શાસ્ત્રવાર્ત્તાસમુચ્ચય · અધ્યાય 3.1

ઈશ્વરઃ પ્રેરકત્વેન કર્તા કૈશ્ચિદ્ ઇહેષ્યતે
અચિન્ત્યચિચ્ છક્તિયુક્તો ઽનાદિશુદ્ધશ્ ચ સૂરિભિઃ ॥

જ્ઞાનમ્ અપ્રતિઘં યસ્ય વૈરાગ્યં ચ જગત્પતેઃ
ઐશ્વર્યં ચૈવ ધર્મશ્ ચ સહસિદ્ધં ચતુષ્ટયમ્ ॥

અજ્ઞો જન્તુર્ અનીશો ઽયમ્ આત્મનઃ સુખદુઃખયોઃ
ઈશ્વરપ્રેરિતો ગચ્છેત્ સ્વર્ગં વા શ્વભ્રમ્ એવ વા ॥

અન્યે ત્વ્ અભિદધત્ય્ અત્ર વીતરાગસ્ય ભાવતઃ
ઇત્થં પ્રયોજનાભાવાત્ કર્તૃત્વં યુજ્યતે કથમ્ ? ॥

નરકાદિફલે કાંશ્ચિત્ કાંશ્ચિત્ સ્વર્ગાદિસાધને
કર્મણિ પ્રેરયત્ય્ આશુ સ જન્તૂન્ કેન હેતુના ? ॥

સ્વયમ્ એવ પ્રવર્તન્તે સત્ત્વાશ્ ચેત્ ચિત્રકર્મણિ
નિરર્થકમ્ ઇહેશસ્ય કર્તૃત્વં ગીયતે કથમ્ ? ॥

ફલં દદાતિ ચેત્ સર્વં તત્ તેનેહ પ્રચોદિતમ્
અફલે પૂર્વદોષઃ સ્યાત્ સફલે ભક્તિમાત્રતા ॥

આદિસર્ગે ઽપિ ન હેતુઃ કૃતકૃત્યસ્ય વિદ્યતે
પ્રતિજ્ઞાતવિરોધિત્વાત્ સ્વભાવો ઽપ્ય્ અપ્રમાણકઃ ॥

કર્માદેસ્ તત્સ્વભાવત્વે ન કિઞ્ચિદ્ બાધ્યતે વિભોઃ
વિભોસ્ તુ તત્સ્વભાવત્વે કૃતકૃત્યત્વબાધનમ્ ॥

તતશ્ ચેશ્વરકર્તૃત્વ વાદો ઽયં યુજ્યતે પરમ્
સમ્યગ્ ન્યાયાવિરોધેન યથાહુઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ ॥

ઈશ્વરઃ પરમાત્મૈવ તદુક્તવ્રતસેવનાત્
યતો મુક્તિસ્ તતસ્ તસ્યાઃ કર્તા સ્યાદ્ ગુણભાવતઃ ॥

તદનાસેવનાદ્ એવ યત્ સંસારો ઽપિ તત્ત્વતઃ
તેન તસ્યાપિ કર્તૃત્વં કલ્પ્યમાનં ન દુષ્યતિ ॥

કર્તાયમ્ ઇતિ તદ્વાક્યે યતઃ કેષાંચિદ્ આદરઃ
અતસ્ તદાનુગુણ્યેન તસ્ય કર્તૃત્વદેશના ॥

પરમૈશ્વર્યયુક્તત્વાન્ મત આત્મૈવ ચેશ્વરઃ
સ ચ કર્તેતિ નિર્દોષઃ કર્તૃવાદો વ્યવસ્થિતઃ ॥

શાસ્ત્રકારા મહાત્માનઃ પ્રાયો વીતસ્પૃહા ભવે
સત્ત્વાર્થસંપ્રવૃત્તાશ્ ચ કથં તે ઽયુક્તભાષિણઃ ॥

અભિપ્રાયસ્ તતસ્ તેષાં સમ્યગ્ મૃગ્યો હિતૈષિણા
ન્યાયશાસ્ત્રાવિરોધેન યથાહ મનુર્ અપ્યદઃ ॥

આર્ષં ચ ધર્મશાસ્ત્રં ચ વેદશાસ્ત્રાવિરોધિના
યસ્ તર્કેણાનુસંધત્તે સ ધર્મં વેદ નેતરઃ ॥