શાસ્ત્રવાર્ત્તાસમુચ્ચય · અધ્યાય 5.2

કિં ચ વિજ્ઞાનામાત્રત્વે ન સંસારાપવર્ગયોઃ
વિશેષો વિદ્યતે કશ્ચિત્ તથા ચૈતદ્ વૃથોદિતમ્ ॥

ચિત્તમ્ એવ હિ સંસારો રાગાદિક્લેશવાસિતમ્
તદ્ એવ તૈર્ વિનિર્મુક્તં ભવાન્ત ઇતિ કથ્યતે ॥

રાગાદિક્લેશવર્ગો યન્ ન વિજ્ઞાનાત્ પૃથગ્ મતઃ
એકાન્તૈકસ્વભાવે ચ તસ્મિન્ કિં કેન વાસિતમ્ ॥

ક્લિષ્ટં વિજ્ઞાનમ્ એવાસૌ ક્લિષ્ટતા તસ્ય યદ્વશાત્
નીલ્યાદિવદ્ અસૌ વસ્તુ તદ્વદ્ એવ પ્રસજ્યતે ॥

મુક્તૌ ચ તસ્ય ભેદેન ભાવઃ સ્યાત્ પટશુદ્ધિવત્
તતો બાહ્યાર્થતાસિદ્ધિર્ અનિષ્ટા સંપ્રસજ્યતે ॥

પ્રકૃત્યૈવ તથાભૂતં તદ્ એવ ક્લિષ્ટતેતિ ચેત્
તદન્યૂનાતિરિક્તત્વે કેન મુક્તિર્ વિચિન્ત્યતામ્ ॥

અસત્ય્ અપિ ચ યા બાહ્યે ગ્રાહ્યગ્રાહકલક્ષણા
દ્વિચન્દ્રભ્રાન્તિવદ્ ભ્રાન્તિર્ ઇયં નઃ ક્લિષ્ટતેતિ ચેત્ ॥

અસ્ત્વ્ એતત્ કિન્તુ તદ્ધેતુ ભિન્નહેત્વન્તરોદ્ભવા
ઇયં સ્યાત્ તિમિરાભાવે ન હીન્દુદ્વયદર્શનમ્ ॥

ન ચાસદ્ એવ તદ્ધેતુર્ બોધમાત્રં ન ચાપિ તત્
સદૈવ ક્લિષ્ટતાપત્તેર્ ઇતિ મુક્તિર્ ન યુજ્યતે ॥

મુક્ત્યભાવે ચ સર્વૈવ નનુ ચિન્તા નિરર્થિકા
ભાવે ઽપિ સર્વદા તસ્યાઃ સમ્યગ્ એતત્ વિચિન્ત્યતામ્ ॥

વિજ્ઞાનમાત્રવાદો યત્ નેત્થં યુક્ત્યોપપદ્યતે
પ્રાજ્ઞસ્યાભિનેવેશો ન તસ્માદ્ અત્રાપિ યુજ્યતે ॥