શાસ્ત્રવાર્ત્તાસમુચ્ચય · અધ્યાય 10.2

અત્રાપિ પ્રાજ્ઞ ઇત્ય્ અન્ય ઇત્થમ્ આહ સુભાષિતમ્
ઇષ્ટો ઽયમ્ અર્થઃ શક્યેત જ્ઞાતું સો ઽતિશયો યદિ ॥

અયમ્ એવં ન વેત્ય્ અન્ય દોષો નિર્દોષતાપિ વા
દુર્લભત્વાત્ પ્રમાણાનાં દુર્બોધેત્ય્ અપરે વિદુઃ ॥

અત્રાપિ બ્રુવતે વૃદ્ધાઃ સિદ્ધમ્ અવ્યભિચાર્ય્ અપિ
લોકે ગુણાદિવિજ્ઞાનં સામાન્યેન મહાત્મનામ્ ॥

તન્નીતિપ્રતિપત્ત્યાદેર્ અન્યથા તન્ ન યુક્તિમત્
વિશેષજ્ઞાનમ્ અપ્ય્ એવં તદ્વદ્ અભ્યાસતો ન કિમ્ ॥

દોષાણાં હ્રાસદૃષ્ટ્યેહ તત્સર્વક્ષયસંભવાત્
તત્સિદ્ધૌ જ્ઞાયતે પ્રાજ્ઞૈસ્ તસ્યાતિશય ઇત્ય્ અપિ ॥

હૃદ્ગતાશેષસંશીતિ નિર્ણયાદિપ્રભાવતઃ
તદાત્વે વર્તમાને તુ તદ્વ્યક્તાર્થાવિરોધતઃ ॥

ન ચાસ્યાદર્શને ઽપ્ય્ અદ્ય સામ્રાજ્યસ્ય્ એવ નાસ્તિતા
સંભવો ન્યાયયુક્તસ્ તુ પૂર્વમ્ એવ નિદર્શિતઃ ॥

પ્રતિભાલોચનં તાવદ્ ઇદાનીમ્ અપ્ય્ અતીન્દ્રિયે
સુવૈદ્યસંયતાદીનામ્ અવિસંવાદિ દૃશ્યતે ॥

એવં તત્રાપિ તદ્ભાવે ન વિરોધો ઽસ્તિ કશ્ચન
તદ્વ્યક્તાર્થાવિરોધાદૌ જ્ઞાનભાવાચ્ ચ સામ્પ્રતમ્ ॥

સર્વત્ર દૃષ્ટે સંવાદાદ્ અદૃષ્ટે નોપજાયતે
જ્ઞાતુર્ વિસંવાદાશઙ્કા તદ્વૈશિષ્ટ્યોપલબ્ધિતઃ ॥

વસ્તુસ્થિત્યાપિ તત્ તાદૃગ્ ન વિસંવાદકં ભવેત્
યથોત્તરં તથા દૃષ્ટેર્ ઇતિ ચૈતન્ ન સાંપ્રતમ્ ॥

સિદ્ધ્યેત્ પ્રમાણં યદ્ય્ એવમ્ અપ્રમાણમ્ અથેહ કિમ્
ન હ્ય્ એકં નાસ્તિ સત્યાર્થં પુરુષે બહુભાષિણિ ॥

યત એકં ન સત્યાર્થં કિન્તુ સર્વં યથાશ્રુતમ્
યત્રાગમે પ્રમાણં સ ઇષ્યતે પણ્ડિતૈર્ જનૈઃ ॥

આત્મા નામી પૃથક્ કર્મ તત્સંયોગાદ્ ભવો ઽન્યથા
મુક્તિર્ હિંસાદયો મુખ્યાસ્ તન્નિવૃત્તિઃ સસાધના ॥

અતીન્દ્રિયાર્થસંવાદો વિશુદ્ધો ભાવનાવિધિઃ
યત્રેદં યુજ્યતે સર્વં યોગિવ્યક્તં સ આગમઃ ॥

અધિકાર્ય્ અપિ ચાસ્યેહ સ્વયમ્ અજ્ઞો ઽપિ યઃ પુમાન્
કથિતજ્ઞઃ પુનર્ ધીમાંસ્ તદ્વૈયર્થ્યમતો ઽન્યથા ॥

પરિચિત્તાદિધર્માણાં ગત્યુપાયાભિધાનતઃ
સર્વાર્થવિષયો ઽપ્ય્ એષ ઇતિ તદ્ભાવસંસ્થિતિઃ ॥