિ-શતૈર્ જનસ્ય વિવિધૈર્ આરોગ્યમ્ ઉન્મૂલ્યતે
લક્ષ્મીર્ યત્ર પતન્તિ તત્ર વિવૃત-દ્વારા ઇવ વ્યાપદઃ ।
જાતં જાતમ્ અવશ્યમ્ આશુ વિવશં મૃત્યુઃ કરોત્ય્ આત્મસાત્
તત્ કિં તેન નિરઙ્કુશેન વિધિના યન્ નિર્મિતં સુસ્થિરમ્

ભોગાસ્ તુઙ્ગતરઙ્ગ-ભઙ્ગ-તરલાઃ પ્રાણાઃ ક્ષણ-ધ્વંસિનઃ
સ્તોકાન્ય્ એવ દિનાનિ યૌવન-સુખં સ્ફૂર્તિઃ પ્રિયાસુ સ્થિતા ।
તત્-સંસારમ્ અસારમ્ એવ નિખિલં બુદ્ધ્વા બુધા બોધકા
લોકાનુગ્રહ-પેશલેન મનસા યત્નઃ સમાધીયતામ્

ભોગા મેઘ-વિતાન-મધ્ય-વિલસત્-સૌદામિની-ચઞ્ચલા
આયુર્ વાયુ-વિઘટ્ટિતાબ્જ-પટલી-લીનામ્બુવદ્ ભઙ્ગુરમ્ ।
લીલા યૌવન-લાલસાસ્ તનુભૃતામ્ ઇત્ય્ આકલય્ય દ્રુતં
યોગે ધૈર્ય-સમાધિ-સિદ્ધિ-સુલભે બુદ્ધિં વિદધ્વં બુધાઃ

આયુઃ કલ્લોલ-લોલં કતિપય-દિવસ-સ્થાયિની યૌવન-શ્રીર્
અર્થાઃ સઙ્કલ્પ-કલ્પા ઘન-સમય-તડિદ્-વિભ્રમા ભોગ-પૂગાઃ ।
કણ્ઠાશ્લેષોપગૂઢ તદ્ અપિ ચ ન ચિરં યત્ પ્રિયાભઃ પ્રણીતં
બ્રહ્મણ્ય્ આસક્ત-ચિત્તા ભવત ભવમયામ્ભોધિ-પારં તરીતુમ્

કૃચ્છ્રેણામેધ્ય-મધ્યે નિયમિત-તનુભિઃ સ્થીયતે ગર્ભ-વાસે
કાન્તા-વિશ્લેષ-દુઃખ-વ્યતિકર-વિષમો યૌવને ચોપભોગઃ ।
વામાક્ષીણામ્ અવજ્ઞા-વિહસિત-વસતિર્ વૃદ્ધ-ભાવો ઽન્યસાધુઃ
સંસારે રે મનુષ્યા વદત યદિ સુખં સ્વલ્પમ્ અપ્ય્ અસ્તિ કિઞ્ચિત્

વ્યાઘ્રીવ તિષ્ઠતિ જરા પરિતર્જયન્તી
રોગાશ્ ચ શત્રવ ઇવ પ્રહરન્તિ દેહમ્ ।
આયુઃ પરિસ્રવન્તિ ભિન્ન-ઘટા-દિવામ્ભો
લોકસ્ તથાપ્ય્ અહિતમ્ આચરતીતિ ચિત્રમ્

ભોગા ભઙ્ગુર-વૃત્તયો બહુવિધાસ્ તૈર્ એવ ચાયં ભવસ્તત્
કસ્યેહ કૃતે પરિભ્રમત રે લોકાઃ કૃતં ચેષ્ટતૈઃ ।
આશા-પાશ-શતાપશાન્તિ-વિશદં ચેતઃ-સમાધીયતાં
કામોત્પત્તિ-વશાત્ સ્વધામનિ યદિ શ્રદ્દેયમ્ અસ્મદ્-વચઃ

સખે ધન્યાઃ કેચિત્ ત્રુટિત-ભવ-બન્ધ-વ્યતિકરા
વનાન્તે ચિત્તાન્તર્-વિષમ્ અવિષયાશીત્-વિષ-ગતાઃ ।
શરચ્-ચન્દ્ર-જ્યોત્સ્નાધવલ-ગગનાભોગ-સુભગાં
નયન્તે યે રાત્રિં સુકૃત-ચય-ચિન્તૈક-શરણાઃ ॥ ભર્સ્ત્_3.39*1 ॥
બ્રહ્મેન્દ્રાદિ-મરુદ્-ગણાંસ્ તૃણ-કણાન્ યત્ર સ્થિતો મન્યતે
યત્-સ્વાદાદ્ વિરસા ભવન્તિ વિભવાસ્ ત્રૈલોક્ય-રાજ્યાદયઃ ।
ભોગઃ કો ઽપિ સ એવ એક પરમો નિત્યોદિતો જૃમ્ભતે
ભોઃ સાધો ક્ષણ-ભઙ્ગુરે તદ્ ઇતરે ભોગે રતિં મા કૃથાઃ

સા રમ્યા નગરી મહાન્ સ નૃપતિઃ સામન્ત-ચક્રં ચ તત્
પાર્શ્વે તસ્ય ચ સા વિદગ્ધ-પરિષત્ તાશ્ ચન્દ્ર-બિમ્બાનનાઃ ।
ઉદ્વૃત્તઃ સ રાજ-પુત્ર-નિવહસ્ તે વન્દિનસ્ તાઃ કથાઃ
સર્વં યસ્ય વશાદ્ અગાત્ સ્મૃતિ-પથં કાલાય તસ્મૈ નમઃ

યત્રાનેકઃ ક્વચિદ્ અપિ ગૃહે તત્ર તિષ્ઠત્ય્ અથૈકો
યત્રાપ્ય્ એકસ્ તદ્ અનુ બહવસ્ તત્ર નૈકો ઽપિ ચાન્તે ।
ઇત્થં નયૌ રજનિ-દિવસૌ લોલયન્ દ્વાવ્ ઇવાક્ષૌ
કાલઃ કલ્યો ભુવન-ફલકે ક્રડતિ પ્રાણિ-શારૈઃ

આદિત્યસ્ય ગતાગતૈર્ અહરહઃ સંક્ષીયતે જીવિતં
વ્યાપારૈર્ બહુ-કાર્ય-ભાર-ગુરુભિઃ કાલો ઽપિ ન જ્ઞાયતે ।
દૃષ્ટ્વા જન્મ-જરા-વિપત્તિ-મરણં ત્રાસશ્ ચ નોત્પદ્યતે
પીત્વા મોહમયીં પ્રમાદ-મદિરામ્ ઉન્મત્ત-ભૂતં જગત્

રાત્રિઃ સૈવ પુનઃ સ એવ દિવસો મત્વા મુધા જન્તવો
ધાવન્ત્ય્ ઉદ્યમિનસ્ તથૈવ નિભૃત-પ્રારબ્ધ-તત્-તત્-ક્રિયાઃ ।
વ્યાપારૈઃ પુનર્-ઉક્ત-ભૂત-વિષયૈર્ ઇત્થં વિધેનામુના
સંસારેણ કદર્થિતા વયમ્ અહો મોહાન્ ન લજ્જામહે

ન ધ્યાનં પદમ્ ઈશ્વરસ્ય વિધિવત્ સંસાર-વિચ્છિત્તયે
સ્વર્ગ-દ્વાર-કપાટ-પાટન-પટુર્ ધર્મો ઽપિ નોપાર્જિતઃ ।
નારી-પીન-પયોધરોરુ-યુગલં સ્વપ્ને ઽપિ નાલિઙ્ગિતં
માતુઃ કેવલમ્ એવ યૌવન-વન-ચ્છેદે કુઠારા વયમ્

નાભ્યસ્તા પ્રતિવાદિ-વૃન્દ-દમની વિદ્યા વિનીતોચિતા
ખડ્ગાગ્રૈઃ કરિ-કુમ્ભ-પીઠ-દલનૈર્ નાકં ન નીતં યશઃ ।
કાન્તાકોમલ-પલ્લવાધર-રસઃ પીતો ન ચન્દ્રોદયે
તારુણ્યં ગતમ્ એવ નિષ્ફલમ્ અહો શૂન્યાલયે દીપવત્

વિદ્યા નાધિગતા કલઙ્ક-રહિતા વિત્તં ચ નોપાર્જિતં
શુશ્રૂષાપિ સમાહિતેન મનસા પિત્રોર્ ન સમ્પાદિતા ।
આલોલાયત-લોચનાઃ પ્રિયતમાઃ સ્વપ્ને ઽપિ નાલિઙ્ગિતાઃ
કાલો ઽયં પર-પિણ્ડ-લોલુપતયા કાકૈર્ ઇવ પ્રેર્યતે

વયં યેભ્યો જાતાશ્ ચિર-પરિગતા એવ ખલુ તે
સમં યૈઃ સંવૃદ્ધાઃ સ્મૃતિ-વિષયતાં તે ઽપિ ગમિતાઃ ।
ઇદાનીમ્ એતે સ્મઃ પ્રતિદિવસમ્ આસન્ન-પતના
ગતાસ્ તુલ્યાવસ્થાં સિકતિલનદી-તીર-તરુભિઃ

આયુર્ વર્ષ-શતં નૄણાં પરિમિતં રાત્રૌ તદ્-અર્ધં ગતં
તસ્યાર્ધસ્ય પરસ્ય ચાર્ધમ્ અપરં બાલત્વ-વૃદ્ધત્વયોઃ ।
શેષં વ્યાધિ-વિયોગ-દુઃખ-સહિતં સેવાદિભિર્ નીયતે
જીવે વારિત-રઙ્ગ-ચઞ્ચલતરે સૌખ્યં કુતઃ પ્રાણિનામ્

ક્ષણં બાલો ભૂત્વા ક્ષણમ્ પૈ યુવા કામ-રસિકઃ
ક્ષણં વિત્તૈર્ હીનઃ ક્ષણમ્ અપિ ચ સમ્પૂર્ણ-વિભવઃ ।
જરા-જીર્ણૈર્ અઙ્ગૈર્ નટ ઇવ બલી-મણ્ડિત-તનૂર્
નરઃ સંસારાન્તે વિશતિ યમધાનીય-વનિકામ્

ત્વં રાજા વયમ્ અપ્ય્ ઉપાસિત-ગુરુ-પ્રજ્ઞાભિમાનોન્નતાઃ
ખ્યાતસ્ ત્વં વિભવૈર્ યશાંસિ કવયો દિક્ષુ પ્રતન્વન્તિ નઃ ।
ઇત્થં માન-ધનાતિ-દૂરમ્ ઉભયોર્ અપ્ય્ આવયોર્ અન્તરં
યદ્ય્ અસ્માસુ પરાઙ્મુખો ઽસિ વયમ્ અપ્ય્ એકાન્તતો નિઃસ્પૃહા

અર્થાનામ્ ઈશિષે ત્વં વયમ્ અપિ ચ ગિરામ્ ઈશ્મહે યાવદ્ અર્થં
શૂરસ્ ત્વં વાદિ-દર્પ-વ્યુપશમન-વિધાવ-ક્ષયં પાટવં નઃ ।
સેવન્તે ત્વાં ધનાઢ્યા મતિમલહતયેમામ્ અપિ શ્રોતુ-કામામય્ય્
અપ્ય્ આસ્થા ન તે ચેત્ ત્વયિ મમ નિતરામ્ એવ રાજન્ન્ અનાસ્થા

વયમ્ ઇહ પરિતુષ્ટા વલ્કલૈસ્ ત્વં દુકૂલૈઃ
સમ ઇહ પરિતોષો નિર્વિશેષો વિશેષઃ ।
સ તુ ભવતુ દરિદ્રો યસ્ય તૃષ્ણા વિશાલા
મનસિ ચ પરિતુષ્ટે કો ઽર્થવાન્ કો દરિદ્રઃ

ફલમ્ અલમ્ અશનાય સ્વાદુ પાનાય તોયં
ક્ષિતિર્ અપિ શયનાર્થં વાસસે વલ્કલં ચ ।
નવ-ઘન-મધુપાન-ભ્રાન્ત-સર્વેન્દ્રિયાણામવિનયમ્
અનુમન્તું નોત્સહે દુર્જનાનામ્

અશ્નીમહિ વયં ભિક્ષામ્ આશાવાસો વસીમહિ ।
શયીમહિ મહી-પૃષ્ઠે કુર્વીમહિ કિમ્ ઈશ્વરૈઃ

ન નટા ના વિટા ન ગાયકા ન ચ સભ્યેતર-વાદ-ચુઞ્ચવઃ ।
નૃપમ્ ઈક્ષિતુમ્ અત્ર કે વયં સ્તન-ભારાન્ અમિતા ન યોષિતઃ

વિપુલ-હૃદયૈર્ ઈશૈર્ એતજ્ જગજ્ જનિતં પુરા
વિધૃતમ્ અપરૈર્ દત્તં ચાન્યૈર્ વિજિત્ય તૃણં યથા ।
ઇહ હિ ભુવનાન્ય્ અન્યૈર્ ધીરાશ્ ચતુર્દશ ભુઞ્જતે
કતિપય-પુર-સ્વામ્યે પુંસાં ક એષ મદ-જ્વરઃ

અભુક્તાયાં યસ્યાં ક્ષણમ્ અપિ ન યાતં નૃપ-શતૈર્
ધુવસ્ તસ્યા લાભે ક ઇવ બહુમાનઃ ક્ષિતિ-ભૃતામ્ ।
તદ્-અંશસ્યાપ્ય્ અંશે તદ્-અવય-લેશે ઽપિ પતયો
વિષાદે કર્તવ્યે વિદધતિ જડાઃ પ્રત્યુત મુદમ્

મૃત્-પિણ્ડો જલ-રેખયા બલ-યતિઃ સર્વો ઽપ્ય્ અયં નન્વ્ અણુઃ
સ્વાંશીકૃત્ય સ એવ સઙ્ગર-શતૈ રાજ્ઞાં ગણા ભુઞ્જતે ।
યે દદ્યુર્ દદતો ઽથવા કિમ્ અપરં ક્ષુદ્રા દરિદ્રં ભૃશં
ધિગ્ ધિક્ તાન્ પુરુષાધમાન્ ધનકણાન્ વાઞ્છન્તિ તેભ્યો ઽપિ યે

સ જાતઃ કો ઽપ્ય્ આસીન્ મદન-રિપુણા મૂર્ધ્નિ ધવલં
કપાલં યસ્યોચ્ચૈર્ વિનિહિતમ્ અલઙ્કાર-વિધયે ।
નૃભિઃ પ્રાણ-ત્રાણ-પ્રવણ-મતિભિઃ કૈશ્ચિદ્ અધુના
નમદ્ભિઃ કઃ પુંસામ્ અયમ્ અતુલ-દર્પ-જ્વર-ભરઃ

પરેષાં ચેતાંસિ પ્રતિદિવસમ્ આરાધ્ય બહુધા
પ્રસાદં કિં નેતું વિશસિ હૃદય ક્લેશ-કલિતમ્ ।
પ્રસન્ને ત્વય્ય્ અન્તઃ-સવયમુદિત-ચિન્તામણિ-ગણો
વિવિક્તઃ સઙ્કલ્પઃ કિમ્ અભિલષિતં પુષ્યતિ ન તે

સત્યામ્ એવ ત્રિલોકી-સરિતિ હર-શિરશ્ ચુમ્બિનીવચ્ છટાયાં
સદ્-વૃત્તિં કલ્પયન્ત્યાં બટ-વિટપ-ભવૈર્ વલ્કલૈઃ સત્-ફલૈશ્ ચ ।
કો ઽયં વિદ્વાન્ વિપત્તિ-જ્વર-જનિત-રુજાતીવ-દુઃખાસિકાનાં
વક્ત્રં વીક્ષેત દુઃસ્થે યદિ હિ ન વિભૃયાત્ સ્વે કુટુમ્બે ઽનુકમ્પામ્ ॥ ભર્સ્ત્_3.61*1 ॥
પરિભ્રમસિ કિં મુધા ક્વચન ચિત્ત વિશ્રામ્યતાં
સ્વયં ભવતિ યદ્ યથા ભવતિ તત્ તથા નાન્યથા ।
અતીતમ્ અનનુસ્મરન્ન્ અપિ ચ ભાવ્ય-સઙ્કલ્પયન્નતર્કિત-
સમાગમાનુભવામિ ભોગનાહમ્

એતસ્માદ્ વિરમેન્દ્રિયાર્થ-ગહનાદાયાસકાદ્ આશ્રયશ્રેયો-
માર્ગમ્ અશેષ-દુઃખ-શમન-વ્યાપાર-દક્ષં ક્ષણાત્ ।
સ્વાત્મીભાવમ્ ઉપૈહિ સન્ત્યજ નિજાં કલ્લોલ-લોલં ગતિં
મા ભૂયો ભજ ભઙ્ગુરાં ભવ-રતિં ચેતઃ પ્રસીદાધુના

મોહં માર્જય તામ્ ઉપાર્જય રતિં ચન્દ્રાર્ધ-ચૂડામણૌ
ચેતઃ સ્વર્ગ-તરઙ્ગિણી-તટ-ભુવામ્ આસઙ્ગમ્ અઙ્ગીકુરુ ।
કો વા વીચિષુ બુદ્બુદેષુ ચ તડિલ્-લેખાસુ ચ શ્રીષુ ચ
જ્વાલાગ્રેષુ ચ પન્નગેષુ સરિદ્-વેગેષુ ચ ચ-પ્રત્યયઃ

ચેતશ્ ચિન્તય મા રમાં સકૃદ્ ઇમામ્ અસ્થાયિનીમ્ આસ્થયા
ભૂપાલ-ભ્રુકુટી-કુટી-વિહરણ-વ્યાપાર-પણ્યાઙ્ગનામ્ ।
કન્થા-કઞ્ચુકિનઃ પ્રવિશ્ય ભવન-દ્વારાણિ વારાણસીરથ્યા-
પઙ્ક્તિષુ પાણિ-પાત્ર-પતિતાં ભિક્ષામ્ અપેક્ષામહે

અગ્રે ગીતં સરસ-કવયઃ પાર્શ્વયોર્ દાક્ષિણાત્યાઃ
પશ્ચાલ્ લીલાવલય-રણિતં ચામર-ગ્રાહિણીનામ્ ।
યદ્ય્ અસ્ત્ય્ એવં કુરુ ભવ-રસાસ્વાદને લમ્પટત્વં
નો ચેચ્ ચેતઃ પ્રવિશ સહસા નિર્વિકલ્પે સમાધૌ

પ્રાપ્તાઃ શ્રિયઃ સકલ-કામ-દુધાસ્ તતઃ કિં
ન્યસ્તં પદં શિરસિ વિદ્વિષતાં તતઃ કિમ્ ।
સમ્પાદિતાઃ પ્રણયિનો વિભવૈસ્ તતઃ કિં
કલ્પં સ્થિતાસ્ તનુભૃતાં તનવસ્ તતઃ કિમ્

ભક્તિર્ ભવે મરણ-જન્મ-ભયં હૃદિ-સ્થં
સ્નેહો ન બન્ધુષુ ન મન્મથજા વિકારાઃ ।
સંસર્જ દોષ-રહિતા વિજયા વનાન્તા
વૈરાગ્યમ્ અસ્તિ કિમ્ ઇતઃ પરમર્થનીયમ્

તસ્માદ્ અનન્તમ્ અજરં પરમં વિકાસિ
તદ્ બ્રહ્મ ચિન્તય કિમ્ એભિર્ અસદ્-વિકલ્પૈઃ ।
યસ્યાનુષઙ્ગિણ ઇમે ભુવનાધિપત્યભોગાદયઃ
કૃપણ-લોક-મતા ભવન્તિ

પાતાલમ્ આવિશસિ યાસિ નભો વિલઙ્ઘ્ય
દિઙ્-મણ્ડલં ભ્રમસિ માનસ ચાપલેન ।
ભ્રાન્ત્યાપિ જાતુ વિમલં કથમ્ આત્મનીનં
ન બ્રહ્મ સંસરસિ વિર્વૃતિમ્મ્ એષિ યેન

કિં વેદૈઃ સ્મૃતિભિઃ પુરાણ-પઠનૈઃ શાસ્ત્રૈર્ મહા-વિસ્તરૈઃ
સ્વર્ગ-ગ્રામ-કુટી-નિવાસ-ફલદૈઃ કર્મ-ક્રિયા-વિભ્રમૈઃ ।
મુક્ત્વૈકં ભવ-દુઃખ-ભાર-રચના-વિધ્વંસ-કાલાનલં
સ્વાત્માનન્દ-પદ-પ્રવેશ-કલનં શેસૈર્ વાણિગ્-વૃત્તિભિઃ

નાયં તે સમયો રહસ્યમ્ અધુના નિદ્રાતિ નાથો યદિ
સ્થિત્વા દ્રક્ષ્યતિ કુપ્યતિ પ્રભુર્ ઇતિ દ્વારેષુ યેષાં વચઃ ।
ચેતસ્ તાન્ અપહાય યાહિ ભવનં દેવસ્ય વિશ્વેશિતુર્
નિર્દૌવારિક-નિર્દયોક્ત્ય્-અપરુષં નિઃસોમ-શર્મ-પ્રદમ્ ॥ ભર્સ્ત્_3.71*1 ॥
યતો મેરુઃ શ્રીમાન્ નિપતતિ યુગાન્તાગ્નિ-વલિતઃ
સમુદ્રાઃ શુષ્યન્તિ પ્રચુર-મકર-ગ્રાહ-નિલયાઃ ।
ધરા ગચ્છત્ય્ અન્તં ધરણિ-ધર-પાદૈર્ અપિ ધૃતા
શરીરે કા વાર્તા કરિકલભ-કર્ણાગ્ર-ચપલે

ગાત્રં સઙ્કુચિતં ગતિર્ વિગલિતા ભ્રષ્ટા ચ દન્તાવલિર્
દૃષ્ટિર્ નક્ષ્યતિ વર્ધતે વધિરતા વક્ત્રં ચ લાલાયતે ।
વાક્યં નાદ્રિયતે ચ બાન્ધવ-જનો ભાર્યા ન શુશ્રૂષતે
હા કષ્ટં પુરુષસ્ય જીર્ણ-વયસઃ પુત્રો ઽપ્ય્ અમિત્રાયતે

વર્ણં સિતં શિરસિ વીક્ષ્ય શિરોરુહાણાં
સ્થાનં જરા-પરિભવસ્ય તદા પુમાંસમ્ ।
આરોપિતાંસ્થિ-શતકં પરિહૃત્ય યાન્તિ
ચણ્ડાલ-કૂપમ્ ઇવ દૂરતરં તરુણ્યઃ

યાવત્ સ્વસ્થમ્ ઇદં શરીરમ્ અરુજં યાવચ્ ચ દૂરે જરા
યાવચ્ ચેન્દ્રિય-શક્તિર્ અપ્રતિહતા યાવત્ ક્ષયો નાયુષઃ ।
આત્મ-શ્રેયસિ તાવદ્ એવ વિદુષા કાર્યઃ પ્રયત્નો મહાન્
સન્દીપ્તે ભવને તુ કૂપ-ખનનં પ્રત્યુદ્યમઃ કીદૃશઃ

તપસ્યન્તઃ સન્તઃ કિમ્ અધિનિવસામઃ સુર-નદીં
ગુણોદારાન્ દારાન્ ઉત પરિચરામઃ સવિનયમ્ ।
પિબામઃ શાસ્ત્રૌઘાનુત-વિવિધ-કાવ્યામૃત-રસાન્
ન વિદ્મઃ કિં કુર્મઃ કતિપય-નિમેષાયુષિ જને

દુરારાધ્યાશ્ ચામી તુરગ-ચલ-ચિત્તાઃ ક્ષિતિભુજો
વયં તુ સ્થૂલેચ્છાઃ સુમહતિ ફલે બદ્ધ-મનસઃ ।
જરા દેહં મૃત્યુર્ હરતિ દયિતં જીવિતમ્ ઇદં
સખે નાન્યચ્ છ્રેયો જગતિ વિદુષે ઽન્યત્ર તપસઃ

માને મ્લાયિનિ ખણ્ડિતે ચ વસુનિ વ્યર્થે પ્રયાતે ઽર્થિનિ
ક્ષીણે બન્ધુ-જને ગતે પરિજને નષ્ટે શનૈર્ યૌવને ।
યુક્તં કેવલમ્ એતદ્ એવ સુધિયાં યજ્ જહ્નુ-કન્યા-પયઃપૂતાગ્રાવ-
ગિરીન્દ્ર-કન્દર-તટી-કુઞ્જે નિવાસઃ ક્વચિત્

રમ્યાશ્ ચન્દ્ર-મરીચયસ્ તૃણવતી રમ્યા વનાન્ત-સ્થલી
રમ્યં સાધુ-સમાગમાગત-સુખં કાવ્યેષુ રમ્યાઃ કથાઃ ।
કોપોપાહિત-બાષ્પ-બિન્દુ-તરલં રમ્યં પ્રિયાયા મુખં
સર્વં રમ્યમ્ અનિત્યતામ્ ઉપગતે ચિત્તે ન કિઞ્ચિત્ પુનઃ

રમ્યં હર્મ્ય-તલં ન કિં વસતયે શ્રવ્યં ન ગેયાદિકં
કિં વા પ્રાણ-સમાસમાગમ-સુખં નૈવાધિક-પ્રીતયે ।
કિન્તુ ભ્રાન્ત-પતઙ્ગ-ક્ષપવનવ્યાલોલ-દીપાઙ્કુરચ્છાયા-
ચઞ્ચલમ્ આકલય્ય સકલં સન્તો વનાન્તં ગતાઃ

આ સંસારાત્ ત્રિભુવનમ્ ઇદં ચિન્વતાં તાત્ તાદૃઙ્નૈવાસ્માકં
નયન-પદવીં શ્રોત્ર-માર્ગં ગતો વા ।
યો ઽયં ધત્તે વિષય-કરિણો ગાઢ-ગૂઢાભિમાનક્ષીવસ્યાન્તઃ-
કરણ-કરિણઃ સંયમાલાન-લીલામ્

યદ્ એતત્ સ્વચ્છન્દં વિહરણમ્ અકાર્પણ્યમ્ અશનં
સહાર્યૈઃ સંવાસઃ શ્રુતમ્ ઉપશમૈક-વ્રત-ફલમ્ ।
મનો મન્દ-સ્પન્દં બહિર્ અપિ ચિરસ્યાપિ વિમૃશન્ન
જાને કસ્યૈષા પરિણતિર્ ઉદારસ્ય તપસઃ

જીર્ણા એવ મનોરથાશ્ ચ હૃદયે યાતં ચ તદ્ યૌવનં
હન્તાઙ્ગેષુ ગુણાશ્ બન્ધ્ય-ફલતાં યાતા ગુણજ્ઞૈર્ વિના ।
કિં યુક્તં સહસાભ્યુપૈતિ બલવાન્ કાલઃ કૃતાન્તો ઽક્ષમી
હા જ્ઞાતં મદનાન્તકાઙ્ઘ્રિ-યુગલં મુક્ત્વાસ્તિ નાન્યો ગતિઃ

મહેશ્વરે વા જગતામ્ અધીશ્વરે
જનાર્દને વા જગદ્-અન્તરાત્મનિ ।
ન વસ્તુ-ભેદ-પ્રતિપત્તિર્ અસ્તિ મે
તથાપિ ભક્તિસ્ તરુણેન્દુ-શેખરે

સ્ફુરત્-સ્ફાર-જ્યોત્સ્નાધવલિત-તલે ક્વાપિ પુલિને
સુખાસીનાઃ શાન્ત-ધ્વન્તિસુ રજનીષુ દ્યુ-સરિતઃ ।
ભવાભોગોદ્વિગ્નાઃ શિવ શિવ શિવેત્ય્ ઉચ્ચવચસઃ
કદા યાસ્યામો ઽતર્ગત-બહુલ-બાષ્પાકુલ-દશામ્

મહાદેવો દેવઃ સરિદ્ અપિ ચ સૈષા સુર-સરિદ્ગુહા
એવાગારં વસનમ્ અપિ તા એવ હરિતઃ ।
સુહૃદા કાલો ઽયં વ્રત્મ્ ઇદમ્ અદૈન્ય-વ્રતમ્ ઇદં
કિયદ્ વા વક્ષ્યામો વટ-વિટપ એવાસ્તુ દયિતા ॥ ભર્સ્ત્_3.- ॥
વિતીર્ણે સર્વસ્વે તરુણ-કરુણા-પૂર્ણ-હૃદયાઃ
સ્મરન્તઃ સંસારે વિગુણ-પરિણામાં વિધિ-ગતિમ્ ।
વયં પુણ્યારણ્યે પરિણત-શરચ્-ચન્દ્ર-કિરણાસ્
ત્રિયામા નેસ્યામો હર-ચરણ-ચિન્તૈક-શરણાઃ

કદા વારાણસ્યામ્ અમર-તટિની-રોધસિ વસન્
વસાનઃ કૌપીનં શિરસિ નિદધાનો ઽઞ્જલિ-પુટમ્ ।
અયે ગૌરીનાથ ત્રિપુરહર શમ્ભો ત્રિનયન
પ્રસીદેત્યાક્રોશન્ નિમિષમ્ ઇવ નેષ્યામિ દિવસાન્

ઉદ્યાનેષુ વિચિત્ર-ભોજન-વિધિસ્ તીવ્રાતિતીવ્રં તપઃ
કૌપીનાવરણં સુવસ્ત્રમ્ અમિતં ભિક્ષાટનં મણ્ડનમ્ ।
આસન્નં મરણં ચ મઙ્ગલ-સમં યસ્યાં સમુત્પદ્યતે
તાં કાશીં પરિહૃત્ય હન્ત વિબુધૈર્ અન્યત્ર કિં સ્થીયતે ॥ ભર્સ્ત્_3.- ॥
સ્નાત્વા ગાઙ્ગૈઃ પયોભિઃ શુચિ-કુસુમ-ફલૈર્ અર્ચયિત્વા વિભો ત્વા
ધ્યેયે ધ્યાનં નિવેશ્ય ક્ષિતિ-ધર-કુહર-ગ્રાવ-પર્યઙ્ક-મૂલે ।
આત્મારામઃ ફલાશી ગુરુ-વચન-રતસ્ ત્વત્-પ્રસાદાત્ સ્મરારે
દુઃખં મોક્ષ્યે કદાહં સમ-કર-ચરણે પુંસિ સેવાસમુત્થમ્

એકાકી નિઃસ્પૃહઃ શાન્તઃ પાણિપાત્રો દિગમ્બરઃ ।
કદા શમ્ભો ભવિષ્યામિ કર્મ-નિર્મૂલન-ક્ષમઃ

પાણિં પાત્રયતાં નિસર્ગ-શુચિના ભૈક્ષેણ સન્તુષ્યતાં
યત્ર ક્વાપિ નિષીદતાં બહુ-તૃણં વિશ્વં મુહુઃ પશ્યતામ્ ।
અત્યાગે ઽપિ તનોર્ અખણ્ડ-પરમાનન્દાવબોધ-સ્પૃશા
મધ્વા કો ઽપિ શિવ-પ્રસાદ-સુલભઃ સમ્પત્સ્યતે યોગિનામ્

કૌપીનં શત-ખણ્ડ-જર્જરતરં કન્થા પુનસ્ તાદૃશી
નૈશ્ચિન્ત્યં નિરપેક્ષ-ભૈક્ષ્યમ્ અશનં નિદ્રા શ્મશાને વને ।
સ્વાતન્ત્ર્યેણ નિરઙ્કુશં વિહરણં સ્વાન્તં પ્રશાન્તં સદા
સ્થૈર્યં યોગ-મહોત્સવે ઽપિ ચ યદિ ત્રૈલોક્ય-રાજ્યેન કિમ્

બ્રહ્માણ્ડં મણ્ડલી-માત્રં કિં લોભાય મનસ્વિનઃ ।
શફરી-સ્ફુર્તેનાબ્ધિઃ ક્ષુબ્ધો ન ખલુ જાયતે

માતર્ લક્ષ્મિ ભજસ્વ કઞ્ચિદ્ અપરં મત્-કાઙ્ક્ષિણી મા સ્મ ભૂર્
ભોગેષુ સ્પૃહયાલવસ્ તવ વશે કા નિઃસ્પૃહાણામ્ અસિ ।
સદ્યઃ સ્યૂત-પલાશ-પત્ર-પુટિકા-પાત્રૈઃ પવિત્રી-કૃતૈર્
ભિક્ષા-વસ્તુભિર્ એવ સમ્પ્રતિ વયં વૃત્તિં સમીહામહે

મહા-શય્યા પૃથ્વી વિપુલમ્ ઉપધાનં ભુજ-લતાં
વિતાનં ચાકાશં વ્યજનમ્ અનુકૂલો ઽયમ્ અનિલઃ ।
શરચ્-ચન્દ્રો દીપો વિરતિ-વનિતા-સઙ્ગ-મુદિતઃ
સુખી શાન્તઃ શેતે મુનિર્ અતનુ-ભૂતિર્ નૃપ ઇવ

ભિક્ષાસી જન-મધ્ય-સઙ્ગ-રહિતઃ સ્વાયત્ત-ચેષ્ટઃ સદા
હાના-દાન-વિરક્ત-માર્ગ-નિરતઃ કશ્ચિત્ તપસ્વી સ્થિતઃ ।
રથ્યાકીર્ણ-વિશીર્ણ-જીર્ણ-વસનઃ સમ્પ્રાપ્ત-કન્થાસનો
નિર્માનો નિરહઙ્કૃતિઃ શમ-સુખાભોગૈક-બદ્ધ-સ્પૃહઃ

ચણ્ડાલઃ કિમ્ અયં દ્વિજાતિર્ અથવા શૂદ્રો ઽથ કિં તાપસઃ
કિં વા તત્ત્વ-વિવેક-પેશલ-મતિર્ યોગીશ્વરઃ કો ઽપિ કિમ્ ।
ઇત્ય્ ઉત્પન્ન-વિકલ્પ-જલ્પ-મુખરૈર્ આભાષ્યમાણા જનૈર્
ન ક્રુદ્ધાઃ પથિ નૈવ તુષ્ટ-મનસો યાન્તિ સ્વયં યોગિનઃ

હિંસા-શૂન્યમ્ અયત્ન-લભ્યમ્ અશનં ધાત્રા મરુત્-કલ્પિતં
વ્યાલાનં પશવસ્ તૃણાઙ્કુર-ભુજસ્ તુષ્ટાઃ સ્થલી-શાયિનઃ ।
સંસારાર્ણવ-લઙ્ઘન-ક્ષમ-ધિયાં વૃત્તિઃ કૃતા સા નૃણાં
તામ્ અન્વેષયતાં પ્રયાન્તિ સતતં સર્વં સમાપ્તિં ગુણાઃ

ગઙ્ગા-તીરે હિમ-ગિરિ-શિલા-બદ્ધ-પદ્માસનસ્ય
બ્રહ્મ-ધ્યાનાભ્યસન-વિધિના યોગ-નિદ્રાં ગતસ્ય ।
કિં તૈર્ ભાવ્યં મમ સુદિવસૈર્ યત્ર તે નિર્વિશઙ્કાઃ
કણ્ડૂયન્તે જરઠ-હરિણાઃ સ્વાઙ્ગમ્ અઙ્ગે મદીયે

જીર્ણાઃ કન્થા તતઃ કિં સિતમ્ અમલ-પટં પટ્ટ-સૂત્રં તતઃ કિં
એકા ભાર્યા તતઃ કિં હય-કરિ-સુગણૈર્ આવૃતો વા તતઃ કિમ્ ।
ભક્તં ભુક્તં તતઃ કિં કદશનમ્ અથવા વાસરાન્તે તતઃ કિં
વ્યક્ત-જ્યોતિર્ ન વાન્તર્મથિત-ભવ-ભયં વૈભવં વા તતઃ કિમ્ ॥ ભર્સ્ત્_3.- ॥
પાણિઃ પાત્રં પવિત્રં ભ્રમણ-પરિગતં ભૈક્ષ્યમ્ અક્ષય્યમ્ અન્નં
વિસ્તીર્ણં વસ્ત્રમ્ આશા-દશકમ્ અચપલં તલ્પમ્ અસ્વલ્પમ્ ઉર્વીમ્ ।
યેષાં નિઃસઙ્ગતાઙ્ગી-કરણ-પરિણત-સ્વાન્ત-સન્તોષિણસ્ તે
ધન્યાઃ સંન્યસ્ત-દૈન્ય-વ્યતિકર-નિકરાઃ કર્મ નિર્મૂલયન્તિ

ત્રૈલોક્યાધિપતિત્વમ્ એવ વિરસં યસ્મિન્ મહાશાસને
તલ્ લબ્ધ્વાસન-વસ્ત્ર-માન-ઘટને ભોગે રતિં મા કૃથાઃ ।
ભોગઃ કો ઽપિ સ એક એવ પરમો નિત્યોદિતા જૃમ્ભને
યત્-સ્વાદાદ્ વિરસા ભવન્તિ વિસયાસ્ ત્રૈલોક્ય-રાજ્યાદયઃ ॥ ભર્સ્ત્_3.99*1 ॥
માતર્ મેદિનિ તાત મારુતિ સખે તેજઃ સુબન્ધો જલ
ભ્રાતર્ વ્યોમ નિબદ્ધ એષ ભવતામ્ અન્ત્યઃ પ્રણામાઞ્જલિઃ ।
યુષ્મત્-સઙ્ગ-વશોપજાત-સુકૃત-સ્ફાર-સ્ફુરન્-નિર્મલજ્ઞાનાપાસ્ત-
સમસ્ત-મોહ-મહિમા લીને પર-બ્રહ્મણિ