સઙ્ઘભેદવસ્તુ · ભાગ 4160

થે સ્તોર્ય્ ઓf વિશ્વન્તર
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વિશ્વપુર્યાં રાજધાન્યામ્ વિશ્વામિત્રો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરતસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસંપન્નં; ધાર્મિકો ધર્મરાજો ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ; સ ચ રાજા શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયઃ આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ; સો ઽપરેણ સમયેન દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વ નાવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણઃ છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્ વિસ્તીર્ણલલાટઃ સંગતભ્રૂસ્ તુઙ્ગનાસઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે; કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ? ઇતિ; જ્ઞાતય ઊચુઃ; અયં દારકો વિશ્વામિત્રસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રઃ; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય વિશ્વન્તર ઇતિ નામ ઇતિ; વિશ્વન્તરો દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અંશધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકધાત્રીભ્યાં; સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેન અન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્; સ યદા મહાન્ સંવૃત્તઃ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ સઙ્ખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયાં; યાનિ તાનિ રાજ્ઞાં ક્ષત્રિયાણાં મૂર્ધાભિષિક્તાનાં ( અ 468અ ) જનપદૈશ્વર્યસ્થામવીર્યમ્ અનુપ્રાપ્તાનાં મહાન્તં પૃથિવીમણ્ડલમ્ અભિનિર્જિત્ય અધ્યાવસતાં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 120 ) પૃથગ્ ભવન્તિ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ તદ્યથા હસ્તિગ્રીવાયામ્ અશ્વપૃષ્ઠે રથે ત્સરૌ ધનુષિ અપયાને નિર્યાણે અંકુશગ્રહે પાશગ્રહે તોમરગ્રહે છેદ્યે ભેદ્યે વેધ્યે મુષ્ટિબન્ધે પાદબન્ધે શિખાબન્ધે દૂરવેધે શબ્દવેધે મર્મવેધે અક્ષૂણવેધે દૃઢપ્રહારિતાયાં પઞ્ચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવી સંવૃત્તઃ; વિશ્વન્તરઃ કુમારો શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયઃ આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ સર્વપ્રદઃ સર્વપરિત્યાગી નિઃસઙ્ગપરિત્યાગી ચ મહતિ ત્યાગે વર્તતે; તસ્ય પ્રદાનવિસ્તરમ્ ઉપશ્રુત્ય યોજનશતાદ્ અપિ અર્થિનઃ અભ્યાગચ્છન્તિ; સર્વાંશ્ ચ પરિપૂર્ણમનોરથાન્ પ્રેષયતિ
અથ કદાચિત્ બોધિસત્વો મણિકનકરજતવજ્રવૈડૂર્યમુસારગલ્વાર્કેન્દ્રનીલવિદ્યોતિતં ચન્દનવરસારપરિણામિતં સિંહવ્યાઘ્રદ્વીપિચર્મપરિણદ્ધં પવનબલસમજવૈઃ કનકરજતમણિઘણ્ટિકાવિઘૂર્ણિતરવૈઃ ચતુર્ભિસ્ તુરગૈર્ યુક્તં સ્યન્દનવરમ્ અભિરુહ્ય નગરાદ્ ઉદ્યાનાભિમુખો નિર્યયૌ; અથ કેચિદ્ વિપ્રા વેદવેદાઙ્ગવિદો વિશ્વન્તરમ્ અભિગમ્યોચુઃ; જયતુ ભવાન્ ક્ષત્રિયકુમારઃ ઇતિ; આહ ચ
સર્વેષુ ખલુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ સર્વદો ભવાન્ ।
રથમ્ એતદ્ દ્વિજાતિભ્યો દાનં ત્વં દાતુમ્ અર્હસિ ॥
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો વિશ્વન્તરો બોધિસત્વઃ લઘુ લઘ્વ્ એવ તસ્માદ્ રથાદ્ અવતીર્ય હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતહૃદયસ્ તેભ્યો દ્વિજાતિભ્યસ્ તં રથવરમ્ ઉપદર્શયન્ન્ ઉવાચ
યથા મયા રથસ્ ત્યક્તો વિપ્રેભ્યઃ પરયા મુદા ।
તથાહં ત્રિભવં ત્યક્ત્વા સ્પૃશેયં બોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 121 )
ઇતિ; સો ઽપરેણ સમયેન કુન્દકુમુદહિમરજતસિતાભ્રવર્ણં સપ્તસુજાતસુપ્રતિષ્ઠિતચરણતલમૈરાવણવિલાસગામિનં પરમસ્વાભાવ્યલક્ષણાલઙ્કૃતપુણ્યનિદર્શનં રાજવર્ધનં નામ ગજવરમ્ અભિરુહ્ય પરિતુષ્ટભૃત્યમિત્રસેવકાનુયાત્રિકૈઃ ચન્દ્ર ઇવ નક્ષત્રગણૈઃ પરિવૃતઃ સંપ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે સંપુષ્પિતેષુ પાદપેષુ હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકશારિકાકોકિલજીવઞ્જીવવકનિર્ઘોષિતે વનષણ્ડે ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યયૌ; અથ કેચિત્ પ્રત્યર્થિકપ્રયુક્તા વિપ્રાસ્ ત્વરિતત્વરિતં વિશ્વન્તરં કુમારમ્ અભિગમ્ય ઊચુઃ: જયતુ ભવાન્ ક્ષત્રિયકુમારઃ ઇતિ; આહ ચ
સદૈત્યામરલોકેષુ વિશ્રુતઃ સર્વદો ભવાન્ ।
દાતુમ્ એતં ગજવરમ્ અસ્મભ્યસ્ ત્વમ્ ઇહાર્હસિ ॥ ઇતિ
એવમ્ ઉક્તશ્ ચ બોધિસત્વસ્ તસ્માદ્ અપિ ગજવરાલ્ લઘુ લઘ્વ્ એવ અવતીર્ય હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતમનાસ્ તેભ્યસ્ તં ગજવરમ્ ઉપદર્શયન્ન્ ઉવાચ
યથા મયા ગજસ્ ત્યક્તો વિપ્રેભ્યઃ પરયા મુદા ।
તથાહં ત્રિભવં ત્યક્ત્વા સ્પૃશેયં બોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥
શુશ્રાવ ચ રાજા વિશ્વામિત્રઃ: પુત્રેણ ચ તેભ્યો વિશ્વન્તરેણ રાજ્યવર્ધનો નામ ગજવરઃ પ્રત્યર્થિકપ્રયુક્તેભ્યો દત્તઃ ઇતિ; ( અ 468બ્ ) શ્રુત્વા ચ પુનઃ રાજ્ઞા વિસ્વામિત્રેણ કોપકુપિતેન વિશ્વન્તરઃ કુમારઃ આહૂયોક્તઃ: ગચ્છ કુમાર ન તે મદ્વિષયે વસ્તવ્યમ્ ઇતિ; તતો વિશ્વન્તરઃ કુમારઃ પિત્રા પરિત્યક્તઃ ચિન્તયામાસ: બોધાય મયા કૃતવ્યવસાયેન સર્વલોકાનુગ્રહાર્થં બદ્ધસન્નાહેન ગજો ઽસૌ ત્યક્તઃ
તદ્ ગૃહે વર્તમાનેન દાનં દેયં યથાબલમ્ ।
તપોવનં વા સંશ્રિત્ય કર્તવ્યો નિયમઃ પરઃ ॥
તદ્ અહં ગૃહમ્ ઉત્સૃજ્ય પ્રયાસ્યામિ તપોવનમ્ ।
વક્તું ન તૂત્સહે વાક્યં ન દાસ્યામીતિ યાચિતઃ ॥ ઇતિ
અથૈવં કૃતમતિર્ બોધિસત્વો ભાર્યાયા માદ્ર્યાઃ સકાશમ્ અભિગમ્ય એતદ્ વિસ્તરેણ નિવેદયામાસ; તતઃ સા માદ્રી સહશ્રવણાદ્ એવ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 122 ) પ્રિયવિપ્રયોગાશઙ્કિતહૃદયા કૃતકરપુટા બોધિસત્વમ્ ઉવાચ: આર્યપુત્ર યદ્ય્ એવમ્ અહમ્ અપિ તપોવનં યાસ્યામિ ઇતિ; ન શક્યં મયા આર્યપુત્રવિયુક્તયા મુહૂર્તમ્ અપિ પ્રાણાન્ ધારયિતું; કુતઃ
ગગનમ્ ઇવ ચન્દ્રહીનં સસ્યવિહીના ભવેદ્ યથા પૃથિવી ।
નલિનીવ જલવિહીના ભર્તૃવિહીના ભવેત્ તથા નારી ॥ ઇતિ
બોધિસત્વ ઉવાચ: અવશ્યમ્ આવયોર્ અન્તે વિયોગેન ભવિતવ્યમ્, એષ લોકસ્વભાવઃ; ત્વં ચ પ્રવરાન્નપાનશયનાસનસંવસનોપચિતા પરમસુકુમારશરીરા; તપોવને ચ તૃણપર્ણોપચિતાયાં ભૂમૌ સ્વપ્તવ્યં; મૂલફલાનિ ચાહારઃ; દર્ભોપલકણ્ટકચિતાયાં મહ્યાં વિચરિતવ્યમ્; અભીક્ષ્ણમ્ ઉપવાસમ્ ઉપવસિતવ્યં; સર્વજનસ્યાત્મા ઉપદર્શયિતવ્યઃ; સર્વપ્રયત્નેનાતિથયઃ પૂજયિતવ્યાઃ; તત્રાપિ ચ મયા અવશ્યં યથાશક્ત્યા દાનં દેયં; તત્ર ભવત્યા ન કિંચિદ્ અનુતાપઃ કરણીયઃ; તત્ પુનર્ અપિ તાવત્ સંપ્રધાર્યતામ્ ઇતિ; માદ્રી કથયતિ: આર્યપુત્ર યથાશક્ત્યા અહમ્ આર્યપુત્રમ્ અનુવર્તિષ્યે ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: યદ્ય્ એવં સ્મર્તવ્યા તે ઇયં પ્રતિજ્ઞા ઇતિ; તતો બોધિસત્વઃ પિતરમ્ ઉપગમ્ય મૂર્ધ્ના ચ પ્રણિપત્યોવાચ
ક્ષમસ્વ યત્ તાત મયાપરાદ્ધં ગજપ્રદાનં પ્રતિ પાર્થિવેન્દ્ર ।
એષ પ્રયાસ્યામિ પુરાદ્ અરણ્યં કોશક્ષયો મા નૃપતે તવાભૂત્ ॥ ઇતિ
તતઃ પુત્રવિયોગવિક્લવો રાજા બષ્પોપરુધ્યમાનગદ્ગદકણ્ઠ ઉવાચ: પુત્ર તિષ્ઠ નિવર્ત્યતાં દાનાન્ મતિર્ ઇતિ; બોધિસત્વ ઉવાચ
અપ્ય્ એવ પરિવર્તેત ધરા સધરણીધરા ।
પ્રદાનાન્ ન ત્વ્ અહં ચિત્તં નિવર્તેય મહીપતે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ; તતઃ પુત્રદુહિતૃકલત્રસહિતઃ શોકોત્કણ્ઠઃ પૌરજાનપદસહસ્રૈર્ અનુગમ્યમાનઃ તસ્માન્ નગરાન્ નિર્જગામ; કશ્ચિત્ પુરુષઃ તં રુદનપરિદેવિતશબ્દં શ્રુત્વા મહાજનકાયં ચ નગરદ્વારેણ નિર્ગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા અન્યતરં પુરુષમ્ ઉવાચ: ભોઃ પુરુષ કિંકૃતો ઽયં મહાજનસ્ય રુદિતશબ્દઃ ઇતિ; સ ઉવાચ: કિં ભવાન્ ન જાનીતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 123 )
અસ્માત્ પુરાન્ નૃપતિના સ્વસુતઃ સુદંષ્ટ્રો
નિર્વાસ્યતે સ્થિરધૃતિર્ નિરતઃ પ્રદાને ।
તં પ્રસ્થિતં વનમ્ ઉપેત્ય સપુત્રદારં
પૌરાઃ સમેત્ય સુભૃશં કરુણં રુદન્તિ ॥ ઇતિ
તતો બોધિસત્વસ્ તસ્માન્ નગરાન્ નિર્ગતાન્ પૌરાન્ યથાન્યાય્યમ્ અભિગમ્યોવાચ: નિવર્તન્તુ ભવન્તઃ; સુચિરમ્ અપિ હિ પ્રિયસંયોગો ભૂત્વા અવશ્યમ્ એવાન્તે ( અ 469અ ) વિપ્રયોગાવસાનઃ; વાસવૃક્ષો ઽધ્વપ્રતિશ્રયભૂતો હિ બન્ધુજનસંયોગઃ; અવશ્યભાવી પ્રિયવિપ્રયોગઃ; કુતઃ
સર્વેષુ લોકેષ્વ્ અવશસ્ય જન્તોઃ પ્રિયૈર્ વિયોગો ભવન્તીતિ મત્વા ।
કાર્યા ભવદ્ભિર્ ભુવિ સર્વયત્નૈઃ સ્થિરાપ્રકમ્પ્યા ચ શમાય બુદ્ધિઃ ॥ ઇતિ
અથ ત્રિંશદ્યોજનાતિક્રાન્તં બોધિસત્વમ્ અવેક્ષ્ય અન્યતમો બ્રાહ્મણઃ અભિગમ્યોવાચ: ભોઃ ક્ષત્રિયકુમાર ઇતસ્ ત્રિંશન્માત્રૈર્ અધિષ્ઠાનં; તતો ઽહં ભવતો ગુણશ્રવણાદ્ આગતઃ; તદ્ અર્હતિ ભવાન્ અનેન રથવરેણ મે સફલં શ્રમં કર્તુમ્ ઇતિ; તતો માદ્રી સંજાતામર્ષા નિષ્ઠુરાભિધાનેન તં બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ
અહો દ્વિજસ્યાસ્ય સુદારુણા મતિર્ વને ઽપિ યો ઽભ્યર્થયતે નૃપાત્મજમ્ ।
ન નામ કારુણ્યમ્ ઇહાસ્ય જાયતે નરેન્દ્રપુત્રે નૃપતિશ્રિયા ચ્યુતે ॥ ઇતિ

બોધિસત્વ ઉવાચ: ન ખલુ ન ખલુ ભવત્યા બ્રાહ્મણઃ પરિભાષણીયઃ; કુતઃ
યદ્ય્ એતે ન ભવેયુર્ અર્થરુચયો માદ્રિ પ્રતિગ્રાહકાઃ
બોધિં કઃ સમવાપ્નુયાદ્ ભુવિ નરઃ સર્વપ્રદાનાદ્ ઋતે ।
ષડ્ભિઃ પારમિતાભિર્ ઉત્તમગુણાઃ સંબોધિસત્વાઃ સદા
દાનાદ્યાભિર્ અવાપ્નુવન્તિ નિયતં સર્વજ્ઞતામ્ ઉત્તમામ્ ॥ ઇતિ
તતો બોધિસત્વસ્ તમ્ અપ્ય્ અશ્વરથં પરેણ હર્ષેણ તસ્મૈ બ્રાહ્મણાય દત્વા ઉવાચ
અનેન માત્સર્યમલપ્રવાહિના રથપ્રદાનેન મમાસ્ત્વ્ ઇહ દ્વિજ । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 124 )
મહર્ષિભિઃ સદ્ભિર્ અનુપ્રવર્તિતો નિરાસ્રવો ધર્મમયો મહારથઃ ॥ ઇતિ
તતો વિશ્વન્તરઃ પ્રમુદિતહૃદયસ્ તમ્ અપિ રથવરં બ્રાહ્મણાય દત્વા કૃષ્ણાજિનાં કુમારીં સ્કન્ધે આરોપ્ય માદ્રી ચ જાલિનં કુમારં તપોવનાભિમુખૌ સંપ્રસ્થિતૌ; અનુપૂર્વેણ ચ તપોવનમ્ અનુપ્રાપ્તૌ; તતો વિશ્વન્તરસ્ તસ્મિંસ્ તપોવને સ્વહૃદયપ્રરિતોષકરં વ્રતમ્ આસ્થાય વિજહાર; યાવદ્ અન્યતમો બ્રાહ્મણઃ માદ્ર્યા<ં> મૂલફલાર્થમ્ અભિગતાયા<ં> તપોવનાદ્ વિશ્વન્તરમ્ અભિગમ્યોવાચ: જયતુ ભવાન્ ક્ષત્રિયકુમારઃ;
ઉપસ્થાયકહીનો ઽહં ભ્રમામિ સવધૂજનઃ ।
તદર્થં બાલકાવ્ એતૌ મમ ત્વં દાતુમ્ અર્હસિ ॥ ઇતિ
એવમ્ ઉક્તો વિશ્વન્તરો બોધિસત્વઃ ઇષ્ટસુતપરિત્યાગં પ્રતિ મુહૂર્તં ચિન્તાપરો બભૂવ; તતો ઽસૌ બ્રાહ્મણો વિશ્વન્તરં બોધિસત્વમ્ ઉવાચ: યતો ઽહં ભવન્તમ્ અર્થયે; તત્ કિમ્ ઇદં વિચાર્યતે
ભવાન્ ખ્યાતઃ ક્ષિતિતલે સર્વતઃ કરુણાત્મકઃ ।
યથા શિબિઃ શ્રુતો નિત્યં તથા ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥ ઇતિ
એવમ્ ઉક્તો બોધિસત્વસ્ તં બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ: ભો મહાબ્રાહ્મણ
સ્વજીવિતપરિત્યાગે ન મે કાચિદ્ વિચારણા ।
કિં પુનઃ સ્વસુતત્યાગે મમ સ્યાન્ મતિર્ અન્યથા ॥
અપિ તુ મહાબ્રાહ્મણ
પરિત્યક્તૌ મયા બાલૌ વનવૃદ્ધૌ સુખાત્મકૌ ।
માતૃહીનૌ કથમ્ ઇમૌ સ્થાસ્યતઃ કરુણાત્મકૌ ॥
મા ભૂદ્ વક્તા ચ મે કશ્ચિત્ કુમારૌ નિર્ઘૃણો ભૃશમ્ ।
બાલૌ ત્યજતિ નાત્માનં સાધુ બ્રાહ્મણ માં નય ॥ ઇતિ
અથ સ બ્રાહ્મણો ( અ 469બ્ ) વિશ્વન્તરમ્ ઉવાચ: ભોઃ ક્ષત્રિયકુમાર નૈતદ્ ભવતઃ પ્રતિરૂપં મહતિ રાજવંશે પ્રસૂતસ્ય સર્વસ્યાં પૃથિવ્યાં ખ્યાતયશસઃ સર્વપ્રાણિષુ દયાનુક્રોશપ્રવૃત્તસ્ય દાનમાનસત્કારગન્ધહસ્તિનઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 125 ) શ્રમણબ્રાહ્મણાતિથિગુરુજનપૂજકસ્ય કૃપણવણીપકાનાથદરિદ્રજનપરિગ્રાહકસ્ય સર્વમનોરથપરિપૂરકસ્ય અમોઘદર્શનસ્ય યત્ મમ વન્ધ્યમ્ આગમનં ભવેત્, મોઘો વા માર્ગશ્રમઃ નિરર્થકં વા દર્શનમ્; અફલા સા આશા ચિરકાલાશાસિતો વા ચેતસ્ય્ આશાસકઃ; તત્ શિઘ્રં સઙ્ક્કલ્પતુરગસ્ય મનોરથસ્ય તદ્વચનનાસ્તિક્યપ્રત્યાહતસ્ય મે નિર્વૃત્તિર્ ભવેત્; તદ્ અર્હતિ ભવાન્ પરિપૂર્ણમનોરથં માં વિસર્જયિતું કુતઃ
જલનિધિવસના<ં> ગ્રહાન્તરાક્ષી<ં>
ગિરિવરપીનપયોધરોત્તમાઙ્ગીમ્ ।
સનગરનિગમાં વિચાર્ય ભૂમિં
ન તવ સુદંષ્ટ્ર સમો ઽસ્તિ દાનશક્ત્યા ॥ ઇતિ
અથૈતદ્ વચનં બ્રાહ્મણસ્યોપશ્રુત્ય વિશ્વન્તરો બોધિસત્વઃ ઇમાં ચિન્તામ્ આપેદે તનયસ્નેહવિક્લવઃ
યદિ તાવત્ પ્રદાસ્યામિ બ્રાહ્મણસ્ય સુતદ્વયમ્ ।
પ્રાપ્સ્યામ્ય્ અહં ચ માદ્રી ચ દુઃખં પુત્રવિયોગજમ્ ॥
અથાસ્મૈ ન પ્રદાસ્યામિ ભવિષ્યામિ ક્ષતવ્રતઃ ।
નિરાશો બ્રાહ્મણશ્ ચાયં ગમિષ્યતિ યથાગતઃ ॥
કામં પુત્રવિયોગાર્તો ભુવિ શોકં વ્રજામ્ય્ અહમ્ ।
ભગ્નપ્રતિજ્ઞો ન ત્વ્ એવ ભવિષ્યામિ ક્ષતવ્રતઃ ॥ ઇતિ
તતો વિશ્વન્તરો બોધિસત્વઃ ઇષ્ટસુતપરિત્યાગં પ્રતિ કૃતનિશ્ચય ઉવાચ: એષ ભો
લોકં દુઃખમાહર્ણવે પ્રતિભયે મજ્જન્તમ્ આર્તં ભૃશમ્
પારં તારયિતું સુદુષ્કરશતૈર્ બધ્નામિ માર્ગપ્લવમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિમલામ્બુપૂર્ણવદનો વક્ત્રેણ નિર્મન્યુના
બાલાવ્ અશ્રુજલામ્બુપૂર્ણનયનૌ વિપ્રાય તસ્મૈ દદૌ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 126 )
આહ ચ

અસ્ય પુત્રપ્રદાનસ્ય ફલં વિપુલમ્ આપ્નુયામ્ ।
તારયેયમ્ અહં તેન લોકં સંસારસાગરાત્ ॥ ઇતિ
દત્તમાત્રયોશ્ ચ પુનસ્ તયોર્ બાલદારકયોઃ ઇયં ચ વસુમતી ષડ્વિકારં ચચાલ; તતસ્ તેન ભૂમિકમ્પેન તદ્વનવાસિનસ્ તાપસાઃ સંત્રસ્તાઃ અન્યોન્યમ્ ઊચુઃ
કિંપ્રભાવનિમિત્તો ઽયં ભૂમેઃ કમ્પઃ સુદારુણઃ ।
જ્ઞતવ્યમ્ ઇહ સુવ્યક્તં પ્રભાવઃ કસ્ય ઈદૃશઃ ॥ ઇતિ
તત્રાન્યતમો વૃદ્ધતાપસો વસિષ્ઠસગોત્રો નિમિત્તજ્ઞાનકુશલઃ; સ તેષામ્ ઋષીણામ્ એતમ્ અર્થં નિવેદયામાસ
નૂનં તપોવનરતૌ હિ ફલામ્બુભક્ષૌ
બાલૌ સુતૌ નયનતુષ્ટિકરૌ મનોજ્ઞૌ ।
દુઃખાર્દિતસ્ય જગતઃ પરિમોક્ષણાર્થં
વિશ્વન્તરસ્ ત્યજતિ કમ્પતિ યેન ભૂમિઃ ॥ ઇતિ
તતસ્ તૌ બાલદારકૌ પિતુર્ આશયપરિત્યાગબુદ્ધિમ્ અવગમ્ય કરુણકરુણં રુદન્તૌ વિશ્વન્તરસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કૃતકરપુટાવ્ ઊચતુઃ: પ્રસીદ તાત મા આવાં પરિત્યાક્ષીઃ; ક્વેદાનિં ગુરુવિહીનૌ ગમિષ્યાવઃ ઇતિ
અમ્બા ચ તાત નિષ્ક્રાન્તા ત્વં ચ નો દાતુમ્ અર્હસિ ।
યાવત્ તામ્ અપિ પશ્યાવસ્ તતો દાસ્યતિ નૌ ભવાન્ ॥ ઇતિ
તતો બોધિસત્વઃ સ્નેહવિક્લવઃ સાશ્રુદુર્દિનનયનઃ તૌ બાલદારકૌ ( અ 470અ ) પરિત્યજ્યોવાચ: પુત્રકૌ
ન મે હૃદયમ્ અસ્નિગ્ધં નાકૃપા નાપિ નૈર્ઘૃણમ્ ।
સર્વલોકહિતાર્થં તુ ત્યજામિ ગુણદર્શનાત્ ॥ ઇતિ
અપ્ય્ એવાહં પરાં બોધિમ્ અભિગમ્ય શિવાં સ્વયમ્ ।
દુઃખાર્ણવગતં લોકં તારયેયં નિરાશ્રયઃ ॥ ઇતિ
તતસ્ તૌ બાલદારકૌ પિતુર્ આશયપરિત્યાગમ્ અવગમ્ય કરુણાદીનવિલમ્બિતાક્ષરં પાદયોર્ નિપત્ય કૃતકરપુટાવ્ ઊચતુઃ
યદ્ય્ એવં વ્યવસાયસ્ તે વચનાદ્ આવયોસ્ ત્વયા
વક્તવ્યા જનની તાત ક્ષન્તુમ્ અમ્બ ત્વમ્ અર્હસિ ॥ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 127 )
અપિ ચ તાત
યન્ નૌ ગુરોર્ અપકૃતં ત્વયિ બાલભાવાત્
યદ્ય્ અપ્રિયં વચનમ્ અન્યદ્ ઉદાહૃતં વા ।
શુશ્રૂષણં ચ પરિપૂરિતમ્ એવ ન સ્યાત્
બાલાપરાધ ઇતિ તત્ ખલુ મર્ષણીયમ્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પિતરમ્ અભિવાદ્ય ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ગુરુવચનલાલસૌ મુહુર્મુહુઃ સંપરિવર્તમાનૌ નયનામ્બુપરિપ્લુતાક્ષકૌ તસ્માદ્ આશ્રમાદ્ વિનિશ્ચક્રામતુઃ; તતો બોધિસત્વસ્ તૈર્ અતિકરુણૈર્ બાલદારકવચોભિઃ વિક્લવીકૃતહૃદયો બોધૌ મનઃ પ્રણિધાય તપોવનપર્ણકુટીં પ્રવિષ્ટઃ; નિષ્ક્રાન્તમાત્રયોશ્ ચ બાલદારકયોઃ અયં ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારં કમ્પિતઃ; અનેકૈશ્ ચ દેવતાસહસ્રૈઃ હાહાકૃતમ્ અન્તરિક્ષં બભૂવ
અહો પ્રદાનમાહાત્મ્યમ્ અહો ખલ્વ્ અસ્ય નિશ્ચયઃ ।
બાલાવ્ ઇમૌ સુતૌ ત્યક્ત્વા યન્ ન વિક્રિયતે મનઃ ॥ ઇતિ
તસ્મિંશ્ ચ સમયે માદ્રી મૂલફલાન્ય્ આદાય આશ્રમાભિમુખી સંપ્રસ્થિતા; તેન ચ મહતા ભૂમિકમ્પેન ત્વરિતમ્ આશ્રમપદં પ્રતસ્થે; અન્યતમા દેવતા સિંહરૂપધારિણી ભૂત્વ માર્ગમ્ અવરુધ્યાવસ્થિતા, મા હૈવ માદ્રી બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વસત્વનિર્મોક્ષણકૃતોદ્યોગસ્ય દાનપારમિતાયાં વિઘ્નમ્ ઉત્પાદયિષ્યતીતિ
તતો માદ્રી તાં મૃગરાજવધૂમ્ ઉવાચ
મૃગરાજવધૂવિલાસિનિ
કિમ્ ઇદં મામ્ ઉપરુધ્ય તિષ્ઠસિ ।
ધ્રુવમ્ અસ્મિ યથા પતિવ્રતા
લઘુ માર્ગાદ્ અપસર્પ મે તથા ॥
અપિ ચ
ત્વમ્ અપિ મૃગરાજપત્ની
અહમ્ અપિ ભાર્યા નરેન્દ્રસિંહસ્ય ।
ધર્મેણ ભવસિ ભગિની
મૃગરાજ્ઞિ દદસ્વ મે માર્ગમ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 128 )

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તા સા સિંહરૂપધારિણી દેવતા તસ્માન્ માર્ગાદ્ અપક્રાન્તા; તતો માદ્રી નિમિત્તાન્ય્ અપ્રશસ્તાનીતિ મત્વા મુહૂર્તં ચિન્તયામાસ: યથાયમ્ અન્તરીક્ષે રુદનશબ્દઃ શ્રૂયતે, યથા વનવાસિનાં ભૂતાનાં વિક્રોશનશબ્દો વ્યક્તમ્ આશ્રમપદે અકુશલં ભવિષ્યતિ ઇતિ; આહ ચ
યથા સ્ફુરતિ મે નેત્રં યથા રૌતિ વિહઙ્ગમઃ ।
ધ્રુવં તૌ બાલકૌ ત્યક્તૌ યથા મે મતિર્ ઉત્સુકા ॥
યથાયં પૃથિવીકમ્પો વેપતે હૃદયં ચ મે ।
વ્યક્તૌ તૌ બાલકૌ ત્યક્તૌ યથા કાયશ્ ચ સીદતિ ॥ ઇતિ
સા એવમ્ અનર્થશતસહસ્રાણિ ચિન્તયન્તી આસ્રમપદં ગતા; પ્રવિશ્ય ચા આશ્રમપદં સસંભ્રાન્તા નિરીક્ષતે; ન પશ્યતિ પુત્રકૌ; તતો વિક્લવહૃદયા વેપમાના અસ્થાનપદાનુસારં વિકલ્પયતિ: અસ્મિન્ પ્રદેશે જાલિનઃ કુમારઃ સહભગિન્યા મૃગપોતકૈર્ ( અ 470બ્ ) અભીક્ષ્ણં ક્રીડિતવાન્; ઇમાનિ ચ તાભ્યાં પાંસુનગરાણિ કૃતાનિ; ઇમાનિ ચ તયોઃ ક્રીડનકાનિ; તૌ તુ ન પશ્યામિ; અથ વા અમ્બા ન દૃશ્યતે ઇતિ પર્ણકુટીં પ્રવિશ્ય શયિતૌ ભવિષ્યતઃ ઇત્ય્ એવમ્ આશઙ્કાપરિગતહૃદયા સુતદર્શનલાલસા મૂલફલાન્ય્ એકાન્તે ઉપનિક્ષિપ્ય બાષ્પામ્બુપરિપ્લુતેક્ષણા ભર્તુઃ પાદયોર્ નિપત્ય પૃચ્છતિ: આર્યપુત્ર ક્વ ગતૌ બાલદારકૌ ઇતિ; વિશ્વન્તર ઉવાચ
આશયા સમભિક્રાન્તો બ્રાહ્મણો મમ સન્નિધૌ ।
તસ્ય તૌ દારકૌ દત્તૌ ત્વમ્ અનુજ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ॥ ઇતિ
અથૈવમ્ ઉક્તા માદ્રી વિષદિગ્ધવિદ્ધેવ મૃગી ભૂમૌ નિપપાત; જલાશયોદ્ધૃતેવ મત્સી પૃથિવ્યામ્ આવર્તનપરિવર્તનં કરોતિ સ્મ; હૃતપોતેવ કુરરી કરુણકરુણં વિરૌતિ સ્મ; નષ્ટવત્સેવ ગૌર્ બહુવિધં હમ્ભારવૈર્ વિલલાપ; આહ ચ
બાલપઙ્કજસમાનવક્ત્રકૌ
પદ્મપત્રસુકુમારહસ્તકૌ ।
દુઃખદુઃખિતમ્ અદૃષ્ટદુઃખકૌ
કાં ગતિં મમ ગતૌ હિ પુત્રકૌ ॥
નિરતૌ મૃગકૈઃ સહાશ્રમે
મૃગશાબાર્જનકૌ મૃગાક્ષકૌ ।
કથમ્ અદ્ય નુ પુત્રકૌ મમ
વ્રજતસ્ તસ્ય વશે ન દુઃખિતૌ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 129 )
નયનામ્બુપરિપ્લુતાક્ષકૌ
વિરુવન્તૌ કરુણં સુદુઃખિતૌ ।
ન ચ મે ઽદ્ય સુદૃષ્ટકૌ કૃતૌ
કૃપણં જીવતિ દુઃખિતો જનઃ ॥
અઙ્કે મમ તૌ વિવૃદ્ધકૌ
મૂલપુષ્પફલભોજનાત્મકૌ ।
ક્ષાન્તિમાર્દવગુરુપ્રિયૌ સદા
દુઃખિતૌ હિ પરમં સુતૌ મમ ॥
જ્ઞાતિમાતૃપરિહીણકૌ ચ તૌ
બન્ધુભિશ્ ચ સહસા નિરાકૃતૌ ।
દુર્જનં જનમ્ ઉપેત્ય પાપકં
દુઃખિતૌ હિ પરમં સુતૌ મમ ॥
ક્ષુત્તૃષાપરિગતાત્મકૌ સદા
કસ્ય તૌ વશમ્ ઉપાગમિષ્યતઃ ।
આર્તિદુઃખપરિપીડિતૌ ચ તૌ
પ્રેષ્યભાવમ્ ઉપયાસ્યતો ધ્રુવમ્ ॥
કર્મ નૂનમ્ ઇહ પાપકં મયા
અન્યજન્મનિ કૃતં સુદારુણમ્ ।
પ્રાણિનઃ પ્રિયશતૈર્ વિયોજિતા
યેન ગૌર્ ઇવ વિરૌમ્ય્ અવત્સિકા ॥
યેન સત્યવચનેન મે સદા
સર્વસત્વસમતાં ગતં મનઃ ।
તેન સત્યવચનેન મે સુતૌ

દાસભાવગમનાદ્ વિમુચ્યતામ્ ॥ ઇતિ
તતો માદ્રી તાભ્યાં બાલદારકાભ્યાં યે વૃક્ષા રોપિતકાયપાલિતકાસ્ તાન્ કિસલયસંછન્નાણ્ દૃષ્ટ્વા સસંભ્રમા પરિષ્વજ્યોવાચ
બાલબાલકલશાવસિક્તકાઃ
પલ્લવપ્રપતિતાશ્રુબિન્દવઃ ।
ચેતના ઇવ રુદન્તિ વૃક્ષકા
બાલકાઃ સ્તનવિહીનકા ઇવ ॥
પુનશ્ ચ તયોર્ બાલદારકયોઃ ક્રીડનકાન્ આશ્રમવાસિનો મૃગશાબકાન્ દૃષ્ટ્વા કરુણાદીનવિલમ્બિતાક્ષરં વચનમ્ ઉવાચ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 130 )
દુઃખમ્ એતદ્ અપરમ્ હ્ય્ અનલ્પકમ્
યદ્ ભ્રમન્તિ મૃગશાબકા ઇમે ।
યદ્ વયસ્યપરિદર્શનોત્સુકાઃ
સ્થાનકેષુ પરિમાર્ગણોત્સુકાઃ
તતો યેન માર્ગેણ તૌ બાલદારકૌ ગતૌ તં માર્ગમ્ અનુસરન્તી તયોર્ બાલદારકયોર્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પદાન્ય્ અનૃજુકાનિ દૃષ્ટ્વા તીવ્રદુઃખાભ્યાહતા પુનર્ ઉવાચ ( અ 471અ )
પાત્યમાનૌ ધ્રુવં નીતૌ યથા પદવિલમ્બિતમ્ ।
ક્વચિદ્ દ્રુતગતાવૃત્તૌ હાનૃશંસ દ્વિજોત્તમ ॥
બાષ્પગદ્ગદનિરુદ્ધકણ્ઠકૌ
વેપમાનરુચિરાધરોષ્ઠકૌ ।
તૌ હિ મે હરિણપરિપ્લુતાક્ષકૌ
કોમલૈશ્ ચરણકૈઃ કથં ગતૌ ॥ ઇતિ
તતો બોધિસત્વસ્ તાં તથા પરિદેવનાત્મિકાં દૃષ્ટ્વા તાભિસ્ તાભિઃ શ્રુતિભિર્ અનિત્યતાપ્રતિસંયુક્તાભિઃ બહુપ્રકારમ્ અનુસંજ્ઞાપયન્ન્ ઉવાચ
ન દર્પાન્ ન ચ વિદ્વેષાન્ મયા ત્યક્તં સુતદ્વયમ્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થં તુ ત્યક્તૌ તૌ દુસ્ત્યજૌ સુતૌ ॥
આત્મપુત્રકલત્રં ચ ત્યક્ત્વા પરમદુસ્ત્યજમ્ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ મહાસત્વાઃ શિબિવદ્ બોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥ ઇતિ
ત્યાગાધિષ્ઠાનાન્ માદ્રિ પુત્રૌ તૌ
ત્યક્તૌ દુસ્ત્યાજૌ લોકનિર્મોક્ષણાર્થમ્ ।
દદ્યાં સ્વાન્ દારાન્ વાહનં ચાપિ વિત્તં
સર્વં સર્વેભ્યો દાતુમ્ એષા મતિર્ મે ॥ ઇતિ
અથ માદ્રી ધૈર્યમ્ આલમ્બ્ય ચિત્તેન બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
ન કરોમ્ય્ અન્તરાયં તે મા તે ભૂન્ મતિર્ અન્યથા ।
મામ્ અપીચ્છસિ ચેદ્ દાતું નિર્વિશઙ્કં પ્રયચ્છ મામ્ ॥
અપિ તુ
યસ્યાર્થે સ્વજનાન્ ધીર ત્યજસિ સ્નેહવિક્લવઃ ।
તમ્ અર્થં પ્રાપ્નુહિ ક્ષિપ્રં તારયન્ હિ ભવાજ્ જગત્ ॥ ઇતિ
તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રઃ તદ્ અત્યદ્ભુતમ્ અતિદુષ્કરં ચ માદ્ર્યા બોધિસત્વસ્ય ચ વ્યવસાયમ્ આગમ્ય ત્રિદશગણપરિવૃતઃ ઉપરિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 131 ) વિહાયસા તદાશ્રમપદમ્ ઉપગમ્ય ઉદારેણાવભાસેન તદ્ વનમ્ અવભાસ્ય ગગનતલસ્થ એવ બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
યથા મૂઢે લોકે કુમતિગ્રહપર્યાકુલમતૌ
વિભોગાસક્તાશયે ચ સુતપાશૈર્ નિગદિતે ।
ત્વમ્ એકો નિઃસઙ્ગસ્ ત્યજસિ તનયાન્ સ્નેહજનકાન્
ધ્રુવં ક્ષેમં શાન્તં વિમલવિરજં પ્રાપ્સ્યસિ પદમ્ ॥ ઇતિ
તદ્ એવં પ્રોત્સાહ્ય બોધિસત્વં શક્રો દેવેન્દ્રશ્ ચિન્તયામાસ: એકો ઽયમ્ ઉપસ્થાયકવિરહિતઃ ખેદમ્ આપત્સ્યતે; યન્ન્વ્ ઇમામ્ અસ્માત્ પ્રાથયેયમ્ ઇતિ; તતો બોધિસત્વસકાશાદ્ અપક્રમ્ય બ્રાહ્મણવેષમ્ આસ્થાય પુનર્ બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
ઇમાં સર્વાનવદ્યાઙ્ગીમ્ અનુરક્તાં પતિવ્રતામ્ ।

સંપ્રયચ્છ કુલશ્લાઘ્યાં મમ ભૃત્યાર્થભાગિનીમ્ ॥ ઇતિ
તતો માદ્રી સંજાતામર્ષા બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ
નિર્લજ્જશ્ ચાપિ લુબ્ધશ્ ચ ત્વમ્ ઇહ બ્રાહ્મણાધમઃ ।
સદ્ધર્મનિરતાં યસ્ ત્વં મામ્ ઇચ્છસિ પતિવ્રતામ્ ॥ ઇતિ
તતો વિશ્વન્તરો બોધિસત્વઃ કરુણાપરિગતહૃદયો માદ્રીં નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; અથ માદ્રી વિશ્વન્તરં બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
ન શોચામ્ય્ અહમ્ આત્માનં નાપેક્ષા મે તથાત્મનિ ।
યથા ત્વામ્ અનુશોચામિ કથમ્ એકો ભવિષ્યસિ ॥ ઇતિ
તતો બોધિસત્વસ્ તાં માદ્રીમ્ ઉવાચ
અહમ્ ઇહ ભુવિ માદ્રિ નાનુશોચ્યો
પરિમૃશ પદમ્ અક્ષયં વિશોકમ્ ।
તમ્ ઇમમ્ અનુસર દ્વિજં વિશોકો
મૃગશરણે ત્વ્ અહમ્ આશ્રમે ઽભ્યુપૈમિ ॥
ઇતિ વિદિત્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતમનાશ્ ચિન્તયામાસ
ઇદમ્ અસ્મિન્ વને દાનં પશ્ચિમં મે ભવિષ્યતિ
માદ્રીં ચેમાં પરિત્યજ્ય ભવિષ્યામ્ય્ અપરિગ્રહઃ ॥
ઇતિ વિદિત્વા માદ્રીપાણૌ ગૃહિત્વા તં બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ
ભાવાનુરક્તશુશ્રૂષાં સદ્વૃત્તાં પ્રિયવાદિનીમ્ । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 132 ) ( અ 471બ્ )
મમ ભાર્યામ્ ઇમામ્ ઇષ્ટાં ગૃહાણ ત્વં દ્વિજોત્તમ ॥ ઇતિ
તતઃ પત્નીં સુદંષ્ટ્રસ્ય ત્યજતો બોધિકાઙ્ક્ષયા ।
ષડ્વિકારા મહી કૃત્સ્ના ચચાલામ્બુનિ નૌર્ યથા ॥
તતો માદ્રી બાષ્પોપરુદ્ધ્યમાનગદ્ગદકણ્ઠા બ્રાહ્મણવશમ્ આગતા પતિપુત્રદુહિતૃરહિતા ઇદમ્ અભ્રવીત્
કીદૃઙ્ મયા કૃતં કર્મ અનાર્યં પૂર્વજન્મસુ ।
નષ્ટવત્સેવ ગૌર્ યેન વિરૌમિ વિજને વને ॥
તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો બ્રાહ્મણવેષમ્ અન્તર્ધાપ્ય સ્વવેષેણ સ્થિત્વા માદ્રીમ્ ઉવાચ
ન બ્રાહ્મણો ઽસ્મિ સુભગે ન ચ માનુષો ઽસ્મિ
શક્રસ્ ત્વ્ અહં હ્ય્ અસુરનાશકરઃ સુરેન્દ્રઃ ।
પ્રીતો ઽસ્મ્ય્ અનેન વિનયેન તવોત્તમેન
તદ્ બ્રૂહિ કિં વરમ્ ઇહેચ્છસિ મત્સકાશાત્ ॥ ઇતિ
તતો માદ્રી તદ્વચનજનિતસૌમનસ્યા શક્રં પ્રણમ્યોવાચ
મમ પુત્રૌ સહસ્રાક્ષ દાસભાવાદ્ વિમોચય ।
પિતામહસકાશં ચ પ્રાપય ત્રિદશેશ્વર ॥ ઇતિ
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા મહેન્દ્રઃ પુનર્ આશ્રમપદં પ્રવિશ્ય બોધિસત્વમ્ ઉપજગ્મિવાન્; માદ્રીં ચ વામેન પાણિના ગૃહિત્વા બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
અહં માદ્રીમ્ ઇમાં તુભ્યં દદામિ પરિચારિકામ્ ।
ન ચ તે કસ્યચિદ્ દેયા ન્યાસદ્રોહો હિ ગર્હિતઃ ॥ ઇતિ
તતો શક્રો દેવેન્દ્રસ્ તં બાલદારકપરિગ્રહીતારં તથા વ્યામોહયામાસ યથા અન્યનગરશઙ્કયા તદ્ એવ નગરમ્ ઉપેત્ય તૌ બાલદારકૌ વિક્રેતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવદ્ અમાત્યૈર્ દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞે નિવેદિતમ્
એતૌ પુત્રસ્ય તે પુત્રૌ બ્રાહ્મણો ઽસ્મિન્ પુરોત્તમે ।
જાલિનં ચૈવ કૃષ્ણાં ચ વિક્રીણીતે સુદારુણઃ ॥ ઇતિ
એતચ્ છ્રુત્વા ભ્રાન્તચિત્તઃ સ રાજા
પ્રાહ ક્ષિપ્રં દર્શય ત્વં કુમારૌ ।
નાર્યશ્ ચક્રુઃ ક્રોશમ્ અન્તઃપુરસ્થાઃ

પૌરા રાજ્ઞઃ ક્ષિપ્રમ્ એયુઃ સમીપમ્ ॥
યાવદ્ અન્યેનામાત્યેન રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપનીતૌ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 133 )
પૌત્રૌ નિરીક્ષ્ય સ નૃપો ઽભિમુખોપનીતૌ
ક્ષીણસ્વરૌ કૃશતનૂ મલદિગ્ધગાત્રૌ ।
સિંહાસનાત્ ક્ષિતિતલં સહસા પપાત
પૌરા વિચુક્રુશુર્ અમાત્યગણાઃ સ્ત્રિયશ્ ચ ॥
તતો રાજા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે
વને ઽપિ વસતો દાનેષ્વ્ અભિરતં મનઃ ।
તમ્ ઇહાનયત ક્ષિપ્રં પત્ન્યા સાર્ધં સુલોચનમ્ ॥ ઇતિ
તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો બોધિસત્વમ્ અભિનમસ્ય સ્વભવનમ્ ઉપજગામ; પશ્ચાચ્ ચ રાજનિ વિશ્વામિત્રે અભ્યતીતે બ્રાહ્મણામાત્યપૌરજાનપદૈઃ સાર્ધં તદાશ્રમપદં ગત્વા બોધિસત્વં યાચિત્વા સ્વપુરમ્ આનીય રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતવાન્; તતો વિશ્વન્તરો રાજા સર્વંદદો બભૂવ; સ શ્રંઅનબ્રાહ્મણવનીપકસુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાનુજીવિજનેષુ અનેકપ્રકારાણિ દાનાનિ દત્વા પુણ્યાનિ કૃત્વા ગાથાં ભાષતે
બોધિં પ્રાર્થયમાનેન દાનં દેયં વિશારદ ।
ક્ષત્રિયે બ્રાહ્મણે વૈશ્યે શૂદ્રે ચણ્ડાલપુક્કશે ॥
હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ ગવાશ્વમણિકુણ્ડલમ્ ॥
દદ્યાત્ સંપન્નશીલેભ્યો દાસકર્મકરં તથા ॥
સુતદારપરિત્યાગં કૃત્વા મુક્તેન ચેતસા ।
પ્રાપ્નુવન્તિ નરાઃ શુદ્ધિમ્ અસ્મિન્ લોકે પરત્ર ચ ॥ ઇતિ
યદા વિશ્વામિત્રેણ રાજ્ઞા વિશ્વન્તરનિમિત્તં જુજ્જુકાય બ્રાહ્મણાય પ્રભૂતં ધનં દત્તં તદાસૌ વિસ્તીર્ણવિભવો જાતઃ; તસ્ય ( અ 472અ ) સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવા મિત્રાણિ ચાગમ્ય કથયન્તિ: યા ચ કાચિત્ તવ શ્રીર્ અસૌ વિશ્વન્તરં કુમારમ્ આગમ્ય ઇતિ; સ કથયતિ: કિં મમ વિશ્વન્તરેણ કૃતમ્ ઉત્તમવર્ણપ્રસૂતો ઽહં; દક્ષિણીયો લોકસ્ય; યેન મમ ભોગા ઉપનમન્તિ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ વિશ્વન્તરો નામ રાજકુમારઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ જુજ્જુકઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એવં શિક્ષિતવ્યં યત્ કૃતજ્ઞા ભવિષ્યામઃ કૃતવેદિનઃ સ્વલ્પમ્ અપિ કૃતં ન નાશ્યયિષ્યામઃ; પ્રાગ્ એવ પ્રભૂતં; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 134 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf શ્રોણકોટીવિંશા
બુદ્ધો ભગવાન્ વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે; તેન ખલુ સમયેન ચમ્પાયાં પોતલો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ, આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા ઉપસ્થીયતે શીતે શીતોપકરણૈઃ ઉષ્ણે ઉષ્ણોપકરણૈઃ વૈદ્યપ્રજ્ઞપ્તૈર્ આહારૈઃ, નાતિતિક્તૈઃ નાત્યમ્લૈઃ નાતિલવણૈઃ નાતિમધુરૈઃ નાતિકટુકઈ નાતિકષાયૈઃ તિક્તામ્લલવણમધુરકટુકષાયવિવર્જિતૈઃ; હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રી અપ્સરા ઇવ નન્દને વને વિચારિણી મંચાન્ મંચં પીઠાત્ પીઠમ્ અનવતરન્તી અધરિમાં ભૂમિં; ન ચાસ્યાઃ કિંચિદ્ અમનોજ્ઞાં શબ્દશ્રવણં યાવદ્ ગર્ભસ્ય પરિપાકાય
તેન ખલુ સમયેન પોતલકો ગૃહપતિઃ રાજગૃહં ગતઃ કેનચિદ્ એવ કરણીયેન; સા ચાષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ શ્રવણે નક્ષત્રે પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ; તસ્ય પાદતલયોર્ અધસ્તાત્ ચતુરઙ્ગુલમાત્રાણિ રોમાણિ સુવર્ણવર્ણવર્ણાનિ જાતાનિ; યાવત્ પોતલકસ્ય ગૃહપતેઃ સ્વમનુષ્યઃ ત્વરિતત્વરિતં રાજગૃહં ગતઃ, પોતલકસ્ય ગૃહપતેઃ કથયતિ: ગૃહપતે દિષ્ટ્યા વર્ધસે પુત્રસ્ તે જાતઃ ઇતિ; સ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ ભૂયઃ પૃચ્છતિ કિં કથયસિ ગૃહપતે પુત્રસ્ તે જાતઃ; પુનઃ પૃચ્છતિ કિં કથયસિ ઇતિ; અથ તસ્ય પુરુષસ્યૈતદ્ અભવત્ કિમ્ અયં ગૃહપતિર્ ભૂયો ભૂયઃ પૃચ્છતિ? મા માં પ્રલાપયિતુકામઃ ઇતિ વિદિત્વા તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; ગૃહપતિઃ કથયતિ: ભોઃ પુરુષ ક્ષૂણસ્ ત્વં; યદિ ત્વયા શતમ્ અપિ વાઙ્ નિશ્ચારિતાભવિષ્યત્, મયાપિ તવ મુખં સુવર્ણસ્ય પૂરિતમ્ અભવિષ્યત્ ઇતિ; તતઃ પોતલકેન ગૃહપતિના તસ્ય પુરુષસ્ય ત્રીન્ વારાન્ સુવર્ણેન મુખં ( અ 472બ્ ) પૂરિતં; કોષ્ઠાગારિકસ્ય ચ સન્દિષ્ટં દારકસ્યાવલેહિકામૂલ્યં વિંશતિહિરણ્યકોટીર્ દેહિ ઇતિ
પોતલકો ગૃહપતિઃ પ્રીતમનાઃ રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ દેવ પુત્રો મે જાતઃ ઇતિ; રાજા કથયતિ: શોભનમ્ એવ; દદામ્ય્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 135 ) અહં તસ્ય ચમ્પાયાં સાધારણં સપ્તહસ્તિકં દાનીયમ્ ઇતિ; પોતલકો ગૃહપતિઃ રાજાનં બિમ્બિસારમ્ અવલોક્ય ચમ્પામ્ આગતઃ; તતો ગૃહપતેર્ જ્ઞાતયઃ ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિદિવસાન્ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપયન્તિ કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ ઇતિ; અન્યે કથયન્તિ: અયં દારકઃ શ્રવણનક્ષત્રે જાતઃ; પિત્રા ચાસ્ય જન્મનિ વિંશતિહિરણ્યકોટ્યઃ અવલેહિકામૂલ્યં દત્તઃ; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય શ્રોણઃ કોટીવિંશ ઇતિ નામ; તસ્ય શ્રોણઃ કોટીવિંશ ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; શ્રોણઃ કોટીવિંશો દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યાં; સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેન અન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્; સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ સઙ્ખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયાં; ઉદ્ધારે ન્યાસે નિક્ષેપે વસ્તુપરીક્ષાયાં વસ્ત્રપરીક્ષાયાં રત્નપરીક્ષાયાં દારુપરીક્ષાયાં હસ્તિપરીક્ષાયાં અશ્વપરીક્ષાયાં કુમારપરીક્ષાયાં કુમારિકાપરીક્ષાયાં; સો ઽષ્ટાસુ પરીક્ષાસુ ઉદ્ઘાટકો વાચકઃ પણ્ડિતઃ પટુપ્રચારઃ સંવૃત્તઃ; તસ્ય પુણ્યમહેશાખ્યતાં શ્રુત્વા સમાનકુલીનૈર્ બહુભિર્ દારિકા દત્તાઃ; તસ્ય પિત્રા ત્રીણિ વાસગૃહાણિ માપિતાનિ હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકં; ત્રીણિ ઉદ્યાનાનિ માપિતાનિ હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકં; ત્રીણિ અન્તઃપુરાણિ વ્યવસ્થાપિતાનિ જ્યૈષ્ઠં મધ્યં કનીયસં; સ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય દિને દિને પંચશતિકાઃ પાકો ભોજનાર્થં સાધ્યતે
અજાતશત્રુ, ઇમ્પેલ્લેદ્ બ્ય્ દેવદત્ત, સેએક્સ્ તો તકે હિસ્ fઅથેર્ કિન્ગ્ બિમ્બિસારઽસ્ લિfએ બુત્ fઐલ્સ્ ઇન્ થે અત્તેમ્પ્ત્

દેવદત્તેન અજાતશત્રુઃ કુમારો વિપ્રસ્થાપ્યતે: કુમાર સર્વેષાં રાજ્ઞાં યદા શિરસિ પલિતં જાતં ભવતિ, તદા જ્યેષ્ઠં કુમારં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 136 ) રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રવ્રજન્તિ; ભવતઃ પિતુઃ કેશાસ્ તૃતીયં વર્ણાન્તરં ગતાઃ; તથાપિ કામેષ્વ્ અધ્યવસિત એવ નોપશમં ગચ્છતિ ઇતિ; અજાતશત્રુઃ કથયતિ: કિમ્ અસ્ય કરોમિ ઇતિ; દેવદત્તઃ કથયતિ પરાક્રમસ્વ ઇતિ; કામાર્થિનાં નાસ્તિકિંચિદ્ અકરણીયં; યાવદ્ રાજા બિમ્બિસારો ભગવતો ઘૃતપીતસ્ય મણ્ડં પાતુકામસ્ય મણ્ડમ્ અધિષ્ઠાય વેણુવનં સંપ્રસ્થિતઃ; અજાતશત્રુણા દૃષ્ટઃ; તેન કનકઃ ક્ષિપ્તઃ; રાજા શબ્દે કૃતાવી, તેન તસ્ય મણ્ડસ્થાલી ભગ્ના; રાજા તત એવ પ્રતિનિવૃત્તઃ
થે બુદ્ધ, દેસિરિન્ગ્ તો ચોન્વેર્ત્ શ્રોણકોટીવિંશ, સેન્દ્સ્ મૌદ્ગલ્યાયન તો હિમ્, wહો અપ્પેઅર્સ્ તો હિમ્ ઇન્ થે ઓર્બ્ ઓf થે સુન્, અન્દ્ તલ્ક્સ્ તો હિમ્ ઓf થે બુદ્ધ
અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતં; તત્ર ( અ 473અ ) ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: વિનિપાતિતો મૌદ્ગલ્યાયન અજાતશત્રુણા અકલ્યાણમિત્રોપગૂઢેન તથાગતસ્ય પિણ્ડપાતઃ; ગચ્છ ચમ્પાયાં પોતલકપુત્રસ્ય સકાશાત્ પિણ્ડપાતમ્ આદાય ઇતિ; એવં ભદન્તેત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નઃ યથા સમાહિતે ચિત્તે રાજગૃહે ઽન્તર્હિતશ્ ચમ્પાયાં પ્રત્યષ્ઠાત્; શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ આદિત્યભક્તઃ; સ દિને દિને કાલ્યમ્ એવોત્થાય આદિત્યં નમસ્યતિ; આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યયાનઃ ઋદ્ધ્યા આદિત્યમણ્ડલં ભિત્વા અવતીર્ણઃ; અથ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ: પ્રત્યક્ષમ્ એવાહમ્ આદિત્યં સ્વેન રૂપેણ પશ્યામિ ઇતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ગાથાં ભાષતે
ભિત્વા રવિં ક્ષિતિતલાભિમુખં ક એષ
સંપ્રત્ય્ ઉપૈતિ ભવનં સમશીઘ્ર એવ ।
સ્યાત્ કિં ન્વ્ અયં દિનકરો ધનદઃ શશાઙ્કઃ
શક્રો ઽથ વા સુરપતિઃ સહસાવતીર્ણઃ ॥ ઇતિ
આયુષ્માન્ અપિ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય ગાથાં ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 137 )
નાહં દીપ્તસહસ્રરશ્મિકિરણસ્ સૂર્યો ન તારાધિપઃ
નાહં વૈશ્રવણો ચાસ્મિ ભગવાન્ નાસ્મીશ્વરસ્ સુવ્રતઃ ।
પુત્રં મામ્ અવગચ્છ શાન્તમનસો બુદ્ધસ્ય દીપ્તૌજસઃ
ભૈક્ષાર્થં તુ તવાહમ્ અભ્યુપગતઃ પિણ્ડેન કાર્યં પુનઃ ॥ ઇતિ
શ્રોણઃ કથયતિ: કિં ભવાન્ મુનિઃ? સ ગાથાં ભાષતે
મેરું પ્રાપ્ય યથા હિ કાંચનગિરિં સ્યાત્ સર્ષપો ઽભ્યાગતઃ
સૂર્યં પ્રાપ્ય યથા ભવેચ્ ચ તુલિતઃ ખદ્યોતજન્તુઃ ક્ષિતૌ ।
રત્નાઢ્યં ચ સમેત્ય સાગરમ્ ઇહ સ્યાદ્ ગોષ્પદં સંસૃતમ્
બુદ્ધં પ્રાપ્ય તથા નરોત્તમગુરું માં વિદ્ધિ શાસ્તાત્મજમ્ ॥ ઇતિ

શ્રોણઃ કથયતિ
અનેનૈવાનુમાનેન વયં હિ તવ નાયકમ્ ।
સુવ્યક્તમ્ અવગચ્છામો યથાસ્તિ સુમહાતપાઃ ॥
આજ્ઞાપય કિમ્ આગમનપ્રયોજનમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: ભગવતઃ પિણ્ડપાતમ્ અનુપ્રયચ્છ; કો ઽસૌ ભગવાન્? અસ્તિ ગૃહપતિપુત્ર શ્રમણો ગૌતમઃ શાક્યપુત્રઃ શાક્યકુલાત્ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસમ્બુદ્ધઃ; સ એષ ગૃહપતિપુત્ર બુદ્ધો નામ; તસ્ય બુદ્ધ ઇત્ય્ અશ્રુતપૂર્વં ઘોષં શ્રુત્વા સરોમકૂપાણ્ય્ આહૃષ્ટાણિ; તેનાભિપ્રસન્નેન સ એવ પંચશતિકઃ પાકઃ આયુષ્મતે મહામૌદ્ગલ્યાયનાય પ્રતિપાદિતઃ
શ્રોણકોટીવિંશ fઇલ્લ્સ્ હિસ્ બોwલ્ wઇથ્ fઓઓદ્ ઓf એxત્રઓર્દિનર્ય્ fરગ્રન્ચે, wહિછ્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ચર્રિએસ્ બચ્ક્ તો થે બુદ્ધ
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તસ્યાન્તિકાત્ પિણ્ડપાતમ્ આદાય તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે ચમ્પાયામ્ અન્તર્હિતો રાજગૃહે પ્રત્યષ્ઠાદ્ વેનુવને કલન્દકનિવાપે; તેન ભગવતઃ પિણ્ડપાત ઉપનામિતઃ; ભગવાન્ ભોક્તુમ્ આરબ્ધઃ; રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ દ્વિતીયં સ્થાલિપાકમ્ આદાય ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રામતિ; યાવત્ પશ્યતિ સર્વં વેણુવનં નાનાવિધેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 138 ) ( અ 473બ્ ) સુરભિણા આહારગન્ધેન સ્ફુટં; સ સંલક્ષયતિ નૂનં શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ અન્યાભિર્ દેવતાભિર્ ભગવતઃ પિણ્ડપાતઃ ઉપનીતઃ; યથેદં વેણુવનં નાનાવિધેન સુરભિણા આહારગન્ધેન સ્ફુટમ્; ઇતિ વિદિત્વા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિં ભદન્ત શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ અન્યાભિર્ દેવતાભિર્ ભગવતઃ પિણ્ડપાત ઉપનીતઃ? યેન વેણુવનં નાનાવિધેન સુરભિણા આહારગન્ધેન સ્ફુટમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન મહારાજ શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ નાપ્ય્ અન્યાભિર્ દેવતાભિર્ ઉપનીતઃ; અપિ તુ તવૈવ વિજિતે ચમ્પાયાં પોતલકપુત્રસ્ય દિને દિને પંચશતિકઃ સ્થાલીપાકઃ સાધ્યતે; તતો મૌદ્ગલ્યાયનેન ભિક્ષુણા આનિતઃ ઇતિ; તસ્ય ભગવાન્ વર્ણં ભાષિતુમ્ આરબ્ધઃ ઇતિ શ્રુત્વાપિ તસ્ય દર્શનકામતા ઉત્પન્ના; ભગવાંસ્ તસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય કથયતિ: મહારાજ પુણ્યમહેશાખ્યસ્ સ સત્વઃ; મા તસ્ય આજ્ઞાં દાસ્યસિ; મા તે પુણ્યપરિક્ષયો ભવિષ્યતિ; અપિ તુ મહારાજ પરિભુઙ્ક્ષ્વ પાત્રશેષં; સ કથયતિ: અહમ્ અસ્મિ ભદન્ત રાજા; ભદન્ત ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તઃ; ન મયા કસ્યચિત્ પાત્રશેષં પરિભુક્તપૂર્વં; કિંતુ ભગવાન્ ધર્મતયા પિતા ભવતિ; યદિ ભગવાન્ આજ્ઞાપયતિ <તર્હિ પરિભુંજે ઇતિ> પરિભોક્તુમ્ આરબ્ધઃ; ભગવાન્ આહ: અસ્તિ મહારાજ ત્વયા કદાચિદ્ એવંરૂપમ્ અન્નપાનં પરિભુક્તપૂર્વં? રાજા કથયતિ: અયં ભદન્ત રાજકુલે વૃદ્ધો, રાજા ચ સંવૃત્તઃ નાભિજાનાત્ય્ એવંરૂપમ્ અન્નપાનમ્ આસ્વાદિતપૂર્વં; પુણ્યમહેશાખ્યો મહારાજ સ સત્વઃ ય ઈદૃશમ્ અન્નપાનં પરિભુઙ્ક્તે
કિન્ગ્ બિમ્બિસાર દેસિરેસ્ તો સેએ શ્રોણકોટીવિંશ
અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ; તેન અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: સન્નાહયન્તુ ભવન્તઃ ચતુરઙ્ગં બલકાયં; ચમ્પાં ગમિષ્યામિ; કસ્યાર્થે? પોતલકપુત્રં દ્રષ્ટું; દેવસ્યાસૌ વિષયનિવાસી; ઇહૈવાહૂયતાં; પુણ્યમહેશાખ્યો ઽસૌ સત્વઃ; ન તસ્ય આજ્ઞા દાતવ્યા; દેવ વયં તથા કરિષ્યામઃ, યથા આજ્ઞાં ન દાસ્યામઃ; સ ચાગમિષ્યતિ; એવં કુરુત ઇતિ; તૈશ્ ચમ્પાયા લેખો ઽનુપ્રેષિતઃ; ભવન્તો નગરશોભાં કુરુત; યવસયોગાસનં ચ સમ્દાનયત; રાજા આગમિષ્યતિ; ઇતિ શ્રુત્વા પરિતુષ્ટાઃ; ભૂયો લેખો ઽનુપ્રેષિતઃ; ભવન્તો ન રાજા આગમિષ્યતિ; અપિ તુ કુમાર આગચ્છતિ ઇત્; તે સન્ત્રસ્તાઃ: કર્કશઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 139 ) કુમારઃ, કદાચિદ્ આગત અનર્થં કરિષ્યતિ ઇતિ; ભુયો લિખિતં; ન રાજ આગચ્છતિ; નાપિ કુમારઃ; અપિ તુ યુષ્માભિર્ ગઙ્ગા તથા બદ્ધવ્યા યથા પ્રતિલોમા વહતિ; ઇતિ શ્રુત્વા ચમ્પાનિવાસિનઃ પૌરાસ્ સન્નિપતિતાઃ: ભવન્તો નૂનમ્ અસ્માન્ રાજા દણ્ડયિતુકામઃ, યેનૈવં લિખતિ ઇતિ તૈર્ અમાત્યાનામ્ અનેન અર્થેન લેખો ઽનુપ્રેષિતઃ; તૈર્ વાચયિત્વા પુનસ્ તેષાં યથાભૂતં સન્દિષ્ટં: ભવન્તઃ એષ પરમાર્થઃ; ન રાજા આગચ્છતિ; ન કુમારઃ; નાપિ ગઙ્ગાબન્ધેન કિંચિત્ પ્રયોજનમ્; અપિ તુ દેવઃ પોતલકપુત્રં ( અ 474અ ) દ્રષ્ટુકામઃ; તૈર્ અવચરકઃ પુરુષઃ પ્રેષિતઃ; તેનાપ્ય્ એવમ્ એવ સમાખ્યાતં; તતસ્ તે સંભૂય પોતલકસ્ય ગૃહપતેઃ સકાશં ગતાઃ; ગૃહપતે દેવઃ શ્રોણં કોટિવિંશં દ્રષ્ટુકામઃ; પ્રેષય અમાત્યૈર્ અસ્માકં યથાભૂતં સન્દિષ્ટમ્; અવચરકપુરુષેણપિ સ એવાર્થઃ સમાખ્યાતઃ ઇતિ; સ કથયતિ: ભવન્તો ન પ્રેષયામિ; યો મમ ભાગસ્ તં સુવર્ણપિણ્ડૈર્ અપિ બધ્નીયામ્ ઇતિ; તે કથયન્તિ: ગૃહપતે યદ્ય્ અપ્ય્ એવં તથાપિ પશ્ચિમા જનતા અનુકમ્પિતવ્યા ઇતિ; સ કથયતિ: ભવન્તો યદ્ય્ એવં સમયતઃ અનુજાનામિ; યદિ યુષ્માકમ્ અપિ પુત્રાઃ શ્રોણેન સાર્ધં ગચ્છતિ ઇતિ; તે કથયન્તિ: ગૃહપતે એવં ભવતુ; ગચ્છન્તુ ભવન્તઃ
શ્રોણકોટીવિંશ ગોએસ્ તો રાજગૃહ તો વિસિત્ બિમ્બિસાર
અથ પોતલકો ગૃહપતિર્ યેન શ્રોણકોટીવિંશસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય શ્રોણં કોટીવિંશમ્ ઇદમ્ અવોચત્: પુત્ર ઇમેપૌર એવં કથયન્તિ ઇતિ; સ કથયતિ: તાત યદ્ય્ એવં ગચ્છામિ ઇતિ; પુત્ર નૂનં સ રાજા તવ પાદયોઃ સુવર્ણવર્ણાનિ રોમાણિ દ્રષ્ટુકામઃ; ન ત્વયા તસ્ય પાદૌ ઉત્ક્ષિપ્ય દર્શયિતવ્યૌ; રાજાન અસ્થાનપ્રકોપિનઃ; મા તે અનર્થં કરિષ્યન્તિ; અયં મુક્તાહારઃ; એતં રાજ્ઞઃ પાદયોઃ સ્થાપયિત્વા પ્રણામં ચ કૃત્વા તસ્ય પુરસ્તાત્ પર્યઙ્કં બધ્વા નિષીદ; તતો રોમાણિ દ્રક્ષ્યતિ ઇતિ; તતઃ પોતલકો ગૃહપતિઃ સંલક્ષયતિ: કતરેણ યાનેન શ્રોણં પ્રેષયામિ? કિં હસ્તિયાનેન? અશ્વયાનેન? રથયાનેન્? ઉત નૌયાનેન ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્; નૌયાનમ્ એષાં વરં; નૌયાનેન પ્રેષયામિ ઇતિ; તેન નદ્યાં ગઙ્ગાયાં નૌસઙ્ક્રમો માપિતઃ; તત્ર વિચિત્રમ્ ઉદ્યાનં કારિતં નાનાપુષ્પફલસંપન્નં હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકશારિકાકોકિલાદિવિહઙ્ગનિકૂજિતં; વિવિધાનિ વાદિત્રાણિ, નર્યશ્ ચ નાનાલઙ્કારવિભૂષિતાઃ સમારોપિતાઃ; તદ્ અનયા વિભૂત્યા જલમધ્યેન પ્રેષિતઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 140 ) સો ઽનુપૂર્વેણ રાજગૃહસમીપં ગતઃ; રાજ્ઞા બિમ્બિસારેણ શ્રુતં પોતલકપુત્રઃ આગચ્છતિ ઇતિ; તેન યાવચ્ ચ રાજગૃહં, યાવચ્ ચ નાદી ગઙ્ગા અત્રાન્તરાત્ ખાતમ્ અસ્યાઃ પૂરયિત્વા તન્મધ્યેન નૌર્ આકૃષ્ટા; રાજગૃહં ચ તન્ નગરમ્ અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતં ચન્દનવારિપરિષિક્તં સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધમ્ આમુક્તપટ્ટદામકલાપમ્ ઉચ્છૃતધ્વજપતાકં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં રમણીયં દેવાનામ્ ઇવ નન્દનવનોદ્યાનં; સો ઽનયા વિભૂત્યા રાજગૃહં નગરં પ્રવેશિતઃ; તતો ઽસૌ રાજ્ઞઃ સિંહાસનસ્થસ્ય મુક્તાહારં પાદયોર્ દત્વા, શિરસા પ્રણમ્ય, પુરસ્તાત્ પર્યઙ્કં બધ્વા નિષણ્ણઃ; રાજા તસ્ય પાદતલયોઃ સુવર્ણવર્ણાનિ રોમાણિ દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ: અહો પુણ્યમહેશાખ્યઃ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ ઇતિ

શ્રોણકોટીવિંશ અન્દ્ કિન્ગ્ બિમ્બિસાર ગો તોગેથેર્ તો થે બમ્બોઓ ગ્રોવે ઇન્ ઓર્દેર્ તો સેએ થે બુદ્ધ
દૃષ્ટ્વા કથયતિ: શ્રોણ દૃષ્ટસ્ તે ભગવાન્? નો દેવ; આગચ્છ ગચ્છામઃ; સ પૃચ્છતિ દેવ કિં ભગવાન્ યાનેન ગચ્ચ્છતિ? આહોસ્વીત્ પાદાભ્યામ્? ઇતિ; રાજા કથયતિ ( અ 474બ્ ) પ્રવ્રજિતો ઽસૌ; કિં તસ્ય યાનેન? ઇતિ; સ કથયતિ: દેવ યદ્ય્ એવમ્ અહમ્ અપિ પાદાભ્યામ્ એવ ગચ્છામિ ઇતિ, પાદાભ્યામ્ એવ સંપ્રસ્થિતઃ; તસ્ય પૌરુષેયૈર્ વસ્ત્રાણિ પૃથિવ્યામ્ આસ્તીર્ણાનિ; સ કથયતિ: કિં ભગવાન્ આસ્તીર્ણેન ગચ્છતિ? આહોસ્વિસ્ અનાસ્તીર્ણેન? ઇતિ; તે કથયન્તિ અનાસ્તીર્ણેન ઇતિ; સ કથયતિ: અપન્યત વસ્ત્રાણિ; અહમ્ અપ્ય્ અનાસ્તીર્ણેન ગચ્છામિ ઇતિ; પૌરુષેયૈર્ વસ્ત્રાણિ અપનીતાનિ; અમનુષ્યકૈર્ આસ્તીર્ણાનિ; સ કથયતિ: ભવન્તો યૂયં મયા નિવારિતાઃ? ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ નિવારિતાઃ; અથ કેન પુનર્ આસ્તીર્ણાનિ? ઇતિ; દેવ પુણ્યમહેશાખ્યસ્ ત્વમ્; અમનુષ્યકૈર્ આસ્તીર્ણાનિ ઇતિ; તેનાશયતો વાઙ્ નિશ્ચારિતા અપનયન્તુ અમનુષ્યા વસ્ત્રાણિ ઇતિ; તૈર્ અપનીતાનિ; તેન પૃથિવ્યાં પાદો ન્યસ્તઃ; ષડ્વિકારઃ પૃથિવીકમ્પો જાતઃ; ઇયં મહાપૃથિવી ચલતિ, સંચલતિ, સંપ્રચલતિ; વ્યથતે સંવ્યથતે સંપ્રવ્યથતે; પૂર્વો દિગ્ભાગ ઉન્નમતિ, પશ્ચિમ અવનમતિ; પશ્ચિમ ઉન્નમતિ; પૂર્વો ઽવનમતિ; દક્ષિણ ઉન્નમતિ, ઉત્તરો ઽવનમતિ; ઉત્તર ઉન્નમતિ, દક્ષિણો ઽવનમતિ; અન્ત ઉન્નમતિ, મધ્યો ઽવનમતિ; મધ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 141 ) ઉન્નમતિ, અન્તો ઽવનમતિ; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ઇતો ભિક્ષવ એકનવતં કલ્પમ્ ઉપાદાય ન કદાચિત્ પોતલકપુત્રેણ અનાસ્તીર્ણાયાં પૃથિવ્યાં પાદો ન્યસ્તઃ; એતર્હિ ન્યસ્તો ધર્મગૌરવતઃ, નો તુ પુણ્યપરિક્ષયાત્; તેનાયં ષડ્વિકારઃ પૃથિવીકમ્પો જાતઃ ઇતિ
થે બુદ્ધ ચોન્વેર્ત્સ્ શ્રોણકોટીવિંશ
અથ શ્રોણઃ કોટીવિંશો યેન ભગવાન્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; તતો ભગવતા આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા શ્રોણેન કોટીવિંશેન વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; સ દૃષ્ટસત્ય ઉત્થાય આસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા, યેન ભગવાંસ્ તેન અઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: લભેયાહં ભદન્ત સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનય પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવં ચરેયમ્ અહં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ખલુ ગૃહપુત્ર તથાગતા વા તથાગતશ્રાવકા વા અનનુજ્ઞાતં કુલપુત્રં માતાપિતૃભ્યાં પ્રવ્રાજયન્તિ ઉપસંપાદયન્તિ વા; ગચ્છ માતાપિતરાવ્ અવલોકય ઇતિ; રાજા કથયતિ અહં ભદન્ત પ્રભુઃ સર્વાધિકરણાનામ્; અર્થે મમૈવ ધર્મતયા અયં પુત્રો ભવતિ; અહમ્ એનમ્ અનુજાનામિ; પ્રવ્રાજયતુ ભગવાન્ યથાસુખમ્ ઇતિ; તતો ભગવતા એહિભિક્ષુકયા આભાષિતઃ એહિ ભિક્ષો ચર બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; તતો વાચો ઽવસાનસમનન્તરમ્ એવ મુણ્ડઃ સંવૃત્તઃ; સઙ્ઘાટીપ્રાવૃતઃ; પાત્રકરકવ્યગ્રહસ્તઃ સપ્તાહાવરોપિતકેશશ્મસ્રુઃ વર્ષશતોપસંપન્નસ્ય ભિક્ષોર્ ઈર્યાપથેનાવસ્થિતઃ; આહ ચાત્ર
એહીતિ ચોક્તઃ સ તથાગતેન
મુણ્ડશ્ ચ સઙ્ઘાટિપરીતદેહઃ ।
સદ્યઃ પ્રશાન્તેન્દ્રિય એવ તસ્થૌ
નેપચ્છિતો બુદ્ધમનોરથેન ॥ ઇતિ
ષડ્વર્ગીયાસ્ ( અ 475અ ) તદ્ અવસ્ફણ્ડયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; અયં તાવન્ નીતપિણ્ડકઃ; એકાન્તઘટકે શાસને કિં વિશેષમ્ અધિગમિષ્યતિ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 142 ) સ તૈર્ અવસ્ફણ્ડિતો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કતરો ભદન્ત આનન્દ ભગવતા એકાન્તઘટકસ્ય ભિક્ષોઃ યોગાનુકૂલસ્ સમાધિર્ ઉક્તઃ આયુષ્મન્ શ્રોણ ભગવતોક્તં ચઙ્ક્રમત અવિગતસમાધિશ્ ચિરસ્થિતિકો ભવિષ્યતીતિ તેન શીતવનં શ્મશાનં ગત્વા ચઙ્ક્રમો ઽધિષ્ઠિતઃ ઇતિ; તત્રાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ રાજગૃહે વિહરતિ શીતવને શ્મશાને યુક્તઃ; સાતત્યે નૈપક્યે સંબોધિપક્ષિકેષુ ધર્મેષુ ભાવનાયોગમ્ અનુયુક્તો ભવતિ
શ્રોણકોટીવિંશ ગિવેસ્ હિમ્સેલ્f તો સેવેરે પેનન્ચેસ્. થે એxઅમ્પ્લે ઓf થે લુતે
અથ આયુષ્મતઃ શ્રોણકોટીવિંશસ્ય એકાકિનો રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય એવં ચેતસિ ચેતઃપરિતર્ક ઉદપાદિ; યાવન્તઃ ખલુ ભગવતઃ શ્રાવકાઃ આરબ્ધવીર્યા વિહરન્તિ; અહં તેષામ્ અન્યતમઃ; અથ ચ પુનર્ મે નાનુપાદાયાસ્રવેભ્યશ્ ચિત્તં વિમુચ્યતે; સંવિદ્યન્તે ચ મે જ્ઞાતિષુ વિપુલા ભોગાઃ; યન્ન્વ્ અહં નિષદ્ય કામાંશ્ ચ પરિભુઙ્જીય; દાનાનિ ચ દદ્યાં; પુણ્યાનિ ચ કુર્યામ્ ઇતિ
અથ ભગવાન્ આયુષ્મતઃ શ્રોણસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય અન્યતમં ભિક્ષુમ્ આમન્ત્રયતે: એહિ ત્વં ભિક્ષો; યેન શ્રોણઃ કોટીવિંશસ્ તેનોપસમ્ક્રામ; ઉપસંક્રમ્ય શ્રોણં કોટીવિંશમ્ એવં વદ શાસ્તા ત્વાં શ્રોણ આમન્ત્રયતે ઇતિ; એવં ભદન્તેત્ય્ સ ભિક્ષુર્ ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય યનાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય આયુષ્મન્તં શ્રોણં કોટીવિંશમ્ ઇદમ્ અવોચત્: શાસ્તા ત્વામ્ આયુષ્મન્ શ્રોણ આમન્ત્રયતે ઇતિ; એવમ્ આયુષ્મન્ ઇત્ય્ આયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશસ્ તસ્ય ભિક્ષોઃ પ્રતિશ્રુત્ય યેન ભગવાંશ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાણ્તે સ્થિતઃ; આયુષ્મન્તં શ્રોણં કોટીવિંશં ભગવાન્ ઇદમ્ અવોચત્: ન તે શ્રોણ એકાકિનો રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય એવં ચેતસિ ચેતઃપરિતર્ક ઉદપાદિ? યાવન્તઃ ખલુ ભગવતઃ શ્રાવકાઃ આરબ્ધવીર્યા વિહરન્તિ; અહં તેષામ્ અન્યતમઃ; અથ ચ પુનર્ મે નાનુપાદાય આસ્રવેભ્યઃ ચિત્તં વિમુચ્યતે; સંવિદ્યન્તે ચ મે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 143 ) જ્ઞાતિષુ વિપુલા ભોગાઃ; યન્ન્વ્ અહં નિષદ્ય કામાંશ્ ચ પરિભુઞ્જીય; દાનાનિ ચ દદ્યાં; પુણ્યાનિ ચ કુર્યામ્ ઇતિ

અથ આયુષ્મતઃ શ્રોણસ્ય કોટીવિંશસ્ય એતદ્ અભવત્: જાનાતિ મે ભગવાન્ ચેતસા ચિત્તમ્; ઇતિ વિદિત્વા ભીતસ્ ત્રસ્તસ્ સંવિગ્નઃ આહૃષ્ટરોમકૂપો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એવંભદન્ત; તેન હિ શ્રોણ ત્વામ્ એવ પૃચ્છામિ; યથા તે ક્ષમતે તથૈનં વ્યાકુરુ; કિં મન્યસે શ્રોણ? કુશલસ્ ત્વમ્ અભૂઃ પૂર્વમ્ આગારિકઃ સન્ વીણાયાં તન્ત્રીસ્વને; તથ્યમ્ અહં ભદન્ત કુશલો ઽભૂવં પૂર્વમ્ આગારિકઃ સન્ વીણાયાં તન્ત્રીસ્વને: કિં મન્યસે શ્રોણ? યસ્મિન્ સમયે વીણાયાસ્ તન્ત્ર્યઃ અત્યાતતા ભવન્તિ, અપિ નુ તસ્મિન્ સમયે ( અ 475બ્ ) વીણા વલ્ગુસ્વરા ભવતિ? મનોજ્ઞસ્વરા વા સ્વરવતી વા કર્મણ્યા વા? નો ભદન્ત; યસ્મિન્ સમયે વીણાયાસ્ તન્ત્ર્યઃ અતિશ્લથા ભવન્તિ અપિ નુ તસ્મિન્ સમયે વીણા વલ્ગુસ્વરા ભવતિ? મનોજ્ઞસ્વરા વા સ્વરવતી વા કર્મણ્યા વા? નો ભદન્ત; અથ પુનર્ યસ્મિન્ સમયે વીણાયાસ્ તન્ત્ર્યઃ નાત્યાતતા ભવન્તિ નાતિશ્લથાઃ સહ ગુણેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, નનુ તસ્મિન્ સમયે વીણા વલ્ગુસ્વરા વા ભવતિ? મનોજ્ઞસ્વરા વા સ્વરવતી વા કર્મણ્યા વા? એવં ભદન્ત; એવમ્ એવ શ્રોણ અત્યારબ્ધં વીર્યમ્ અત્યૌદ્ધત્યાય સંવર્તતે; અતિલીનં ચિત્તં કૌસીદ્યાય સંવર્તતે; તસ્માત્ ત્વં શ્રોણ સમતાં પ્રતિપદ્યસ્વ; તેન ચ મા મંસ્થાઃ; તસ્મિંશ્ ચ પ્રમાદઃ; તસ્મિંશ્ ચ નિમિત્તમ્ ઉદ્ગૃહ્ણીષ્વ; અનેન ત્વં શ્રોણ વિહારેણ વિહરન્ નચિરાદ્ એવ આસ્રવાણાં ક્ષયાદ્ અનાસ્રવાં ચેતોવિમુક્તિં પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્વા, ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયસે ક્ષીણા મે જાતિઃ; ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં; કૃતં કરણીયં; નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામિ ઇતિ
શ્રોણકોટીવિંશ fઓલ્લોwસ્ થે અદ્વિચે ઓf થે બુદ્ધ, અન્દ્ ઇન્ અ સ્હોર્ત્ તિમે બેચોમેસ્ અન્ અર્હત્
અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશો ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્ય અનુમોદ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ; અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશો ભગવતા અનેન વીણોપમેન અવવાદેનાવવાદિતઃ એકો વ્યપકૃષ્ટઃ અપ્રમત્તઃ આતાપી પ્રહિતાત્મા વ્યાહાર્ષીત્; એકો વ્યપકૃષ્ટઃ અપ્રમત્ત આતાપી પ્રહિતાત્મા વિહરન્, યદર્થં કુલપુત્રાઃ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 144 ) આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજન્તિ, તદ્ અનુત્તરં બ્રહ્મચર્યપર્યવસાનં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્વા ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયતે: ક્ષીણા મે જાતિઃ; ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં; કૃતં કરણીયં; નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામિ ઇતિ; આજ્ઞાતવાન્ સ આયુષ્માન્ અર્હન્ બભૂવ સુવિમુક્તચિત્તઃ
અથાયુષ્મતઃ શ્રોણાસ્ય કોટીવિંશસ્ય અર્હત્વપ્રાપ્તસ્ય વિમુક્તિપ્રીતિસુખસંવેદિનઃ એતદ્ અભવત્: અયં મે કાલો ભગવન્તં દર્શનાય ઉપસંક્રમિતું, પર્યુપસનાય ઇતિ; અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ સાયાહ્ને ઓરતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય યેન હગવાંશ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ન્યષીદત્; એકાન્તનિષણ્ણ આયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્
થે દિસ્ચોઉર્સે ઓf શ્રોણકોટીવિંશ

યો ઽસૌ ભદન્ત ભિક્ષુર્ ભવતિ અર્હન્ ક્ષીણાસ્રવઃ કૃતકૃત્યઃ કૃતકરણીયઃ અપહૃતભારઃ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્યઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનઃ સમ્યગાજ્ઞાસુવિમુક્તચિત્તઃ સ તસ્મિન્ સમયે ષટ્ સ્થાનાન્ય્ અધિમુક્તો ભવતિ; નૈષ્ક્રમ્યમ્ અધિમુક્તો ભવતિ; ત્ર્ષ્ણાક્ષયમ્ ઉપાદાનક્ષયમ્ અસં મોષં ચ ચેતસા અધિમુક્તો ભવતિ; સ્યાત્ ખલુ ભદન્ત ઇહૈકત્યસ્ય એવં શ્રદ્ધામાત્રકં, બત અયમ્ આયુષ્માન્ નિશ્રિત્ય નૈષ્ક્રમ્યમ્ અધિમુક્ત ઇતિ; ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ક્ષયાદ્ ભદન્ત રાગસ્ય ક્ષયાદ્ દ્વેષસ્ય ક્ષયાન્ મોહસ્ય નૈષ્ક્રમ્યમ્ અધિમુક્તો ભવતિ; સ્યાત્ ખલુ ઇહૈકત્યસ્ય એવં શીલમાત્રકં બત અયમ્ આયુષ્માન્ નિશ્રિત્ય અવ્યાબાધ્યમ્ અધિમુક્ત ઇતિ; ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટું; ક્ષયાદ્ ભદન્ત રાગસ્ય ક્ષયાદ્ દ્વેષસ્ય ક્ષયાન્ મોહસ્ય અવ્યાબાધ્યમ્ અધિમુક્તો ભવતિ; સ્યાત્ ખલુ ભદન્ત ઇહૈકત્યસ્ય એવં લાભસત્કારશ્લોકમાત્રકં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 145 ) બત અયમ્ આયુષ્માન્ પરિમૃગયમાણાઃ પ્રાવિવેક્યમ્ અધિમુક્ત ઇતિ; ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં; ક્ષયાદ્ ભદન્ત રાગસ્ય ક્ષયાદ્ દ્વેષસ્ય ક્ષયાન્ મોહસ્ય તૃષ્ણાક્ષયમ્ ઉપાદાનક્ષયમ્ અસંમોષં ચ ચેતસા અધિમુક્તો ભવતિ; યો ઽસૌ ભદન્ત ભિક્ષુર્ ભવતિ અર્હન્, ક્ષીણાસ્રવઃ કૃતકૃત્યઃ કૃતકરણીયઃ અપહૃતભારઃ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્યઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનઃ સમ્યગાજ્ઞાસુવિમુક્તચિત્તઃ તસ્મિન્ સમયે ઇમાનિ ષટ્ સ્થાનાન્ય્ અધિમુક્તો ભવતિ; યો ઽસૌ ભદન્ત ભિક્ષુર્ ભવતિ શૈક્ષ અસંપ્રાપ્તમાનસઃ સ ઉત્તરં યોગક્ષેમં નિર્વાણમ્ અભિપ્રાર્થયમાનરૂપો બહુલં વિહરતિ; તસ્મિન્ સમયે શૈક્ષૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ શૈક્ષૈશ્ ચેન્દ્રિયૈઃ; સો ઽપરેણ સમયેન આસ્રવાણાં ક્ષયાદ્ અનાસ્રવાં ચેતોવિમુક્તિં પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્ય ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયતે; ક્ષીણા મે જાતિ, ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં; કૃતં કરણીયં; નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામિ ઇતિ; સ તસ્મિન્ સમયે અશૈક્ષૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ અશૈક્ષૈશ્ ચેન્દ્રિયૈઃ; તદ્યથા દહ્રઃ કુમારકો બાલો મન્દઃ ઉત્તાનશાયી તસ્મિન્ સમયે દહ્રૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ દહ્રૈશ્ ચેન્દ્રિયૈઃ; સો ઽપરેણ સમયેન વૃદ્ધેર્ અન્વયાત્, ઇન્દ્રિયાણાં પરિપાકાત્ સ તસ્મિન્ સમયે વૃદ્ધૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ વૃદ્ધૈશ્ ચેન્દ્રિયૈઃ; એવમ્ એવ યો ઽસૌ ભિક્ષુર્ ભવતિ શૈક્ષ અસંપ્રાપ્તમાનસઃ સ ઉત્તરં યોગક્ષેમં નિર્વાણમ્ અભિપ્રાર્થયમાનરૂપો બહુલં વિહરતિ; સ તસ્મિન્ સમયે શૈક્ષૈઃ સમન્વાગતો ભવતિં શૈક્ષૈશ્ ચેન્દ્રિયૈઃ; સો ઽપરેણ સમયેન આસ્રવાણાં ક્ષયાદ્ અનાસ્રવાં ચેતોવિમુક્તિં પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્વ ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયતે; ક્ષીણા મે જાતિ, ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં; કૃતં કરણીયં; નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામિ ઇતિ; સ તસ્મિન્ સમયે અશૈક્ષૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ અશૈક્ષૈશ્ ચેન્દ્રિયૈઃ; તસ્ય ચેત્ ભૃશાન્ય્ અપિ ચક્ષુર્વિજ્ઞેયાનિ રૂપાણિ ચક્ષુષ આભાઃ સમાગચ્છન્તિ નાસ્ય તાં ચેતોવિમુક્તિં પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં પર્યાદદતે; સ્થિતમ્ એવાસ્ય તત્ ચિત્તં ભવતિ, અધ્યાત્મમ્ અવિપરીતં સુવિમુક્તં સુભાવિતં; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 146 ) વ્યયં ચાસ્યાનુપશ્યતિ; તસ્ય ચેદ્ ભૃશા અપિ શ્રોતવિજ્ઞેયાઃ શબ્દાઃ ઘ્રાણવિજ્ઞેયાઃ ગન્ધાઃ જિહ્વાવિજ્ઞેયા રસાઃ કાયવિજ્ઞેયાનિ સ્પ્રષ્ટવ્યાનિ મનોવિજ્ઞેયા ધર્માઃ મનસ આભાઃ સમાગચ્છન્તિ નાસ્ય તાં ચેતોવિમુક્તિં પ્રજ્ઞાવ્મુક્તિ પર્યાદદતે; સ્થિતમ્ એવાસ્ય તચ્ ચિત્તં ભવતિ; અધ્યાત્મમ્ અવિપરીતં સુવિમુક્તં સુભાવિતં; ( અ 476બ્ ) વ્યયં ચાસ્યાનુપશ્યતિ; તદ્યથા નગરસ્ય વા નિગમસ્ય વા નાતિદૂરે મહાશૈલઃ પર્વતઃ સ્યાત્, અખણ્ડઃ અચ્છિદ્રઃ અસુષિરઃ સુસંવૃત્તઃ એકઘનઃ; તસ્ય ચેત્ પૂર્વસ્યા દિશો ભૃશો વાયુવેગ આગચ્છેન્ નૈનં ચલયેત્, નૈનં કમ્પયેત્, નૈનં પશ્ચિમાયાં દિશ્ય્ ઉપસંહરેત્; સચેદ્ દક્ષિણસ્યાઃ પશ્ચિમાયાઃ ઉત્તરસ્યા દિશો વાયુવેગઃ આગચ્છેન્ નૈનં ચલયેત્, નૈનં કમ્પયેત્, નૈનં દક્ષિણસ્યાં દિશ્ય્ ઉપસંહરેત્; યતસ્ તતો વા ભૃશો વાયુવેગ આગચ્છેન્ નૈનં ચલયેત્, નૈનં કમ્પયેત્, નૈનં યતસ્ તત ઉપસંહરેત્; એવમ્ એવ તસ્ય ભૃશાન્ય્ અપિ ચક્ષુર્વિજ્ઞેયાનિ રૂપાણિ ચક્ષુષ આભાઃ સમાગચ્છન્તિ; નાસ્ય તાં ચેતોવિમુક્તિં પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં પર્યાદદતે; સ્થિતમ્ એવાસ્ય તચ્ ચિત્તં ભવતિ અધ્યાત્મ અવિપરીતં સુવિમુક્તં સુભાવિતં; વ્યયં ચાસ્યાનુપશ્યતિ ઇતિ; ઇદમ્ અવોચદ્ આયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ; ઇદમ્ ઉક્ત્વા અર્હન્ન્ અથાપરમ્ એતદ્ ઉવાચ સ્થવિરઃ
નૈષ્ક્રમ્યાધિમુક્તસ્ય અવ્યાબધ્યં ચ ચેતસઃ ।
પ્રાવિવેક્યાધિમુક્તસ્ય તૃષ્ણાક્ષયરતસ્ય ચ ॥
ઉપાદાનક્ષયાધિમુક્તસ્ય અસંમોષં ચ ચેતસઃ ।
જ્ઞાત્વા આયતનોત્પાદં તતશ્ ચિત્તં વિમુચ્યતે ॥
તતો વિમુક્તચિત્તસ્ય શાન્તચિત્તસ્ય તાયિનઃ ।
કૃતેષુ કરણીયેષુ કરણિયં ન વિદ્યતે ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 147 )
યથાપિ પર્વતઃ શૈલો વાયુના ન પ્રકમ્પતે ।
એવં રૂપાણિ શબ્દાશ્ ચ સ્પર્શા ગન્ધા અથો રસાઃ ॥
ધર્મા ઇષ્ટા અનિષ્ટશ્ ચ પ્રવેપન્તિ તાયિનઃ ।
સ્થિતં ચિત્તમ્ અનેયસ્ય વ્યયં ચાસ્યાનુપશ્યતિ ॥ ઇતિ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા શ્રોણેન કર્મ કૃતમ્ યસ્ય કર્મણો વિપાકેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતઃ; સુવર્ણવર્ણાનિ ચ રોમાણિ પાદતલયોર્ જાતાનિ; પંચશતિકશ્ ચાસ્ય દિને દિને સ્થાલિપાક ઉપસ્થાપ્યતે; ઇત એકનવતં કલ્પમ્ ઉપાદાય ન કદાચિદ્ અનાસ્તીર્ણે પૃથિવીપ્રદેશે પાદો ન્યસ્તઃ; જાતમાત્રેણ વિંશતિહિરણ્યકોટ્યઃ અવલેહિકામૂલ્યં લબ્ધાઃ; ભગવતશ્ ચ શાસને પ્રવિશ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાસ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: શ્રોણેનૈવ ભિક્ષવઃ કોટીવિંશેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; શ્રોણકોટીવિંશેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ; અપિ તુ ( અ 477અ ) ઉપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;

ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
થે સ્તોર્ય્ ઓf વિપશ્યિન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf શ્રોણકોટીવિંશ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ એકનવતે કલ્પે વિપશ્યી નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ, વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; સ દ્વાષષ્ટિભિક્ષુસહસ્રપરિવારઃ જનપદચારિકાં ચરન્ બન્ધુમતીરાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન બન્ધુમત્યાં રાજધાન્યાં સંબહુલા ગોષ્ઠિકાઃ પ્રતિવસન્તિ; તૈઃ શ્રુતં વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધઃ દ્વાષષ્ટિભિક્ષુસહસ્રપરિવારઃ જનપદચારિકાં ચરન્ ઇહાનુપ્રાપ્તઃ ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનઃ સર્વે સંભૂય યેન વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકાન્તનિષણ્ણાન્ સમ્બહુલાન્ ગોષ્ઠિકાન્ વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધઃ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 148 ) સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્; અથ સમ્બહુલા ગોષ્ઠિકાઃ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય વિપશ્યિનં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અવોચન્: અધિવાસયત્વ્ અસ્માકં ભગવાન્ ત્રૈમાસીં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં સંઘેન ઇતિ । અધિવાસયતિ વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સંબહુલાનાં ગોષ્ઠિકાનાં તૂષ્ણીંભાવેન
અથ સંબહુલા ગોષ્ઠિકા વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન અધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતો પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્તહાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; તે સંસ્થાગારે સન્નિપત્ય સઞ્જલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; કથમ્ અસ્માભિર્ ભવન્તો ભગવાન્ ભોજયિતવ્યઃ કિં સંભૂય આહોસ્વિદ્ એકૈકેન ઇતિ; તત્રૈકે કથયતિ; યદિ દિને દિને સંભૂય ભોજયિતવ્યો ઽસૌ અસ્માકં કૃષિકર્માન્તાઃ સમુચ્છેત્સ્યન્તિ; તદ્ યદિ ભવતામ્ અભિરુચિતં વારેણ વારં ભોજયામઃ ઇતિ; તે વારેણ વારં ગણાધીનં ભોજયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યથાવિભવતશ્ ચાત્મીયમ્ અસ્યાનુપ્રયચ્છન્તિ; તત્રૈકો બ્રાહ્મણદારકો દરિદ્રઃ; સ માતુઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ કથયતિ: અમ્બ ગોષ્ઠિકૈઃ ક્રિયાકારઃ કૃતઃ, ભગવાન્ વારેણ વારં ભોજયિતવ્યઃ ઇતિ; તદ્ અહં તનુવિભવઃ; કથં મયા ભોજયિતવ્યઃ ઇતિ; સા કથયતિ: પુત્ર યદ્ય્ એવમ્ અપશ્ચિમં દિવસં ગૃહાણ; ત્વમ્ ઇયતા કાલેન કિંચિત્ સમુદાનયિષ્યસિ; ગણસન્તકાચ્ ચ કિંચિદ્ ઉત્સદનધર્મકં ભવિષ્યતિ ઇતિ; તેન પશ્ચિમો દિવસો ગૃહીતઃ; તત્ર ગણસન્તકાદ્ ઉત્સદનધર્મકં પ્રભૂતામ્ સંપન્નં; તેનાપિ કિંચિત્ સમુદાનીતં; તતસ્ તેન ( અ 477બ્ ) લયનં કારિતં; તદ્ વસ્ત્રૈર્ આચ્છાદિતં; કોણેષુ પંચ કાર્ષાપણશતાનિ સ્થાપિતાનિ; ઋક્ષચર્મ ચાસ્ય સંપન્નં; તદ્ અપિ લયનદ્વારે પ્રજ્ઞપ્તં; તતઃ પંચશતિકં પાકં સાધયિત્વા મહતા સત્કારેણ વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધો ભોજિતઃ; પાદયોશ્ ચ પ્રણિપત્ય પ્રણિધાનં કૃતમ્ અનેનાહં કુશલમૂલેન આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો જાયેય; મા કદાચિદ્ અનાસ્તીર્ણે પૃથિવીપ્રદેશે પાદૌ સ્થાપયેયં; યાદૃશાનિ ચ વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સુવર્ણવર્ણાનિ ચતુરઙ્ગુલમાત્રાણિ રોમાણિ પાદતલયોર્ જાતાનિ, મમાપ્ય્ એવંવિધાનિ સ્યુઃ; એવંવિધાનાં ચ ગુણાનાં લાભી સ્યાં; એવંવિધમ્ એવ શાસ્તારમ્ આરાગયેયં; મા વિરાગયેયમ્ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 149 )
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ગોષ્ઠિકો બ્રાહ્મણદારકઃ એષ એવાસૌ શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનેન વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય કારાન્ કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતં, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતઃ; પાદયોશ્ ચાસ્ય સુવર્ણવર્ણાનિ ચતુરઙ્ગુલમાત્રાણિ રોમાણિ જાતાનિ; ઇત એકનવતં કલ્પમ્ ઉપાદાય ન કદાચિદ્ અનાસ્તીર્ને પૃથિવીપ્રદેશે પાદૌ સ્થાપિતૌ; જાતમાત્રસ્ય ચાસ્ય વિંશતિહિરણ્યકોટ્યો લબ્ધાઃ; મમ ચ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતં; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ; એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ; વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગાઃ કરણીયઃ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્*
રાજગૃહઽસ્ પેઓપ્લે બેગિન્સ્ તુ મુર્મુર્ અગૈન્સ્ત્ અજાતશત્રુ અન્દ્ દેવદત્ત
યદા અજાતશત્રુણા દેવદત્તાકલ્યાણમિત્રોપગૂઢેન રાજ્ઞો બિમ્બિસારસ્ય કનકઃ ક્ષિપ્તઃ તદા રાજગૃહનિવાસિનઃ પૌરાઃ અવધ્યાતુમ્ આરબ્ધાઃ; તત્ર કેચિદ્ રાજ્ઞઃ અકર્ણં ભાષન્તે અયં પિતુઃ શત્રુત્વે વ્યાકૃતઃ; કસ્માન્ ન જાતમાત્ર એવ પ્રઘાતિતઃ ઇતિ; અપરે કથયન્તિ: ન ભવન્તો રાજ્ઞો ઽપરાધઃ; કિં સર્વેષાં વ્યાકરણં ભૂતં ભવતિ? વિનીત એવાયં કુમારઃ; અપિ તુ દેવદત્તેનાયમ્ અકલ્યાણમિત્રેણ વિપ્રલબ્ધઃ, યેન એવંક્રિયાસુ પ્રવર્તતે ઇતિ; અપરે કથયન્તિ; ન ભવન્તો રાજ્ઞો દોષઃ નાપિ દેવદત્તસ્ય; અપિ તુ ભગવત એવ દોષઃ; યેન દેવદત્તઃ પ્રવ્રાજિતઃ; નો તુ લોકધાત્વન્તરં નીત્વા અવસ્થાપિતઃ ઇતિ; અપરે કથયન્તિ: ભગવતો નાયમ્ અપરાધઃ; અપિ તુ સંઘસ્ય યેનાસ્ય ઉત્ક્ષેપનીયં કર્મ ન કૃતમ્ ઇતિ; તત્ર યેન રાજ્ઞઃ અકર્ણં ભાષ્યતે તેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 150 ) ન રાજા આર્તીયતે કર્માણ્ય્ એતાનિ મયા પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કૃતાનિ ઉપચિતાનિ ઇતિ; યેન તુ ભગવતઃ સંઘસ્ય ચ અકર્ણં ભાષ્યતે, તેન રાજા અત્યર્થમ્ આર્તીયતે; મદીયેન દુર્નીતેન લોકો ભગવતઃ સંઘસ્ય ચ અકર્ણં ભાષતે ઇતિ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ । પશ્ય ભદન્ત અન્યૈર્ અપરાદ્ધમ્ ( અ 478અ ) અન્યે દોષેણ લિપ્યન્તે ઇતિ, ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અન્યૈર્ અપરાદ્ધમ્ અન્યે દોષેણ લિપ્તાઃ; તચ્ છ્રૂયતાં
થે સ્તોર્ય્ ઓf કૂલ અન્દ્ ઉપકૂલ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત અન્દ્ અજાતશત્રુ)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ, ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તસ્ય દ્વૌ કુક્કુરૌ કૂલશ્ ચ ઉપકૂલશ્ ચ; તાભ્યાં રાજ્ઞઃ અશ્વસન્નાહભાણ્ડિકા ખાદિતા; યાવદ્ અપરેણ સમયેન રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય સંગ્રામઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ; તેન અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા; પ્રત્યવેક્ષત ભવન્તઃ અશ્વસન્નાહભાણ્ડિકામ્ ઇતિ; તે પ્રત્યવેક્ષિતુમ્ આરબ્ધાઃ, પશ્યન્તિ સર્વાં છિન્નપ્રચ્છિન્નાં; તૈ રાજ્ઞે નિવેદિતં: દેવ અશ્વસન્નાહભાણ્ડિકા કુક્કુરેણ ભક્ષિતા ઇતિ; રાજા કથયતિ; ભવન્તો યદ્ય્ એવં પરિત્યક્તા મયા કુક્કુરાઃ ઇતિ; તત્ર કેચિત્ પ્રઘાતિતાઃ; કેચિન્ નિષ્પલાયિતાઃ; યાવદ્ અન્યતમો જાનપદઃ કુક્કુરઃ જનપદાદ્ વારાણસીં ગચ્છતિ; તેન તે નિષ્પલાયમાના દૃષ્ટાઃ; પૃષ્ટાશ્ ચ: ભવન્તઃ કિમર્થમ્ એવં યૂયં સન્ત્રસ્તાઃ ઇતિ; તૈર્ યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; સ કથયતિ: કિમર્થં રાજા યુષ્માભિર્ ન વિજ્ઞપ્તઃ ઇતિ; તે કથયન્તિ: કઃ શક્નોતિ રાજાનં વિજ્ઞપયિતુમ્ અન્ય પ્રઘાતિતાઃ; વયં કથંચિત્ પ્રપલાયિતાઃ; સ કથયતિ: તિષ્ઠતુ યૂયમ્; અહં યુષ્માકમ્ અર્થે રાજાનં વિજ્ઞપયામિ ઇતિ; તેન સમાશ્વાસિતાઃ પ્રતિનિવૃત્તાઃ; તતસ્ તેન સંપાતવેલાયાં શ્રવણોપવિચારે સ્થિત્વા રાજા ગાથયા વિજ્ઞપ્તઃ
યૌ કુક્કુરૌ રાજકુલે નિવાસિનૌ
કૂલોપકૂલૌ બલવર્ણયુક્તૌ । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 151 )
તાવ્ અત્ર ઘાત્યૌ વયમ્ અપ્રઘાત્યાઃ
અઘાત્યઘાતો ન હિ દેવ યુક્તઃ ॥ ઇતિ
રાજ્ઞા શ્રુતં; તેન પ્રભાતાયં રજન્યામ્ અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તો યેનાહં રાત્રૌ ગાથયા વિજ્ઞપ્તઃ તસ્ય સમન્વેષણં કુરુત ઇતિ; તૈઃ રક્ષિણામ્ આજ્ઞા દત્તા; સમન્વેષતત્ ભવન્તઃ કેન દેવો રાત્રૌ ગાથયા વિજ્ઞપ્તઃ ઇતિ; તૈઃ સમાખ્યાતં જાનપદેન કુક્કુરેણેતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ પરીક્ષાં કુરુત કિં કૂલોપકૂલાભ્યાં ભક્ષિતમ્ આહોસ્વિત્ અન્યૈઃ કુક્કુરૈઃ ઇતિ; અમાત્યાઃ સન્નિપત્ય સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: ભવન્તો દેવેનૈવાજ્ઞા દત્તા કુક્કુરાણાં પરીક્ષાં કુરુતેતિ; તત્ કથમ્ એષાં પરીક્ષા કર્તવ્યા ઇતિ; અન્યે કથયન્તિ: કિમ્ અત્ર પરીક્ષિતવ્યં કેશાણ્ડુકં દત્વા છર્દાપયિતવ્યૌ; અથ કૂલોપકૂલાભ્યાં ચર્મખણ્ડા ઉદ્ગીર્ણાઃ; રાજ્ઞો નિવેદિતં; રાજ્ઞા પરિત્યક્તૌ; પરિશિષ્ટાનામ્ અભયં દત્તમ્
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યૌ કૂલોપકૂલૌ એતાવ્ એવ દેવદત્તાજાતશત્રૂ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપિ એતાભ્યામ્ અપરાદ્ધમ્ અન્યે દોષેણ લિપ્તાઃ; એતર્હ્ય્ અપિ એતાભ્યામ્ અપરાદ્ધમ્ અન્યે દોષેણ લિપ્તાઃ; પુનર્ અપિ યથા દેવદત્તઃ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ હુન્તેર્ અન્દ્ અન્ ઉન્ગ્રતેfઉલ્ મન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજ્યં કારયતિ; યાવદ્ અન્યતમઃ પુરુષઃ ( અ 478બ્ ) પરશુમ્ આભઙ્ગીમ્ આદાય કાષ્ઠાર્થી વનં ગતઃ; સ તત્ર કાષ્ઠં પર્યેષમાણઃ સિંહેનાભિદ્રુતઃ; નિષ્પલાયમાનઃ કૂપે પતિતઃ; સો ઽપિ તદ્ભક્ષણાધ્યવસાયસ્ તત્રૈવ પતિતઃ; આશીવિષેણ મૂષકો ઽભિદ્રુતો નિષ્પલાયતે; મૂષકાભિલાષાત્ શ્યેનકઃ પ્રધાવિતઃ; યાવત્ સર્વે કૂપે નિપતિતાઃ; તેન સર્વ એવ વ્યાપન્નાઃ; પરસ્પરમ્ અભિલષન્તે વ્યાપાદનાય; સિંહઃ કથયતિ: ભવન્તઃ સર્વે યૂયં મમ ગમ્યાઃ; અપિ તુ વયં કૃચ્છ્રસઙ્કટસંબાધપ્રાપ્તાઃ; નિશ્ચલાસ્ તિષ્ઠત; માયં વ્યાપાદનકાલઃ ઇતિ; યાવત્ દૈવાન્ મૃગલુબ્ધકો મૃગાન્ પર્યેષમાણસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ તં કૂપં નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 152 ) તત્રૈવં ભ્રાન્તૈર્ વાઙ્ નિશ્ચારિતા: ભોઃ પુરુષ પરિત્રાયસ્વ ઇતિ; તતસ્ તેન મૃગલુબ્ધકેન જ્ઞાત્વા પૂર્વતરં સિંહ ઉદ્ધૃતઃ; સ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: કૃતજ્ઞસ્ તે ભવિષ્યામિ; કિંતુ અત્રકૃષ્ણશિરસ્કસ્ તિષ્ઠતિ; સ ત્વયા નોદ્ધર્તવ્યઃ; કૃતઘ્ના હ્ય્ એત ભવન્તિ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ; યાવત્ તેન મૃગલુબ્ધકેન સર્વે અનુપૂર્વેણ ઉદ્ધૃતાઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન સિંહેન મૃગો જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ; સ ચ મૃગલુબ્ધકસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સિંહેન તં પરિજ્ઞાય સ મૃગઃ પાદયોર્ નિપત્ય દત્તઃ; અપરેણ સમયેન રાજા બ્રહ્મદત્તઃ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ સાર્ધમ્ અન્તઃપુરેણ; સ તત્રોદ્યાને સુખમ્ અનુભૂય મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; અન્તઃપુરજનો વિશ્વસ્તવિહારી ઉદ્યાને ચંક્રમ્યતે તિષ્ઠતિ નિષીદતિ મિદ્ધમ્ અવક્રામતિ; વસ્ત્રાણિ શોધયતિ; અલંકારાણ્ય્ અપનીય પાર્શ્વે સ્થાપયતિ; યાવદ્ અન્યતમા અન્તઃપુરિકા અલંકારમ્ અવમુચ્ય પાર્શ્વે સ્થાપયિત્વા મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તા; તત્ શ્યેનકેનાપહૃત્ય તસ્મૈ લુબ્ધકાય કૃતજ્ઞતયા દત્તં; રાજા બ્રહ્મદત્તો નિદ્રાક્લમં પ્રતિવિનોદ્ય લઘુ લઘ્વ્ એવ વારાણસીં પ્રવિષ્ટઃ; અન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજાનપદો ઽપિ અતિત્વરેણ ગતઃ; યાવદ્ અસાવ્ અન્તઃપુરિકા અલંકારં સમન્વેષતિ; ન પશ્યતિ; તયા રાજ્ઞે નિવેદિતં: દેવ ઉદ્યાને મે અલંકારઃ અપહૃતઃ ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તઃ અલંકારાઃ ઉદ્યાને અપહૃતઃ; સમન્વેષત કેન ગૃહીતઃ ઇતિ; તે સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધાઃ; સ કૃષ્ણશિરસ્કઃ તસ્ય મૃગલુબ્ધકસ્ય કાલેન કાલમ્ ઉપસંક્રામતિ; તેન તસ્ય ગૃહમ્ ઉપસંક્રામતા ઉપાંશુના વિજ્ઞાતમ્ અસ્યાલંકારો ઽસ્તીતિ; તેન કૃતઘ્નતયા રાજ્ઞો ગત્વા આરોચિતં; તતો રાજ્ઞા પરમકોપકુપિતેન મૃગલુબ્ધકો રાજપુરુષૈર્ આહ્વાય્ય ઉક્તઃ: ભોઃ પુરુષ ત્વયા ઉદ્યાનાદ્ અલંકારો ઽપહૃતઃ ઇતિ; તતસ્ તેન સન્ત્રસ્તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાય અસાવ્ અલંકારો રાજ્ઞે સમર્પિતઃ; તથાપ્ય્ અસૌ પુરુષઃ ચારકે બધ્વા સ્થાપિતઃ; મૂષકેન ગત્વા આશીવિષાય નિવેદિતં: તેન કૃષ્ણશિરસ્કેન પાપકારિણા અસ્માકં કલ્યાણમિત્રો રાજ્ઞા ચારકે બધ્વા સ્થાપિતઃ ઇતિ; આશીવિષઃ કથયતિ: ભોઃ લુબ્ધક અહં રાજાનં ( અ 480અ ) દશામિ; ત્વયા એભિર્ મન્ત્રપદૈર્ એભિશ્ ચ ઓષધૈઃ ચિકિત્સિતવ્યઃ; એવં સ રાજા અભિપ્રસન્નો નિયતં ત્વાં મુઞ્ચતિ; ભોગસંવિભાગં ચ કરોતિ ઇતિ; સ કથયતિ: શોભનમ્ એવં કુરુ; આશીવિષેણ રાજા દષ્ટઃ; લુબ્ધકેન ગત્વા મન્ત્રૈશ્ ચૌષધૈશ્ ચ ચિકિત્સિતઃ; તતો રાજ્ઞા પરિતુષ્ટેન બન્ધનાન્ મુક્તઃ; ભોગૈશ્ ચ સંવિભક્તઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 153 )
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ લુબ્ધકઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ કૃતઘ્નપુરુષઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથા અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf નન્દ, થે મુન્ગોઓસે
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો સપ્તાહ અકાલમેઘઃ સમુપાગતઃ; દેવે વર્ષતિ નકુલ આશ્રમં પ્રવિષ્ટઃ; મૂષિકો ઽપિ તત્રૈવ પ્રવિષ્ટઃ, આશીવિષો ઽપિ વર્ષભયાત્ પરિભ્રમન્ તત્રૈવ પ્રવિષ્ટઃ; યાવદ્ અસૌ નકુલસ્ તં મૂષિકમ્ અભિદ્રવિતુમ્ આરબ્ધઃ; આશીવિષઃ કથયતિ: ભવન્તો વયં કૃચ્છ્રસઙ્કટસંબાધપ્રાપ્તઃ; પરસ્પરમ્ અવ્યાબાધાં કુરુત; નિશ્ચલાસ્ તિષ્ઠત ઇતિ; તત્રાશીવિષસ્ય સંજ્ઞાકરણં પ્રિયસેન ઇતિ; નકુલસ્ય નામ નન્દ ઇતિ; મૂષિકસ્ય ગઙ્ગદત્ત ઇતિ; ઇતિ; પ્રિયસેન નન્દેન ચ ગઙ્ગદત્ત ઉક્તઃ; અનાલક્ષ્ય ગચ્છ; અસ્માકમ્ આહારં પર્યેષય ઇતિ; સ ઋજુકો ભદ્રાશયઃ; તયોર્ અર્થાય આશયેન આહારં પર્યેષિતુમ્ આરબ્ધઃ; ન લભતે; નન્દઃ પ્રિયસેનસ્ય કથયતિ; યદિ ગઙ્ગદત્તઃ આહારં વિના આગચ્છતિ, મયા સ એવ ભક્ષયિતવ્ય ઇતિ; પ્રિયસેનઃ સંલક્ષયતિ કૃચ્છ્રસઙ્કટસંબાધપ્રાપ્તો ઽપ્ય્ એષસ્ તસ્ય બધાય પરાક્રમતિ; પ્રાગ્ એવ યદ્ય્ અસૌ વિના આહારેણ આગચ્છતિ; સર્વથા તસ્ય સન્દેષ્ટવ્યમ્ ઇતિ; તેન તસ્ય સન્દિષ્ટં; નન્દ એવં કથયતિ: યદિ ગઙ્ગદત્તઃ વિના આહારેણાગચ્છતિ સ એવ મયા ભક્ષયિતવ્ય ઇતિ; ગઙ્ગદત્તેન આહારં પર્યેષમાણેન ન કિંચિદ્ આસાદિતં; સ સંલક્ષયતિ નિયતમ્ અસૌ માં ભક્ષયતિ: ઇતિ; તેન પ્રિયસેનસ્ય સન્દિષ્ટમ્
ક્ષીણા નરા નિષ્કરુણા ભવન્તિ
આર્તાઃ ક્ષુધાવેધપરિશ્રમેણ ।
વાચ્યસ્ ત્વયા એષ કૃતઘ્નસત્વો
ન ગઙ્ગદત્તઃ પુનર્ આગમિષ્યતિ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ગઙ્ગદત્તઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ નન્દનામા નકુલઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી ( સ્બ્વ્ ઇઇ 154 )
ઉદ્દાનમ્:
ભુઙ્ક્ષ્વ લિખિર્ નટઃ કાકઃ ચક્રઃ કુમ્ભીરચન્દનમ્ ।
કાયઃ કવિર્ મણિર્ વણ્ટઃ કન્યાથ ધનપાલકઃ ॥
કિન્ગ્ બિમ્બિસાર મકેસ્ એxચેએદિન્ગ્ ગ્રન્ત્સ્ તો અજાતશત્રુ
યદા અજાતશત્રુણા રાજ્ઞો બિમ્બિસારસ્ય કનકઃ ક્ષિપ્તઃ તદા રાજ્ઞા ઉપાલબ્ધઃ: કુમાર કિમર્થં ત્વયા મમ કનકઃ ક્ષિપ્તઃ સ કથયતિ: દેવ રોષાત્; દેવસ્ય ભોગાઃ સંવિદ્યન્તે; મમ ન ( અ 480બ્ ) સંવિદ્યન્તે; રાજા કથયતિ: પુત્ર યદ્ય્ એવં ગચ્છ ચમ્પા સાધારણા તવ ભવતુ ઇતિ; સ હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતો દેવદત્તસ્ય સકાશં ગત્વા કથયતિ: આર્ય મયા ચમ્પા સાધારણા લબ્ધા ઇતિ; સ કથયતિ: કુમાર દૃષ્ટં તે પરાક્રમસ્ય ફલમ્ આર્ય દૃષ્ટં; ભૂયઃ પરાક્રમસ્વ; અતિવૃદ્ધિસ્ તે ભવિષ્યતિ ઇતિ; સ ચમ્પાયાં પ્રકરપ્રત્યયૈઃ પીડયિતુમ્ આરબ્ધઃ; પીડ્યમાનો મહાજનકાયઃ નિષ્પલાયિતુમ્ આરબ્ધઃ; કેચિદ્ રાજગૃહં ગતાઃ; કેચિદ્ દેશાન્તરં ગતાઃ; અમાત્યૈ રાજ્ઞો દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ: દેવ કુમારશ્ ચમ્પાં પીડયતિ; જનઃ પીડ્યમાનો નિષ્પલાયતે; તદ્ અર્હતિ દેવઃ કુમારસ્ય નિવારણં કર્તુમ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ: કુમાર કસ્માજ્ જનપદાન્ પીડયસિ ઇતિ; સ કથયતિ: દેવ સાધનં ન પુષ્યતિ ઇતિ; રાજા કથયતિ: યદ્ય્ એવં રાજગૃહમ્ એકં ત્યક્ત્વા મગધવિષયં ગૃહાણ ઇતિ; મગધવિષયં ગૃહીત્વા દેવદત્તસ્ય સકાશં ગત્વા કથયતિ: આર્ય મયા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 155 ) રાજગૃહમ્ એકં મુક્ત્વા સર્વો મગધવિષયો લબ્ધઃ ઇતિ; સ કથયતિ: ઈદૃશં પરાક્રમસ્ય ફલં; ભૂયઃ પરાક્રમસ્વ ઇતિ; સ મગધવિષયં નાશયિતુમ્ આરબ્ધઃ; મગધવિષયનિવાસિના જનકાયેન રાજા બિમ્બિસારો વિજ્ઞપ્તઃ; દેવ કુમારો મગધવિષયં નાશયતિ; નિવર્ત્યતામ્ ઇતિ; સ રાજ્ઞા આહૂયોક્તઃ કુમાર કિમર્થં મગધવિષયં નાશયસિ ઇતિ; સ કથયતિ દેવ પ્રભૂતો જનકાયો ન પુષ્યતિ ઇતિ; રાજા કથયતિ; કુમાર યદ્ય્ એવં કોશમ્ એકં મુક્ત્વા સર્વં તવૈવ ભવતુ ઇતિ; સ રાજગૃહમ્ અપિ ગૃહીત્વા દેવદત્તસ્ય સકાશં ગતઃ કથયતિ: આર્ય મયા કોશમ્ એકં મુક્ત્વા, સર્વભોગા લબ્ધાઃ ઇતિ; સ કથયતિ પરાક્રમફલમ્ એતત્; અપિ તુ કોશબલિનો હિ રાજાનઃ; યસ્ય કોશઃ સ રાજા; કોશાર્થં પરાક્રમસ્વ ઇતિ; સ રાજગૃહમ્ અપિ નાશયિતુમ્ આરબ્ધઃ; રાજગૃહનિવાસી જનકાયઃ અન્યશ્ ચ મગધનિવાસી ચમ્પેયશ્ ચ સર્વ એવ સન્ત્રસ્તાઃ યથા અજાતશત્રુર્ ન પશ્યતિ તથા દૂતસંપ્રેષણેન રાજાનં વિજ્ઞપયિતુમ્ આરબ્ધાઃ: દેવેન વયં પુત્રવત્ પરિપાલિતાઃ; કુમારેણાત્યન્તં નિઃસ્વીકૃતાઃ; પ્રાયો દેવસ્ય જનપદા નિષ્પલાયિતાઃ; વયમ્ અપિ નિષ્પલાયામઃ ઇતિ; ધર્મપ્રધાનઃ સ રાજા; કરુણાત્મકશ્ ચ; તેન સમુત્પન્નમન્યુના અજાતશત્રુર્ આહૂય પ્રિયમધુરવચોનુકૂલતયા શિરસ્ પરામૃશ્યોક્તઃ: પુત્ર મયા તવ સર્વજનપદા દત્તાઃ; કિમર્થમ્ ઉદ્વેજયસિ? પ્રતિપાલય ઇતિ; સ કથયતિ: દેવ કોશબલિનો રાજાનઃ; મમ કોશબલં નાસ્તિ; કિં કરોમિ ઇતિ; અ કથયતિ: યદ્ય્ એવમ્ અન્તઃપુરમ્ એકં મુક્ત્વા સર્વં તવૈવ ભવતુ ઇતિ; તથાપ્ય્ અસૌ દુષ્ટપ્રકૃતિઃ પાપસહાયશ્ ચ નાશયત્ય્ એવ, નાવતિષ્ઠતે; રાજ્ઞા સોપાલમ્ભમ્ ઉક્તઃ: સકોશકોષ્ઠાગારજનપદાસ્ તવૈવ દત્તાઃ; ઇદાનીં કિમર્થં નાશયસિ ઇતિ
અજાતશત્રુ ચસ્ત્સ્ હિસ્ fઅથેર્ ઇન્ પ્રિસોન્, થેરે તો દિએ ઓf હુન્ગેર્

સ એવમ્ ઉક્તે રુષિતઃ અમાત્યાનાં કથયતિ: ભવન્તો યો રાજાનં ક્ષત્રિયં મૂર્ધાભિષિક્તં પરિભાષતે, તસ્ય કો દણ્ડઃ ઇતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવ વધો દણ્ડઃ ઇતિ; સ કથયતિ: પિતા મમ; કથમ્ એનં પ્રઘાતયામિ? ગચ્છત; ચારકાવબદ્ધમ્ એનં સ્થાપયત ઇતિ; સ ચારકે પ્રક્ષિપ્તઃ; અનુરક્તપૌરજાનપદઃ સ રાજા; તદ્વિષયનિવાસી ચ જનકાયઃ શ્રુત્વા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 156 ) દુર્મનાઃ સંવૃત્તઃ; અજાતશત્રુશ્ ચણ્ડો રભસઃ કર્કશઃ ઇતિ નાસ્ય કશ્ચિત્ પરિવાદં મન્ત્રયતિ; રાજા ( અ 481અ ) બિમ્બિસારશ્ ચારકે કર્મપરાયણો ઽવતિષ્ઠતે; તસ્ય ચ વૈદેહી સ્થાલીપાકં પ્રવેશયતિ: અજાતશત્રુશ્ ચારકપુરુષાન્ પૃચ્છતિ: ભવન્તઃ કથં વૃદ્ધરાજા યાપયતિ? ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ જનની તે સ્થાલીપાકં પ્રવેશયતિ ઇતિ; અજાતશત્રુણા આજ્ઞા દત્તા: ધારયત ભક્તં પાનં ચ યથા ન ભૂયઃ પ્રવેશયતિ ઇતિ; અન્તઃપુરે ચાજ્ઞા દત્તા ન કેનચિચ્ ચારકે ભક્તં પાનં પ્રવેશયિતવ્યં; યઃ પ્રવેશયતિ તસ્ય વધો દણ્ડઃ ઇતિ; તસ્ય રૌદ્રકર્મતાં જ્ઞાત્વા ન કશ્ચિદ્ ભક્તં સાધયતિ; કુત એવ પ્રવેશયિષ્યતિ; તતો વૈદેહી ભર્તૃસ્નેહોપરુદ્ધ્યમાનહૃદયા સક્તુકલ્કેન ગાત્રાણિ મ્રક્ષયિત્વા નૂપુરાણિ ચ પાનીયસ્ય પૂરયિત્વા પ્રવેશયિતુમ્ આરબ્ધા; તેનાસૌ યાપયતિ; ચારકપુરુષૈઃ સો ઽપ્ય્ ઉપાયો વિજ્ઞાતઃ; કિંતુ અનુરાગાત્ તસ્ય રાજ્ઞઃ અજાતશત્રોર્ ન નિવેદયન્તિ; ભૂયઃ અજાતશત્રુશ્ ચારકપુરુષાન્ પૃચ્છતિ: ભવન્તો વૃદ્ધરાજા કથં યાપયતિ? ઇતિ; તૈર્ ઇસ્તરેણ સમાખ્યાતં; સ કથયતિ: ભવન્તો વૈદેહીં ધારયત, યથા ન ભૂયઃ પ્રવિશતિ ઇતિ; તતો ભગવાન્ તત્કુશલમૂલાવરોપણાર્થં ગૃદ્ધ્રકૂટપર્વતે વાતાયનાભિમુખં ચંક્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; રાજા બિમ્બિસારઃ વાતાયનેન ભગવન્તમ્ અવલોક્ય પ્રામોદ્યમ્ ઉત્પાદયતિ યેન પ્રાણૈર્ ન વિયુજ્યતે; આજાતશત્રુઃ ચ ભૂયશ્ ચારકપુરુષાન્ પૃચ્ચ્છતિ ભવન્તઃ અન્નપાનં વિધારિતં; ઇદાનીં વૃદ્ધરાજઃ કથં યાપયતિ ઇતિ; તે કથયન્તિ: ભગવાંસ્ તસ્યાનુગ્રહાર્થં ગૃદ્ધ્રકૂટે પર્વતે ચંક્રમ્યતે; તમ્ અસૌ સ્થિતઃ પ્રતિદિનં પરીક્ષતે ઇતિ; સ કથયતિ વાતાયનાનાનિ પિથયન્તુ; તસ્ય ચ પાદૌ ક્ષુરેણ નિર્લિખત ઇતિ; તૈર્ વાતાયનાનાનિ પિહિતાનિ; તસ્ય ચ પાદૌ ક્સુરેણ નિર્લિખિતૌ; સ દુઃખવેદનાર્તો બાષ્પોપરુદ્ધ્યમાનગદ્ગદકણ્ઠઃ અશ્રુપર્યાકુલેક્ષણશ્ ચિન્તયતિ: ન માં ભગવાન્ કૃચ્છ્રસઙ્કટસંબાધપ્રાપ્તં સમન્વાહરતિ ઇતિ
થે બુદ્ધ સેન્દ્સ્ મૌદ્ગલ્યાયન તો વિસિત્ અન્દ્ ચોમ્fઓર્ત્ થે ઓલ્દ્ કિન્ગ્
અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિત્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતં; ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તાનામ્ એકારક્ષાણાં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 157 ) શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં ચતુરોઘોત્તીર્ણાનાં ચતુરૃદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતમતીનાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીનાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તિકુશલાનાં દશબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્ દિવસસ્ય બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: કો હીયતે કો વર્ધતે કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ કઃ સંકતપ્રાપ્તઃ કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ કઃ કૃચ્છ્રસંકટસંબાધપ્રાપ્તઃ કો ઽપાયનિમ્નઃ કો ઽપાયપ્રવણઃ કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ કમ્ અહમ્ અપાયાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયં; કસ્ય અનવરોપિતાનિ કુશલમુલાનિ અવરોપયેયં? કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયં? કસ્ય પક્વાનિ વિમોચયેયમ્ ઇતિ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: ગચ્છ મૌદ્ગલ્યાયન; રાજાનં બિમ્બિસારં મદ્વચનાદ્ આરોગ્ય; એવં સ વદ: ભગવાન્ કથયતિ: યત્ કલ્યાણમિત્રેણ કરણીયં કૃતં તત્ તે મયા; ઉદ્ધૃતસ્ તે નરકતિર્યક્પ્રેતેભ્યઃ પાદઃ; પ્રતિષ્ઠાપિતો દેવમનુષ્યેષુ; પર્યન્તીકૃતઃ સંસારઃ; ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ; લઙ્ઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ; પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ; વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ; અપિ તુ ત્વયૈવૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; ત્વયૈવ કર્માણિ કૃતાન્ય્ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન મહારાજ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ; અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;

ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
તસ્માત્ તર્હિ તે મહારાજ કર્મપરાયણેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ; એવં ભદન્તેત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય ( અ 481બ્ ) તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે ગૃદ્ધ્રકૂટે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 158 ) અન્તર્હિતશ્ ચારકે પ્રત્યષ્ઠાત્, રાજ્ઞો બિમ્બિસારસ્ય પુરસ્તાત્; એવં ચાહ: મહારાજ ભગવાંસ્ તે આરોગયતિ; વન્દે ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયન ભગવન્તં ચ; ભગવાન્ મહારાજ એવમ્ આહ: યત્ કલ્યાણમિત્રેણ કરણીયં કૃતં તત્ તે મયા; ઉદ્ધૃતસ્ તે નરકતિર્યક્પ્રેતેભ્યઃ; પ્રતિષ્ઠાપિતો દેવમનુષ્યેષુ; પર્યન્તીકૃતઃ સંસારઃ; ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ; લઙ્ઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ; પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ; વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ; અપિ તુ ત્વયૈવૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; ત્વયા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન મહારાજ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ; અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
તસ્માત્ તર્હિ તે મહારાજ કર્મપરાયણેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ; સા ચારકાવરુદ્ધઃ ક્ષુરપાદાભિલિખનાન્નપાનવિયોગદુઃખૈર્ અભ્યાહતઃ કથયતિ: કુત્ર ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રણીત આહારો ભુજ્યતે ઇતિ; સ કથયતિ: મહારાજ ચાતુર્મહારાજકાયિકેષુ દેવેષુ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા અયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે ચારકે અન્તર્હિતો ગૃદ્ધ્રકૂટપર્વતે પ્રત્યષ્ઠાત્
થે તર્દ્ય્ રેપેન્તન્ચે ઓf અજાતશત્રુ અન્દ્ થે દેઅથ્ ઓf બિમ્બિસાર
અજાતશત્રોઃ પુત્રસ્ય ઉદયભદ્રસ્ય અઙ્ગુલ્યાં પિટકો જાતઃ, સ રુદન્ન્ અજાતશત્રોઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; સ તમ્ અઙ્કે સ્થાપયિત્વા આલિઙ્ગતિ ચુમ્બતિ પરિષ્વજતિ; તથાપ્ય્ અસૌ રુદત્ય્ એવ; નાવતિષ્ઠતે; અજાતશત્રુણા તત્સન્તિકા અઙ્ગુલિઃ મુખે પ્રક્ષિપ્તા; સ્ફોટકો મુખે સ્ફુટિતઃ; અજાતશત્રુણા પૂયશોણિતં પૃથિવ્યાં છોરિતમ્; ઉદાયિભદ્રઃ કુમારઃ પૂયશોણિતં દૃષ્ટ્વા ભૂયસા રોદિતુમ્ આરબ્ધઃ ઇતિ; વૈદેહ્યા વિપુષ્પિતં દૃષ્ટ્વા અજાતશત્રુઃ કથયતિ: અમ્બ કિમ્ ઇદમ્ ઇતિ; સા કથયતિ: પુત્ર યુષ્માકમ્ એષ પિતૃપર્યાગતવ્યાધિઃ તવાપ્યાસીત્; તવ તુ પિત્રા અઙ્ગુલ્યાં મુખે પ્રક્ષિપ્તાવાં સ્ફોટકઃ સ્ફુટિતઃ; મા ત્વં રોદિષ્યસીતિ પૂયશોણિતમ્ અભ્યવહૃતં; ન પૃથિવ્યાં છોરિતં; સ કથયતિ: અમ્બ ઈદૃશો ઽહં પિતુઃ પ્રિય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 159 ) આસં સા કથયતિ: ઈદૃશઃ; તતઃ અજાતશત્રોઃ પિતુર્ અન્તિકે દ્વેષપર્યવસ્થાનં વિગતમ્; અનુનય ઉત્પન્નઃ; તેનામાત્યા ઉક્તાઃ: ભવન્તો યો મમ કથયતિ વૃદ્ધરાજો જીવતીતિ, તસ્યાહમ્ ઉપાર્ધરાજ્યં દદામિ ઇતિ; અનુરક્તપૌરજાનપદઃ સ રાજા; મહાજનકાયશ્ ચારકાભિમુખો ધાવિતુમ્ આરબ્ધઃ; રાજા શબ્દં શ્રુત્વા સંલક્ષયતિ: ઇદાનીં કામ્ અપિ પ્રત્યવરાં કારણાં કરિષ્યતિ; ઇતિ સન્ત્રસ્તો દીર્ઘં નિશ્વસ્ય કાલગતઃ; વૈશ્રવણસ્ય મહારાજસ્ય પુત્રત્વમ્ અભ્યુપગતઃ; અઙ્કે નિષણ્ણો દિવ્યાં સુધાં પરિભુઙ્ક્તે; વૈશ્રવણઃ કથયતિ; કસ્ ત્વમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: જિનર્ષભો ઽસ્મિ મહારાજેતિ; તસ્ય જિનર્ષભો જિનર્ષભ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત રાજ્ઞા બિમ્બિસારેણ કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે રાજકુલે જાતઃ; ભગવતો ઽન્તિકે સત્યદર્શનં કૃતં; ક્ષુરેણ પાદૌ નિર્લિખિતૌ; ચારકાવબદ્ધશ્ ચ ક્ષુત્પિપાસાભિભૂતઃ કાલગતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: બિમ્બિસારેણૈવ ભિક્ષવો રાજ્ઞા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; બિમ્બિસારેણ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ; અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ પોત્તેર્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf કિન્ગ્ બિમ્બિસાર)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તાઃ એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; યાવદ્ અન્યતમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધો જનપદચારિકાં ચરન્ ( અ 482અ ) વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; વારાણસ્યામ્ અન્યતમસ્ય કુમ્ભકારસ્ય આવેશનશાલાયાં રાત્રિંવાસમ્ ઉપગતઃ; સાર્થશ્ ચ તસ્યામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 160 ) એવ શાલાયામ્ ઉષિતઃ; તત્રૈકેન ઉચ્ચારઃ કૃતઃ; સાર્થઃસરાત્રમ્ એવોત્થાય પ્રક્રાન્તઃ; અસમન્વાહૃત્યાર્હતાં પ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ એવ જ્ઞાનદર્શનં ન પ્રવર્તતે; પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ તત્રૈવાવસ્થિતઃ; ઇહૈવ પિણ્ડપાતમ્ અટિષ્યામિ ઇતિ; યાવત્ કુમ્ભકારઃ પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ આવેશનશાલાયાં પ્રવિષ્ટઃ; પશ્યતિ અશુચિના નાશિતા; અપરીક્ષકા ભવન્તિ પ્રાકૃતપુરુષાઃ; તેન પ્રત્યેકબુદ્ધસ્યાન્તિકે ચિત્તં પ્રદૂષિતં; સ પ્રદુષ્ટચિત્તઃ કથયતિ: ભોઃ પ્રવ્રજિત કિં તવ પાદૌ ક્ષુરેણ લિખિતૌ? યેન ત્વયા આવેશનશાલાયામ્ ઉચ્ચારઃ કૃતઃ; ન બહિર્ નિર્ગતઃ ઇતિ; તેનાસૌ દ્વારં બધ્વા સ્થાપિતઃ ઇહૈવ જિઘત્સય કાલં કુરુષ્વ ઇતિ; સ મહાત્મા સંલક્ષયતિ: ક્ષતો ઽયં તપસ્વી; યદ્ય્ અહં દ્વારમ્ અવમુચ્ય ગમિષ્યામિ ભૂયસ્યા માત્રયા ક્ષતો ભવિષ્યતિ ઇતિ; સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; યાવત્ કુમ્ભકારસ્ય ભોજનવેલા આસન્ના; તસ્ય દ્વેષપર્યવસ્થાનં વિગતં; સ કથયતિ ભોઃ પ્રવ્રજિત આગચ્છ; ભુઞ્જ્મહે; પ્રત્યેકબુદ્ધઃ કથયતિ: ભદ્રમુખ કાલભોજિનો વયમ્; અતિક્રાન્તઃ કાલઃ ઇતિ; સ કથયતિ: યદ્ય્ એવમ્ ઇહૈવ શ્વો ભુક્ત્વા ગમિષ્યસિ ઇતિ; તેન તસ્યાનુકમ્પાર્થમ્ અધિવાસિતં; સ તેનાપરસ્મિન્ દિવસે પ્રણીતેનાન્નાહારેણ સન્તર્પિતઃ; કાયિકી તેષાં મહાત્મનાં ધર્મદેશના ન વાચિકી; સ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાટિહાર્યાણિ કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; આશુ પૃથગ્જનસ્ય ઋદ્ધિર્ આવર્જનકરી; સ મૂલનિકૃત્ત ઇવ દ્રુમઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ; અવતર મહાદક્ષિણીય; મમ કામપઙ્કનિમગ્નસ્ય હસ્તોદ્ધારમ્ અનુપ્રયચ્છ ઇતિ; સો ઽવતીર્ણઃ; તેન તસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કૃતં; યન્ મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે અપકારઃ કૃતઃ, મા અસ્ય કર્મણો ભાગી સ્યાં; યત્ તુ કારઃ અનેનાહં કુશલમૂલેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાયેય; એવંવિધાનાં ચ ધર્માણાં લાભી સ્યાં; પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમ્ આરાગયેયં મા વિરાગયેયમ્ ઇતિ

કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ કુમ્ભકારઃ એષ એવ સ રાજા બિમ્બિસારઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યત્ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્યાન્તિકે ચિત્તં પ્રદૂષ્ય ખરં વાક્કર્મ નિશ્ચારિતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન પાદૌ નિર્લિખિતૌ; ચારકાવબદ્ધશ્ ચ જિઘત્સયા કાલગતઃ; યત્ તુ તેન પ્રણિધાનં કૃતં, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતઃ; મમાન્તિકે વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 161 ) જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ; એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ; વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગાઃ કરણીયઃ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્*
થે દિસ્ત્રેસ્સ્ ઓf અજાતશત્રુ અત્ થે દેઅથ્ ઓf કિન્ગ્ બિમ્બિસાર, થે અર્રિવલ્ ઓf અ દન્ચેર્ fરોમ્ થે સોઉથ્, અન્દ્ થે એxત્રઓર્દિનર્ય્ એffએચ્ત્સ્ ઓf બુદ્ધઽસ્ સ્મિલે
અમાત્યૈર્ અજાતશત્રોર્ આરોચિતં દેવ વૃદ્ધરાજઃ કાલગતઃ ઇતિ; સ શ્રુત્વા મૂર્ચ્છિતઃ પૃથિવ્યાં નિપતિતઃ; જલપરિષેકપ્રત્યાગતપ્રાણઃ શોકાગારં પ્રવિશ્યાવસ્થિતઃ; તસ્ય ન કશ્ચિત્ શક્નોતિ ચિત્તવિનોદનં કર્તું; અમાત્યાસ્ તસ્ય ચિત્તવિનોદોપાયં ( અ 482બ્ ) સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યાવદ્ દક્ષિણાપથાત્ નટઃ અભ્યાગતઃ; સો ઽમાત્યૈસ્ તસ્ય પુરસ્તાન્ નર્તિતઃ; અજાતશત્રુર્ દુર્મના એવેતિ ન કેનચિત્ સાધુર્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ; સ નટિત્વા નિર્ગચ્છતિ; ભગવાંશ્ ચ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ભગવાન્ દૃષ્ટઃ; સ સંલક્ષયતિ: યદિ તત્રૈવંવિધઃ સાધુપુરુષઃ સ્યાદ્ અનેન મમ સાધુકારઃ દત્તઃ સ્યાદ્ ઇતિ; તેન ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય મુરવઃ પરાહતઃ; અથ ભગવાન્ સ્મિતમ્ અકાર્ષીત્
ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતાઃ અર્ચિષઃ મુખાન્ નિશ્ચર્ય કાશ્ચિદ્ અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ; કાશ્ચિદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ
યા અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ તાઃ સઞ્જીવં કાલસૂત્રં સઙ્ઘાતં રૌરવં મહારૌરવં તાપનં પ્રતાપનમ્ અવીચિમ્ અર્બુદં નિરર્બુદમ્ અટટં હહવ હુહુવમ્ ઉત્પલં પદ્મં મહાપદ્મં નરકં ગત્વા યે ઉષ્ણનરકાસ્ તેષુ શીતીભૂત્વા નિપતન્તિ; યે શીતનરકાસ્ તેષુ ઉષ્ણીભૂત્વા નિપતન્તિ; તેન તેષાં સત્વાનાં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રભ્યન્તે; તેષામ્ એવં ભવતિ: કિં નુ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ આહોસ્વિદ્ અન્યત્રોપપન્નાઃ ઇતિ; તેષાં પ્રસાદસંજનનાર્થં ભગવાન્ નિર્મિતં વિસર્જયતિ; તેષાં નિર્મિતં દૃષ્ટ્વા એવં ભવતિ; ન હૈવ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 162 ) નાપ્ય્ અન્યત્રોપપન્નાઃ; અપિ તુ અયમ્ અપૂર્વદર્શનઃ સત્વઃ; અસ્ય અનુભાવેન અસ્માકં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ ઇતિ; તે નિર્મિતે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય, તન્ નરકવેદનીયં કર્મ ક્ષપયિત્વા દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તિ યત્ર સત્યાનાં ભાજનભૂતા ભવન્તિ
યા ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ તાશ્ ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ યામાન્ તુષિતાન્ નિર્માણરતીન્ પરનિર્મિતવશવર્તિનઃ બ્રહ્મકાયિકાન્ બ્રહ્મપુરોહિતાન્ મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભાન્ અપ્રમાણાભાન્ આભાસ્વરાન્ પરીત્તશુભાન્ અપ્રમાણશુભાન્ શુભકૃત્સ્નાન્ અનભ્રકાન્ પુણ્યપ્રસવાન્ બૃહત્ફલાન્ અબૃહાન્ અતપાન્ સુદૃશાન્ સુદર્શનાન્ અકનિષ્ઠાન્ દેવાન્ ગત્વા અનિત્યં દુઃખં શૂન્યમ્ અનાત્મા ઇત્ય્ ઉદ્ઘોષયન્તિ; ગાથાદ્વયં ચ ભાષન્તે
આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને ।
ધુનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમ્ ઇવ કુઞ્જરઃ ॥
યો હ્ય્ અસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ ચરિષ્યતિ ।
પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ ॥ ઇતિ
અથ તા અર્ચિષસ્ ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રં લોકધાતુમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય ભગવન્તમ્ એવ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુગચ્છન્તિ; તદ્ યદિ ભગવાન્ અતીતં કર્મ વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ભગવતઃ પૃષ્ઠતો ઽન્તર્ધીયન્તે; અનાગતં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પુરસ્તાદ્ અન્તર્ધીયન્તે; નરકોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાદતલે અન્તર્ધીયન્તે; તિર્યગુપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાર્ષ્ણ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે; પ્રેતોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાદાઙ્ગુષ્ઠે અન્તર્ધીયન્તે; મનુષ્યોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ જાનુનોર્ અન્તર્ધીયન્તે; બલચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ વામે કરતલે અન્તર્ધીયન્તે; ચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ દક્ષિણે કરતલે અન્તર્ધીયન્તે; દેવોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ નાભ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે; શ્રાવકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ આસ્યે ઽન્તર્ધીયન્તે; પ્રત્યેકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ ઊર્ણાયામ્ અન્તર્ધીયન્તે; અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ ઉષ્ણીષે અન્તર્ધીયન્તે
અથ તા અર્ચિષો ભગવન્તં ( અ 483અ ) ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવત ઊર્ણાયામ્ અન્તર્હિતાઃ; અથાયુષ્માન્ આનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ
નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્રો
વક્ત્રાન્તરાન્ નિષ્કસિતઃ કલાપઃ । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 163 )
અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાત્
દિવાકરેણોદયતા યથૈવ ॥
ગાથાશ્ ચ ભાષતે
વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા
બુદ્ધા જગત્ય્ ઉત્તમહેતુભૂતાઃ ।
નાકારણં શઙ્ખમૃણાલગૌરમ્
સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ ॥
તત્કાલં સ્વયમ્ અધિગમ્ય ધીર બુદ્ધ્યા
શ્રોતૃણાં શ્રમણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષિતાનામ્ ।
ધીરાભિર્ મુનિવૃષ વાગ્ભિર્ ઉત્તમાભિર્
ઉત્પન્નં વ્યપનય સંશયં શુભાભિઃ ।
નાકાસ્માલ્ લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ

સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ નાથાઃ ।
યસ્યાર્થે સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ ધીરાઃ
તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘાઃ ॥ ઇતિ
દૃષ્ટસ્ ત્વયા આનન્દ સ નટો યેન મમાન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદ્ય મુરવઃ પરાહતઃ દૃષ્ટો ભદન્ત; સ એષ આનન્દ નટઃ અનેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન ચ દુન્દુભીશ્વરો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધો ભવિષ્યતિ; અયમ્ અસ્ય દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તપ્રસાદઃ
દેવદત્ત હસ્ હિમ્સેલ્f ગિલ્ત્ બ્ય્ ગોલ્દ્
દેવદત્ત અજાતશત્રોઃ કથયતિ: મયા ત્વં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; મામ્ અપિ ત્વં બુદ્ધત્વે પ્રતિષ્ઠાપય ઇતિ; સ કથયતિ: ભગવતઃ સુવર્ણવર્ણઃ કાયઃ; આદૌ તાવત્ તવ સુવર્ણવર્ણતૈવ નાસ્તિ ઇતિ; સ કથયતિ: અહં સુવર્ણવર્ણમ્ અભિનિર્વર્તયામિ ઇતિ; તેન સુવર્ણકાર આહૂયોક્તઃ: મમ કાયે સુવર્ણં ચારય ઇતિ; સ કથયતિ: આર્ય યદિ શક્નોષિ વેદનાં સોઢુમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: ચારય; શક્ષ્યામિ ઇતિ; તેન ચુઞ્ચુતૈલેન ગાત્રં મ્રક્ષયિત્વા કાયે સુવર્ણપત્રં ચારિતં; સ દુઃખાં તીવ્રં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતિ; ભિક્ષુભિઃ કોકાલિકઃ પૃષ્ટઃ: કુત્ર દેવદત્ત ( સ્બ્વ્ ઇઇ 164 ) સ કથયતિ: અમુષ્મિન્ પ્રદેશે સુવર્ણવર્ણતામ્ અભિનિર્વર્તયતિ ઇતિ; ભિક્ષવસ્ તં પ્રદેશં ગતાઃ; તૈર્ અસૌ શ્રુતો દુઃખવેદનાર્તો વિક્રોશન્; તે ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્ત સુવર્ણવર્ણતાયા અર્તે દુઃખાં તીવ્રં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતે ઇતિ, ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ એષ સુવર્ણખોલાયા અર્થે અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નઃ; તચ્ છ્રૂયતાં
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ ચ્રોw અન્દ્ અ ગોલ્દેન્ ચપ્ (સુવર્ણખોલા)
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમા સ્ત્રી પ્રોષિતભતૃકા; તસ્યાઃ પુરસ્તાત્ કાકો મધુરમધુરં રૌતિ; સા કથયતિ: ઉત્ક્રામોત્ક્રામ વાયસ; યદિ મે ભર્તા સ્વસ્તિના ક્ષેમેણ આગચ્છતિ, તવ સૌવર્ણાં ખોલાં દદામિ ઇતિ; યાવદ્ અસૌ તસ્યા ભર્તા સ્વસ્તિના આગતઃ; સ કાકસ્ તસ્યાઃ પુરસ્તાત્ સુવર્ણખોલાનિમિત્તં મધુરમધુરં વિરૌતિ; તતસ્ તયા તસ્ય સૌવર્ણા ખોલા દત્તા; સ તયા પિનદ્ધયા ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમતિ; તસ્ય સુવર્ણખોલાનિમિત્તમ્ અલિકેન પક્ષિના શિરશ્ છિન્નં; દેવતા ગાથાં ભાષતે
ભવત્ય્ અર્થો ઽપ્ય્ અનર્થાય યો ઽનર્થપદસંહિતઃ ।
કેલિકાકેન પર્યેષ્ટો યસ્ય સૌવર્ણકં શિરઃ ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ ભિક્ષવઃ કાકઃ એષ એવ દેવદત્તઃ તેન ( અ 483બ્ ) કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ સુવર્ણખોલાહેતોર્ અનયેન વ્યસન્નમ્ આપન્નઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ સુવર્ણવર્ણતાયા આર્થાય દુઃખાં તીવ્રં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતે ઇતિ
દેવદત્ત હસ્ ઇન્ હિસ્ fએએત્ થે સિગ્ન્ ઓf થે wહેએલ્ ઇમ્પ્રિન્તેદ્ wઇથ્ રેદ્ હોત્ ઇરોન્
પુનર્ અપિ દેવદત્તઃ અજાતશત્રોઃ કથયતિ: ત્વં મયા રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; ત્વમ્ અપિ માં બુદ્ધત્વે પ્રતિષ્ઠાપય ઇતિ; સ કથયતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 165 ) ભગવતઃ ચક્રાઙ્કપાદતલચિહ્નતા લક્ષનમ્ અસ્તિ; તવ તુ ચક્રાઙ્કપાદતલચિહ્નતા નાસ્તિ ઇતિ; અહં ચક્રાઙ્કપાદતલચિહ્નમ્ અભિનિર્વર્તયામિ ઇતિ; તેન અયસ્કારા આહૂય ઉક્તાઃ: શક્ષ્યથ મમ પાદતલે ચક્રાઙ્કં કર્તુમ્ ઇતિ; તે કથયન્તિ: આર્ય યદિ શક્નોષિ વેદનાં સોઢુમ્ ઇતિ; સ કથયતિ કુરુત શક્ષ્યામિ ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ: બલવાન્ એષઃ; યદ્ય્ એવમ્ એવાઙ્ક્યામઃ, સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યત્ પાર્ષ્ણિપ્રહારેણ અસ્માન્ જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિષ્યતિ; ઇતિ તૈઃ કન્થાં છિદ્રયિત્વા ઉક્તઃ: આર્ય અનેન કન્થાછિદ્રેણ પાદૌ પ્રવેશય ઇતિ; તેન કન્થાછિદ્રેણ પાદૌ પ્રવેશિતૌ; અયસ્કારૈર્ અગ્નિવર્ણં ચક્રં કૃત્વા પાદાવ્ અઙ્કિતૌ; સ દુઃખાં તીવ્રં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતે; ભિક્ષુભિઃ કોકાલિકઃ પૃષ્ટઃ: કુત્ર દેવદત્ત સ કથયતિ: અમુષ્મિન્ પ્રદેશે ચક્રાઙ્કપાદચિહ્નતામ્ અભિનિર્વર્તયતિ ઇતિ; ભિક્ષવસ્ તં પ્રદેશં ગતાઃ; તૈર્ અસૌ શ્રુતો દુઃખવેદનાર્તો વિક્રોશન્; તે ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્ત ચક્રાઙ્કપાદતલચિહ્નતાયા અર્થે દુઃખાં તીવ્રં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતે ઇતિ, ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ એષ પાદનિમિત્તમ્ અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નઃ; તચ્ છ્રૂયતાં
થે જચ્કલ્ મેઅસુરિન્ગ્ થે સ્તેપ્ ઓf અન્ એલેફન્ત્ wઇથ્ ઇત્સ્ ઓwન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો હૈમવતો હસ્તી પાનીયં પાતુમ્ અવતીર્ણઃ; તસ્ય પૃષ્ઠતઃ સૃગાલો ઽવતીર્ણઃ; સ હસ્તિપદં દૃષ્ટ્વા આત્મીયેન પદેન માપયિતુમ્ આરબ્ધઃ; સ સંલક્ષયતિ: મમૈતાનિ પદાનિ ઇતિ; સ ઉત્પ્લુત્યોત્પ્લુત્ય પદાનિ સ્થાપયન્ કલમચ્છિન્નેન કાષ્ઠેન શૂલાયાં પ્રોતઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે
ન પદં તવ મુઢ તુલ્યકં
ગજપાદપદેન સર્વથા ।
ત્યજ બુદ્ધિમ્ ઇમાં નિરર્થિકાં
પરિખેદમ્ આપ્સ્યસે વૃથા ॥ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 166 )
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ સૃગાલઃ એષ એવ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ પાદનિમિત્તમ્ અનયેન વ્યસન્નમ્ આપન્નઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ ચક્રાઙ્કપાદતલચિહ્નતાયા અર્થે દુઃખાં તીવ્રં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતે ઇતિ
દેવદત્ત ચલ્લ્સ્ અ સ્કિલ્લેદ્ મસ્તેર્-મેછનિચ્ અન્દ્ મકેસ્ હિમ્ ચોન્સ્ત્રુચ્ત્ અ ચતપુલ્ત્ ઇન્ fરોન્ત્ ઓf થે બુદ્ધઽસ્ રેસિદેન્ચે

બુદ્ધો ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે કુમ્ભીરયક્ષસ્ય ભવને; ભૂયો દેવદત્તઃ અજાતશત્રોઃ કથયતિ: મયા ત્વં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; ત્વયાહં ન શક્તો બુદ્ધત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિતુમ્? ઇદાનીમ્ અહં શ્રમણં ગૌતમં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયામિ; ન ત્વયા સમન્વેષ્ટવ્યં કેન પ્રઘાતિતઃ કુત્ર પ્રઘાતિતઃ ઇતિ; સ કથયતિ: એવમ્ અસ્તુ ઇતિ; યાવદ્ દક્ષિણાપથાદ્ યન્ત્રકલાચાર્યઃ અભ્યાગતઃ; સ દેવદત્તેન ( અ 484અ ) આહૂયોક્તઃ: ભોઃ આચાર્ય શક્ષ્યસિ ત્વમ્ ઈદૃશં યન્ત્રં કર્તું યઃ પંચભિઃ પુરુષશતૈઃ આમ્રેડ્યતે? ઇતિ; સ કથયતિ: આર્ય શક્ષ્યામિ ઇતિ; તેન તસ્ય શતસહસ્રો મુક્તાહારો દત્તઃ; મનુષ્યસહસ્રં ચ દત્તમ્; ઉક્તશ્ ચ; યત્ર સ્થાને ભગવાંસ્ તિષ્ઠતિ, તન્મુખં ગૃધ્રકૂટસ્યોપરિ યન્ત્રં સજ્જીકુરુ ઇતિ; તત્ર પંચ મનુષ્યશતાનિ સ્થાપિતાનિ, યે તદ્ યન્ત્રમ્ આમ્રેડયન્તિ; અપરસ્મિન્ સ્થાને અર્ધતૃતીયાનિ શતાનિ સ્થાપિતાનિ, ઉક્તાનિ ચ; યદિ શ્રમણો ગૌતમો યન્ત્રેણ ન પ્રઘાત્યતે, યુષ્માભિઃ પ્રઘાતયિતવ્યઃ ઇતિ; અપરસ્મિન્ન્ અપિ સ્થાને તદર્થેન અર્ધતૃતીયાનિ મનુષ્યશતાનિ; સર્વે ચ સમાદિષ્ટાઃ: યેષાં યુષ્માકં શ્રમણો ગૌતમો ભાગપ્રાપ્તો ભવતિ, તૈઃ પ્રઘાતયિતવ્યઃ ઇતિ; આત્મના ચાપરસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિતઃ; એષાં પરિભ્રષ્ટો મયા પ્રઘાતયિતવ્યઃ ઇતિ; યાવત્ તાનિ પંચ પુરુષશતાનિ યન્ત્રમ્ આમ્રેડયિતુમ્ આરબ્ધાનિ; સંજલ્પં કુર્વન્તિ: કસ્યાર્થે યન્ત્રમ્ આમ્રેડ્યતે ઇતિ
થે wઓર્ક્મેન્ રેfઉસે તો કિલ્લ્ થે બુદ્ધ, ગો અwઅય્, સિત્ દોwન્ અત્ હિસ્ fએએત્, અન્દ્ અરે ચોન્વેર્તેf બ્ય્ હિમ્
યાવત્ પશ્યન્તિ અધસ્તાદ્ બુદ્ધં ભગવન્તં; તે કથયન્તિ: ભવન્તો વરં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 167 ) સ્વજીવિતપરિત્યાગઃ, ન તુ દેવમનુષ્યપૂજિતસ્ય બુદ્ધસ્ય ભગવતઃ પ્રાણઘાતઃ; પરિત્યજત યન્ત્રમ્ ઇતિ; તે યન્ત્રં પરિત્યજ્ય ગૃધ્રકૂટે ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમન્તિ, કતરેણ સ્થાનેન યન્ત્રમ્ અવતારયામઃ, યત્ર દેવદત્તો ન પશ્યેદ્ ઇતિ; તેષાં ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય ભગવતા સોપાનં નિર્મિતં; તેષાં સોપાનં દૃષ્ટ્વા એતદ્ અભવત્: ભવન્તઃ કુતો ઽત્ર સોપાનઃ? ભગવત એષો ઽનુભાવઃ ઇતિ; ભૂયસ્યા માત્રયા ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય સોપાનેન અવતીર્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ભગવાન્ અપિ તદ્વિનયનાપેક્ષયૈવ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ચઙ્ક્રમ્યમાણો ઽવસ્થિતઃ; તતસ્ તે ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય: ભગવતા તેષામ્ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા તૈર્ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; તે દૃષ્ટસત્યાસ્ ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયન્તિ: ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતં ન પિત્રા; ન રાજ્ઞા નેષ્ટેન સ્વકનબન્ધુવર્ગેણ ન પૂર્વપ્રેતૈર્, ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈઃ, યત્ ભગવતા અસ્માકં કૃતં; ઉદ્ધૃતો નરકતિર્યક્પ્રેતેભ્યઃ પાદઃ; પ્રતિષ્ઠાપિતો દેવમનુષ્યેષુ; પર્યન્તીકૃતઃ સંસારઃ; ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ; લઙ્ઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ; પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ; વિવૃતાનિ સ્વર્ગદ્વારાણિ; અનાદિકાલોપચિતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; અભિક્રાન્તા વયં ભદન્ત, અભિક્રાન્તાઃ; એતે વયં ભગવન્તં શ્રણં ગચ્છામઃ, ધર્મં ચ ભિક્ષુસંઘં ચ; ઉપાસકાં ચ અસ્માન્ ભગવાન્ ધારયતુ અદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતાન્, શરણાગતાન્, અભિપ્રસન્નાન્; ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પંચ શિક્ષાપદાનિ ગ્રહિતુમ્ આરબ્ધાઃ
દેવદત્ત પેર્ચેઇવેસ્ થત્ થે wઓર્ક્મેન્ અન્દ્ થે મેછનિચ્ તોઓ રન્ અwઅય્, અન્દ્ મનગેસ્ હિમ્સેલ્f તો હુર્લ્ અ સ્તોને fરોમ્ થે ચતપુલ્ત્ અત્ થે બુદ્ધ
યન્ત્રકલાચાર્યો ઽપિ ( અ 484બ્ ) બુદ્ધં ભગવન્તમ્ અયં પ્રઘાતયતીતિ વિદિત્વા, તેષામ્ અનુપદમ્ એવ સોપાનાદ્ અવતીર્ય, શતસહસ્રં મુક્તાહારં ગૃહીત્વા નિષ્પલાયિતઃ; દેવદત્તો ઽપિ શિલાપતનતત્પરો મુહુર્મુહુર્ નિરીક્ષતે; ન પતતીતિ કૃત્વા સ્વયમ્ એવ તાન્ય્ અન્યાનિ પંચ મનુષ્યશતાન્ય્ આદાય ગૃધ્રકૂટં પર્વતમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 168 ) અભિરોઢુમ્ આરબ્ધઃ; પશ્યતિ તાનિ ભગવતો ઽન્તિકાદ્ ધર્મં શૃણ્વન્તિ; દૃષ્ટ્વા ચ ભૂયસ્યા માત્રયા સંજાતામર્ષો ઽન્યતોમુખો ગૃધ્રકૂટં પર્વતમ્ અભિરૂઢઃ; યાવત્ પશ્યતિ યન્ત્રકલાચાર્યો ઽપિ નિષ્પલાયિતઃ; સ્વયમ્ એવ પંચશતપરિવારો યન્ત્રમ્ આમ્રેડયિતુમ્ આરબ્ધઃ; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: મયૈવ એતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; મયૈવ એતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ઇતિ વિદિત્વા તાનિ પંચ મનુષ્યશતાનિ ઇદમ્ અવોચત્: ભવન્તો દેવદત્તસ્ તીવ્રપર્યવસ્થાનાવસ્થિતો ગૃધ્રકૂટં પર્વતમ્ અભિરૂઢાઃ; ગચ્છત; મમૈતાનિ કર્માણિ કૃતાનિ ઇતિ; તતસ્ તાનિ પંચ મનુષ્યશતાનિ નિષ્પલાયિતાનિ; દેવતાનામ્ અધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે
થે યક્ષ કુમ્ભીર સચ્રિfઇચેસ્ હિસ્ લિfએ ઇન્ ત્ર્યિન્ગ્ તો અર્રેસ્ત્ થે સ્તોને, બુત્ અ fરગ્મેન્ત્ સ્ત્રિકેસ્ થે બુદ્ધ ઓન્ થે fઓઓત્
અથ વજ્રપાણેર્ યક્ષસ્યૈતદ્ અભવત્: દેવદત્તો ભગવતો વધાય પરાક્રમતિ ઇતિ વિદિત્વા યેન કુમ્ભીરયક્ષસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય કુમ્ભીરં યક્ષમ્ ઇદમ્ અવોચત્: દેવદત્તો ગૃધ્રકૂટાદ્ યન્ત્રેણ ભગવતઃ શિલાં ક્ષેપ્તુમ્ આરબ્ધઃ; તવ ચ ભવને ભગવાન્ વિહરતિ; તદ્ અહં યત્નમ્ આસ્થાય અન્તરીક્ષે એતાં શિલાં વજ્રેણ ચૂર્ણયામિ; ત્વયાપિ સાહાય્યે વર્તિતવ્યં; કદાચિચ્ ચૂર્ણિતાયાઃ ખણ્ડઃ ભગવત ઉપરિષ્ટાન્ નિપતેદ્ તિ; સ કથયતિ: એવં ભવતુ ઇતિ; ભગવાન્ અભ્યવકાશે સ્થિત્વા પર્વતવિવરે પ્રવિષ્ટઃ; દેવદત્તેન પંચશતપરિવારેણ યન્ત્રમ્ આમ્રેડ્ય ભગવતઃ શિલા ક્ષિપ્તા; વજ્રપાણિના યક્ષેણ ચૂર્ણિતા; અર્ધં ભગવતઃ સ્થાને પતિતુકામં કુમ્ભીરયક્ષેણ ગૃહ્ણતા ન સુગૃહીતં કૃતં; સ તેન પ્રઘાતિતઃ; ભગવતા ઉત્પ્લુત્ય પાષાણશર્કરયા પાદઃ ક્ષતઃ કૃતઃ; ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે
નૈવાન્તરીક્ષે ન સમુદ્રમધ્યે
ન પર્વતાનાં વિવરં પ્રવિશ્ય ।
ન વિદ્યતે ઽસૌ પૃથિવીપ્રદેશો
યત્ર સ્થિતૌ ન પ્રસહેત કર્મ ॥ ઇતિ
કુમ્ભીરો ઽપિ યક્ષઃ કુશલચિત્તઃ કાલગતઃ; કાલં કૃત્વા પ્રણીતેષુ ત્રયસ્ત્રિંશેષુ દેવેષુ ઉપપન્નઃ; ધર્મતા ખલુ દેવપુત્રસ્ય વા દેવકન્યાયા વા અચિરોપપન્નસ્ય ત્રીણિ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે: કુતશ્ ચ્યુતઃ કુત્રોપપન્નઃ કેન કર્મણા ઇતિ સ પશ્યતિ: યક્ષેભ્યશ્ ચ્યુતઃ, પ્રણીતેષુ ત્રયસ્ત્રિંશેષુ દેવેષૂપપન્નઃ ભગવતો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 169 ) ઽન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય ઇતિ; અથ યક્ષપૂર્વિણો દેવપુત્રસ્ય એતદ્ અભવન્ ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં પર્યુષિતપરિવાસો ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમેયં ( અ 485અ ) યન્ ન્વ્ અહમ્ અપર્યુષિતપરિવાસ એવ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમેયમ્ ઇતિ

અથ સ યક્ષપૂર્વી દેવપુત્રશ્ ચલવિમલકુણ્ડલધરો હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રસ્ તામ્ એવ રાત્રિં દિવ્યાનામ્ ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકમાન્દારકાણાં પુષ્પાણામ્ ઉત્સંગં પૂરયિત્વા સર્વં ગૃધ્રકૂટં પર્વતમ્ ઉદારેણાવભાસેનાવભાસ્ય ભગવતં પુષ્પૈર્ અવકીર્ય ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય; તતો ભગવતા આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા યક્ષપૂર્વિણા દેવપુત્રેણ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; સ દૃષ્ટસત્યસ્ ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતં ન પિત્રા કૃતં; નેષ્ટેન સ્વજનબન્ધુવર્ગેણ; ન રાજ્ઞા ન દેવતાભિર્ ન પૂર્વપ્રેતૈર્ ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈઃ યદ્ ભગવતા અસ્માકં કૃતમ્; ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ; લંઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ; પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ સ્મો દેવમનુષ્યેષુ આહ ચ
તવાનુભાવાત્ પિહિતસ્ સુઘોરો
હ્ય્ અપાયમાર્ગો બહુદોષયુક્તઃ ।

અપાવૃતા સ્વર્ગગતિઃ સુપુણ્યા
નિર્વાણમાર્ગશ્ ચ મયોપલબ્ધઃ ॥
ત્વદાશ્રયાચ્ ચાપ્તમ્ અપેતદોષં
મયાદ્ય શુદ્ધં સુવિશુદ્ધચક્ષુઃ ।
પ્રાપ્તં ચ શાન્તં પદમ્ આર્યકાન્તં
તીર્ણશ્ ચ દુઃખાર્ણવપારમ્ અસ્મિ ॥
જગતિ દૈત્યનરામરપૂજિતં
વિગતજન્મજરામરણામયં ।
ભવસહસ્રસુદુર્લભદર્શનં
સફલમ્ અદ્ય મુને તવ દર્શનમ્* ॥
અવલમ્બ્ય તતઃ પ્રલમ્બહારઃ
ચરણૌ દ્વાવ્ અભિવન્દ્ય જાતહર્ષઃ ।
પરિગમ્ય ચ દક્ષિણં જિતારિં
સુરલોકાભિમુખો દિવં જગામ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 170 )
અથ યક્ષપૂર્વી દેવપુત્રો વણિગ્ ઇવ લબ્ધલાભઃ સંપન્નસસ્ય ઇવ કાર્ષકઃ શૂર ઇવ વિજિતસંગ્રામઃ સર્વરોગપરિમુક્ત ઇવાતુરો યયા વિભૂત્યા ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ તયૈવ વિભૂત્યા સ્વભવનં ગતઃ
ભિક્ષવઃ પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તા વિહરન્તિ; તૈર્ દૃષ્ટો ભગવતો ઽન્તિકે ઉદારો ઽવભાસઃ; યં દૃષ્ટ્વા સન્દિગ્ધાઃ ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભગવન્ ઇમાં રાત્રિં ભગવન્તં દર્શનાય બ્રહ્મા સભાંપતિઃ શક્રો દેવેન્દ્રઃ ચત્વારો લોકપાલા ઉપસંક્રાન્તાઃ ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવો બ્રહ્મા સભાંપતિઃ ન શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ નાપિ ચત્વારો લોકપાલા મામ્ દર્શનાયોપસંક્રાન્તાઃ; અપિ તુ દેવદત્તેન મદ્વધાયોદ્યુક્તેન યા ગૃદ્ધ્રકૂટપર્વતાદ્ યન્ત્રેણ શિલા ક્ષિપ્તા સા અન્તરીક્ષે એવ વજ્રપાણિના વજ્રેણ ચૂર્ણિતા; તસ્યા અર્ધં મમોપરિ પતમાનં કુમ્ભીરયક્ષેણ દુર્ગૃહીતં કૃતં; સ તેન પ્રઘાતિતો મમાન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય કાલગતઃ; પ્રણીતેષુ દેવેષુ ત્રયસ્ત્રિંશેષુ ( અ 485બ્ ) ઉપપન્નઃ; સ ઇમાં રાત્રિં મત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; તસ્ય મયા ધર્મો દેશિતઃ; સ દૃષ્ટિસત્યઃ સ્વભવનં ગતઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ; એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ; વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગાઃ કરણીયઃ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્*
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત કુમ્ભીરેણ યક્ષેણ ભગવતઃ અર્થાય આત્મા પરિત્યક્તઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ અનેન મમાર્થાય આત્મા પરિત્યક્તઃ; તચ્ છ્રૂયતાં
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ હુન્તેર્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf યક્ષ કુમ્ભીર)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં નગર્યાં નાતિદૂરે અન્યતરસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે મૂલપુષ્પફલસલિલસંપન્ને નાનાવિહગનિકૂજિતે ઋષિઃ પ્રતિવસતિ; કષ્ટતપાઃ ફલમૂલામ્બુભક્ષઃ અજિનવલ્કલવાસાઃ; તસ્ય ચાશ્રમપદસ્ય સામન્તકેન મૃગલુબ્ધકો મૃગાન્ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય જીવિકાં કલ્પયતિ; સ તસ્ય ઋષેઃ કાલેન કાલમ્ ઉપસંક્રામતિ; તસ્યાસૌ ઋષિઃ શ્રાન્તસ્ય મૂલફલૈર્ ઉપસંહારં કરોતિ; અપ્ય્ એવાયં લુબ્ધકો મત્સરી ( સ્બ્વ્ ઇઇ 171 ) સમીપનિવાસિનો મૃગાન્ ન પ્રઘાતયેદ્ ઇતિ; તયોઃ પરસ્પરં પિતૃપુત્રેતિ સંજ્ઞા સમુત્પન્ના;લુબ્ધકો ઋષિં પિતૃવાદેન સમુદાચરતિ; ઋષિર્ અપિ લુબ્ધકં પુત્રવાદેન; યાવદ્ અપરેણ સમયેન રાજા બ્રહ્મદત્તઃ કાલ્યમ્ એવોત્થાય મૃગવધાય નિર્ગતઃ; તેન મૃગઃ શરપરમ્પરયા તાડિતઃ ઉત્પતિતઃ તય ઋષેર્ આશ્રમપદં પ્રવિષ્ટઃ; તત્રાપિ રાજ્ઞા નારાચેન મર્મણિ તાડિતઃ કાલગતઃ; સ ઋષિઃ ક્રોધપર્યવસ્થિતઃ કથયતિ: કલિરાજસ્ ત્વં દુરાચારો યેન મે શરણોપગતો મૃગઃ પ્રઘાતિતઃ ઇતિ; એવમ્ ઉક્તે સ રાજા દ્વેષપર્યવસ્થાનનિવિષ્ટબુદ્ધિર્ અમાત્યાનાં કથયતિ: ભવન્તો યો રાજાનં ક્ષત્રિયં મૂર્ધાભિષિક્તં પરિભાષતે તસ્ય કો દણ્ડઃ ઇતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: વધો દણ્ડઃ ઇતિ; રાજા કથયતિ: યદ્ય્ એવં પરિત્યક્તો મે અયમ્ ઋષિઃ; અમાત્યાઃ ઋષિં પ્રઘાતયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; દૈવાત્ સ લુબ્ધકસ્ તસ્ય ઋષેઃ સકાશમ્ આગતઃ; આગત એવ સ સંલક્ષયતિ; મમ જીવતઃ કથમ્ ઋષિઃ પ્રઘાત્યતે ઇતિ; સ યોદ્ધુમ્ આરબ્ધઃ; ઋષિર્ નિષ્પલાયિતઃ; સ મહતા બલકાયેન પ્રઘાતિતઃ
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ ઋષિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ લુબ્ધકઃ એષ એવ સ કુમ્ભીરયક્ષઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ અનેન મમાર્થાય આત્મા પરિત્યક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અનેન મમાર્થાય આત્મા પરિત્યક્તઃ ઇતિ
જીવક પ્રેસ્ચ્રિબેસ્ અ વેર્ય્ રરે સુબ્સ્તન્ચે ચલ્લેદ્ ગોશીર્ષચન્દન ઇન્ ઓર્દેર્ તો સ્તોપ્ થે હેમોર્ર્હગે અત્ થે fઓઓત્ ઓf થે બુદ્ધ
ભગવતઃ પાષાણશર્કરયા ( અ 486અ ) પાદઃ ક્ષતઃ; રુધિરં પ્રઘરત્ય્ એવ નાવતિષ્ઠતે; જીવકો વૈદ્યરાજો ભગવતો રુજાવલોકકઃ ત્રિકાલમ્ ઉપસંક્રામતિ; રાજગૃહનિવાસી શ્રાદ્ધો જનકાયઃ નાનાદેશભ્યાગતાશ્ ચ સમ્યગ્દર્શનસંપન્નાઃ ધનિનઃ શ્રેષ્ઠિનઃ સાર્થવાહાઃ; તત્ર કેચિત્ કથયતિ: જીવક ઇદમ્ અત્ર ભૈષજ્યં શોભનમ્ ઇતિ; અન્યે કથયન્તિ: ઇદં શોભનમ્ ઇતિ; જીવકો વૈદ્યરાજઃ કથયતિ: અસ્ત્ય્ અત્ર સદ્યઃપ્રશમનં ભૈષજ્યં; કિં તુ તદ્ દુર્લભં; આયુષ્માન્ આનન્દ કથયતિ: જીવક કિં તત્; સ કથયતિ: ગોશીર્ષચન્દનં; તેન ખલુ સમયેન ગોષીર્ષચન્દનસ્ય પ્રાપ્તિર્ એવ સમુચ્છિન્ના; યાવદ્ અન્યતમેન વણિજા ગોશીર્ષચન્દનમ્ આત્યયિકં સ્થાપિતમ્: અયં રાજા અજાતશત્રુશ્ ચણ્ડો રભસઃ કર્કશઃ; યદ્ય્ અસ્ય દૈવાદ્ ગોશીર્ષચન્દનેન પ્રયોજનં ભવતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 172 ) નિયતમ્ અસ્યાભાવત્ શિરશ્છેદમ્ અપિ કરોતિ; યસ્માદ્ અહં કાલાનુકાલં ગોશીર્ષચન્દનવિક્રયં કૃતવાન્ ઇતિ; તેન શ્રુતં યથા જીવકેન વૈદ્યરાજેન ભગવતો રુજાપ્રશમનં ગોશીર્ષચન્દનમ્ ઉપદિષ્ટમ્ ઇતિ; સ સંલક્ષયતિ: અયમ્ અજાતશત્રુર્ દેવદત્તવિગ્રાહિતો ભગવત્ય્ અભિનિવિષ્ટબુદ્ધિઃ; યદ્ય્ અહં ભગવતો ગોશીર્ષચન્દનં પ્રદાસ્યામિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અનર્થં કરિષ્યતિ ઇતિ; પુનઃ સંલક્ષયતિ: ભગવાન્ દેવમનુષ્યપૂજિતઃ; યદિ તસ્યાર્થાય્ પ્રાણવિયોગો ભવતિ, ભવત્ય્ એવ; યન્ન્વ્ અહં ભગવતો ગોશીર્ષચન્દનં પ્રયચ્છેયમ્ ઇતિ; સ ગોશીર્ષચન્દનમ્ આદાય ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: ભગવન્ન્ ઉપલબ્ધં મયા ભગવતો ગોશીર્ષચન્દનેન પ્રયોજનમ્ ઇતિ; ઇદં તત્ પ્રતિગૃહ્ણાતુ ભગવાન્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ઇતિ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે: પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ આનન્દ અસ્ય મહાત્મનઃ સકાશાદ્ ગોશીર્ષચન્દનમ્ ઇતિ; આયુષ્મતા આનન્દેન પ્રતિગૃહીતં; તતો ઽસૌ વણિક્ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતઃ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ
અથ ભગવાન્ વિસ્મિતમ્ અકાર્ષીત્; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતાઃ અર્ચિષઃ મુખાન્ નિશ્ચર્ય કાશ્ચિદ્ અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ; કાશ્ચિદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ

યા અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ તાઃ સઞ્જીવં કાલસૂત્રં સઙ્ઘાતં રૌરવં મહારૌરવં તાપનં પ્રતાપનમ્ અવીચિમ્ અર્બુદં નિરર્બુદમ્ અટટં હહવં હુહુવમ્ ઉત્પલં પદ્મં મહાપદ્મં નરકં ગત્વા યે ઉષ્ણનરકાસ્ તેષુ શીતીભૂત્વા નિપતન્તિ; યે શીતનરકાસ્ તેષુ ઉષ્ણીભૂત્વા નિપતન્તિ; તેન તેષાં સત્વાનાં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રભ્યન્તે; તેષામ્ એવં ભવતિ: કિં નુ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ આહોસ્વિદ્ અન્યત્રોપપન્નાઃ ઇતિ; તેષાં પ્રસાદસંજનનાર્થં ભગવાન્ નિર્મિતં વિસર્જયતિ; તેષાં નિર્મિતં દૃષ્ટ્વા એવં ભવતિ; ન હૈવ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ; નાપ્ય્ અન્યત્રોપપન્નાઃ; અપિ તુ અયમ્ અપૂર્વદર્શનઃ સત્વઃ; અસ્ય અનુભાવેન અસ્માકં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ ઇતિ; તે નિર્મિતે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય, તન્ નરકવેદનીયં કર્મ ક્ષપયિત્વા દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તિ યત્ર સત્યાનાં ભાજનભૂતા ભવન્તિ
યા ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ તાશ્ ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ યામાન્ તુષિતાન્ નિર્માણરતીન્ પરનિર્મિતવશવર્તિનઃ બ્રહ્મકાયિકાન્ બ્રહ્મપુરોહિતાન્ મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભાન્ અપ્રમાણાભાન્ આભાસ્વરાન્ પરીત્તશુભાન્ અપ્રમાણશુભાન્ શુભકૃત્સ્નાન્ અનભ્રકાન્ પુણ્યપ્રસવાન્ બૃહત્ફલાન્ અબૃહાન્ અતપાન્ સુદૃશાન્ સુદર્શનાન્ અકનિષ્ઠાન્ દેવાન્ ગત્વા અનિત્યં દુઃખં શૂન્યમ્ અનાત્મા ઇત્ય્ ઉદ્ઘોષયન્તિ; ગાથાદ્વયં ચ ભાષન્તે
આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને ।
ધુનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમ્ ઇવ કુઞ્જરઃ ॥
યો હ્ય્ અસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ ચરિષ્યતિ ।
પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ ॥ ઇતિ
અથ તા અર્ચિષસ્ ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રં લોકધાતુમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય ભગવન્તમ્ એવ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુગચ્છન્તિ; તદ્ યદિ ભગવાન્ અતીતં કર્મ વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ભગવતઃ પૃષ્ઠતો ઽન્તર્ધીયન્તે; અનાગતં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પુરસ્તાદ્ અન્તર્ધીયન્તે; નરકોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાદતલે અન્તર્ધીયન્તે; તિર્યગુપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાર્ષ્ણ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે; પ્રેતોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાદાઙ્ગુષ્ઠે અન્તર્ધીયન્તે; મનુષ્યોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ જાનુનોર્ અન્તર્ધીયન્તે; બલચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ વામે કરતલે અન્તર્ધીયન્તે; ચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ દક્ષિણે કરતલે અન્તર્ધીયન્તે; દેવોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ નાભ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે; શ્રાવકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ આસ્યે ઽન્તર્ધીયન્તે; પ્રત્યેકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ ઊર્ણાયામ્ અન્તર્ધીયન્તે; અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ ઉષ્ણીષે અન્તર્ધીયન્તે
અથ તા અર્ચિષો ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવત ઊર્ણાયામ્ અન્તર્હિતાઃ; અથાયુષ્માન્ આનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ
નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્રો
વક્ત્રાન્તરાન્ નિષ્કસિતઃ કલાપઃ ।
અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાત્
દિવાકરેણોદયતા યથૈવ ॥
ગાથાશ્ ચ ભાષતે
વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા
બુદ્ધા જગત્ય્ ઉત્તમહેતુભૂતાઃ ।
નાકારણં શઙ્ખમૃણાલગૌરમ્

સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ ॥
તત્કાલં સ્વયમ્ અધિગમ્ય ધીર બુદ્ધ્યા
શ્રોતૃણાં શ્રમણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષિતાનામ્ ।
ધીરાભિર્ મુનિવૃષ વાગ્ભિર્ ઉત્તમાભિર્
ઉત્પન્નં વ્યપનય સંશયં શુભાભિઃ ।
નાકાસ્માલ્ લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ
સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ નાથાઃ ।
યસ્યાર્થે સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ ધીરાઃ
તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘાઃ ॥ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: એવમેતદ્ આનન્દ એવમ્ એતત્; નાહેતપ્રત્યયમ્ આનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ; દૃષ્ટસ્ ત્વયા અનન્દ સ વણિક્, યેન તથાગતસ્ય ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય ગોશીર્ષચન્દનં ( અ 487અ ) દત્તં દૃષ્ટો ભદન્ત; સ એષ આનન્દ વણિક્ તેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ ચન્દનો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધો ભવિષ્યતિ; અયમ્ અસ્ય દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તપ્રસાદઃ
થે હેમોર્ર્હગે દોએસ્ નોત્ સ્તોપ્, અન્દ્ જીવક પ્રેસ્ચ્રિબેસ્ થે મિલ્ક્ ઓf અ યોઉન્ગ્ wઓમન્
તથાપિ તદ્ રુધિરં પ્રઘરત્ય્ એવ; નાવતિષ્ઠતે; જીવકઃ કથયતિ: ઇદાનીં કન્યાક્ષીરેણ પરિષેકો દીયતામ્ ઇતિ; ભિક્ષવો ન જાનતે કીદૃશં કન્યાક્ષીરમ્ ઇતિ; આયુષ્માન્ આનન્દઃ કથયતિ: જીવક કીદૃશં કન્યાક્ષીરમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: યા તુ પ્રથમપ્રસવા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 173 ) નારી સાત્ર કન્યા અભિપ્રેતા; તસ્યા યત્ ક્ષીરં તત્ કન્યાક્ષીરમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ઇતિ; આયુષ્મતા આનન્દેન કન્યાક્ષીરનિમિત્તં ચતસ્રો ઽપિ પર્ષદઃ પ્રયુક્તાઃ; ભિક્ષવઃ કન્યાક્ષીરં પર્યેષિતુમ્ આરબ્ધાઃ; ભિક્ષુણ્યઃ ઉપાસકા ઉપાસિહ્યશ્ ચ ભૂયસા સર્વ એવ રાજગૃહનિવાસી જનકાયઃ સ્થાપયિત્વા દેવદત્તં દેવદત્તપક્ષ્યાંશ્ ચ; તે ચતસૃણાં પર્ષદાં જનકાયસ્ય ચ પર્યેષમાણસ્ય યૈસ્ તૈર્ ઉપાયૈઃ વિઘ્નં કુર્વન્તિ; યાવદ્ રાજગૃહે અન્યતમા પ્રથમપ્રસવા કન્યા સ્વલ્પક્ષીરા સ્વકમ્ અપિ પુરં ક્ષીરેણ ન સન્તર્પયતિ; કુતઃ પુનર્ અન્યસ્ય દાસ્યતિ? તયા શ્રુતં યથા ભગવતઃ કન્યાક્ષીરેણ પ્રયોજનમ્ ઇતિ; સા સંલક્ષયતિ: યદિ દાસ્યામિ દારકો મે સ્વલ્પપ્રાણઃ ક્ષીરવિરહાત્ પ્રાણૈર્ વિયોક્ષ્યતે; ન કેવલમ્ અયં આદીનવઃ; અયમ્ અપરઃ, દેવદત્તઃ ભગવતો દીર્ઘરાત્રં પ્રત્યર્થિકઃ પ્રત્યમિત્રઃ; તદ્વિગ્રાહિતશ્ ચ રાજા અજાતશત્રુઃ દેવદત્તપક્ષ્યાશ્ ચ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ; એતે માં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિષ્યન્તિ ઇતિ; પુનઃ સંલક્ષયતિ: કામં સ્વપ્રાણવિયોગઃ પુત્રવિયોગશ્ ચ; ન તુ દેવમનુષ્યપૂજિતસ્ય બુદ્ધસ્ય ભગવતઃ વ્યાધિદુઃખવેદનાનુભવનં યેન સર્વ એવ રાજગૃહનિવાસી જનકાયઃ સમાકુલઃ; યન્ન્વ્ અહં ક્ષીરમ્ આદાય ગચ્છેયમ્ ઇતિ; સા ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય નવે ભાજને ક્ષીરં દુગ્ધ્વા યેન ભગવાંશ્ તેનોપસંક્રાન્તા; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઉપલબ્ધં મયા ભદન્ત જીવકેન ભગવતઃ કન્યાક્ષીરમ્ ઉપદિષ્ટમ્ ઇતિ; તદ્ ઇદં કન્યાક્ષીરં પ્રગૃહ્યતાં મમાનુગ્રહાય ઇતિ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે: ભદ્રાશયા ઇયમ્ આનન્દ દારિકા; અસ્યા સકાશાદ્ ગૃહાણ ક્ષીરમ્ ઇતિ; તેન પ્રતિગૃહીતં ક્ષીરં; સા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તા
અથ ભગવાન્ વિસ્મિતમ્ અકાર્ષીત્; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતાઃ અર્ચિષઃ મુખાન્ નિશ્ચર્ય કાશ્ચિદ્ અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ; કાશ્ચિદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ
યા અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ તાઃ સઞ્જીવં કાલસૂત્રં સઙ્ઘાતં રૌરવં મહારૌરવં તાપનં પ્રતાપનમ્ અવીચિમ્ અર્બુદં નિરર્બુદમ્ અટટં હહવં હુહુવમ્ ઉત્પલં પદ્મં મહાપદ્મં નરકં ગત્વા યે ઉષ્ણનરકાસ્ તેષુ શીતીભૂત્વા નિપતન્તિ; યે શીતનરકાસ્ તેષુ ઉષ્ણીભૂત્વા નિપતન્તિ; તેન તેષાં સત્વાનાં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રભ્યન્તે; તેષામ્ એવં ભવતિ: કિં નુ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ આહોસ્વિદ્ અન્યત્રોપપન્નાઃ ઇતિ; તેષાં પ્રસાદસંજનનાર્થં ભગવાન્ નિર્મિતં વિસર્જયતિ; તેષાં નિર્મિતં દૃષ્ટ્વા એવં ભવતિ; ન હૈવ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ; નાપ્ય્ અન્યત્રોપપન્નાઃ; અપિ તુ અયમ્ અપૂર્વદર્શનઃ સત્વઃ; અસ્ય અનુભાવેન અસ્માકં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ ઇતિ; તે નિર્મિતે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય, તન્ નરકવેદનીયં કર્મ ક્ષપયિત્વા દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તિ યત્ર સત્યાનાં ભાજનભૂતા ભવન્તિ
યા ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ તાશ્ ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ યામાન્ તુષિતાન્ નિર્માણરતીન્ પરનિર્મિતવશવર્તિનઃ બ્રહ્મકાયિકાન્ બ્રહ્મપુરોહિતાન્ મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભાન્ અપ્રમાણાભાન્ આભાસ્વરાન્ પરીત્તશુભાન્ અપ્રમાણશુભાન્ શુભકૃત્સ્નાન્ અનભ્રકાન્ પુણ્યપ્રસવાન્ બૃહત્ફલાન્ અબૃહાન્ અતપાન્ સુદૃશાન્ સુદર્શનાન્ અકનિષ્ઠાન્ દેવાન્ ગત્વા અનિત્યં દુઃખં શૂન્યમ્ અનાત્મા ઇત્ય્ ઉદ્ઘોષયન્તિ; ગાથાદ્વયં ચ ભાષન્તે
આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને ।
ધુનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમ્ ઇવ કુઞ્જરઃ ॥
યો હ્ય્ અસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ ચરિષ્યતિ ।
પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ ॥ ઇતિ
અથ તા અર્ચિષસ્ ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રં લોકધાતુમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય ભગવન્તમ્ એવ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુગચ્છન્તિ; તદ્ યદિ ભગવાન્ અતીતં કર્મ વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ભગવતઃ પૃષ્ઠતો ઽન્તર્ધીયન્તે; અનાગતં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પુરસ્તાદ્ અન્તર્ધીયન્તે; નરકોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાદતલે અન્તર્ધીયન્તે; તિર્યગુપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાર્ષ્ણ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે; પ્રેતોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ પાદાઙ્ગુષ્ઠે અન્તર્ધીયન્તે; મનુષ્યોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ જાનુનોર્ અન્તર્ધીયન્તે; બલચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ વામે કરતલે અન્તર્ધીયન્તે; ચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ દક્ષિણે કરતલે અન્તર્ધીયન્તે; દેવોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ નાભ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે; શ્રાવકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ આસ્યે ઽન્તર્ધીયન્તે; પ્રત્યેકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ ઊર્ણાયામ્ અન્તર્ધીયન્તે; અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ ઉષ્ણીષે અન્તર્ધીયન્તે
અથ તા અર્ચિષો ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવત ઊર્ણાયામ્ અન્તર્હિતાઃ; અથાયુષ્માન્ આનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ
નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્તો
વક્ત્રાન્તરાન્ નિષ્કસિતઃ કલાપઃ ।
અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાત્
દિવાકરેણોદયતા યથૈવ ॥
ગાથાશ્ ચ ભાષતે
વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા
બુદ્ધા જગત્ય્ ઉત્તમહેતુભૂતાઃ ।
નાકારણં શઙ્ખમૃણાલગૌરમ્
સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ ॥
તત્કાલં સ્વયમ્ અધિગમ્ય ધીર બુદ્ધ્યા
શ્રોતૃણાં શ્રમણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષિતાનામ્ ।
ધીરાભિર્ મુનિવૃષ વાગ્ભિર્ ઉત્તમાભિર્
ઉત્પન્નં વ્યપનય સંશયં શુભાભિઃ ।
નાકાસ્માલ્ લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ
સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ નાથાઃ ।
યસ્યાર્થે સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ ધીરાઃ
તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘાઃ ॥ ઇતિ

ભગવાન્ આહ: દૃષ્ટસ્ ત્વયા અનન્દ સા દારિકા, યયા મમાન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્યક્ષીરં દત્તં દૃષ્ટા ભદન્ત; એષા સા આનન્દ દારિકા અનેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ ક્ષીરપ્રદો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધો ભવિષ્યતિ; અયમ્ અસ્યા દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તપ્રસાદઃ ઇતિ
દશબલકાશ્યપ સ્તોપ્સ્ થે હેમોર્ર્હગે

તથાપિ તદ્ રુધિરં પ્રઘરત્ય્ એવ; નાવતિષ્ઠતે; નાનાદેશનિવાસિનો ભિક્ષવઃ અભ્યાગતાઃ ભગવત એવંવિધમ્ આબાધં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 174 ) શ્રુત્વા અન્યે ચ શ્રાદ્ધા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ; તત્ર કેચિદ્ અગદાન્ વ્યાહરન્તિ; કેચિન્ મન્ત્રૈશ્ ચિકિત્સાં કુર્વન્તિ; આયુષ્માન્ દશબલકાશ્યપઃ સત્યોપયાચનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ
સમં તે ભગવંશ્ ચિત્તં પુત્રેષ્વ્ અપિ અરિષ્વ્ અપિ ।
અનેન સત્યવાક્યેન તિષ્ઠ ક્ષતજ મા સ્રવ ॥ ઇતિ
સત્યોપયાચનસમન્તરમ્ એવ તદ્ રુધિરં સ્થિતં; ભિક્ષવઃ પ્રમુદિતમનસઃ સંવૃત્તાઃ ભિક્ષુણ્યઃ ઉપાસકાઃ ઉપાસિક્યઃ ભૂયસા સર્વ એવ રાજગૃહનિવાસી જનકાયઃ સ્થાપયિત્વા દેવદત્તાજાતશત્રૂ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાંશ્ ચ; ભગવાન્ જાનન્ન્ એવ યો યથા ચિકિત્સાં કરોતિ, તસ્ય તથાનુમોદતે, તેષાં કુશલમૂલબીજાવરોપણાર્થં
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા આયુષ્મતા દશબલકાશ્યપેન સત્યોપયાચનયા સ્રવદ્ રુધિરં વિધારિતમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ અહમ્ અનેન વિષકૃતેન પર્યાકુલીકૃતો નિર્વિષીકૃતઃ; તચ્ છ્રૂયતાં
થે સ્તોર્ય્ ઓf ધર્મકામ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દશબલકાશ્યપ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્ય કર્વટકસ્ય નાતિદૂરે ઉદ્યાનં મૂલકન્દપુષ્પફલસલિલસંપન્નં નાનાવિહગનિકૂજિતં; તત્ર ઋષિઃ પ્રતિવસતિ ફલમૂલામ્બુભક્ષઃ અજિનવલ્કલવાસાઃ વિદ્યામન્ત્રધારી ચ; તસ્મિંશ્ ચ કર્વટકે ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; તસ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; સ ઉન્નીતો વર્ધિતો મહાન્ સંવૃત્તઃ; સ ચંક્રમ્યમાણઃ ( અ 488બ્ ) સ્થિતો શયિતો વા કુશલં ચિત્તમ્ અતિકુશલં ચ કર્મ કરોતિ; તસ્ય જનકાયેન ધર્મકામ ઇતિ સંજ્ઞા કૃતા; સ કિંકુશલગવેષિતયા કર્વટકાન્ નિષ્ક્રમ્ય કાલાનુકાલં તસ્ય ઋષેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રામતિ; ઉપસ્થાનં ચાસ્ય કરોતિ; તપસ્વિન ઉપસંક્રામતીતિ તાપસસ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 175 ) તાપસ ઇતિ સંવૃત્તા; તસ્યાપરેણ સમયેન વિષકૃતમ્ ઉત્થિતં; સો ઽનેકૈર્ અગદમન્ત્રપ્રયોગૈશ્ ચિકિત્સ્યતે; ન ચાસૌ વ્યાધિર્ ઉપશમં ગચ્છતિ; સ માતાપિતૃભ્યાં તસ્ય ઋષેઃ સકાશમ્ ઉપનીતઃ; મહર્ષે ઉપસ્થાયકસ્ તે વિષકૃતેન પ્રાણૈર્ વિયુજ્યતે; ચિકિત્સાં કુરુષ્વ ઇતિ; સ સત્યોપયાચનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ
સમં તે દારક ચિત્તં મિત્રેષ્વ્ અપિ રિપુષ્વ્ અપિ ।
અનેન સત્યવાક્યેન નિર્વિષો ભવ દારક ॥ ઇતિ
સ સત્યોપયાચનકાલસમનન્તરમ્ એવ નિર્વિષીકૃતઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ દારકઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ ઋષિઃ એષ એવ સ દશબલકાશ્યપઃ; તદાપ્ય્ અહમ્ અનેન સત્યોપયાચનેન સ્વસ્થીકૃતઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અહમ્ અનેન સત્યોપયાચનેન સ્વસ્થીકૃતઃ
થે દિસપ્પોઇન્ત્મેન્ત્ ઓf દેવદત્ત
દેવદત્તો દુઃખી દુર્મના વિપ્રતીસારી ચિન્તયતિ: વ્યર્થં મયા શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય શિલા ક્ષિપ્તા; ન ચ શ્રમણો ગૌતમઃ પ્રઘાતિતઃ; મહાજનપ્રતિસંવિદિતો જાતઃ ઇતિ; સ વૃક્ષમૂલં ગત્વા ચિન્તાપરઃ કૃતકેન પર્યઙ્કં બધ્વા અવસ્થિતઃ; ભિક્ષવઃ સ્થાનસ્થાનેષ્વ્ અવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ: પશ્વ ભદન્ત ઈદૃશઃ ક્રૂરાશયો દેવદત્તઃ, યેન ભગવતઃ પ્રવ્રજિતસ્યાપિ પરાક્રાન્તમ્; ઉપરિષ્ટાત્ શિલા ક્ષિપ્તા ઇતિ; કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ કથયન્તિ: કિં ભવન્તો યદ્વા તદ્વા અસમીક્ષ્ય કથયન્તિ નનુ પશ્યત દેવદત્તમ્ અસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે; ચતુર્થં ધ્યાનં સમાપન્નઃ મહાત્માસૌ; કથમ્ એવં કરિષ્યતિ ઇતિ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત અમી કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ આત્મના અલજ્જિનઃ અલજ્જિનો દેવદત્તસ્ય વર્ણં ભાષન્તે ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ એતે અલજ્જિન અલજ્જિનો વર્ણમ્ અભાષન્ત; તચ્ છ્રૂયતાં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 176 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ જચ્કલ્ અન્દ્ અ ચ્રોw
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત, એત્ચ્.)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો રાજગૃહીયકૈર્ મનુષ્યૈઃ રાજ્ઞા ચ કેનચિત્ કારણેન ક્રિયાકારં કૃત્વા દ્વે શ્મશાને વ્યવસ્થાપિતે, એકસ્મિન્ પ્રદેશે પુરુષાશ્ છોરયિતવ્યાઃ એકસ્મિન્ સ્ત્રિયઃ ઇતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન પણ્ડકઃ કાલગતઃ; સ ન એકસ્મિન્ શ્મશાને અવકાશં લભતે, ન દ્વિતીયે; રાજગૃહસ્યાન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે ઉદ્યાનં મૂલકન્દપુષ્પફલસલિલસંપન્નં નાનાવિહગનિકૂજિતં; તસ્મિંશ્ ચ ખુસ્તશિરા ઋષિઃ પ્રતિવસતિ; ફલમૂલામ્બુભક્ષઃ અજિનવલ્કલવાસાઃ; તસ્મિંશ્ ચ પ્રદેશે ત્રિકણ્ટકેદારૈરણ્ડવૃક્ષાશ્ ચ સન્તિ; તત્ર સ પણ્ડકો છોરિતઃ; કુણપગન્ધેન સૃગાલ આગતઃ; ( અ 489અ ) સ તં પણ્ડકં ભક્ષયિતુમ્ આરબ્ધઃ; કાકશ્ ચ એરણ્ડવૃક્ષાગ્રતસ્ તિષ્ઠતિ; તસ્ય બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના: સૃગાલસ્ય વર્ણં ભાષે; કદાચિદ્ ભક્ષિતશેષં દદ્યાદ્ ઇતિ; સ તસ્ય ગાથયા વર્ણં ભાષિતુમ્ આરબ્ધઃ:
સિંહસ્ય તે યથા ગ્રીવા ઋષભસ્ય યથા કટિઃ ।
મૃગરાજ નમસ્ તુભ્યં ભુક્તશેષં લભેમહિ ॥ ઇતિ
સૃગાલો વ્યવલોક્ય પ્રત્યભાષત
કો ઽયં દ્રુમવરાગ્રે ઽસ્મિન્ દ્વિજાનાં પ્રવરઃ ખલુ ।
અવભાસ્ય દિશઃ સર્વાઃ ભ્રાજતે રત્નપિણ્ડવત્ ॥ ઇતિ
કાકઃ કથયતિ
અહમ્ અસ્મિ મહાભાગ દર્શનાર્થં ત્વાગતઃ ।
મૃહરાજ નમ્સ્ તુભ્યં ભુક્તશેષં લભેમહિ ॥ ઇતિ
સૃગાલઃ કથયતિ
મયૂરકણ્ઠસ્ ત્વમ્ અસિ વાયસ પ્રિયદર્શન ।
આક્રન્દચારિણાં શ્રેષ્ઠ એહિ ભુઙ્ક્ષ્વ યથાસુખં ॥ ઇતિ
સો ઽવતીર્ણઃ સૃગાલેન સહ કુણપં ભક્ષયન્ તેન ઋષિણા દૃષ્ટઃ; સ ગાથાં ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 177 )
ચિરસ્ય બત પશ્યામિ સમાગમમ્ અલજ્જિનોઃ ।
વૃક્ષાધમસ્ય ચ્છાયાયાં ભુઞ્જતે કુણપં સહ ॥ ઇતિ
કાકેન શ્રુતં; સ સામર્ષં ગાથાં ભાષતે
યદિ સિંહો મ્યૂરશ્ ચ ભુઞ્જતે વરજાઙ્ગલમ્ ।
કિમ્ અત્ર ખુસ્તશિરસઃ પરદત્તોપજીવિનઃ ॥ ઇતિ
ઋષિર્ અપિ જાતામર્ષો ગાથાં ભાષતે
પક્ષિણામ્ અધમઃ કાકઃ જમ્બુકશ્ ચ ચતુષ્પદામ્ ।
એરણ્ડશ્ ચાપિ વૃક્ષાણાં મૌષ્યાનાં ચ પણ્ડકઃ ।
હીનાસ્ ત્રિકણ્ટકેદારાઃ પશ્યાલજ્જિસમાગમમ્ ॥ ઇતિ
તતઃ કાકો ભૂયસ્યા માત્રયા સંજાતામર્ષો ઋષેર્ અગ્નિશરણં પ્રવિશ્ય વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધો ન પશ્યતિ કિંચિત્; કમણ્ડલું ભઙ્ક્ત્વા નિષ્પલાયિતઃ; યાવદ્ અસૌ ઋષિર્ અગ્નિશરણં પ્રવિશ્ય પશ્યતિ કમણ્ડલું ભગ્નં; સ સંલક્ષયતિ: તસ્યૈતદ્ દુષ્કાકસ્ય કર્મ નાન્યસ્ય; ઇતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે

ન રોચ્યાસ્ તાદૃશાઃ કેચિદ્ અલજિનાઃ ક્રૂરાશયાઃ ।
દૂષિતં ચાગ્નિશરણં ભગ્નશ્ ચાપિ કમણ્ડલુઃ ॥
અવર્ણાર્હો ન વર્ણાર્હઃ ન વાચ્યં ખલુ સર્વથા ।
કિંચિન્ મતિમતા નિત્યં તૂષ્ણીંભાવઃ સુખાવહઃ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ ઋષિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; સૃગાલો દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન, કાકઃ કોકાલિકઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એતાવ્ અલજ્જિનૌ અલજ્જિનોર્ વર્ણમ્ અભાષાતામ્; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એતાવ્ અલજ્જિનૌ અલજ્જિનોર્ વર્ણં ભાષેતે
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કુત્ર ભદન્ત ભગવતો દેવદત્તસ્ય ચ તત્પ્રથમતો વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે ત્wઓ બિર્દ્સ્ ધર્મ અન્દ્ અધર્મ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો દ્વૌ જીવજીવકૌ એકેન કાયેન સમુદ્રતીરે પ્રતિવસતઃ ધર્મશ્ ચાધર્મશ્ ચ; યાવદ્ અધર્મો મિદ્ધમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 178 ) અવક્રાન્તઃ; ધર્મો જાગર્તિ; તેન અમૃતફલમ્ ઉહ્યમાનં દૃષ્ટં; તેન તદ્ ગૃહીતં; સ સંલક્ષયતિ: કિં તાવદ્ એનમ્ ઉત્થાપયિષ્યામિ? આહોસ્વિદ્ ભક્ષયામિ? ઇતિ; ભૂયઃ સંલક્ષયતિ: ભક્ષયામિ: એકસ્મિન્ન્ એવ શરીરે વિપક્ષ્યતે ઇતિ; સ તેન નોત્થાપિતઃ; સ્વયમ્ એવ ( અ 489બ્ ) ભક્ષિતઃ; સ પ્રતિબુદ્ધઃ; તસ્મિન્ પ્રદેશે ધર્મસ્ય અંર્તફલોદ્ગારઃ ઉત્થિતઃ; અધર્મેણ ઘ્રાતઃ; સ કથયતિ: કસ્ય એષ ઉદ્ગારઃ ઇતિ; સ કથયતિ: અમૃતફલસ્ય; કુત્ર લબ્ધં?; સ કથયતિ: મયા તવ સુપ્તસ્ય અમૃતફલં લબ્ધં; તન્ મયા ભક્ષિતં; ત્વં નોત્થાપિતઃ: એકસ્મિન્ન્ એવ શરીરે વિપક્ષ્યતે ઇતિ; સ કથયતિ: ન શોભનં કૃતમ્; અહમ્ અપિ કાલજ્ઞો ભવિષ્યામિ ઇતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ધર્મો મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; અધર્મો જાગર્તિ; તેન વિષફલમ્ ઉહ્યમાનં દૃષ્ટં; તેન તદ્ ભક્ષિતં; તાવ્ ઉભાવ્ અપિ મૂર્ચ્છિતૌ; અધર્મો વિષફલેન પર્યાકુલીકૃતઃ કથયતિ: તત્ર તત્રોપપદ્યેય, યત્ર યત્ર જન્મનિ તવ વધકઃ સ્યાં પ્રત્યર્થિકઃ પ્રત્યમિત્રઃ ઇતિ; ધર્મઃ કથયતિ: અહમ્ અપિ યત્ર યત્રોપપદ્યેય, તત્ર તત્ર જન્મનિ તવ મૈત્ર્યુપસંહારં કુર્યામ્ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ ધર્મઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસાવ્ અધર્મઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તત્રાયં મમ તત્પ્રથમતો વિરૂક્ષિતઃ; અહં ચાસ્ય મૈત્રેણ ચિત્તેનાવસ્થિતઃ; ભૂયો ઽપ્ય્ અયં યથા મમ વિરૂક્ષિતઃ, અહં ચાસ્ય મૈત્રચિત્તઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf સૂર્યનેમિ થે પોએત્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં સર્જરસો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ યાવદ્ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તેન ભૂમ્યન્તરસ્ય રાજ્ઞઃ સકાશાદ્ દારિકા લબ્ધા; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ સા દારિકા કાલાન્તરેણ આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ સૂર્યોદયે પ્રસૂતા; દારકો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 179 ) જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્ય્તે કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ ઇતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: અયં દારકઃ સૂર્યોદયે જાતઃ; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય સૂર્યનેમીતિ નામ; તસ્ય સૂર્યનેમીતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; સૂર્યનેમી દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યાં; સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેન અન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્; સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ સઙ્ખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયાં; યાનિ રાજ્ઞાં ક્ષત્રિયાણાં મૂર્ધાભિષિક્તાનાં જનપદૈશ્વર્યસ્થામવીર્યમ્ અનુપ્રાપ્તાનાં મહાન્તં પૃથિવીમણ્ડલમ્ અભિનિર્જિત્ય અધ્યાવસતાં પૃથગ્ ભવન્તિ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ તદ્યથા હસ્તિગ્રીવાયામ્ અશ્વપૃષ્ઠે રથે ત્સરૌ ધનુષિ અપયાને નિર્યાણે અંકુશગ્રહે પાશગ્રહે તોમરગ્રહે છેદ્યે ભેદ્યે વેધ્યે મુષ્ટિબન્ધે પાદબન્ધે શિખાબન્ધે દૂરવેધે શબ્દવેધે મર્મવેધે અક્ષૂણવેધે દૃઢપ્રહારિતાયાં પઞ્ચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવી સંવૃત્તઃ; સ પિત્રા યૌવરાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ ( અ 490અ ) સર્જરસસ્ય રાજ્ઞઃ અગ્રમહિષી ધર્મા નામ; અગ્રામાત્યશ્ ચ ગોનિષાદો નામ્ના; તસ્મિંશ્ ચ રાજા અત્યર્થં વિશ્વસ્તઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન રાજા સર્જરસઃ ધર્મયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ધર્મા આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતા: પુત્રં જનયિષ્યતિ; સ રાજાનં જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય સ્વયમ્ એવ પટ્ટે બધ્વા રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યં કારયિષ્યતિ ઇતિ; યાવદ્ રાજા સર્જરસઃ ગ્લાનઃ સંવૃત્તઃ; સ ઉપસ્થીયતે મૂલગણ્ડપત્રપુષ્પફલભૈષજ્યૈઃ; ન ચાસૌ વ્યાધિર્ ઉપશમં ગચ્છતિ; શરીરાવસ્થા પરિચ્છિન્ના; સ સંલક્ષયતિ: મમાત્યયાત્ સૂર્યનેમી રાજા ભવિષ્યતિ; નિયતમ્ અસૌ ધર્માં ઘતયિષ્યતિ; કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલં; ઇતિ ભૂયઃ સ સંલક્ષ્યતિ: અયમ્ અમાત્યો ગોનિષાદઃ મયા પ્રણીતૈર્ ભોગૈઃ સંવિભક્તઃ, પ્રતિપાલિતશ્ ચ; અસ્ય ધર્માં સમર્પયામિ ઇતિ; તેન ગોનિષાદ આહૂયોક્તઃ:મમ ધર્મા અગ્રમહિષી: ત્વં ચાગ્રામાત્યઃ; મમ શરીરાવસ્થા પરિચ્છિન્ના; નિયતમ્ અહં પ્રાણાઇર્ વિયોક્ષ્યે; ત્વયા મત્પ્રિયતયા તથા અનુષ્ઠેયં યથા ધર્મા સૂર્યનેમિના જીવિતાન્ ન વ્યપરોપ્યતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 180 ) ઇતિ; સ કથયતિ: દેવ તદ્ અપિ ન શક્યં તે કર્તુમ્; અલ્પોત્સુકો ભવતુ દેવઃ; તથા કરિષ્યે યથા ન પ્રઘાત્યતે ઇતિ
સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાઃ સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તાઃ મરણાન્તં ચ જીવિતમ્ ॥

ઇતિ રાજા સર્જરઃ કાલગતઃ; સ છત્રધ્વજપતાકાદિશોભયા મહતા સત્કારેણ ધ્યાપિતઃ; સૂર્યનેમી મહારાજઃ મહારાજાભિષેકેણ અભિષિક્તઃ; તેનામાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા; ધર્માં ઘાતયત ઇતિ; ગોનિષાદઃ કથયતિ: દેવ કિમ્ અસમીક્ષ્ય પ્રઘાત્યતે? ન જ્ઞાયતે કિં દારકં જનયિષ્યતિ? ઉત દારિકામ્ ઇતિ; તદ્ યદિ દારકં જનયિષ્યતિ સ એવ જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્યતે ઇતિ; સૂર્યનેમી રાજા કથયતિ: એવં ભવતુ; ત્વયૈવ સંરક્ષ્યા ઇતિ; તેન ગૃહે સ્થાપિતા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; તસ્મિન્ન્ એવ દિવસે કૈવર્તી પ્રસૂતા; તસ્યા દારિકા જાતા; સ જાતમાત્ર એવ કૈવર્તીં ધનેન પ્રલોભ્ય પરિવર્તિતઃ; ગોનિષાદેન રાજ્ઞો નિવેદિતં: દેવ ધર્મા પ્રસૂતા; દારિકા જાતા ઇતિ; રાજા કથયતિ: શોભનં; મુક્તાઃ સ્મઃ ઇતિ; સ દારકઃ કૈવર્ત્યા આપાયિતઃ પોષિતઃ સંવર્ધિતઃ મહાન્ સંવૃત્તઃ; લિપ્યક્ષરાણિ પાઠિતઃ; કાવ્યં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; તસ્ય કવિઃ કૈવર્તદારકઃ કવિઃ કૈવર્તદારકઃ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; ગોનિષાદેન ધર્માયાઃ સમાખ્યાતં: પુત્રસ્ તે કાવ્યકર્તા સંવૃત્તઃ ઇતિ; સા કથયતિ: પશ્યામિ તાવત્ કીદૃશઃ ઇતિ; સ કથયતિ: અલં; કિં તેન દૃષ્ટેન ઇતિ; સા કથયતિ: પુત્રાભિલાષિણી આકાંક્ષત્ય્ એવ દર્શનં નાવતિષ્ઠતે ઇતિ; તસ્યા ગોનિષાદેન અવશ્યનિર્બન્ધં જ્ઞાત્વા ઉપાયસંવિધાનેન મત્સ્યાં કૃત્વા પ્રવેશિતઃ; સ પ્રવિશન્ન્ એવ નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતઃ: ( અ 490બ્ ) એષ કવિઃ કૈવર્તદારકો રાજાનં જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય, સ્વયમ્ એવ પટ્ટાં બધ્વા રાજ્યં કારયિષ્યતિ ઇતિ; રાજ્ઞા શ્રુતં; તેનામાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ગૃહ્ણીત યથા ન પરિભ્રશ્યતે ઇતિ; તેન કર્ણપરમ્પરયા શ્રુતં; સ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ નિષ્પલાયમાનો વૃદ્ધયુવત્યા ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; સ તયા ગોપાયિતઃ; તતો હરિદ્રતૈલેન ગાત્રાણિ મ્રક્ષયિત્વા મંચે આરોપ્ય મૃત ઇતિ કૃત્વા નિષ્કાસિતઃ; સ ચ શ્મશાને છોરિતઃ; ઉત્થાય નિષ્પલાયિતઃ; તસ્મિન્ પ્રદેશે અન્યતમઃ પુરુષઃ પુષ્પફલાનિ પર્યેષતે; તેનાસૌ નિષ્પલાયમાનો દૃષ્ટઃ; તસ્ય પૃષ્ઠતશ્ ચારકપુરુષાઃ પ્રધાવિતાઃ; તૈર્ અસૌ પુરુષઃ પૃષ્ટઃ: ભો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 181 ) પુરુષ ન ત્વયા ઈદૃશઃ પ્રમાણેન વર્ણેન ચ અનેન પથા ગચ્છન્ કશ્ચિન્ મનુષ્યો દૃષ્ટઃ? સ કથયતિ: દૃષ્ટઃ; અનેન પથા ગચ્છત ઇતિ; તે તસ્ય પૃષ્ઠતો ઽનુબદ્ધાઃ; સો ઽન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે રજકસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; તસ્ય ચ યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; ચારકપુરુષૈઃ કર્વટકો વિચારયિતુમ્ આરબ્ધઃ; રજકેન વસ્ત્રવરણ્ડેન વેષ્ટયિત્વા ગર્દભે આરોપ્ય કર્વટકાન્ નિષ્કાસિતઃ; સ્નાનશાલાયાં નિત્વા મુક્તઃ; ઉત્થાય ચતુર્દિશં વ્યવલોક્ય નિષ્પલાયિતઃ; તત્રાપ્ય્ અન્યતરેણ પુરુષેણ દૃષ્ટઃ; તેન ચારકપુરુષાણાં નિવેદિતં; ભવન્તો યદર્થં યૂયં કર્વટકં પ્રત્યવેક્ષથ, અસૌ પુરુષઃ અનેન પથા ગતઃ; ગચ્છત શીઘ્રમ્ ઇતિ; તે સંપ્રસ્થિતાઃ; સો ઽપ્ય્ અપરસ્મિન્ ગ્રામે ચર્મકારગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; તસ્ય તેન યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; સ કથયતિ: પૃષ્ઠતો મુખે ઉપાનહૌ કુરુ ઇતિ; સ કથયતિ: ન મયા કદાચિદ્ એવંરૂપા ઉપાનહા કૃતપૂર્વા; સ ગાથાં ભાષતે
નાનામતયો હ્ય્ અનેકરૂપાસ્
તુલિતાસ્ તે તુલયા હિ નૈકયાપિ ।
વનવં કુરુ ચર્મકાર મે ત્વં
યત્ પૃષ્ઠં તદ્ ઇહ મમાગ્રતઃ કુરુષ્વ ॥ ઇતિ

તેનાસૌ ચર્મકારઃ શિક્ષિતઃ; ચર્મકારેણ તાદૃશ્યૌ ઉપાનહૌ કૃતે; કુડ્યપરિક્ષિપ્તો ઽસૌ કર્વટકઃ; સ તેન ઉપાનહૌ પ્રાવૃત્ય ઉપચ્છિદ્રેણ નિષ્પલાયિતઃ; ચારકપુરુષાઃ ઉપાનહા અનુસૃત્ય કર્વટકમ્ અન્વાહિણ્ડન્તે; સો ઽપિ નિષ્પલાયમાનઃ ઉદકં પ્રવિષ્ટઃ, નાગૈર્ નાગભવનં પ્રવેશિતઃ; રાજ્ઞા શ્રવપરમ્પરયા શ્રુતં યથા અસૌ નાગૈર્ નાગભવનં પ્રવેશિતઃ ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તો યે મદ્વિષયનિવાસિનઃ આહિતુણ્ડિકાઃ, તે સર્વે મત્સકાશે આનેયાઃ ઇતિ; તૈઃ સર્વે વિષયનિવાસિનઃ આહિતુણ્ડિકાઃ રાજ્ઞઃ ઉપનીતાઃ; રાજ્ઞા તેષામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તો ગચ્છત; અમુષ્મિન્ નાગભવને નાગમ્ ઉદ્ધરત ઇતિ; એવં દેવેતિ સર્વે આહિતુણ્ડિકાઃ રાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય તન્નાગભવનં ગતાઃ; અન્યતરસ્યાં ચાટવ્યાં પિઙ્ગલો નામ યક્ષો માંસરુધિરભક્ષઃ; તસ્ય ભયાત્ શ્વાપદા અપિ તમ્ અટવીં પરિત્યજન્તિ; કિમ્ ઉત મનુષ્યાઃ સા પિઙ્ગલાટવીતિ પ્રકાશા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 182 ) સંવૃત્તા; આહિતુણ્ડિકેન સ નાગસ્ તથા મન્ત્રબલાધાનાદ્ ઉપદ્રુતો યથા ( અ 491અ ) સન્ત્રસ્તઃ પિઙ્ગલાટવ્યાં છોરિતો ન શક્તસ્ તામ્ અતિક્રામયિતું; નાગાઃ સંજલ્પં કુર્વન્તિ: ન શોભનમ્ અસ્માભિઃ કૃતં યદ્ અસૌ પિઙ્ગલાટવીં નાતિક્રામિતઃ; સો ઽપિ પિઙ્ગલેન યક્ષેણ પ્રઘાત્યતે; વયં ચ તદર્થમ્ અભિદ્રુતાઃ; કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ; સ નાગરાજઃ કથયતિ: એતમ્ અર્થમ્ આહિતુણ્ડિકાનાં નિવેદયામઃ ઇતિ; તૈર્ આહિતુણ્ડિકાનાં સમાખ્યાતં: ભવન્તો યદર્થં વયમ્ આકુલીક્રિયામહે, સો ઽસ્માભિર્ અર્થતઃ પ્રઘાતિત એવ, યત્ પિઙ્ગલાટવ્યાં સમુત્સૃષ્ટઃ ઇતિ; આહિતુણ્ડિકૈઃ રાજ્ઞ એતત્ પ્રકરણં સમાખ્યાતં; રાજા કથયતિ: યદ્ય્ અપ્ય્ એવં તથાપિ સમન્વેષ્યતામ્ ઇતિ; સ પિઙ્ગલાટવ્યામ્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; પિઙ્ગલશ્ ચ યક્ષઃ અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે કુક્કુરૈઃ પરિવૃતસ્ તિષ્ઠતિ; તેનાસૌ કુક્કુરૈશ્ ચ દૂરત એવ દૃષ્ટઃ; સ સંલક્ષયતિ: કિં મમાનેન મૃતપ્રવૃત્તિઃ શ્રુતા? યેનાયમ્ અત્ર પ્રવિષ્ટ ઇતિ; તેન તસ્ય કુક્કુરા ઉત્સૃષ્ટાઃ; સ નિષ્પલાયમાનો વૃક્ષમ્ અભિરૂઢઃ; કુક્કુરાઃ પિઙ્ગલશ્ ચ વૃક્ષસ્યાધસ્તાદ્ વ્યવસ્થિતાઃ; પિઙ્ગલઃ કથયતિ: ભોઃ પુરુષ ન ત્વયા શ્રુતં પિઙ્ગલાટવ્યાં પિઙ્ગલો નામ અમનુષ્યકઃ પ્રતિવસતિ; યસ્ તત્ર પ્રવિશતિ સ તં પ્રઘાતયતિ ઇતિ; પ્રાપ્તસ્ તે કાલઃ; અવતર ઇતિ; સ કથયતિ: યાવજ્ જીવામિ તાવત્ તિષ્ઠામિ ઇતિ; પિઙ્ગલયક્ષઃ અવસક્તિકાં બધ્વા નિર્બન્ધેનાવસ્થિતઃ; સ પ્રચાલયિતુમ્ આરબ્ધઃ; તેન તસ્યોપરિ વસ્ત્રં ક્ષિપ્તં; કુક્કુરાઃ સંલક્ષયન્તિ: સ એવાયં મનુષ્યઃ પતિતઃ ઇતિ; તે પિઙ્ગલં યક્ષં ભક્ષયિત્વા પ્રક્રાન્તાઃ; સ વૃક્ષાત્ શનૈર્ અવતીર્ય પ્રક્રાન્તઃ તેન તેનાન્વાહિણ્ડન્; સ સંલક્ષયતિ: મમ માતુલઃ ઋષીણાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તસ્ય સકાશં ગચ્છામિ ઇતિ; તસ્ય ચ ઋષેર્ અન્યતમસ્મિન્ પર્વતે ઉદ્યાનં મૂલપુષ્પફલસલિલસંપન્નં વિવિધતરુષણ્ડમણ્ડિતં નાનાવિહગનિકૂજિતં; સો ઽનુપૂર્વેણ શ્રવપરમ્પરયા તસ્ય રિષેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; જ્ઞાતિસમ્બન્ધમ્ આખ્યાયાવસ્થિતઃ; તત્રાપિ ચારકપુરુષૈઃ સમન્વિષ્ટઃ; તે તં ગ્રહીતુમ્ આરબ્ધાઃ; તેન પર્વતપ્રપાતાદ્ આત્મા મુક્તઃ; સ પતન્ન્ અન્યતમેન પુરુષેણ શિખાયાં ગૃહીતાઃ; શિખા ઉત્પટિતા; સ પતિતઃ; તે સંલક્ષયન્તિ: મૃતો ઽયં; ગચ્છામઃ ઇતિ તે શિખામ્ આદાય રાજ્ઞઃ સકાશં ગતાઃ કથયન્તિ: ( સ્બ્વ્ ઇઇ 183 ) દેવ પ્રઘાતિતો ઽસૌ કવિઃ; ઇયમ્ અસ્ય શિખા ઇતિ; રાજા પરિતુષ્ટઃ; તેન તે ભોગૈઃ સંવિભક્તાઃ; અથ યા દેવતા ઋષેર્ ઉદ્યાનનિવાસિની, તયા તસ્ય રિષેઃ સમાખ્યાતં: ભાગિનેયસ્ તે કૃચ્છ્રસઙ્કટસંબાધપ્રાપ્તઃ; ન સમન્વાહરસ્? ઇતિ; સ કથયતિ: યદિ મયા ન સમન્વાહૃતો ઽભવિયત્ પ્રાણૈર્ વિયુક્તઃ અભવિષ્યદ્ ઇતિ; સ ઋષિર્ વિદ્યામન્ત્રધારી; ઈદૃશીં વિદ્યાં જાનીતે યયા પુરુષઃ સ્ત્રી ભવતિ સ્ત્રી પુરુષો ભવતિ; સ તેન તાં વિદ્યાં ગ્રાહિતઃ; ઉક્તશ્ ચ: ગચ્છેદાનીમ્; અકુતોભયો વિહર ઇતિ; સો ઽન્યં પ્રતિરૂપં સ્ત્રીવેષં ( અ 491બ્ ) વિદ્યયા અભિનિર્માય વારાણસીં ગત્વા રાજકીયે ઉદ્યાને સ્થિતઃ; ઉદ્યાનપાલૈર્ દૃષ્ટઃ; પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતાઃ; તૈર્ લઘુ લઘ્વ્ એવ ગત્વા સૂર્યનેમિનો રાજ્ઞઃ સમાખ્યાતં: દેવ એવંરૂપયૌવનસંપન્ના સ્ત્રી ઉદ્યાને તિષ્ઠતિ
ઇતિ; તેનાજ્ઞા દત્તા આનીયતામ્ ઇતિ; સા મહતા શ્રીસમુદાયેન રાજકુલં પ્રવેશિતા; રાજા સૂર્યનેમિસ્ તયા સાર્ધમ્ અતીવ સંરક્તઃ; તતસ્ તયા અવસરં જ્ઞાત્વા રહસિ સ્થિતો જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ; પુનશ્ ચ વિદ્યાં પરિવર્ત્ય પુરુષઃ સંવૃત્તઃ; તતઃ સ્વયમ્ એવ પટ્ટં બધ્વા ગોનિષાદસ્યામાત્યસ્ય નિવેદ્ય રાજ્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે
નાસૌ હતો યય શિરો ન છિન્નં
ભૂયસ્ સ ઉત્થાય કરોતિ કર્મ ।
સ વૈ હતો શબ્દહતેન તેન
કવિના યથા સર્જરસ્ય પુત્રઃ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ સૂર્યનેમી રાજા સર્જરસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ કવિઃ કૈવર્તદારકઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ મમ વૈરપ્રસક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ મમ વૈરપ્રસક્તઃ; ભૂયો ઽપિ યથૈષ મમ વૈરાનુબદ્ધસ્ તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે ત્wઓ જેwએલ્લેર્સ્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે દ્વૌ મણિકારૌ પ્રતિવસતઃ; તયોઃ રથ્યા વિભક્તા ગૃહં ચ; તેન ખલુ સમયેન અન્યતમઃ પરિક્ષીણવિભવો વણિક્; સ મણિભાજનમ્ આદાય તં કર્વટકમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તતો માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય એકસ્ય મણિકારસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ કથયતિ: ઇદં મણિભાજ્નમ્ અર્ઘં કુરુષ્વ ઇતિ; તેન સ્વલ્પં મૂલ્યં કૃતં; સ કથયતિ: કિમ્ એવં કથયસિ? યદ્ય્ અપિ અહં ભોગેભ્યઃ પરિભ્રષ્ટઃ ન તુ પ્રજ્ઞયા; જાનામ્ય્ અહમ્ એવાસ્ય મૂલ્યમ્ ઇતિ; સ તસ્ય સકાશમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 184 ) ઉપસંક્રમ્ય દ્વિતીયસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ કથયતિ: ઇદમ્ મણિભાજનં; મૂલ્યમ્ અસ્ય કુરુષ્વ ઇતિ; તેન તસ્ય પુષ્કલં મૂલ્યં કૃતં; સ પરિતુષ્ટઃ કથયતિ: ગૃહાણા, દેહિ મૂલ્યમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: નાસ્તિ મે એતાવન્ મૂલ્યમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: યદ્ અસ્તિ તદ્ અનુપ્રયચ્છ ઇતિ; તેન ગૃહીતં; તેનાન્યેન મણિકારેણ શ્રુતં; સ સંજાતામર્ષસ્ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; મયૈતત્ પૂર્વં ગૃહં નીતં; મયા ચાસ્ય મૂલ્યં કૃતં; ત્વં કસ્માદ્ ગૃહ્ણીષે? ઇતિ; તયોઃ પરસ્પરં વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નમ્
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ મણિકારઃ યેન મણિભાજનસ્ય સ્વલ્પં મૂલ્યં કૃતમ્ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ દ્વિતીયો મણિકારઃ યેન પુષ્કલં મૂલ્યં કૃતમ્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ આવયોઃ પરસ્પરં વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નં; પુનર્ અપિ યથા વયોઃ વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નં; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે એલ્દેર્ સોન્ ઓf અ ગૃહપતિ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ( અ 492અ ) કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; સા અસ્ય પત્ની કાલગતા; સ સંલક્ષયતિ: દારકં કઃ સમ્વર્ધયિષ્યતિ? અન્યામ્ આનયામિ ઇતિ; તેનાન્યા આનીતા; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્યા અપિ પુત્રો જાતઃ; સાપિ કાલગતા; સ ગૃહપતિઃ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ અન્યામ્ આનયામિ, સાપિ કાલં કરિષ્યતિ; જ્યેષ્ઠસ્ય પુત્રસ્ય નિવેશનં કરોમિ ઇતિ; તેન જ્યેષ્ઠસ્ય પુત્રસ્ય નિવેશઃ કૃતઃ; તસ્ય બહવઃ પુત્રા દુહિતરશ્ ચ જાતાઃ; સા તસ્ય ભાર્યા કથયતિ: આર્યપુત્ર એષ દારકસ્ તવ કો ભવતિ? ઇતિ: સ કથયતિ: કનીયાન્ ભ્રાતા; સા કથયતિ: આર્ય તવ બહવઃ પુત્રાઃ; અયમ્ એકઃ; એષાં ચાસ્ય ચ તુલ્યો ગૃહભોગો દેયઃ; સ કથયતિ: ભદ્રે એષ લોકધર્મઃ ઇતિ; સા કથયતિ: યદ્ય્ એવં પ્રઘાતય એનમ્ ઇતિ; કામાન્ ખલુ પ્રતિસેવમાનસ્ય નાસ્તિ કિંચિત્ પાપકં કર્મ અકરણીયમ્ ઇતિ સ પુષ્પફલવ્યાજેન અટવીં નીત્વા પ્રઘાતિતઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 185 )
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ જ્યેષ્ઠો ગૃહપતિપુત્રઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ કનીયાન્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ અનેન મમાન્તિકે વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પાદિતઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અનેન વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પાદિતઃ; યથા પુનર્ અપ્ય્ આવયોર્ વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નં; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ ગિર્લ્ અન્દ્ અન્ અસ્ત્રોલોગેર્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે બ્રાહ્મણઃ પ્રતિવસતિ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારિકા જાતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા; સ બ્રાહ્મણઃ સંલક્ષયતિ: યો મમાદ્ય ગૃહં બ્રાહ્મણો ભિક્ષાર્થી પ્રવિશતિ, તસ્યૈનાં કન્યાભિક્ષાં પ્રયચ્છામિ ઇતિ; યાવદ્ અન્યતમો માણવઃ ભિક્ષાર્થી તસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ: સ્વસ્તિ ભિક્ષાં પ્રયચ્છ ઇતિ; તેન બ્રાહ્મણેનાહૂયોક્તઃ: માણવ ઇયં મમ દુહિતા; મયા કન્યાભિક્ષા તુભ્યં દત્તા ઇતિ; સ કથયતિ: નાદ્ય પ્રતિગૃહ્ણામિ; દિવસમુહૂર્તેન પ્રતિગ્રહિષ્યામિ ઇતિ; સ પ્રક્રાન્તઃ; યાવદ્ અન્યતમો માણવો ભિક્ષાર્થી તસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ: સ્વસ્તિ ભિક્ષાં પ્રયચ્છ ઇતિ; સ તેન બ્રાહ્મણેનાહૂયોક્તઃ: માણવ ઇયં મમ દુહિતા; મયા કન્યાભિક્ષા તુભ્યં દત્તા ઇતિ; સ કથયતિ: અપરો ઽત્ર માણવઃ ભિક્ષાર્થી પ્રવિષ્ટઃ; તસ્મૈ કિમર્થં ન દત્તા ઇતિ; સ કથયતિ: યદ્ બ્રૂતે નક્ષત્રમ્ અશોભનમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: યદ્ય્ એવં પ્રતીષ્ટા ભવતુ ઇતિ; બ્રાહ્મણઃ કથયતિ: ત્વં પુનઃ કિમર્થં નક્ષત્રં ન પશ્યતિ? ઇતિ; સ ગાથાં ભાષતે
નક્ષત્રં ભદ્રકં સર્વં સર્વે કલ્યાણકા દિનાઃ ।
સમુત્પન્નેષુ કાર્યેષુ સર્વમ્ એતત્ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

હાપયન્તિ નરા હ્ય્ અર્થં નક્ષત્રગણનાપરાઃ ।
અર્થો હ્ય્ અર્થસ્ય નક્ષત્રં કિં કાર્યં જ્યોતિભિઃ પુનઃ ॥
સ પ્રતિગૃહીત્વા પ્રક્રાન્તઃ ( અ 492બ્ ) તેનાન્યેન માણવેન શ્રુતં સા બ્રાઃમણકન્યા અનેન માણવેન પ્રતીષ્ટા ઇતિ; સ તસ્ય સકાશં ગતઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 186 ) કથયતિ: માણવકઃ સા કન્યા કિમર્થં ત્વયા પ્રતીષ્ટા? મયા પૂર્વલબ્ધા ઇતિ; સ કથયતિ: ત્વં નક્ષત્રગણનાપરઃ; નક્ષત્રં તાવત્ પરીક્ષ; મમ તુ શોભનં નક્ષત્રમ્ ઇતિ; સ રુષિતઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ પૂર્વમાણવઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ પશ્ચિમકો માણવઃ અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ અસ્ય મમાન્તિકે વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નં; એત્ર્હ્ય્ અપ્ય્ અસ્ય મમાન્તિકે વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નં
થે વેર્ય્ fએરોચિઓઉસ્ એલેફન્ત્ ઓf આજાતશત્રુ, ધનપાલક બ્ય્ નમે
બુદ્ધો ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે; તેન ખલુ સમયેન યો ઽસૌ રાજ્ઞઃ અજાતશત્રોઃ ધનપાલકો નામ દુષ્ટનાગઃ પ્રતિદિનમ્ આવાસાન્ નિષ્ક્રામ્યમાણો મહાજનવિપ્રઘાતં કરોતિ; રાજગૃહનિવાસિના જનકાયેન રાજા અજાતશત્રુર્ વિજ્ઞપ્તઃ: દેવ ધનપાલકો દુષ્ટનાગઃ પ્રતિદિનમ્ આવાસાન્ નિષ્ક્રામ્યમાણો રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ મહાજનવિપ્રઘાતં કરોતિ; તદ્ અર્હતિ દેવઃ હસ્તિદમકાનામ્ આજ્ઞાં દાતું યથા ન પ્રતિદિનં નિષ્કાસયન્તિ; શ્વો નિષ્ક્રામ્યતે ઇતિ ચ ઘણ્ટાવઘોષણં કારયિતુમ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ એવં ભવતુ; ગચ્છત ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: આહૂયન્તાં ભવન્તો હસ્તિદમકાઃ ઇતિ; તૈર્ હસ્તિદમકા આહૂતાઃ; રાજા કથયતિ: ભવન્તો રાજગૃહનિવાસિના જનકાયેન અભિહિતો ઽસ્મિ ધનપાલકો દુષ્ટનાગઃ પ્રતિદિનમ્ આવાસાન્ નિષ્ક્રામ્યમાણો રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ મહાજનવિપ્રઘાતં કરોતિ; તદ્ અર્હતિ દેવઃ હસ્તિદમકાનામ્ આજ્ઞાં દાતું યથા ન પ્રતિદિનં નિષ્કાસયન્તિ; શ્વો નિષ્ક્રામ્યતે ઇતિ ચ ઘણ્ટાવઘોષણં કારયિતુમ્ ઇતિ; તદ્ યુષ્માભિર્ ન પ્રતિદિનં નિષ્ક્રામયિતવ્યઃ; શ્વો નિષ્ક્રામ્યતે ઇતિ ચ ઘણ્ટાવઘોષણં કારયિતવ્યમ્ ઇતિ; હસ્તિદમકાઃ રાજ્ઞઃ અજાતશત્રોઃ પ્રતિશ્રુત્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રક્રાન્તાઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 187 )
દેવદત્તઽસ્ અત્તેમ્પ્ત્ તો કિલ્લ્ થે બુદ્ધ બ્ય્ મેઅન્સ્ ઓf થે એલેફન્ત્ ધનપાલક
રાજગૃહે ચાન્યતરો ગૃહપતિઃ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગઃ; તેન બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન ઉપનિમન્ત્રિતઃ; દેવદત્તેન શ્રુતં યથા અમુકેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુકો ભિક્ષુસંઘઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ ઇતિ; તેન હસ્તિદમકસ્ય શતસહસ્રો મુક્તાહારો દત્તઃ; ઉક્તશ્ ચ: અમુકેન ગૃહપતિના શ્રમણો ગૌતમઃ સશ્રાવકસંઘઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન ઉપનિમન્ત્રિતઃ; તત્ ત્વયા ધનપાલકો હસ્તિનાગઃ ઉત્સ્રષ્ટવ્યઃ ઇતિ; સ કથયતિ: આર્ય એવં ભવતુ; કિંતુ યથા વા તથા વા દેવમ્ અવલોકય ઇતિ; તતો દેવદત્તો યેન રાજા અજાતશત્રુસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય રાજાનમ્ અજાતશત્રુમ્ ઇદમ્ અવોચત્: શક્તસ્ ત્વં માં બુદ્ધત્વે ન પ્રતિષ્ઠાપયિતુમ્; ( અ 493અ ) અપિ તુ ત્વં પિતરં જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય રાજ્યે પ્રતિષ્ઠપિતઃ; અહમ્ અપિ શ્રમણં ગૌતમં પ્રઘાત્ય સર્વજ્ઞત્વં કરોમિ; ધનપાલં હસ્તિનાગમ્ ઉત્સૃજ ઇતિ; અજાતશત્રુઃ કથયતિ: ન ત્વયા શ્રુતમ્? અદાન્તદમકા બુદ્ધા ભગવન્તઃ ઇતિ; સ કથયતિ: યદ્ય્ અદાન્તદમકાઃ સ્યુઃ અહમ્ એવ તાવદ્ અનેન દાન્તઃ સ્યામ્ ઇતિ; સ તં યથા વા તથા વા અવલોક્ય હસ્તિદમકાનાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ: નિવેદિતં મયા દેવસ્ય; તદ્ યુષ્માભિઃ શ્વો ધનપાલકો હસ્તિનાગઃ ઉત્સ્રષ્ટવ્યઃ ઇતિ; તતો હસ્તિદમકૈઃ રાજગૃહે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં: શૃણ્વન્તુ ભવન્તો રાજગૃહનિવાસિનઃ પૌરાઃ, શ્વો હસ્તિનાગો મુચ્યતે; તદ્ યુષ્માભિઃ શ્વઃ સર્વપ્રયત્નેન આત્મરક્ષા કર્તવ્યા ઇતિ; ગૃહપતિઃ શ્રુત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ: ઈદૃશો ઽહં મન્દભાગ્યઃ; મયા બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; ધનપાલકશ્ ચ દુષ્ટનાગઃ શ્વો મુચ્યતે; કથં મયા બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘઃ ભોજયિતવ્યઃ ઇતિ; પુનઃ સંલક્ષયતિ: સાધયામિ પાકં; તત્રૈવ નીત્વા ભગવન્તં ભોજયામિ ઇતિ; સ શુચિ પ્રણીતં ખાદનીયભોજનીયં સાધયિત્વા કાલ્યમ્ એવોત્થાય ભગવતઃ સકાશં ગતઃ: ભગવન્ રાજગૃહે ઘણ્ટાવઘોષણં શ્વો ધનપાલકો હસ્તિનાગો મુચ્યતે; યુષ્માભિઃ શક્તિતઃ આત્મરક્ષા કર્તવ્યા ઇતિ; તદ્ ભગવતા રાજગૃહં ન પ્રવેષ્ટવ્યમ્; અહમ્ ઇહૈવ અન્નપાનમ્ આનયામિ ઇતિ; ભગવાન્ કથયતિ: અલ્પોત્સુકસ્ ત્વં ગૃહપતે ભવ; અન્નપાનં સજ્જીકુરુ; વિગતં તથાગતસ્ય નાગભયં; પ્રવિશામ્ય્ અહં સશ્રાવકસંઘઃ ઇતિ; તતો ઽસૌ ગૃહપતિર્ આત્તમનાત્તમનાઃ સ્વગૃહં ગતઃ; અન્નપાનં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 188 ) સમન્વાહૃત્ય આસનાદિ પ્રજ્ઞપ્ય ભગવન્તમ્ ઉદીક્ષમાણઃ અવસ્થિતઃ; અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય પંચભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ સાર્ધં રાજગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; ધનપાલકો હસ્તિનાગઃ ઉત્સૃષ્ટઃ; અદ્રાક્ષીદ્ ધનપાલકો હસ્તિનાગો ભગવન્તં દૂરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભ્રૂકુટિં કૃત્વા નાદં ચ મુક્ત્વા યેન ભગવાંસ્ તેન સબલમ્ આજવેન પ્રાધાવત્
અથ દેવદત્તઃ અજાતશત્રુસહીયઃ અપરિપ્રાસાદમ્ અભિરુહ્ય અવસ્થિતઃ; પશ્યામિ શ્રમણં ગોતમં પ્રઘાત્યમાનમ્ ઇતિ; તતો દેવદત્તઃ ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતઃ ઉચ્ચૈર્ ગાથામ્ ઉવાચ
દ્વિપંચબલ પશ્યામિ ત્વાં નાગબલમર્દિતમ્ ।
સશ્રાવકશ્ શાક્યસુત ત્વમ્ અદ્ય ન ભવિષ્યસિ ॥ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: નીચો ઽસિ દેવદત્ત; પ્રવાદં ત્વં પ્રવદસિ દશબલબલિનં મામ્ અગણયિત્વા; પશ્યેદાનીં તુ બલં દશબલબલિનઃ અદ્ભુતસ્ય ઇતિ; તતો ભગવતા દક્ષિણે કરતલે પંચ સિંહાઃ કેસરિણઃ પટ્ટધારિણો નિર્મિતાઃ; સ તેષાં ગન્ધં ઘ્રાત્વા મૂત્રપુરિષમ્ ઉત્સૃજન્ નિષ્પલાયિતુમ્ આરબ્ધઃ; ભગવતા સર્વા દિશઃ આદીપ્તાઃ પ્રદીપ્તાઃ સંપ્રજ્વલિતાઃ એકજ્વાલીભૂતા અધિમુક્તાઃ સ્થાપયિત્વા ( અ 493બ્ ) સ્વકમ્ એવ પાદમૂલં શાન્તં શીતીભૂતમ્ અધિષ્ઠિતં; તતો ધનપાલકો હસ્તિનાગઃ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પ્રધાવન્ સર્વમ્ આદિપ્તં પશ્યતિ; નાન્યત્ર ભગવતઃ પાદમૂલં શીતીભૂત્ં; ધનપાલકપ્રકોપં દૃષ્ટ્વા સર્વે ભિક્ષવો નિષ્પલાયિતાઃ સ્થાપયિત્વા આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં; તતો ધનપાલકો વિગતમદવેગો મન્દગતિપ્રચારતયા ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; સ ભગવતા ચક્રસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તેન અનેકપુણ્યશતનિર્જાતેન ભીતાનામ્ આશ્વાસનકરેણ કરેણ શિરસિ પરામૃષ્ટઃ; ગાથા ચ ભાષિતા
મા કુઞ્જર વિહેઠય નાગમ્
દુઃખં કુઞ્જર વિહેઠનમ્ અસ્ય । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 189 )
નો નાગહતસ્ય પરસ્મિન્
ભદ્રા હિ નાગ ગતિર્ ભવતિ ॥ ઇતિ+
થે એલેફન્ત્ ધનપાલક fઓલ્લોwસ્ સુબ્મિસ્સિવેલ્ય્ થે બુદ્ધ, દિએસ્ ઓf ગ્રિએf અન્દ્ ઇસ્ રેબોર્ન્ ઇન્ થે હેઅવેન્ ઓf થે fઓઉર્ ગ્રેઅત્ કિન્ગ્સ્

ત્વં તાવદ્ ભદ્રમુખ પૂર્વકેણ દુશ્ચરિતેન પ્રત્યવરાયાં તિર્યગ્યોનાવ્ ઉત્પન્નઃ; સ ત્વમ્ એતર્હિ પરપ્રાણહરઃ પરપ્રાણોપરોધેન પરિતુષ્યસિ; ઇતશ્ ચ્યુતસ્ય તે કા ગતિર્ ભવિષ્યસિ? કા ઉપપત્તિઃ કો ઽભિસંપરાયઃ ઇતિ હિ ભદ્રમુખ સર્વસંસ્કારા અનિત્યાઃ; સર્વધર્માઃ અનાત્માનઃ; શાન્તં નિર્વાણં; મમાન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય અદ્યૈવ તિર્યગ્યોનિં વિરાગયિષ્યસિ; ઇત્ય્ ઉક્ત્વા યેન તસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેશનં તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; ધનપાલકો ઽપિ ભગવન્તં પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધઃ; ભગવાન્ પ્રવિષ્ટઃ; સ દ્વારમૂલે સ્થિતઃ; ભગવન્તમ્ અપશ્યન્ ગૃહં ભઙ્ક્તુમ્ આરબ્ધઃ; ભગવતા તદ્ ગૃહં સ્ફટિકમયં નિર્મિતં યત્રાનાવૃતં બુદ્ધબિમ્બં પશ્યતિ; સ ભગવ્નતં દૃષ્ટ્વા ન ભઙ્ક્તુમ્ આરબ્ધઃ; ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘઃ ભુક્ત્વા દક્ષિણાદેશનાં કૃત્વા પ્રક્રાન્તઃ; સ ભગવતઃ પૃષ્ઠતો ઽનુબદ્ધ એવ; એતત્ પ્રકરણમ્ અમાત્યૈઃ રાજ્ઞો નિવેદિતમ્:; અજાતશત્રુણા દેવદત્તો ઽભિહિતઃ: ત્વયા મમ અનર્થઃ કૃતઃ; તં હસ્તિનમ્ આગમ્ય સીમાન્તરા રાજાનઃ માં નાભિદ્રવન્તિ; સો ઽપિ ત્વયા વિમદીકૃતઃ ઇતિ; સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા; યદા ભગવાન્ નિર્ગતો ભવતિ તદા ભવદ્ભિર્ ધનપાલઃ હસ્તિનાગો દ્વારં બધ્વા સ્થાપયિતવ્યઃ યથા ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ ન નિર્ગચ્છતિ ઇતિ; અમાત્યૈ અપિ હસ્તિદમકાનામ્ આજ્ઞા દત્તા ધનપાલકં હસ્તિનાગં દ્વારં બધ્વા સ્થાપયત યથા ભગવતઃ પૃષ્ઠતો ન નિર્ગચ્છતિ ઇતિ; સ ભગવન્તમ્ અપશ્યન્ પાદેન શુણ્ડામ્ અવષ્ટભ્ય કાલગતઃ; ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ; ધર્મતા ખલુ દેવપુત્રસ્ય વા દેવકન્યાયા વા અચિરોપપન્નસ્ય ત્રીણિ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે: કુતશ્ ચ્યુતઃ કુત્રોપપન્નઃ કેન કર્મણા ઇતિ; સ પશ્યતિ નાગેભ્યશ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 190 ) ચ્યુતઃ; પ્રણીતેષુ ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ; ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય ઇતિ
અથ નાગપૂર્વિણો દેવપુત્રસ્યૈતદ્ બહવત્: ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં પર્યુષિતપરિવાસ એવ ભગવન્તં દર્શનાય ઉપસંક્રમેયં; યન્ન્વ્ અહમ્ અપર્યુષિતપરિવાસ એવ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમેયમ્ ઇતિ; અથ ( અ 494અ ) નાગપૂર્વી દેવપુત્રશ્ ચલવિમલકુણ્ડલધરો હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રઃ તામ્ એવ રાત્રિં દિવ્યાનામ્ ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકમાન્દારકાણાં પુષ્પાણામ્ ઉત્સંગં પૂરયિત્વા સર્વં વેણુવનં કલન્દકનિવાપમ્ ઉદારેણાવભાસેનાવભાસ્ય ભગવતં પુષ્પૈર્ અવકીર્ય ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય; તતઃ અસ્ય ભગવતા આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા નાગપૂર્વિણા દેવપુત્રેણ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; સ દૃષ્ટસત્યસ્ ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતં ન પિત્રા કૃતં; ન દેવતાભિઃ; નેષ્ટેન સ્વજનબન્ધુવર્ગેણ; ન પૂર્વપ્રેતૈર્ ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈઃ યદ્ ભગવતા અસ્માકં કૃતમ્; ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ; લંઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ; પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ સ્મો દેવમનુષ્યેષુ આહ ચ
તવાનુભાવાત્ પિહિતસ્ સુઘોરો
હ્ય્ અપાયમાર્ગો બહુદોષયુક્તઃ ।
અપાવૃતા સ્વર્ગગતિઃ સુપુણ્ય
નિર્વાણમાર્ગશ્ ચ મયોપલબ્ધઃ ॥
ત્વદાશ્રયાચ્ ચાપ્તમ્ અપેતદોષં
મયાદ્ય શુદ્ધં સુવિશુદ્ધચક્ષુઃ ।
પ્રાપ્તં ચ શાન્તં પદમ્ આર્યકાન્તં
તીર્ણશ્ ચ દુઃખાર્ણવપારમ્ અસ્મિ ॥
જગતિ દૈત્યનરામરપૂજિતં
વિગતજન્મજરામરણામયં ।
ભવસહસ્રસુદુર્લભદર્શનં
સફલમ્ અદ્ય મુને તવ દર્શનમ્* ॥
અવનમ્ય તતઃ પ્રલમ્બહારઃ
ચરણૌ દ્વાવ્ અભિવન્દ્ય જાતહર્ષઃ । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 191 )
પરિગમ્ય ચ દક્ષિણં જિતારિં
સુરલોકાભિમુખો દિવં જગામ ॥
અથ નાગપૂર્વી દેવપુત્રો વણિગ્ ઇવ લબ્ધલાભઃ સસ્યસંપન્ન ઇવ કાર્ષકઃ શૂર ઇવ જિતસંગ્રામઃ સર્વરોગપરિમુક્ત ઇવાતુરો યયા વિભૂત્યા ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ તયૈવ વિભૂત્યા સ્વભવનં ગતઃ
ભિક્ષવઃ પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાનુયોગમ્ અનુયુક્તા વિહરન્તિ; તૈર્ દૃષ્ટો ભગવતો ઽન્તિકે ઉદારો ઽવભાસઃ; યં દૃષ્ટ્વા ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભગવન્ ઇમાં રાત્રિં ભગવન્તં દર્શનાય બ્રહ્મા સભાંપતિઃ શક્રો દેવેન્દ્રઃ ચત્વારો લોકપાલા ઉપસંક્રાન્તાઃ ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવો બ્રહ્મા સભાંપતિઃ ન શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ નાપિ ચત્વારો લોકપાલાઃ માં દર્શનાયોપસંક્રાન્તાઃ; અપિ તુ યુષ્માભિર્ ભિક્ષવઃ સ ધનપાલો હસ્તિનાગઃ, તાવચ્ ચણ્ડઃ તાવદ્ રભસો યસ્ તથાગતસ્ય વધાય પરાક્રાન્તઃ દૃષ્ટો ભદન્ત: મયા વિનીતઃ સ મમાન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય કાલગતઃ ચાતુર્મહારાજિજેષુ દેવેષૂપપન્નઃ; સ ઇમાં રાત્રિં મત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; તસ્ય મયા ધર્મો દેશિતઃ; સ દૃષ્ટસત્યઃ સ્વભવનં ગતઃ ઇતિ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત ધનપાલકેન કર્મ કૃતં ( અ 494બ્ ) યસ્ય કર્મણો વિપાકેન તિર્યક્ષૂપપન્નઃ; કિં કર્મ કૃતં યેન ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ સત્યદર્શનં ચ કૃતમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ધનપાલકેનૈવ હિ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; ધનપાલેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ
પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્
ધનપાલક ઇન્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ, વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે; તસ્ય ચ શાસને પ્રવ્રજિત આસીદ્ વૈયાપૃત્યકરહ્; તત્રાનેન ક્ષુદ્રાનુક્ષુદ્રેષુ શિક્ષાપદેષુ અનાદરઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 192 ) કૃતઃ; તસ્ય કર્મણો વિપાકેન તિર્યક્ષૂપપન્નઃ; યત્ તત્રાનેન સંઘસ્ય ઉપસ્થાનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન અન્નપાનસ્ય લાભી સંવૃત્તઃ; યન્ મમાન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય કાલગતઃ તેન ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ; યત્ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે પ્રવ્રજિતેન પઠિતં સ્વાધ્યાયિતં સ્કન્ધકૌશલં ધાતુકૌશલં આયતનકૌશલં પ્રતીત્યસમુત્પાદકૌશલં સ્થાનાસ્થાનકૌશલં ચ કૃતં તેન દેવભૂતેન મમાન્તિકે સત્યદર્શનં કૃતમ્; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણાં પૂર્વવદ્ યાવદ્ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્
ઉદ્દાનમ્
હંશ અટ્ટો ઽથોત્સૃષ્ટો
મૃગઃ પૂતિશ્ ચ મર્કટો ગજઃ
બિદાલો બલિવર્દઃ ચન્દ્રપાષાણઃ
હસ્તિ સૃગાલો બ્રાહ્મણેન્ ચ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવાન્ પંચભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ પરિત્યક્તઃ; આયુષ્મતા આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે કિન્ગ્ ધૃતરાષ્ટ્ર, અન્દ્ હિસ્ fઐથ્fઉલ્ ચપ્તૈન્ પૂર્ણમુખ, એત્ચ્.
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ, એત્ચ્.)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽનવતપ્તે મહાસરસિ ધૃતરાષ્ટ્રો નામ હંસાધિપતિર્ બભૂવ; તસ્ય દ્વૌ પુત્રૌ પૂર્ણશ્ ચ પૂર્ણમુખશ્ ચ; પૂર્ણો જ્યેષ્ઠઃ પૂર્ણમુખઃ કનિયાન્; તતો પૂર્ણશ્ ચણ્ડો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 193 ) રભસઃ કર્કશઃ; નિત્યમ્ એવ હંસાન્ ભર્ત્સયતિ; કેષાંચિત્ પક્ષાન્ ઉત્પાટયતિ; કેષાંચિન્ નખરિકાભિઃ ક્ષતં કરોતિ; એતાનિ ચાન્યાનિ ચ ઉપદ્રવશતાનિ કરોતિ; તે હંસાઃ પ્રતિદિનમ્ આગમ્ય ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય હંસાધિપતેર્ નિવેદયન્તિ; સ સંલક્ષયતિ: પૂર્ણશ્ ચણ્ડો રભસઃ કર્કશઃ; યદ્ય્ અહમ્ એનં યૌવરાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયામિ મમાત્યયાદ્ એષ હંસયૂથં નાશયિષ્યતિ; તદ્ ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; તેન પૂર્ણઃ પૂર્ણમુખશ્ ચ ઉભાવ્ અપ્ય્ ઉક્તૌ; યઃ ઉત્સાન્ સરાંસિ તડાગાનિ ચાવલોક્ય અગ્રતો મત્સકાસમ્ આગચ્છતિ તમ્ અહં હંસાધિપતિં સ્થાપયામિ ઇતિ; તાવ્ અન્યોન્યં સ્પર્ધયા પંચશતપરિવારૌ પ્રન્ક્રાન્તૌ; તાવ્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ ઉત્સાન્ સરાંસિ તડાગાનિ ચ અવલોકયન્તાવ્ ( અ 495અ ) અનુપૂર્વેણ વારાણસીં નગરીમ્ અનુપ્રાપ્તૌ; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ યાવદ્ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તેન વારાણસ્યામ્ ઉદ્યાનસ્ય નાતિદૂરે બ્રહ્માવતી નામ પુષ્કરિણી સરઃપ્રતિવિશિષ્ટતરાખ્યા; તસ્યાં નાનાવિધાનિ જલજાનિ પુષ્પાણિ રોપિતાનિ; તીરે સમન્તાચ્ ચતુર્ષ્વ્ અપિ પાર્શ્વેષુ અનેકાનિ પુષ્પફલવૃક્ષસહસ્રાણિ રોપિતાનિ; સા ઉત્પલકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્ના અનેકતરુષણ્ડમણ્ડિતા બહુવિવિધવિહગનિકૂજિતા; તસ્યાસ્ તાં વિભૂતિં દૃષ્ટ્વા પૂર્ણો હંસઃ પંચશતપરિવારઃ અવતીર્ય યથેષ્ટગતિપ્રચારતયા ક્રીડિતુમ્ આરબ્ધઃ; પૂર્ણમુખો ઽપિ સ્વયૂથ્યૈર્ ઉચ્યતે: ત્વમ્ અપ્ય્ અવતીર્ય ક્રીડ ઇતિ; સ કથયતિ: રાજ્યં તાવત્ પ્રતીચ્છામિ; તતઃ પશ્ચાદ્ આગમ્ય ક્રીડિષ્યામિ ઇતિ; તેન લઘુ લઘ્વ્ એવ ગત્વા રાજ્યં પ્રતીષ્ટં: તતઃ પંચશતપરિવારઃ વારાણસીમ્ આગમ્ય બ્રહ્માવતીં પુષ્કરિણીમ્ અવતીર્ય ક્રીડિતુમ્ આરબ્ધઃ; તં તથા પ્રમોદવિહારિણં દૃષ્ટ્વા જનકાયઃ સંશયમ્ આપન્નઃ: અહો પરમદર્શનીયો હંસાધિપતિઃ કુતો ઽપીહ સંપ્રાપ્તઃ; બ્રહ્માવતીં પુષ્કરિણીમ્ અલંકૃત્ય સર્વજલચરાન્ પક્ષિણો રૂપશોભયા અભિભૂય લોકસ્ય સ્પૃહામ્ ઉત્પાદયતિ; યથેષ્ટં ચ વિહરતિ ઇતિ; શ્રુત્વા સર્વ એવ વારાણસીનિવાસી જનકાયઃ સમન્તાદ્ બ્રહ્માવતીં પુષ્કરિણીં પરિવાર્ય, તસ્ય વિસ્રબ્ધવિહારતાં રૂપશોભાં ચ નિરીક્ષમાણઃ અવસ્થિતઃ; અમાત્યૈ રાજ્ઞો નિવેદિતં: દેવ કુતો ઽપિ હંસાધિપતિર્ આગતઃ; સ બ્રહ્માવતીં પુષ્કરિણીમ્ અવતીર્ય અનેકહંસશતપરિવારઃ સર્વાન્ જલચરાન્ પક્ષિણો રૂપશોભયા અભિભૂય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 194 ) લોકસ્ય સ્પૃહામ્ ઉત્પાદયન્ વિસ્રબ્ધવિહારતયા તિષ્ઠતિ ઇતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ યદ્ય્ એવમ્ આહૂયન્તાં શાકુનિકાઃ ઇતિ; તૈર્ આહૂતાઃ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ શ્રૂયતે બ્રહ્માવત્યાં પુષ્કરિણ્યામ્ અતિપરમદર્શનીયવિગ્રહો હંસાધિપતિઃ કુતો ઽપ્ય્ આગતઃ; સ યુષ્માભિર્ એક અક્ષતઃ પાશૈર્ બધ્વા મત્સકાશમ્ આનેયઃ; ઇતિ; સ તૈઃ પરમસુકુમારેણ પાશેન બદ્ધઃ; સ ગાથાં ભાષતે
સંસ્યન્દિતો ઽસ્મિ બદ્ધો મનુષ્યવશમ્ આગતો ઽહમ્ ।
અચિકિત્સ્ય આદાય હંસયૂથં ગચ્છત શીઘ્રં હ્ય્ અનવતપ્તમ્ ॥ ઇતિ
એકોનાનિ પંચશતાનિ નિષ્પલાયિતાનિ; એકો ન નિષ્પલાયિતઃ; તમ્ એવ ચ બદ્ધં શોચમાનો ઽવસ્થિતઃ; શાકુનિકાસ્ તે દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ; રાજભયાન્ ન બધ્નન્તિ; નાપિ પ્રઘાતયન્તિ; તે તં હંસાધિપતિમ્ આદાય રાજ્ઞઃ સકાશં ગતાઃ; સ દ્વિતીયઃ અબદ્ધઃ; સ્નેહપાશપાશિતઃ સ્વયમ્ એવ ગતઃ; સ હંસાધિપતી રાજ્ઞ ઉપનીતઃ; રાજા કથયતિ: ભવન્તો ઽયં દ્વિતીયઃ કિમર્થમ્ આનીતઃ? તે કથયન્તિ: દેવ નાસ્માભિર્ અયં બદ્ધઃ; અપિ તુ સ્વયમ્ એવાગતઃ ઇતિ; રાજા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ કથયતિ: નૂનમ્ અસ્યેયં ( અ 495બ્ ) ભાર્યા; ગચ્છત; એતં હંસાધિપતિં સહ ભાર્યયા મુઞ્ચત; ન ચ યુષ્માભિઃ કેનચિદ્ અપિ એતૌ પ્રઘાત્યૌ ઇતિ; શાકુનિકાઃ કથયન્તિ: દેવ અન્ય પ્રઘાતયિષ્યન્તિ; જનકાયસ્ય નિવેદ્યતામ્ ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ગચ્છત ભવન્તો વારાણસ્યાં નગર્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારયત દેવ એવં સમાજ્ઞાપયતિ, ન કેનચિદ્ મદ્વિષયનિવાસિના જલચરાઃ પક્ષિણો ઘાતયિતવ્યાઃ ઇતિ; તૈર્ ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ પૂર્ણમુખો હંસાધિપતિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યા સા તસ્ય પત્ની સ એવાસાવ્ આનન્દઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાનિ તાનિ એકોનાનિ પંચ હંસશતાનિ, એતાન્ય્ એવ તાનિ એકોનાનિ પંચ ભિક્ષુશતાનિ; તદાપ્ય્ અહમ્ એભિર્ હંસભૂતૈઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન હંસભૂતેન ન પરિત્યક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ભિક્ષુણા ન પરિત્યક્તઃ; ભૂયો ઽપિ ભિક્ષવઃ યથા અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ, આનન્દેન ભિક્ષુણા ન પરિત્યક્ત તચ્ છ્રૂયતામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 195 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf કરદણ્ડી, થે સહસ્રયોધ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ, એત્ચ્.)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યામ્ અટ્ટો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ યાવદ્ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તસ્ય પંચામાત્યશતાનિ યેષામ્ અનુભાવાત્ પ્રાતિસીમૈઃ કોટ્ટરાજભિર્ નાભિભૂયતે; યાવદ્ દક્ષિણાપથાત્ કરદણ્ડી નામ સહસ્રયોધી અભ્યાગતઃ; સો ઽન્યતમેનામાત્યેન રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપનીતઃ; દેવ અયં કરદણ્ડી નામ સહસ્રયોધી; દેવમ્ ઉદ્દિશ્ય દક્ષિણાપથાદ્ આગતઃ; તદ્ અર્હતિ દેવો ઽસ્ય પરિગ્રહં કર્તુમ્ ઇતિ; સ રાજ્ઞા પરિગૃહીતઃ; ભોગૈઃ સંવિભક્તઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન અટ્ટસ્ય રાજ્ઞઃ ભૂમ્યન્તરા રાજાનઃ ઉપચિત્તબલસાધનાઃ સંવૃત્તાઃ; તે ચતુરઙ્ગબલકાયં સન્નાહ્ય હસ્તિકાયમ્ અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયમ્ અટ્ટં રાજાનમ્ અભિગતાઃ યુદ્ધાય; અટ્ટો ઽપિ રાજા ચતુરઙ્ગબલકાયં સન્નાહ્ય હસ્તિકાયમ્ અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં ભૂમ્યન્તરાન્ રાજ્ઞઃ પ્રત્યભિનિર્યાતો યુદ્ધાય; અટ્ટેન રાજ્ઞા ભૂમ્યન્તરા રાજનઃ જીતાઃ ભીતઃ ભગ્નાઃ પરાજિતાઃ પરાપૃષ્ઠીકૃતાઃ સ્વક્સ્વકાન્ વિષયાન્ ગતાઃ; તૈઃ પુનર્ અપિ સન્નિપત્ય અટ્ટસ્ય રાજ્ઞઃ પંચામાત્યશતાનિ ઉપસ્કારેણ ભગ્નાનિ: આગચ્છત યૂયં; યુષ્માન્ પ્રતિવિશિષ્ટરૈઃ ભોગૈઃ સંવિભજામઃ ઇતિ; તે સંપ્રતિપન્નાઃ; તતો ભૂમ્યન્તરા રાજનઃ પુનર્ અપિ ચતુરઙ્ગબલકાયં સન્નાહ્ય હસ્તિકાયમ્ અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયમ્ અટ્ટમ્ રાજાનમ્ અભિગતા યૌદ્ધાય; અટ્ટો ઽપિ નામ ચતુરઙ્ગબલકાયં સન્નાહ્ય હસ્તિકાયમ્ અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં ભૂમ્યન્તરાન્ રાજ્ઞઃ પ્રત્યભિનિર્યાતો યુદ્ધાય; અટ્ટસ્ય રાજ્ઞઃ પંચ અમાત્યશતાનિ યુદ્ધે વર્તમાને પ્રતિનિવર્ત્ય કરણ્ડ્દિના સહસ્રયોધેન સાર્ધં યોદ્ધુમ્ આરબ્ધાનિ ( અ 496અ ) રાજા દૃષ્ટ્વા વ્યથિતઃ; કરદણ્ડી સહસ્રયોધો ગાથાં ભાષતે
ત્યજન્તિ સર્વમિત્રાણિ ચિરસંસ્તુતિકાનિ તે । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 196 )
મિત્રં તે કરદણ્ડી તુ ત્વામ્ એકો ન પ્રહાસ્યતિ ॥ ઇતિ
તેન તે સર્વે પ્રઘાતિતાઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસાવ્ અટ્ટો નામ રાજા અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યા ઽસૌ કરદણ્ડી સહસ્રયોધઃ આનન્દઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાનિ તાનિ પંચ અમાત્યશતાનિ એતાન્ય્ એવ તાનિ પંચ ભિક્ષુશતાનિ; તદાપ્ય્ અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ; ભૂયો ઽપિ યથા અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ, આનન્દેન ન પરિત્યક્ત તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ લિઓન્ અન્દ્ હિસ્ જચ્કલ્-fરિએન્દ્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ, એત્ચ્.)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અનિયતરાશ્યવસ્થિતો બોધિસત્વઃ અન્યતમસ્મિન્ પર્વતૈકદેશે સિંહો મૃગપતિર્ બભૂવ; તસ્ય પંચ સૃગાલશતાનિ વિઘસખાદકાનિ નિત્યાનુબદ્ધાનિ પર્વતમ્ ઉપનિશ્રિત્ય તિષ્ઠન્તિ; સિંહઃ પ્રાણિનો ઘાતયિત્વા વરમાંસાનિ વરરુધિરાણિ ચ પીત્વા નિરપેક્ષઃ પ્રક્રામતિ; તેષામ્ એવં મહાન્ કાલો ઽતિક્રાન્તઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન સિંહો મૃગરાજઃ રાત્રૌ પ્રાણિનઃ સમન્વેષમાનઃ કૂપે પતિતઃ; તેષાં પંચાનાં સૃગાલશતાનામ્ એકોનાનિ પ્રક્રાન્તાનિ; એકઃ કૂપતટે અવસ્થિતઃ; ચિન્તયતિ ચ: કો ઽસાવ્ ઉપાયઃ સ્યાદ્ યેનેમં સમુદ્ધરેયમ્ ઇતિ; સ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ કૂપસામન્તકેન પર્યટિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યતિ: કૂપસ્ય નાતિદૂરે પલ્વલં; તેન વિચાર્ય એકદેશેન સુરઙ્ગો નિખાતઃ; તતસ્ તદ્ ઉદપાનં પલ્વલાત્ સલિલેન પૂર્ણં; સિંહઃ સ્વયમ્ એવોત્થિતઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે
કર્તવ્યાનિ ચ મિત્રાણિ દુર્બલાનિ બલાન્ય્ અપિ ।
પશ્ય સિંહઃ સૃગાલેન જીર્ણકૂપાત્ સમુદ્ધૃતઃ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ સીમ્હઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; સૃગાલ આનન્દો ભિક્ષુઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાનિ તાનિ એકોનાનિ પંચ સૃગાલશતાનિ એતાન્ય્ એવ પંચ ભિક્ષુશતાનિ; તદાપ્ય્ અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 197 ) અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; ભૂયો ઽપિ યથા અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ મૃગી અન્દ્ મૃગાધિપતિ
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અનિયતરાશ્યવસ્થિતો બોધિસત્વઃ અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે પંચાનાં મૃગશતાનાં મૃગાધિપતિર્ બભૂવ; યાવદ્ અન્યતમેન લુબ્ધકેન મૃગાણાં વધાય પ્રભૂતાઃ કૂટપાશાઃ લેપાશ્ ચ વ્યવસ્થાપિતાઃ; સ ચ મૃગાધિપતિઃ વિસ્રબ્ધવિહારતયા પંચશતપરિવારો મૃગદાવે પરિભ્રમતિ; સ મૃગયૂથસ્યાગ્રતો ગચ્છન્ પાશેન બદ્ધઃ; તં બદ્ધં દૃષ્ટ્વા સર્વે મૃગા નિષ્પલાયિતાઃ; એકા મૃગી યૂથપતેઃ પાર્શ્વે અવસ્થિતા; સ મૃગાધિપતિર્ વ્યાયચ્છતિ પાશં છેત્તું; સ શક્નોતિ; તં તથા ચલન્તં દૃષ્ટ્વા સા મૃગી ગાથાં ભાષતે
વ્યાયમસ્વ મહાભાગ વ્યાયમસ્વ મૃગોત્તમ ।
આગમિષ્યતિ લુબ્ધો ઽસૌ પાશો યેનૈષ આહૃતઃ ॥ ( અ 496બ્ )
સો ઽપિ ગાથાં ભાષતે
કિં કરોમિ ન શક્નોમિ ભિનદ્મ્ય્ આશુ મહીમ્ ઇમાં ।
દૃઢાનિ ચર્મપાશાનિ પાદૌ કર્ષન્તિ મે ભૃશમ્ ॥ ઇતિ
તતો ઽસૌ લુબ્ધકઃ ધનુર્બાણપાણિઃ કાષાયવસ્ત્રવસિતઃ તં પ્રદેશમ્ ઉપસંક્રામતિ; અદ્રાક્ષીત્ સા મૃગી તં લુબ્ધકં વધાયોદ્યતં મૃગાધિપતિમ્ ઉપસંક્રાન્તં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ ત્વરિતત્વરિતા ગાથાં ભાષતે
વ્યાયમસ્વ મહાભાગ વ્યાયમસ્વ મૃગોત્તમ ।
આગતો હ્ય્ એષ લુબ્ધો ઽસૌ પાશો યેનૈષ આહૃતઃ ॥ઇતિ
સો ઽપિ ગાથાં ભાષતે
કિં કરોમિ ન શક્નોમિ ભિનદ્મ્ય્ આશુ મહીમ્ ઇમાં ।
દૃઢાનિ ચર્મપાશાનિ પાદૌ કર્ષન્તિ મે ભૃશમ્ ॥ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 198 )

તતઃ સા મૃગી શૂન્યહૃદયા તં મૃગલુબ્ધકમ્ ઇમાં ગાથાં તત્સમીપે ભાષતે
લુબ્ધાવતારય ધનુર્ અસિં ગૃહ્ણીષ્વ લુબ્ધક ।
પૂર્વં ઘાતય માં તાવત્ તતઃ પશ્ચાન્ મૃગાધિપતમ્ ॥ ઇતિ
તતઃ સ મૃગલુબ્ધકઃ વિસ્મયાવર્જિતમતિઃ કથયતિ: કસ્ તવૈષ ભવતિ? ઇતિ; સા કથયતિ: સ્વામિ ઇતિ; સ તં ગાથયા પ્રત્યભાષત
નાહં ત્વા ઘતાયિષ્યામિ ન હનિષ્યે મૃગાધિપમ્ ।
સંગમં તે કરિષ્યામિ પ્રિયેણ પતિના સહ ॥ ઇતિ
સાપિ ગાથાં ભાષતે
યથાહં લુધ મોદામિ પ્રિયેણ પતિના સહ ।
એવં ત્વં લુબ્ધ મોદસ્વ સહ સર્વૈઃ સ્વબાન્ધવૈઃ ॥ ઇતિ
તતસ્ તેન લુબ્ધેન ભૂયસ્યા માત્રયા વિસ્મયજાતેન મૃગો મુક્તઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ મૃગાધિપતિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યા સા મૃગી આનન્દઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાનિ તાનિ એકોનાનિ પંચ મૃગશતાનિ એતાન્ય્ એવ એકોનાનિ પંચ ભિક્ષુશતાનિ; તદાપ્ય્ અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અહમ્ એભિઃ પરિત્યક્તઃ; આનન્દેન ન પરિત્યક્તઃ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્તઃ પૂતિઃ પૂતિના લાભસત્કારેણ હતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ એષ પૂતિના પૂતિર્ લાભસત્કારેણ હતઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ જચ્કલ્ ચોમ્પેતિન્ગ્ wઇથ્ અન્ એલેફન્ત્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ પરવતૈકદેશે મહત્ પદ્મસરઃ; તસ્ય સમીપે હસ્તી પ્રતિવસતિ; અપરસ્મિન્ન્ અપિ પ્રદેશે સૃગાલઃ પ્રતિવસતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન હસ્તી તસ્માત્ પદ્મસરસઃ પાનીયં પીત્વા ઉત્તિષ્ઠતિ; સૃગાલશ્ ચાવતરતિ; તેન હસ્તી ઉક્તઃ; યુદ્ધં વા અનુપ્રયચ્છ માર્ગં વા ઇતિ; હસ્તી સંલક્ષયતિ: ( સ્બ્વ્ ઇઇ 199 ) પૂતિર્ અયં તપસ્વી ધ્વાઙ્ક્ષશ્ ચ; યદ્ એનં પાદેન ઘાતયિષ્યામિ, શુણ્ડયા વા દન્તેન વા અશુચિના વા નાશયિષ્યામિ ઇતિ; પુનઃ સંલક્ષયતિ: સર્વથા પૂતિર્ અયં પૂતિનૈવ હન્તવ્યઃ; ઇતિ વિદિત્વા ગથાં ભાષતે
ન ત્વા પદ્ભ્યાં હનિષ્યામિ ન દન્તાભ્યાં ન શુણ્ડયા ।
પૂતિના ત્વાં હનિષ્યામિ પૂતિર્ હન્યેત પૂતિના ॥ ઇતિ
હસ્તી સંલક્ષયતિ: અપક્રમ્યૈકાન્તે ગચ્છામિ; નિયતમ્ એષ માં પૃષ્ઠતો ઽનુગચ્છતિ ઇતિ; સ માર્ગાદ્ અપક્રમ્ય ત્વરિતત્વરિતં સંપ્રસ્થિતઃ; ( અ 497અ ) સૃગાલઃ સંલક્ષયતિ: વચનમાત્રેણૈવ એષ ભગ્નો મયા યેન ત્વરિતત્વરિતં નિષ્પલાયિતઃ ઇતિ; સ તસ્ય પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતો ઽનુબદ્ધઃ; હસ્તિના સમીપં ગતં જ્ઞાત્વા તસ્યોપરિ મહતા વેગેન પુરીષં મુક્તં; પતિતઃ કાલગતઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ સૃગાલઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન તદાપ્ય્ એષ પૂતિના પૂતિર્ હતઃ ઇતિ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ પૂતિના પૂતિર્ લાભસત્કારેણ હતઃ
[હેરે થેરે ઇસ્ અ લેઅf મિસ્સિન્ગ્, સેએમિન્ગ્લ્ય્ બેચૌસે ઓf અન્ એર્રોર્ ઓf થે સ્ચ્રિબે હિમ્સેલ્f.]
પુનર્ અપિ ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્તઃ ધર્મમુખિકયા લોકો વ્યંસિતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અનેન ધર્મમુખિકયા લોકો વ્યંસિતઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf આગ્નેય, થે ચત્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે મૂષિકાણાં યૂથપતિઃ પંચશતપરિવારો ઽવતિષ્ઠતે; આગ્નેયો નામ બિડાલઃ; તેન તરુણાવસ્થાયાં યસ્મિન્ પ્રદેશે પ્રતિવસતિ; તત્સામન્તકેન સર્વે મૂષિકાઃ પ્રઘાતિતાઃ; સો ઽપરેણ સમયેન જીર્ણઃ સંવૃત્તઃ; પરાક્રમેણ ન શક્નોતિ મૂષિકાન્ ગ્રહીતું; સ સંલક્ષયતિ: પૂર્વમ્ અહં તરુણાવસ્થાયાં શક્તઃ પરાક્રમેણ મૂષિકાન્ ગ્રહીતુમ્; ઇદાનીમ્ અશક્તઃ; કિં તુ ઉપાયસંવિધાનેન ભક્ષયામિ ઇતિ; સ શનૈર્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 200 ) મન્દં મન્દં મૂષિકાન્ પર્યેષિતુમ્ આરબ્ધઃ; તેન પર્યેષમાણેન પંચશતિકો મૂષિકયૂથઃ પરિજ્ઞાતઃ; સ મુષિકવિવરસ્ય નાતિદૂરે કૃતકેન તપસ્ તપ્યતિ; સ મૂષિકૈર્ ભ્રમદ્ભિર્ દૃષ્ટઃ શાન્તેનેર્યાપથેન અવસ્થિતઃ; તે દૂરતઃ સ્થિત્વા કથયન્તિ: માતુલ કિં કરોષિ ઇતિ; સ કથયતિ:મયા તરુણાવસ્થાયાં પ્રભૂતમ્ અપુણ્યં કૃતં; તસ્ય ક્ષપણાય તપશ્ ચરામિ ઇતિ; તેષાં તસ્યાન્તિકે ધર્માન્વયપ્રસાદઃ ઉપપન્નઃ; વિરતો ઽયં તસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માદ્ ઇતિ; તે તં પ્રતિદિનં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય વિવરં પ્રવિશન્તિ; સ તેષાં પશ્ચિમં ગૃહીત્વા ભક્ષયતિ; યાવદ્ અસૌ યૂથઃ પરિહીયતે; યૂથપતિઃ સંલક્ષયતિ: મમ મૂષિકાઃ પરિહીયન્તે; અયં ચ બિડાલો બલવાન્ જાતઃ; કારણેનાત્ર ભવિતવ્યમ્ ઇતિ; સ બિડાલસ્ય વિષ્ઠાં નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યતિ સર્વલોમિકાં વિષ્ઠાં; સ સંલક્ષયતિ: નિયતમ્ અનેન મૂષિકાઃ પ્રઘાત્યન્તે; યન્ન્વ્ અહમ્ એનં ગૃહ્ણીયામ્ ઇતિ; ( અ 497બ્ ) સ તસ્યાદર્શનપથે નિરીક્ષમાણઃ તત્પરો વ્યવસ્થિતઃ; યાવત્ તેનાસૌ દૃષ્ટઃ પશ્ચિમં મૂષિકં ભક્ષયન્; સ તમ્ ઉપસંક્રમ્ય દૂરેણ ગત્વા ગાથયા પ્રત્યભાષત
વર્ધતે માતુલસ્યાઙ્ગં ગનશ્ ચ પરિહીયતે ।
ન મૂલફલભક્ષસ્ય વિષ્ઠા ભવતિ રોમશા ॥
નાયં શિખી ધર્મશિખી અર્થહેતોર્ અયં શિખી ।
સ્વસ્તિ તે ઽગ્નેય ભવતુ પરિહીયન્તિ મૂષકાઃ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન આગ્નેયો બિડાલઃ દેવદત્તઃ સઃ; તદાપ્ય્ અનેન ધર્મમુખિકયા મૂષિકા ભક્ષિતાઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અનેન ધર્મમુખિકયા લોકો વ્યંસિતઃ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત યે ભગવતો દૃષ્ટ્યનુમતમ્ આપન્નાઃ તે સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તીર્ણાઃ; યે દેવદત્તઃ દૃષ્ટ્યનુમતમ્ આપન્નાઃ તે અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નાઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ યે મમ દૃષ્ટ્યનુમતમ્ આપન્નાઃ તે સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તીર્ણાઃ; યે દૃષ્ટ્યનુમતમ્ આપન્નાઃ તે અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નાઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 201 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ બુલ્લ્ થત્ ગોત્ એન્તન્ગ્લેદ્ ઓથેર્ બુલ્લ્સ્ ઇન્તો ત્રોઉબ્લે બ્ય્ બદ્ ચોઉન્સેલ્સ્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો દ્વૌ સાર્થવાહૌ પંચભિઃ શકટશતૈઃ સાર્ધમ્ અનુવ્યહરમાણૌ કાન્તારમાર્ગં પ્રતિપન્નૌ; તવ્યોઃ કાન્તારમાર્ગપ્રતિપન્નયોઃ કદાચિદ્ બલીવર્દાનાં પરીત્તો યવસો ભવતિ; પાનીયંચ કદાચિત્ પરીત્તં ભવતિ; કદાચિન્ નાસ્ત્ય્ એવ; તતો ઽસૌ સાર્થઃ સહ બલીવર્દૈઃ અતીવ પરિશ્રાન્તઃ કૃચ્છ્રેણ કાન્તામાર્ગં પ્રતિપન્નઃ પશ્યતિ અન્યતરસ્મિન્ પ્રદેશે હરિતશાદ્વલં સલિલસંપન્નં ચ સ્નાતાઃ; પ્રભૂતં ચ પાનીયં પીતં; તતસ્ તે બલીવર્દાઃ પરીત્તેન પાન્યેન યવસેન ચ પરિખિન્નાઃ, પર્યાપ્તં યવસં પાનીયં ચ પીત્વા વિશ્રાન્તાઃ; તેષાં યઃ પ્રધાનો બલીવર્દઃ સ તાન્ પ્રબોધયતિ: ભવન્તો વયં પરીત્તેન યવસેન પરીત્તેન ચ પાનીયેન પરિખેદિતાઃ; અયં પ્રદેશો હરિતશાદ્વલઃ સલિલસંપન્નશ્ ચ; યદિ ભવતામ્ અભિપ્રેતમ્ ઇહૈવ હઠં કૃત્વા તિષ્ઠામઃ ઇતિ; દ્વિતીયઃ પ્રધાનબલીવર્દશ્ ચ યૂથ્યાન્ કથયતિ: ભવન્તો બલવન્તો મનુષ્યાઃ દુર્દાન્તદમકાઃ; યથૈવ વયં વહામસ્ તથૈવ વહત; મા અનર્થં પ્રાપયિષ્યથ ઇતિ; એવમ્ ઉક્તે પ્રધાનબલીવર્દો રુષિતઃ સ્વયૂથ્યાન્ કથયતિ: ભવન્તઃ કેન ચન્દ્રસ્ય પૃષ્ઠં ( અ 498અ ) દૃષ્ટમ્ એભિર્ યુષ્માભિર્ ન વોઢવ્યમ્ ઇતિ; યાવત્ સાર્થિકા બલીવર્દાન્ યોજયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; તે બલીવર્દૈર્ ભ્રેષણરૂપા અવસ્થાપિતાઃ; સાર્થિકા પ્રભૂતાન્ પ્રહારાન્ દત્વા પ્રતોદયષ્ટિભિર્ આતાડ્ય આતાડ્ય રુધિરેણ પ્રઘરતા શકટે યોજિતાઃ; અન્યે તૂષ્ણીં વોઢુમ્ આરબ્ધાઃ; તેષાં ન કિંચિત્ કૃતં; દેવતા ગાથાં ભાષતે
મિથ્યા હિ ચોદિતાઃ પશ્ય બલીવર્દેન ગા ઇમાઃ ।
વિકર્તિતાભિરુધિરાઃ ક્ષુત્પિપાસપ્રમર્દિતાઃ ॥
સમ્યક્ ચ ચોદિતાઃ પશ્ય બલીવર્દેન ગા ઇમાઃ ।
તે વૈ નિસ્તીર્ણકાન્તારાઃ જલં શીતં પિબન્તિ હિ ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ પ્રધાનો બલીવર્દઃ યેન તે સમ્યગ્ એવ ચોદિતાઃ અહં સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યેન તુ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 202 ) બલીવર્દા વિપ્રસ્થાપિતાઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપિ યૈર્ મમ વચનં શ્રુતં તે સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં કાન્તારમાર્ગં નિસ્તીર્ણાઃ; યૈર્ દેવદત્તસ્ય વચનં શ્રુતં તે અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નાઃ; એતર્હ્ય્ અપિ યે મમ દૃષ્ટ્યનુમતમ્ આપન્નાઃ તે સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં સંસારકાન્તારમાર્ગાદ્ ઉત્તીર્ણાઃ; યે દેવદત્તસ્ય દૃષ્ટ્યનુમતમ્ આપન્નાઃ તે અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નાઃ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્તો મૂર્ખો મુર્ખપરિવારઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ દેવદત્તો મૂર્ખો મૂર્ખપરિવારઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે લેઅદેર્ ઓf થે મોન્કેય્સ્

(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ અરણ્યાયતને મર્કટયૂથપતિઃ પ્રતિવસતિ; તેન પરિભ્રમતા કૂપે ચન્દ્રબિમ્બકં દૃષ્ટં; યૂથપતિઃ કથયતિ: ભવન્તઃ ચન્દ્રઃ કૂપે પતિતઃ; ઉદ્ધરામઃ; કિમ્ અચન્દ્રકો લોકો ભવિષ્યતિ? ઇતિ; તે કથયન્તિ: શોભનમ્; ઉદ્ધરામઃ ઇતિ; તે સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: કથમ્ અત્ર ઉદ્ધર્તવ્યઃ? ઇતિ; અપરે કથયન્તિ: કિમ્ અત્ર જ્ઞાયતે? મર્કટરજ્જું કૃત્વા સમુદ્ધરામઃ ઇતિ; તૈર્ મર્કટરજ્જુઃ કૃતા; એકઃ શાખાયાં લગ્નઃ; તસ્ય પુચ્છે અપરો લગ્નઃ; તસ્યાપ્ય્ અપરો લગ્ન ઇત્ય્ એવં સર્વે લગ્નાઃ; શાખા અતિભારા જાતા; તે પાનીયં વિક્ષોભયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; ચન્દ્રપ્રતિબિમ્બકં નષ્ટં; શાખા ભગ્ના; સર્વે કૂપે પતિતાઃ; અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નાઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે
યેષામ્ ઇહ હિ મૂર્કાણાં મૂર્ખો ભવતિ નાયકઃ ।
સર્વે તે નિધનં યાન્તિ ચન્દ્રોદ્ધારા ઇવ વાનરાઃ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ મર્કટયૂથપતિઃ દેવદત્તઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ મૂર્ખો મૂર્ખપરિવારઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ મૂર્ખો મૂર્ખપરિવારઃ
થે fઇવે ચૌસેસ્ ઓf થે દિવિસિઓન્ ઓf થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડદસ્યારામે; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: તથાગતસ્ય સંભૃતસંભારાણિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ ( અ 498બ્ ) અવશ્યભાવીનિ; તથાગતેનૈવ કર્માણિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 203 ) કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન હિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ
બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્; અવશ્યં દેવદત્તેન તથાગતસ્ય સંઘો ભેત્તવ્યઃ
પંચભિઃ કારણૈઃ સંઘો ભિદ્યતે: આદૌ તાવત્ સંઘો ન ભિદ્યતે; યાવત્ બુદ્ધો લોકે ઉત્પદ્યતે લોકસ્ તાવત્ તન્મુખો ઽવતિષ્ઠતે બુદ્ધઃ કિલ માર્ષા લોક ઉત્પન્ન ઇતિ; પરિનિર્વૃતે શાસ્તરિ સંઘો ભિદ્યતે; યઃ કશ્ચિદ્ એવં બ્રૂયાદ્: અહમ્ એવ શાસ્તા ઇતિ તસ્ય વક્તવ્યં: યદા ભગવાન્ જીવતિ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ તદા ત્વં ક્વ આસીઃ? અર્બુદે અનુત્પન્ને સંઘો ન ભિદ્યતે દૃષ્ટ્યર્બુદે વા શીલાર્બુદે વા શ્રાવકયુગે અનિર્દિષ્ટે સંઘો ન ભિદ્યતે; તત્ કસ્ય હેતોઃ સંઘો ભિન્નઃ અવશ્યં શ્રાવકયુગં પ્રતિસન્ધત્તે; સીમાયામ્ અબદ્ધાયાં સંઘો ન ભિદ્યતે; તત્ કસ્ય હેતોઃ અન્તઃસીમ્નિ સંઘો ભિદ્યતે ન બહિઃસીમ્નિ
સોલિચિતુદેસ્ ઓf થે બુદ્ધ
અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: મમ નિરર્બુદે ભિક્ષુસંઘે અર્બુદમ્ ઉત્પન્નં શીલાર્બુદં દૃષ્ટ્યર્બુદં ચ; શીલાર્બુદમ્ ઉત્પાદિતં સુદત્તેન કલન્તકપુત્રેણ; દૃષ્ટ્યર્બુદમ્ અરિષ્ટેન ભિક્ષુણા; અવશ્યં ચ દેવદત્તેન સંઘો ભેત્તવ્યઃ; યન્ન્વ્ અહં રાજગૃહે વર્ષામ્ ઉપગચ્છેયમ્; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: યદિ તાવત્ શૈક્ષાશૈક્ષૈઃ પુદ્ગલૈઃ સાર્ધં રાજગૃહં ગમિષ્યામિ ન શક્ષ્યતિ દેવદત્તઃ સંઘભેદં કર્તું; યન્ન્વ્ અહં પૃથગ્જનકલ્યાણકૈઃ પુદ્ગલૈઃ સાર્ધં ગચ્છેયમ્; ઇતિ વિદિત્વા આયુષ્મતા રાહુલેન ઉપસ્થાયકેન પંચભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ સાર્ધં યથાભિરમ્યં શ્રાવસ્ત્યાં વિહૃત્ય યેન રાજગૃહં તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 204 )
fઅમિને ઇન્ રાજગૃહ, દિવિસિઓન્ ઓf થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્ અન્દ્ નેw રુલેસ્ ઇમ્પર્તેદ્ બ્ય્ દેવદત્ત
બુદ્ધો ભગવાન્ રાજગૃહે વર્ષા ઉપગતો વેણુવને કલન્દકનિવાપે; તેન ખલુ સમયેન દુર્ભિક્ષમ્ અભૂત્; કૃચ્છ્રઃ કાન્તારઃ દુર્લભઃ પિણ્ડકો યાચનકેન; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ઇચ્છામ્ય્ અહં ભિક્ષવઃ ઇમાં ત્રૈમાસીં પ્રતિસંલાતું; ન મે કેનચિદ્ ભિક્ષુણા ઉપસંક્રમિતવ્યં સ્થાપયિત્વા પિણ્ડપાતનિર્હારકં; તદ્ એવ પોષધમ્ ઇતિ; ભિક્ષુસંઘેન ક્રિયાકારઃ કૃતઃ ન કેનચિદ્ અસ્માકમ્ ઇમાં ત્રૈમાસીં ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમિતવ્યં સ્થાપયિત્વા પિણ્ડપાતનિર્હારકં; તદ્ એવ પોષધમ્ ઇતિ
તેન ખલુ સમયેન આયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ દક્ષિણાગિરિષુ વર્ષા ઉપગતૌ; દેવદત્તેન ત્રૈમાસીં ભિક્ષુસંઘઃ પ્રવારિતઃ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ; સ ત્રયાણાં વ દ્વિકાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાદ્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: શ્રમણ આયુષ્મન્તો ગૌતમ એવં શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયતિ; આરણ્યકત્વેન ભિક્ષુઃ શુધ્યતિ મુચ્યતિ નિર્યાતિ સુખદુઃખં વ્યતિક્રામતિ સુખદુઃખવ્યતિક્રમં ચાનુપ્રાપ્નોતિ; પિણ્ડપાતિકત્વેન પાંસુકૂલિકત્વેન ( અ 499અ ) ત્રૈચીવરિકત્વેન આભ્યવકાશિકત્વેન શુધ્યતિ મુચ્યતિ નિર્યાતિ સુખદુઃખં વ્યતિક્રામતિ સુખદુઃખવ્યતિક્રમં ચાનુપ્રાપ્નોતિ; યસ્ય ચાયુષ્મન્તઃ ઇમાનિ પંચ વ્રતપદાનિ ન રોચન્તે ન ક્ષમન્તે ન સંપ્રખ્યાન્તિ સ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય આરાદ્ ભવતુ દુરાદ્ ભવતુ; શલાકં ગૃહ્ણાતુ ઇતિ; પંચભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ શલાકા ગૃહીતાઃ; દેવદત્ત ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; પંચ ભિક્ષુશતાનિ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધાનિ; આયુષ્માન્ રાહુલો દ્વારે તિષ્ઠતિ; તેન તાનિ દેવદત્તસ્ય પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધાનિ દૃષ્ટાનિ; સ કથયતિ: આયુષ્મન્તઃ કિમર્થં તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ અપહાય અસ્ય પાપેચ્છસ્ય પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુગચ્છત? ઇતિ; તે કથયન્તિ: આયુષ્મન્ રાહુલ એવંવિધે દુર્ભિક્ષે કૃચ્છ્રે કાન્તારે ભગવાન્ અદર્શનો વ્યવસ્થિતઃ; વયં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 205 ) દેવદત્તાનુભાવાત્ પ્રાણૈર્ ન વિયુક્તાઃ; યદિ દેવદત્તેન ત્રૈમાસીં ભિક્ષુસંઘો ન પ્રતિપાદિતો ઽભવિષ્યત્, એકઃ ભિક્ષુર્ ન જીવિતો ઽભવિષ્યદ્ ઇતિ
યદા દેવદત્તેન તથાગતેન શ્રાવકસંઘો ભિન્નઃ, તદા મહાન્ પૃથિવીચલો જાતઃ; ઉલ્કાપાતા દિશોદાહાઃ; દેવદુન્દુભયઃ અભિનદન્તિ; નિયમાનવક્રાન્તા નિયમં નાવક્રામન્તિ; ફલં ન પ્રાપ્નુવન્તિ; વૈરાગ્યં ન ગચ્છતિ; આસ્રવાન્ ન ક્ષપયન્તિ; નોદ્દિશન્તિ; ન પઠન્તિ; ન સ્વાધ્યાયન્તિ; સૂત્રવિનયધરાભિધાર્મિકારણ્યકાઃ સૂત્રવિનયાભિધર્મારણ્યકચિન્તાયાં ન પ્રયુજ્યન્તે; ન શ્રાવકબોધૌ બીજમ્ આરોપયન્તિ; ન પ્રત્યેકાયાં બોધૌ; નાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; સદેવમાનુષં જગદ્ વ્યાકુલં વર્તતે; ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રે લોકધાતૌ ધર્મચક્રં વિષ્ઠિતં ન સત્વસન્તાને વર્તતે
શારિપુત્ર અન્દ્ મૌદ્ગલ્યાયન વિસિત્ થે બુદ્ધ અન્દ્ પ્રોમિસે તો હિમ્ તો રેસ્તોરે થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્

આયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ સંલક્ષયન્તિ: કિમર્થમ્ અયં મહાપૃથિવીચાલઃ? ઇતિ; સમન્વાહૃત્યાર્હતાં જ્ઞાનદર્શનં ન પ્રવર્તતે; તૌ સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તૌ; પશ્યતઃ: દેવદત્તેન ભગવતઃ શ્રાવકસંઘં ભિન્નં; તયોર્ એતદ્ અભવત્: ગચ્ચાવઃ ભગવતઃ શ્રાવકસંઘં પ્રતિસન્ધાતુમ્ ઇતિ; અથાયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ ત્રયાણાં વાર્ષિકાણાં માસાનામ્ અત્યયાત્ કૃતચીવરૌ નિષ્ઠિતચીવરૌ સમાદાય પાત્રચીવરં યેન રાજગૃહં તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તૌ; અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્તૌ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તૌ; અથાયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ પાત્રચીવરં પ્રતિશમય્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તૌ; તેન ખલુ સમયેન આયુષ્માન્ રાહુલો દ્વરે તિષ્ઠતે; અથાયુષ્માન્ રાહુલઃ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચદ્ ઉપાદ્યાય દેવદત્તેન ભગવતઃ શ્રાવકસંઘો ભિન્નઃ ઇતિ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 206 ) સ કથયતિ: આયુષ્મન્ એતદર્થમ્ એવ વયમ્ આગતાઃ; અલ્પોત્સુકસ્ ત્વં ભવ; પ્રતિસન્ધાનં કરિષ્યામઃ; ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવત્સકાશં પ્રવિષ્ટૌ; પ્રવિશ્ય બહગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણૌ; એકાન્તનિષણ્ણાવ્ આયુષ્મતૌ ( અ 499બ્ ) શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચતાં: ગછામો વયં ભદન્ત તથાગતસ્ય ભિન્નં શ્રાવકસંઘં સન્ધાતુમ્ ઇતિ
થે સેર્મોન્ ઓન્ થે fઓઉર્ મેરિતુઓઉસ્ મેન્
ભગવાન્ આહ: સાધુ સાધુ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ; બહુ સ પુણ્યં પ્રસૂયતે અપ્રમાણમ્ અસંખ્યેયં યસ્ તથાગતસ્ય ભિન્નં શ્રાવકસંઘં પ્રતિસન્ધત્તે, તદ્યથા શતછિન્નં વાલં યઃ કોટ્યા કોટિં પ્રતિસન્દધ્યાત્; એવમ્ એવ સ બહુ પુણ્યં પ્રસૂયતે અપ્રમેયમ્ અસંખ્યેયં યસ્ તથાગતસ્ય ભિન્નં શ્રાવકસંઘં પ્રતિસન્ધત્તે
ચત્વાર ઇમે શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ બ્રાહ્મં પુણ્યં પ્રસવન્તિ; કતમે ચત્વારઃ? 1) યઃ પુદ્ગલઃ અપ્રતિષ્ઠિતપૂર્વે પૃથિવીપ્રદેશે તથાગતસ્ય શારીરં સ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અયં પ્રથમઃ પુદ્ગલઃ બ્રાહ્મં પુણ્યં પ્રસવતિ; કલ્પં સ્વર્ગેષુ મોદતે; 2) પુનર્ અપરં યઃ પુદ્ગલઃ અપ્રતિષ્ઠિતપૂર્વે પૃથિવીપ્રદેશે ચતુર્દિશસ્ય ભિક્ષુસંઘસ્ય વિહારં પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અયં દ્વિતીયઃ પુદ્ગલઃ બ્રાહ્મં પુણ્યં પ્રસવતિ; કલ્પં સ્વર્ગેષુ મોદતે; 3) પુનર્ અપરં યઃ પુદ્ગલઃ તથાગતશ્રાવકસંઘં ભિન્નં સન્ધત્તે; અયં ત્રિતીયઃ પુદ્ગલઃ બ્રાહ્મં પુણ્યં પ્રસવતિ; કલ્પં સ્વર્ગેષુ મોદતે; 4) પુનર્ અપરં યઃ પુદ્ગલઃ મૈત્રીસહગતેન ચિત્તેન અવૈરેણ અસપત્નેન અવ્યાબાધેન વિપુલેન મહદ્ગતેન અપ્રમાણેન સુભાવિતેન એકાં દિશમ્ અધિમુચ્ય સ્ફરિત્વા ઉપસંપદ્ય વિહરતિ; તથા દ્વિતીયાં તથા તૃતીયાં તથા ચતુર્થીમ્; ઇત્ય્ ઊર્ધ્વમ્ અધઃ તિર્યક્ સર્વશઃ સર્વમ્ ઇમં લોકં મૈત્રીસહગતેન ચિત્તેન અવૈરેણ અસપત્નેન અવ્યાબાધેન વિપુલેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 207 ) મહદ્ગતેન અપ્રમાણેન સુભાવિતેન અધિમુચ્ય સ્ફરિત્વા ઉપસંપદ્ય વિહરતિ; એવં કરુણામુદિતૌપેક્ષાસહગતેન ચિત્તેન અવૈરેણ અસપત્નેન અવ્યાબાધેન વિપુલેન મહદ્ગતેન અપ્રમાણેન સુભાવિતેન અધિમુચ્ય સ્ફરિત્વા ઉપસંપદ્ય વિહરતિ; તથા દ્વિતીયાં તથા તૃતીયાં તથા ચતુર્થીમ્; ઇત્ય્ ઊર્ધ્વમ્ અધઃ તિર્યક્ સર્વશઃ સર્વમ્ ઇમં લોકં ઉપેક્ષાસહગતેન ચિત્તેન અવૈરેણ અસપત્નેન અવ્યાબાધેન વિપુલેન મહદ્ગતેન અપ્રમાણેન સુભાવિતેન એકાં દિશમ્ અધિમુચ્ય સ્ફરિત્વા ઉપસંપદ્ય વિહરતિ; અયં ચતુર્થઃ પુદ્ગલઃ બ્રાહ્મં પુણ્યં પ્રસવતિ; કલ્પં સ્વર્ગેષુ મોદતે
શારિપુત્ર અન્દ્ મહામૌદ્ગલ્યાયન વિસિત્ દેવદત્ત અન્દ્ એxહોર્ત્ થે મિસ્ગુઇદેદ્ મોન્ક્સ્ તો રેતુર્ન્ તો થે ત્રુએ દોચ્ત્રિને
આથાયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તૌ; તેન ખલુ સમયેન દેવદત્તો દક્ષિણાગિરિષુ બુદ્ધલીલયા અનુધર્મં દેશયતિ; કોકાલિકો ઽસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષણ્ણઃ; ખણ્ડદ્રવ્યઃ વામે; અદ્રાક્ષીદ્ દેવદત્તઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ દૂરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સંલક્ષયતિ: મહાશ્રાવકા અપિ મયા અન્વાવર્તિતાઃ; ઇદાનીમ્ અહં સર્વજ્ઞઃ; કોકાલિકં ખણ્ડદ્રવ્યં ચ બાહુભ્યાં ( અ 500અ ) ઘટ્ટયતિ ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠેતિ; તૌ સંલક્ષયતઃ એષ એવાસ્માકં દોષો યદ્ અસ્માભિર્ અસ્ય સંઘભેદે સાહાય્યં કલ્પિતમ્; ઉત્તિષ્ઠામઃ; યદિ પ્રહારં દદાતિ, બલવાન્ એષ નિયતમ્ અસ્માન્ હન્તિ ઇતિ; તાવ્ ઉત્થિતૌ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રો દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષણ્ણઃ; આયુષ્માન્ મૌદ્ગલ્યાયનઃ ઉત્તરે ઇતિ; તત્ર દેવદત્તઃ આયુષ્મન્તમ્ શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે પ્રતિભાતુ તે શારિપુત્ર ભિક્ષૂણાં ધર્મ્યાં કથાં કથયિતું; પૃષ્ઠી મે આવિલાયતિ; તત્ તાવદ્ આયામયિષ્યે ઇતિ; અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ દેવદત્તસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ દેવદત્તશ્ ચતુર્ગુણમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં પ્રજ્ઞપ્ય દક્ષિણેન પાર્શ્વેન શય્યાં કલ્પયિત્વા મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 208 ) તથાધિષ્ઠિતો યથોત્તાનકઃ કાયેન ક્રથમનેન અવસ્થિતઃ; તત્ર આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: પશ્યત આયુષ્મન્તઃ શાસ્તુર્ અવસ્થામ્: ઉત્તાનકઃ કાયેન ક્રથમાનેન મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ ઇતિ; અથાયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સંવેજય આયુષ્મન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન પર્ષદમ્ ઇતિ; અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નઃ યથા સમાહિતે ચિત્તે પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ચતુર્વિધમ્ ઈર્યાપથં કલ્પયતિ ચંક્રમ્યતે તિષ્ઠતિ નિષીદતિ શય્યાં કલ્પયતિ; તેજોધાતુમ્ અપિ સમાપદ્યતે; તેજોધાતુસમાપન્નસ્ય આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય વિવિધાન્ય્ અર્ચિંષિ કાયાન્ નિશ્ચરન્તિ નીલાનિ પીતાનિ લોહિતાન્ય્ અવદાતાનિ માઞ્જિષ્ઠાનિ સ્ફટિકવર્ણાનિ; યમકાન્ય્ અપિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયતિ; અધઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ ઉપરિમાત્ કાયાત્ શીતલા વારિધારા સ્યન્દતે; ઉપરિમઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ અદ્ધઃકાયાત્ શીતલા વારિધારા સ્યન્દતે; યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં દિશિ; ઇતિ ચતુર્દિશં ચતુર્વિધં ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શ્ય તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; આયુષ્મન્તા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનેન તે ભિક્ષવઃ સંવેજિતાઃ; તત આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તેષાં ભિક્ષૂણાં તથાવિધો ધર્મો દેશિતઃ; યં શ્રુત્વા દેવદત્તે નિરપેક્ષાઃ સંવૃત્તાઃ; ઉક્તાશ્ ચ: યેષાં વઃ આયુષ્મન્તઃ શાસ્તા પ્રિયઃ તે ઉત્તિષ્ઠન્તુ; ગચ્છામઃ ઇતિ
મન્ય્ મિસ્લેદ્ મોન્ક્સ્ અરે લેદ્ બચ્ક્ તો થે બુદ્ધ અન્દ્ રેઅદ્મિત્તેદ્ ઇન્તો થે ઓર્દેર્ wઇથોઉત્ અ wઓર્દ્ ઓf રેપ્રોઅછ્

આયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમહામૌદ્ગલ્યાયનૌ સંપ્રસ્થિતૌ; ભિક્ષવઃ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધાઃ; કોકાલિકેન દેવદત્તઃ ઉત્થાપ્યતે: ઉત્થિષ્ઠોત્તિષ્ઠ; મહાશ્રાવકૈસ્ તે પર્ષદ્ અપહ્રિયતે ઇતિ; અથાયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય એતદ્ અભવદ્: યદિ દેવદત્તસ અપશ્યતઃ પર્ષદં નેષ્યામિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ ઉષ્ણં રુધિરં છર્દયિત્વા કાલં કરિષ્યતિ; પશ્યત એવ નેતવ્યા ઇતિ; તૌ મન્દગતિપ્રચારતયા સંઘસમેતૌ ગચ્છતઃ; દેવદત્તો ઽપિ તીવ્રેણ પર્યવસ્થાનેન અક્ષિણી સંપરિમાર્જન્ પ્રધાવિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ અતિપરમભીષણપાતાલપ્રખ્યા ( અ 500બ્ ) ગર્તા નિર્મિતા; દેવદત્તઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તૈઃ સાર્ધં સમન્તતસ્ તાં ગર્તાં પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; ન શક્નોત્ય્ ઉત્તર્તું; સ સંલક્ષયતિ: ( સ્બ્વ્ ઇઇ 209 ) ન ચ પર્ષદમ્ આરાગયિષ્યામિ; અથ ચ પુનર્ અનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યામિ; ઇતિ વિદિત્વા પ્રતિનિવૃત્તઃ; આયુષ્મન્તાવ્ અપિ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ ભિક્ષુસંઘમ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તૌ; અથ તે ભિક્ષવઃ આલેખજાતાઃ મદ્ગુભૂતાઃ સ્રસ્તસ્કન્ધા અધોમુખા ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રામન્તિ: કથં વા વયં ભગવન્તમ્ અપ્રમેયગુણસમન્વાગતમ્ અપહાય પાપેચ્છં દેવદત્તં સંસૃતાઃ ઇતિ; અથ ભગવાન્ તેષાં ભિક્ષૂણાં ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: સ્વાગતં વો ભિક્ષવઃ સુપ્રવ્રજિતં; સુલબ્ધો વો મનુષ્યપ્રતિલમ્ભઃ; કદાચિત્ કર્હિચિદ્ આર્યાયતને પ્રત્યાજાતિઃ ઇન્દ્રિયૈર્ અવિકલતા અજડતા અનેડમૂકતા અહસ્તસંવાચિકતા પ્રતિબલતા સુભાષિતદુર્ભાષિતાનાં ધર્માણામ્ અર્થમ્ આજ્ઞાતું; કદાચિત્ કર્હિચિત્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે; કદાચિત્ કર્હિચિત્ તથાગતપ્રવેદિતસ્ય ધર્મવિનયસ્ય લોકે ધર્મદેશના પ્રજ્ઞાયતે; તદ્ ઇદં ભિક્ષવઃ સુદુર્લભં સુદુર્લભં યદુત આર્યાયતને પ્રત્યાજાતિઃ, ઇન્દ્રિયૈર્ અવિકલતા અજડતા અનેડમૂકતા અહસ્તસંવાચિકતા પ્રતિબલતા સુભાષિતદુર્ભાષિતાનાં ધર્માણામ્ અર્થમ્ આજ્ઞાતું; અહં ચૈતર્હિ શાસ્તા લોક ઉત્પન્નઃ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; ધર્મશ્ ચ દેશ્યતે ઔપશમિકઃ પારિનિર્વાણિકઃ સંબોધિગામી સૌગતપ્રતિસંવેદિતઃ યદુત અસ્મિન્ સતિ ઇદં ભવતિ; અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે;
યદુત અવિદ્યાપ્રત્યાયાઃ સંસ્કારાઃ; સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપં નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનં ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શઃ સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા તૃષ્ણાપ્રત્યય્મ્ ઉપાદાનં ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ ભવપ્રત્યયા જાતિઃ જાતિપ્રત્યયાઃ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ; એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ; યદુત અસ્મિન્ન્ અસતિ ન ભવતિ; અસ્ય નિરોધાદ્ ઇદં નિરુધ્યતે; યદુત અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધો વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધો નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ વેદનાનિરોધાત્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 210 ) તૃષ્ણાનિરોધઃ તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધો ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ જાતિનિરોધાજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ; તસ્માત્ તર્હિ ( અ 501અ ) ભિક્ષવઃ આત્માર્થં સમનુપશ્યદ્ભિઃ પરાર્થં ચોભયાર્થં ચ ઇદં પ્રતિસંશિક્ષિતવ્યં: કચ્ચિન્ નઃ પ્રવ્રજ્ય અમોઘા ભવિષ્યન્તિ ક્રિયાઃ સફલાઃ સુખોદયાઃ સુખવિપાકાઃ; યેષાં ચ પરિભોક્ષ્યામહે ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાન્ તેષાં તે કારાઃ કૃતાઃ અત્યર્થં મહાફલા ભવિષ્યન્તિ મહાનુશંસાઃ મહાદ્યુતયઃ મહાવિસ્તારાઃ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્
યદા તે ભિક્ષવો ભગવતા સ્વાગતવાદેન સુપ્રવ્રજિતવાદેન સમુદાચરિતાઃ તદા તેષાં યત્ તદ્ અભૂન્ મદ્ગુત્વં કૌકૃત્યમ્ આલેખઃ વિલેખઃ વિપ્રતિસારઃ તત્ સર્વેણ સર્વં પ્રતિવિગતં; તતો ઽન્યે ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત ભગવતા કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન ભગવતઃ શ્રાવકસંઘો ભિન્નઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: તથાગતેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ ઋષિ લિવિન્ગ્ ઇન્ થે ચોઉન્ત્ર્ય્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે મૂલપુષ્પફલસલિલસંપન્ને નાનાવૃક્ષોપશોભિતે અનેકપક્ષિગણનિષેવિતે ઋષિઃ પ્રતિવસતિ પંચાનામ્ ઋષિશતાનાં પ્રમુખઃ; યાવદ્ અન્યઃ ઋષિઃ જનપદચારિકાં ચરન્ તદાશ્રમપદમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ તેન ઋષિણા ન સમ્યક્ પ્રતિમાનિતઃ; તેન સંજાતામર્ષેણ તસ્ય પર્ષદ્ ભિદ્યતે: અયં પાપેચ્છઃ ઋષિર્ ન કિંચિદ્ અપિ જાનીતે; કિમર્થમ્ અસ્ય સકાશે તિષ્ઠથ? આગચ્છત; મયા સાર્ધં ગચ્છત; અહં યુષ્માન્ પંચસ્વ્ અભિજ્ઞાસુ પ્રતિષ્ઠાપયામિ ઇતિ; તેન ભિદ્યમાનાસ્ તે તસ્ય ઋષેર્ અવવાદેન અવતિષ્ઠન્તે; તેન ઋષિણા સંલક્ષિતમ્: અનેન પાપકારિણા મમૈતે ઋષયો ભિન્નાઃ ઇતિ; સ તમ્ ઉપસાન્ત્વયિતુમ્ આરબ્ધઃ: મા આયુષ્મન્ પર્ષદ્ભેદં કુરુ; નૈષ ઋષિધર્મઃ ઇતિ; તથાપ્ય્ અસૌ ભિનત્ત્ય્ એવ, નાવતિષ્ઠતે ઇતિ સ ઋષિર્ દુર્મનાઃ ઉપાયસંવિધાનેન અવસ્થિતઃ; અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ( સ્બ્વ્ ઇઇ 211 ) ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તાઃ એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; અથ અન્યતમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધો જનપદચારિકાં ચરન્ તસ્ય ઋષેર્ આશ્રમપદમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેનાસૌ દૃષ્ટઃ કાયપ્રાસાદિકઃ શાન્તેર્યાપથશ્ ચ; સ તં દૃષ્ટ્વા અભિપ્રસન્નઃ; તેન તસ્મૈ કારાન્ કૃત્વા મિથ્યાપ્રણિધાનં કૃતં: યન્ મમાનેન પાપર્ષિણા પર્ષદ્ભેદઃ કૃતઃ અહમ્ અસ્ય સર્વજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તસ્યાપિ પર્ષદ્ભેદં કુર્યામ્ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ જાનપદઃ ઋષિઃ યેન તસ્ય ઋષેઃ પર્ષદ્ ભિન્ના અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ નૈવાસિકઃ ઋષિઃ દેવદત્તઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યન્ મયા અસ્ય પર્ષદ્ ભિન્ના તસ્ય કર્મણો વિપાકેન અનેન મિથ્યાપ્રણિધાનં કૃત્વા સંઘો મમ ભિન્નઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં પૂર્વવદ્ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ ( અ 501બ્ ) સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્તેન સબાહ્યાન્ અભ્યન્તરીકૃત્ય અભ્યન્તરાંશ્ ચ બાહ્યીકૃત્ય પર્ષદ્ હારિતા ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ, યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અનેન સબાહ્યાન્ અભ્યન્તરીકૃત્ય અભ્યન્તરાંશ્ ચ બાહ્યીકૃત્ય પર્ષદ્ હારિતા; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ જચ્કલ્, શતદ્રુ બ્ય્ નમે
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે સૃગાલઃ પ્રાણી પ્રતિવસતિ; સ અતિલોલુપઃ અરણ્યે પર્યટતિ ગ્રામે ઽપિ; સો ઽનુપૂર્વેણ પર્યટન્ નીલરજકગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; નીલકુણ્ડે પતિતઃ; તેન ઘૃણા ગૃહીતા; તસ્ય નાતિદૂરે ઊષસ્ય પુઞ્જસ્ તિષ્ઠતિ; સ તસ્મિન્ પતિતઃ પાર્શ્વેન પાર્શ્વં લુઠિતઃ; સ ભૂયસ્યા માત્રયા શરીરં જુગુપ્સમાનઃ પાનીયે પતિતઃ; ઉત્થાય સંપ્રસ્થિતઃ આદિત્યરશ્મિસ્પૃષ્ટઃ મેચકવર્ણો જાતઃ; યાવત્ સૃગાલૈર્ દૃષ્ટઃ; તે સમન્તાદ્ વિદ્રુતાઃ; દૂરે સ્થિત્વા કથયન્તિ: કસ્ ત્વં? કુતો વા અભ્યાગતઃ? ઇતિ; સ કથયતિ: ( સ્બ્વ્ ઇઇ 212 ) અહં શતદ્રુનામા શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ ચતુષ્પદાનાં રાજ્યે અભિષિક્તઃ ઇતિ; સૃગાલાઃ સંલક્ષયન્તિ: અપૂર્વરૂપો ઽયં; નૂનમ્ એવં ભવિષ્યતિ ઇતિ; સૃગાલૈઃ સર્વચતુષ્પદાનાં નિવેદિતં; સિંહાઃ સંલક્ષયન્તિ: કો ઽસાવ્ અસ્મત્ પ્રતિવિશિષ્ટો યશ્ ચતુષ્પદાનાં રાજા ભવિષ્યતિ? ગચ્છામસ્ તાવત્; સ્વસ્ય યૂથપતેર્ નિવેદયામઃ ઇતિ; તેષાં યૂથપતિર્ અન્યતમસ્મિન્ પર્વતૈકદેશે નિવસતિ; સ કેસરી પટ્ટધારી; તૈસ્ તસ્ય નિવેદિતં; તેનાન્યચતુષ્પદસ્ય આજ્ઞા દત્તા: ગચ્છ ચતુષ્પદાધિપતિં નિરીક્ષસ્વ કિમ્ અસૌ કેનચિચ્ ચતુષ્પદેન દૃષ્ટો ન વા ઇતિ; સ તેન ગત્વા પ્રત્યવેક્ષિતઃ અપૂર્વદર્શનઃ; સર્વૈશ્ ચતુષ્પદૈઃ પરિવૃતઃ સ્થાપયિત્વા સિંહાન્; તેન તસ્ય યથાદૃષ્ટં ગત્વા નિવેદિતં; સ શ્રુત્વા સિંહયૂથપરિવૃતઃ તસ્ય સકાશમ્ અભિગતઃ; સો ઽનેકચતુષ્પદપરિવૃતઃ હસ્તિસ્કન્ધાભિરૂઢઃ અન્વાહિણ્ડતે; તં પરિવાર્ય સિંહા ગચ્છન્તિ; તતો વ્યાઘ્રાઃ; તતો ઽન્યે ચતુષ્પદાઃ; તેષાં બહિર્ દૂરેણ સૃગાલાઃ; તસ્ય માતા અન્યસ્મિન્ પર્વતકુઞ્જે પ્રતિવસતિ; તસ્યાસ્ તેન સૃગાલઃ પ્રેષિતઃ: આગચ્છ પુત્રરાજ્યં પ્રત્યનુભવ ઇતિ; સા કથયતિ: કીદૃશઃ તસ્ય પરિવારઃ? ઇતિ; સ કથયતિ: સિંહવ્યાઘ્રા હસ્તિનશ્ ચ અભ્યન્તરપરિવારઃ; વયં તુ બાહ્યાઃ ઇતિ; સા કથયતિ: ગચ્છ; વિનષ્ટઃ સ ઇતિ; સા ગાથાં ભાષતે
સુખં વસામ્ય્ અસ્ય ગિરેર્ નિકુઞ્જે
સ્વસ્થા જલં શીતમ્ અહં પિબન્તિ ।
તાવત્ સુખં ગચ્છતિ હસ્તિનાસૌ
શૃણોતિ યાવન્ ન સૃગાલશબ્દમ્ ॥ ઇતિ
સ ગતઃ; તેન તેષાં સૃગાલાનાં નિવેદિતં: સૃગાલ એવાયં ચતુષ્પદાનાં રાજા; દૃષ્ટાસ્ય મયા માતા, યા અમુષ્મિન્ પર્વતનિકુઞે પ્રતિવસતિ ઇતિ; તે કથયન્તિ: યદ્ય્ એવં વયમ્ એનં જ્ઞાસ્યામઃ સૃગાલો વા ન વા ઇતિ; ધર્મતા હ્ય્ એષા સૃગાલાનાં યઃ સૃગાલશબ્દં શ્રુત્વા ન વાશતે, તસ્ય રોમાણિ પતિષ્યન્તિ; સૃગાલા વાશિતુમ્ આરબ્ધાઃ; સ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ અહં ન રૌમિ, નિયતં મમ રોમાણિ પતિષ્યન્તિ; યદિ ( અ 502અ ) હસ્તિસ્કન્ધાદ્ અવતીર્ય રવિષ્યામિ, મામ્ એતે પ્રઘાતયિષ્યન્તિ; અત્રૈવ વિરૌમિ ઇતિ; સ હસ્તિસ્કન્ધ એવ વાશિતુમ્ આરબ્ધઃ; હસ્તિના જ્ઞાતં સૃગાલો માં વહતીતિ; તેનાસૌ પાતયિત્વા પદ્ભ્યાં મર્દિતઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 213 )
યસ્ય વાભ્યન્તરા બાહ્યા બાહ્યા વાભ્યન્તરીકૃતાઃ ।

સ એવં નિધનં યાતિ હસ્તિના ક્રોષ્ટુકો યથા ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ સૃગાલઃ એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અભ્યન્તરાન્ બાહ્યીકૃત્ય બાહ્યાંશ્ ચ અભ્યન્તરીકૃત્ય અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અનેન અભ્યન્તરાન્ બાહ્યીકૃત્ય બાહ્યાંશ્ ચ અભ્યન્તરીકૃત્ય પરિષદ્ હારિતા
દેવદત્ત ગેત્સ્ અન્ગ્ર્ય્ wઇથ્ કોકાલિક અન્દ્ ખણ્ડદ્રવ્ય
યદા આયુષ્મદ્ભ્યાં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનાભ્યાં દેવત્તસ્ય પર્ષદ્ અપહૃતા તદા દેવદત્તઃ કોકાલિકં ખણ્ડદ્રવ્યં ચ તાડયિતુમ્ આરબ્ધઃ: યુવાભ્યાં મમ પર્ષદ્ હારિતા ઇતિ; ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત અન્યૈર્ દેવદત્તસ્ય પર્ષદ્ અપહૃતા; અન્યેષામ્ અનેન દુઃખમ્ ઉત્પાદિતમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અન્યેનૈવાસ્ય ભાર્યા અપહૃતા; અન્યેષામ્ અનેન દુઃખમ્ ઉત્પાદિતં; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે એલેફન્ત્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે હસ્તિયૂથપતિઃ પ્રતિવસતિ; તત્રાપ્ય્ અન્યતમસ્ય હસ્તિનો ઽન્યતરા હસ્તિની બહુમતા; સાન્યતમસ્મિન્ કલભકે ઽત્યર્થં સક્તા; તયાસૌ કલભ ઉચ્યતે; નિષ્પલાયામહે ઇતિ; સ કથયતિ: કો ઽસાવ્ ઉપાયો યેન નિષ્પલાય્યામહે ઇતિ; સા કથયતિ: અહમ્ ઉપાયં જાને; તયોર્ ગજો ઽભિહિતઃ; સ્નાયામો હ્રદમ્ અવતરામઃ ઇતિ; સો ઽવતીર્ણઃ; સા કથયતિ: પશ્યામઃ કઃ આવયોશ્ ચિરતરં નિમગ્નસ્ તિષ્ઠતિ ઇતિ; સ મોહપુઞ્જસ્ તયા સાર્ધમ્ ઉદકે નિમગ્નઃ; સા ઉત્થાય કલભહસ્તિના નિષ્પલાયિતા; સ હસ્તી ચિરં સ્થિત્વા ઉત્થિતો ન પશ્યતિ; સ સંલક્ષયતિ: ભૂયો નિમજ્જામિ મા મે સ્યાત્ પરાજયઃ ઇતિ; ભૂયો નિમગ્નઃ દન્તૌ નિખાત્યાવસ્થિતઃ સુચિરાદ્ ગતપ્રત્યુદ્ગતપ્રાણઃ; વ્યુત્થિતો ન પશ્યતિ તાં હસ્તિનીં; સ તં હ્રદમ્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ ક્ષોભયિતુમ્ આરબ્ધઃ; તેન તત્ર બહવો મત્સ્યકચ્છપમણ્ડૂકાદયઃ પ્રાણિનો ઽનયેન વ્યસનમ્ આપદિતાઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 214 )
વૃન્દી બતાયં સુમહાન્ પ્રજ્ઞાપ્ય્ અસ્ય ન વિદ્યતે ।
અન્યેનાસ્ય હૃતા ભાર્યા અન્યે દુઃખસ્ય ભાગિનઃ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ હસ્તિનાગઃ દેવદત્તઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ અસ્ય અન્યેન ભાર્યા અપહૃતા; અન્યેષામ્ અનેન દુઃખમ્ ઉત્પાદિતં
ઉદ્દાનમ્
વીચિઃ સાન્દૃષ્ટિકં ચૈવ વધ ઉત્પલવર્ણયા ।
કુણ્ડી ત્રયં તથા ક્ષીરં ગોપિકા ચ ક્ષમાપણા ।
અસ્થીનિ ચેતિકશ્ ચૈવ પક્ષિણા ચરમં પદં ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત આયુષ્મદ્ભ્યાં ( અ 502બ્ ) શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનાભ્યાં દેવદત્તસ્ય વીચિમ્ આગમયમાનાભ્યાં વીચિર્ લબ્ધઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ; યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનાભ્યાં દેવદત્તસ્ય વીચિમ્ આગમયમાનાભ્યાં વીચિર્ લબ્ધઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ લેઅદેર્ ઓf થે થિએવેસ્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf દેવદત્ત, એત્ચ્)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે ઇષ્વસ્ત્રાચાર્યઃ પ્રતિવસતિ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારિકા જાતા; તસ્યાસ્ ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતાયા જાતિમહં કૃત્વા કુલસદૃશં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 215 ) નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; સા ઉન્નીતા વર્ધિતા મહતી સંવૃત્તા; ઇષ્વસ્ત્રાચાર્યઃ સંલક્ષયતિ: ઇયં દારિકા ન મયા કસ્યચિદ્ રૂપેણ દાતવ્યા ન શીલેન નાપિ ધનેન; અપિ તુ યો મત્સકાશાત્ પંચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવી ભવતિ, તસ્યૈષા મયા દેયા ઇતિ; તસ્ય ચ સકાશાદ્ દ્વૌ માણવૌ ઇષ્વસ્ત્રં શિક્ષિતૌ; તત્રૈકઃ પંચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવી; દ્વિતીયસ્ તુ છેદ્યે કૃતાવી સંવૃત્તઃ; તસ્મૈ તેન સા દારિકા દત્તા; સો ઽન્યઃ સંજાતામર્ષઃ ચોરાણાં મધ્યં પ્રવિષ્ટઃ, પંચાનાં ચોરશતાનાં સેનાપતિર્ જાતઃ; સ એકસ્મિન્ પ્રદેશે માર્ગં બધ્વા અવસ્થિતઃ; પ્રથમસ્ તાં પત્નીં પરિણીય રથ આરોપ્ય સ્વગૃહં સંપ્રસ્થિતઃ; યાવચ્ ચોરભયાત્ સાર્થઃ અગ્રતો ગચ્છન્ સ્થિતઃ; સ કથયતિ: ભવન્તો ગચ્છત; કિં તિષ્ઠથ? ઇતિ; તે કથયન્તિ: ચોરૈર્ માર્ગો બદ્ધઃ ઇતિ; સ કથયતિ: આર્યા ગચ્છત; કિં કરિષ્યન્તિ ઇતિ; સ સંપ્રસ્થિતઃ; સાર્થિકાઃ કથયન્તિ: ભવન્તો ગચ્છત્વ્ એષઃ; તિષ્ઠામસ્ તાવત્; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અયમ્ આત્માનં દારયિષ્યતિ; પત્નીં ચ હારયિષ્યતિ ઇતિ; ચોરા વૃક્ષમ્ અધિરુહ્ય દિગવલોકનં કુર્વન્તો ઽવસ્થિતાઃ; તૈર્ અસૌ રથાભિરૂઢો દૃષ્ટઃ; કથયન્તિ: ભવન્તઃ પુરુષો રથાભિરૂઢઃ આગચ્છતિ ઇતિ; ચોરસેનાપતિના દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ: નિવર્તય રથમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: ભવન્તઃ શૂરસ્ય શૂરપરિહારં પ્રયચ્છત ઇતિ; તે કથયન્તિ: વયમ્ અપિ શૂરાઃ ઇતિ; સેનાપતિના પંચ ચોરાઃ પ્રેષિતાઃ; તેન તે પ્રઘાતિતાઃ; એવં વિંશતિર્ આગતાઃ, તે ઽપિ પ્રઘાતિતાઃ; યાવત્ સર્વે પ્રઘાતિતાઃ; સેનાપતિર્ એકો ઽવશિષ્ટઃ; સ ખડ્ગમ્ આદાય અગ્રતઃ સ્થિતઃ; સ શરાન્ ક્ષેપ્તુમ્ આરબ્ધઃ; સ ખદ્ગેન છિનત્તિ; યાવત્ તેન પંચશતિકસ્ તૂણીરઃ ક્ષિપ્તઃ; તેન સર્વે ખડ્ગેન છિન્નાઃ; એકઃ શરો ઽવસ્થિતઃ; સ તં ન મુઞ્ચતિ; સા દારિકા કથયતિ: મુઞ્ચ શરં; કિમર્થં તિષ્ઠતિ? ઇતિ; સ કથયતિ: એષ એવ એકો ઽવશિષ્ટઃ, એષ ચેન્ મુક્તઃ, અહં પ્રઘાતિતઃ; ત્વં ચાપહૃતા ઇતિ; તતઃ સા દારિકા વિજૃમ્ભમાણા વેણિં બન્ધુમ્ આરબ્ધા; ચોરસેનાપતિસ્ તસ્યામ્ અવેક્ષમાણાયામ્ નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; સ તેન શરેણ મર્મણિ તાડિતઃ; સ મ્રિયમાણો ગાથાં ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 216 ) ( અ 503અ )
નાહં રથિકેન હતો હતો ઽસ્મિ લોલેન પાપચિત્તેન ।
યો ઽહં રણમધ્યગતઃ પ્રમદાવદનં નિરીક્ષામિ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ રથિકઃ શારિપુત્રઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાસૌ દારિકા મૌદ્ગલ્યાયનઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ ચોરસેનાપતિર્ દેવદત્તઃ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદા આભ્યામ્ અસ્ય વીચિં પર્યેષમાણાભ્યાં વીચિર્ લબ્ધા; એતર્હ્ય્ અપિ આભ્યામ્ અસ્ય વીચિં પર્યેષમાણાભ્યાં વીચિર્ લબ્ધા
થે fરુઇત્ ઓf મોનછલ્ લિfએ ઇન્ થે વિસિબ્લે wઓર્લ્દ્ અજાતશત્રુ વિસિત્સ્ થે બુદ્ધ
1. બુદ્ધો ભગવાન્ રાજગૃહે વર્ષા ઉપગતો જીવકસ્ય કુમારભૃતસ્ય આમ્રવણે; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ તદૈવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યામ્ ઉપરિપ્રાસાદતલગતઃ અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે: હમ્ભો ગ્રામણ્યઃ એવંરૂપાયાં જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યાં કિમ્ અસ્માભિઃ કરણીયં સ્યાત્?

2. અથાન્યતમા અવરુદ્ધિકા સ્ત્રી રાજાનમ્ અજાતશત્રું વૈદેહીપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એવંરૂપાયાં દેવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યાં યદ્ દેવઃ પંચભિઃ કામગુણૈઃ સમર્પિતઃ સમન્વઙ્ગીભૂતઃ ક્રીડેદ્ રમેત પરિચારયેદ્ ઇદમ્ અહં દેવસ્ય કરણીયં મન્યે
3. અથાન્યતમા અવરુદ્ધિકા એવમ્ આહ: એવંરૂપાયાં દેવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યાં યદ્ દેવઃ રાજગૃહસ્ય નગરસ્ય અનુપર્યાયપથકાન્ અન્વાહિણ્ડન્ પંચભિઃ કામગુણૈઃ સમર્પિતઃ સમન્વઙ્ગીભૂતઃ ક્રીડેદ્ રમેત પરિચારયેદ્ ઇદમ્ અહં દેવસ્ય કરણીયં મન્યે
4. ઉદાયિભદ્ર કુમારઃ એવમ્ આહ: એવંરૂપાયાં દેવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 217 ) અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યાં યદ્ દેવશ્ ચતુરઙ્ગબલકાયં સન્નાહ્ય હસ્તિકાયં રથકાયમ્ અશ્વકાયં પત્તિકાયં પરરાષ્ટ્રં પરવિષયં ગત્વા મહાન્તં સઙ્ગ્રામં સઙ્ગ્રામ્ય વિજિતસંગ્રામઃ તદૈવ સંગ્રામશિરસિ નિર્જિતો ઽધ્યાવસેદ્; ઇદમ્ અહં દેવસ્ય કરણીયં મન્યે
5. અથાન્યતરો વૃદ્ધામાત્યઃ એવમ્ આહ: એવંરૂપાયાં દેવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યામ્ અયં દેવઃ પૂરણઃ કાશ્યપઃ સંઘી ચ ગણી ચ ગણાચાર્યશ્ ચ સાધુરૂપસંમતો બહુજનસ્ય મહતા ચ જનકાયેન સંપુરસ્કૃતઃ પંચમાત્રાણામ્ આજીવિકશતાનાં પ્રમુખઃ; સો ઽસ્મિન્ રાજગૃહે વર્ષા ઉપગતઃ; તં દેવઃ પર્યુપાસીત; ઇદમ્ અહં દેવસ્ય કરણીયં મન્યે
6. અથાન્યતરો વૃદ્ધામાત્યઃ એવમ્ આહ: એવંરૂપાયાં દેવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ ( અ 503બ્ ) આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યામ્ અયં દેવઃ મસ્કરી ગોશાલીપુત્રઃ સઞ્જયી વૈરટ્ટીપુત્રઃ અજિતઃ કેશકમ્બલઃ કકુદઃ કાત્યાયનઃ તથા ચ નિર્ગ્રન્થો જ્ઞાતિપુત્રઃ સંઘી ચ ગણી ચ ગણાચાર્યશ્ ચ સાધુરૂપસંમતો બહુજનસ્ય મહતા ચ ગણેન સંપુરસ્કૃતઃ અમુષ્મિન્ન્ એવ રાજગૃહે વર્ષા ઉપગતઃ; તં દેવઃ પર્યુપાસીત; ઇદમ્ અહં દેવસ્ય કરણીયં મન્યે
7. તેન ખલુ સમયેન જીવકઃ કુમારભૃતઃ તસ્યામ્ એવ પર્ષદિ સન્નિષણ્ણો ઽભૂત્ સન્નિપતિતઃ; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ જીવકં કુમારભૃતમ્ આમન્ત્રયતે: અહો જીવક કિમ્ અસિ તુષ્ણીં? કિં ન લપસિ? સ કથયતિ: એવંરૂપાયાં દેવ જ્યોત્સ્નાયાં રાત્ર્યામ્ આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયામ્ અભિજ્ઞાતાયામ્ અભિલક્ષિતાયાં પૂર્ણાયાં પૌર્ણમાસ્યામ્ અયં દેવઃ ભગવાન્ સંઘી ચ ગણી ચ ગણાચાર્યશ્ ચ સાધુરૂપસંમતો બહુજનસ્ય મહતા ગણેન ચ સંપુરસ્કૃતઃ અસ્મિન્ન્ એવ રાજગૃહે વર્ષા ઉપગતઃ અસ્માકમ્ એવ આમ્રવણે; તં દેવઃ પર્યુપાસીત; ઇદમ્ અહં દેવસ્ય કરણીયં મન્યે
8. તેન ખલુ સમયેન રાજ્ઞો માગધસ્ય અજાતશત્રોર્ વૈદેહીપુત્રસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 218 ) ભગવન્નિમ્મં ચિત્તં ભગવત્પ્રવણં ભગવત્પ્રાગ્ભારં; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ જીવકં કુમારભૃતમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ગછ જીવક હસ્તિનાગં સન્નાહય યત્રાહમ્ અભિરૂઢઃ અદ્યૈવ ભગવન્તં દર્શનાય ઉપસંક્રમિષ્યામિ; એવં દેવેતિ જીવિકઃ કુમારભૃતો રાજ્ઞો માગધસ્ય અજાતશત્રોર્ વૈદેહીપુત્રસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય મહાન્તં હસ્તિનાગં સન્નાહ્ય પંચમાત્રાણિ હસ્તિનીશતાનિ પંચમાત્રાણિ અવરુદ્ધિકાશતાનિ પ્રદીપિકાહસ્તાનિ પ્રત્યેકપ્રત્યેકં હસ્તિનીષ્વ્ આરોપ્ય યેન રાજા માગધઃ અજાતશત્રુસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય રાજાનં માગધમ્ અજાતશત્રું વૈદેહીપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સન્નદ્ધો દેવસ્ય મહાન્ હસ્તિનાગઃ; યસ્યેદાનીં દેવઃ કાલં મન્યતે ઇતિ; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ મહાન્તં હસ્તિનાગમ્ અભિરુહ્ય પંચમાત્રૈર્ અવરુદ્ધિકાશતૈઃ પ્રત્યેકપ્રત્યેકં હસ્તિનીષ્વ્ અભિરૂઢૈઃ પ્રદીપિકાહસ્તૈઃ સંપુરસ્કૃતો રાજગૃહાન્ નિર્યાતિ ભગવતો ઽન્તિકં ભગવન્તં દર્શનાય ઉપસંક્રમિતું પ્રત્યુપાસનાય
9. તેન ખલુ સમયેન રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ વૃજિભિઃ સાર્ધં વિરુદ્ધઃ; અથો રાજ્ઞો માગધસ્ય અજાતશત્રોર્ વૈદેહીપુત્રસ્ય સમનન્તરનિષ્ક્રાન્તસ્ય રાજગૃહાદ્ અભૂદ્ ભયમ્ અભૂત્ છમ્ભિતત્વમ્ અભૂદ્ રોમહરઃ: મા મે જીવકઃ કુમારભૃતઃ ઘાતયિતુકામો ભવતિ? વઞ્ચયિતુકામો વા? વધકેભ્યઃ પ્રત્યમિત્રેભ્યો વા અનુપ્રદાપયિતુકામઃ? ઇતિ વિદિત્વા જીવિકં કુમારભૃતમ્ ઇદમ્ અવોચત્: માસિ માં જીવિક ઘાતયિતુકામો વા લાપયિતુકામો વા વઞ્ચયિતુકામો વા ( અ 504અ ) વધકેભ્યો વા પ્રત્યર્થિકેભ્યઃ પ્રત્યમિત્રેભ્યો વા અનુપ્રદાપયિતુકામઃ? સ એવમ્ આહ: નાહં દેવ ત્વાં ઘાતયિતુકામઃ ન લાપયિતુકામઃ ન વઞ્ચયિતુકામઃ નાપિ વધકેભ્યઃ પ્રત્યર્થિકેભ્યઃ પ્રત્યમિત્રેભ્યો વા અનુપ્રદાપયિતુકામઃ ઇતિ
10. અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ જીવિકં કુમારભૃતમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિયત્પરિવારઃ સ ભગવાન્ સાતિરેકાન્ય્ અસ્ય અર્ધત્રયોદશભિક્ષુશતાનિ; અહો જીવક કથં ત્વં માં ન ઘાતયિતુકામો વા ન લાપયિતુકામો વા નાપિ વધકેભ્યો વા પ્રત્યર્થિકેભ્યઃ પ્રત્યમિત્રેભ્યો વા અનુપ્રદાપયિતુકામઃ? યત્રેદાનીમ્ ઇયત્પરિવારસ્ય નૈવોત્કાસનશબ્દઃ શ્રૂયતે? અલ્પશબ્દકામો દેવ સ ભગવાન્ અલ્પશબ્દનિરતઃ અલ્પશબ્દસંતુષ્ટઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 219 ) અલ્પશબ્દતાયાશ્ ચ સ વર્ણવાદી; તસ્ય પર્ષદ્ અલ્પશબ્દૈવ; તેન હિ દેવ ત્વરિતત્વરિતં મહાન્તં હસ્તિનાગં પ્રેરય; તથા હ્ય્ આલોક્યતે મણ્ડલવાટે તૈલપ્રદ્યોતનાભા; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ ત્વરિતત્વરિતં મહાન્તં હસ્તિનાગં પ્રેરયતિ; તસ્ય યાવતી યાનસ્ય ભૂમિસ્ તાવદ્ યાનેન ગત્વા તસ્માદ્ અવતીર્ય પદ્ભ્યામ્ એવારામં પ્રાવિક્ષત્
11. તેન ખલુ સમયેન ભગવાન્ મધ્યે ભિક્ષુસંઘસ્ય નિષણ્ણઃ હ્રદ ઇવાચ્છો વિપ્રસન્નઃ અનાવિલઃ; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ મણ્ડલવાટમ્ અનુસંયાય જીવકં કુમારભૃતમ્ આમન્ત્રયતે: કુત્ર જીવક સ ભગવાન્ એષ દેવ ભગવાન્ મધ્યે ભિક્ષુસંઘસ્ય નિષણ્ણઃ હ્રદ ઇવાચ્છો વિપ્રસન્નો ઽનાવિલઃ; અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવનત્મ્ ઇદમ્ અવોચત્: યદ્રૂપેણ ભદન્ત ભગવાન્ ચિત્તદમવ્યુપશમેન સમન્વાગતો ભિક્ષુસંઘશ્ ચ તદ્રૂપેણ ચિત્તદમવ્યુપશમેન સમન્વાગતો ઉદાયિભદ્રઃ કુમારઃ ભવતુ ઇતિ; સાધુ સાધુ મહારાજ પ્રવક્ષ્યામિ, મહારાજ સ્વકં પ્રેમ; નિષીદ ત્વં મહારાજ યથાસ્વકે આસને
અજાતશત્રુ અસ્ક્સ્ થે બુદ્ધ ઇf ઇત્ ઇસ્ પોસ્સિબ્લે તો સ્હોw અન્ય્ વિસિબ્લે બેનેfઇત્ તો બે દેરિવેદ્ fરોમ્ અસ્ચેતિચિસ્મ્

12. અથ રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ન્યષીદદ્; એકાન્તનિષણ્ણો રાજા માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: પૃચ્છેમ વયં ભદન્ત ભગવન્તં કંચિદ્ એવ પ્રદેશં સચેદ્ અવકાશં કુર્યાત્ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય; પૃચ્છ મહારાજ યદ્ એવાકાઙ્ક્ષસે
13. ઇમે ભદન્ત પૃથક્શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનિકાઃ; તદ્યથા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 220 ) માલાકારાઃ નડકારાઃ નૈષદ્યિકાઃ યાવસિકાઃ સૂતાઃ હસ્ત્યારોહાઃ અશ્વારોહાઃ રથિકાઃ ત્સરુકાઃ ધનુર્ગ્રહાઃ સેવાઃ ચેટાઃ પિણ્ડભુજઃ ઉગ્રાઃ શૂરાઃ પ્રસ્કન્દિનઃ મહાનગ્નાઃ રાજપુત્રાઃ આરાધકાઃ કલ્પકાઃ સ્નપકાઃ; તે સ્વકસ્વકૈઃ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનૈઃ કૃત્યાનિ કુર્વન્તિ, દાનાનિ દદતિ, પુણ્યાનિ કુર્વન્તિ, ભૃત્યાન્ ( અ 504બ્ ) બિભ્રતિ; પંચભિશ્ ચ કામગુણૈઃ સમર્પિતાઃ સમન્વઙ્ગીભૂતાઃ ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ; લભ્યમ્ એવંરૂપાણાં સાન્દૃષ્ટિકં શ્રામણ્યફલં પ્રજ્ઞપ્તુમ્? અભિજાનાસિ ત્વં મહારાજ ઇતઃ પૂર્વમ્ અન્યાન્ અપિ શ્રમણબ્રાહ્મણાન્ એવંરૂપં પ્રશ્નં પ્રષ્ટુ? અભિજાનામિ ભદન્ત
અજાતશત્રુ નર્રતેસ્ હોw હે પ્રોપોઉન્દેદ્ થિસ્ સમે qઉએસ્તિઓન્ તો પૂરણ કાશ્યપ, એત્ચ્., અન્દ્ અન્ય્ ઓf થેમ્ એxપોઉન્દેદ્ હિમ્ હિસ્ ઓwન્ થેઓર્ય્
14. એકો ઽયં ભદન્ત સમયઃ, અહં યેન પૂરણઃ કાશ્યપઃ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય પૂરણં કાશ્યપમ્ એવં વદામિ: ઇમે ભદન્ત કાસ્યપ પૃથગ્લોકેશિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનિકાઃ; તદ્યથા માલાકારાઃ નડકારાઃ નૈષદ્યિકાઃ યાવસિકાઃ સૂતાઃ હસ્ત્યારોહાઃ અશ્વારોહાઃ રથિકાઃ ત્સરુકાઃ ધનુર્ગ્રહાઃ સેવાઃ ચેટાઃ પિણ્ડભુજઃ ઉગ્રાઃ શૂરાઃ પ્રસ્કન્દિનઃ મહાનગ્નાઃ રાજપુત્રાઃ આરાધકાઃ કલ્પકાઃ સ્નપકાઃ; તે સ્વકસ્વકૈઃ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનૈઃ કૃત્યાનિ કુર્વન્તિ, દાનાનિ દદતિ, પુણ્યાનિ કુર્વન્તિ, ભૃત્યાન્ બિભ્રતિ; પંચભિશ્ ચ કામગુણૈઃ સમર્પિતાઃ સમન્વઙ્ગીભૂતાઃ ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ; લભ્યમ્ એવંરૂપાણાં સાન્દૃષ્ટિકં શ્રામણ્યફલં પ્રજ્ઞપ્તુમ્
15. સ એવમ્ આહ: અહમ્ અસ્મિ મહારાજ એવંદૃષ્ટિર્ એવંવાદી; નાસ્તિ દત્તં નાસ્તિ
ઇષ્ટં નાસ્તિ હુતં નાસ્તિ સુચરિતં નાસ્તિ સુચરિતદુશ્ચરિતાનાં કર્મણાં ફલવિપાકઃ નાસ્ત્ય્ અયં લોકઃ નાસ્તિ પરલોકઃ નાસ્તિ માતા નાસ્તિ પિતા નાસ્તિ સત્વ ઉપપાદુકઃ ન સન્તિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 221 ) લોકે ઽર્હન્તઃ સમ્યગ્ગતાઃ સમ્યક્પ્રતિપન્નાઃ યે ઇમં ચ લોકં પરં ચ લોકં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્વા ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયન્તે: ક્ષીણા મે જાતિઃ ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં કૃતં કરણીયં નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનીમઃ ઇતિ; ઇહૈવ જીવો જીવતિ સ પ્રેત્યોચ્છિદ્યતે વિનશ્યતિ ન ભવતિ પરં મરણાદ્ ચાતુર્મહાભૌતિકઃ પુરુષસ્ય સમુચ્છ્રયઃ; યસ્મિન્ સમયે કાલં કરોતિ તસ્ય પૃથિવ્યાં પૃથિવીકાયઃ ઉપૈતિ; અપ્સુ અપ્કાયઃ; તેજસિ તેજઃકાયઃ; વાયૌ વાયુકાયઃ; આકાશે ઇન્દ્રિયાણ્ય્ અનુપરિવર્તન્તે; આસન્દીપઞ્ચમાઃ પુરુષાઃ પુરુષમ્ આદાય શ્મશાનમ્ અનુવ્રજન્ત્ય્ આદહનાત્ પરં ન પ્રજ્ઞાયતે; ભસ્મીભવન્તિ આહુતયઃ; કપોતવર્ણાન્ય્ અસ્થીન્ય્ અવતિષ્ઠન્તિ ઇતિ; દૃપ્તોપજ્ઞાતં દાનં; પણ્ડિતોપજ્ઞાતઃ પરિગ્રહઃ; તત્ર યે અસ્તિવાદિનઃ સર્વે તે રિક્તં તુચ્છં મૃષા પ્રલપન્તિ ઇતિ બાલશ્ ચ પણ્ડિતશ્ ચ ઉભાવ્ અપિ એતૌ પ્રેત્ય ઉચ્છિદ્યેતે વિનશ્યતઃ ન ભવતઃ પરં મરણાત્