સઙ્ઘભેદવસ્તુ · ભાગ 2140

સંવેજય કાશ્યપ પર્ષદમ્ ઇતિ ।
થે ત્wઇન્ મિરચ્લે ઓf ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ
અથ આયુષ્માન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો ભગવતા કૃતાવકાશસ્ તક્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો, યથા <સ્વસ્મિન્ન્ આસને ઽન્તર્હિતઃ> સમાહિતે ચિત્તે પૂર્વસ્યાં દિશિ સમભ્યુદ્ગમ્ય ચતુર્વિધમ્ ઈર્યાપથં કલ્પયતિ; તદ્યથા, ચઙ્ક્રામ્યતે, નિષીદતિ, તિષ્ઠતિ શય્યાં કલ્પયતિ; તેજોધાતુમ્ અપિ સમાપદ્યતે; તેજોધાતુસમાપન્નસ્ય આયુષ્મત ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય વિવિધાન્ય્ અર્ચીંષિ કાયાન્ નિશ્ચરન્તિ; તદ્યથા નીલાનિ, પીતાનિ, લોહિતાન્ય્, અવદાતાનિ, માઞ્જિષ્ઠાનિ, સ્ફટિકવર્ણાનિ; યમકાન્ય્ અપિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયતિ; અધઃકાયઃ પ્રજ્વલતિ; ઉપરિમાત્ કાયાચ્ છીતલા વારિધારા સ્યન્દતે; ઉપરિમઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ; અધઃકાયાચ્ છીતલા વારિધારા સ્યન્દતે; યથા પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ એવં દક્ષિણસ્યાં, પશ્ચિમાયામ્, ઉત્તરસ્યાં દિશિ; ઇતિ ચતુર્દિશં ચતુર્વિધમ્ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શ્ય તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય યેન ભગવાંસ્ તેન અઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્; શાસ્તા મે ભગવાન્ શ્રાવકો ઽહં ભગવતઃ; શસ્તા મે ભગવાન્ શ્રાવકો ઽહં ભગવતઃ; એવમ્ એતત્ કાશ્યપ, <એવમ્ એતત્ કાશ્યપ>, શ્રાવકસ્ ત્વં મમ શાસ્તા તે ઽહં કાશ્યપ; શ્રાવકસ્ ત્વં મમ; નિષીદ ત્વં ( સ્બ્વ્ ઇ 157 ) કાશ્યપ યથાસ્વકે આસને; અથાયુષ્માન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; અથ માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતીનામ્ એતદ્ અભવત્: ન હૈવ મહાશ્રમણ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરતિ; અપિ તુ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ એવ જટિલો મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરતીતિ
થે સેર્મોન્ ઓf થે બુદ્ધ ઓન્ થે પ્રોદુચ્તિઓન્ અન્દ્ પસ્સિન્ગ્ અwઅય્ બ્ય્ દેપેન્દેન્ચે
તત્ર ભગવાન્ રાજાનં માગધં શ્રેણ્યં બિમ્બિસારમ્ આમન્ત્રયતે: રૂપં મહારાજ ઉત્પદ્યતે ઽપિ; વ્યયતે ઽપિ; તસ્યોત્પાદો ઽપિ વેદિતવ્યઃ, વ્યયો ઽપિ; વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં મહારાજ ઉત્પદ્યતે ઽપિ; વ્યયતે ઽપિ; તસ્યોત્પાદો ઽપિ વેદિત્વ્યઃ, વ્યયો ઽપિ; રૂપસ્ય મહારાજ કુલપુત્ર ઉત્પાદવ્યયધર્મતાં વિદિત્વા તદ્ રૂપં પરિજાનાતિ; વેદનાયાઃ સંજ્ઞાયાઃ સંસ્કારાણાં વિજ્ઞાનસ્ય મહારાજ કુલપુત્ર ઉત્પાદવ્યયધર્મતાં વિદિત્વા તદ્ વિજ્ઞાનં પરિજાનાતિ; રૂપં મહારાજ ( અ 407અ ) કુલપુત્ર પરિજાનન્ નોપૈતિ, નોપાદત્તે, નાધિતિષ્ઠતિ, નાભિનિવિશતિ આત્મા મે ઇતિ; વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાન્ વિજ્ઞાનં મહારાજ કુલપુત્ર પરિજાનન્ નોપૈતિ, નોપાદત્તે, નાધિતિષ્ઠતિ, નાભિનિવિશતિ આત્મા મે ઇતિ; રૂપં મહારાજ કુલપુત્ર અનુપાયન્તમ્ અનુપાદદાનમ્ અનધિતિષ્ઠન્તમ્ અનભિનિવિશન્તમ્ અનાત્મમમાયમાનમ્ અપ્રમેયમ્ અસઙ્ખ્યેયં નિર્વૃતમ્ ઇતિ વદામિ; વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારાન્ વિજ્ઞાનં મહારાજ કુલપુત્ર અનુપાયન્તમ્ અનુપાદદાનમ્ અનધિતિષ્ઠન્તમ્ અનભિનિવિશમાનમ્ અનાત્મમમાયમાનમ્ અપ્રમેયમ્ અસઙ્ખ્યેયં નિર્વૃતમ્ ઇતિ વદામિ; અથ માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતીનામ્ એતદ્ અભવત્: સતિ ખલુ રૂપમ્ અનાત્મા, વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનમ્ અનાત્મા; અથ કો ન્વ્ અસૌ ભવિષ્યત્ય્ આત્મા વા સત્વો જીવો વા જન્તુર્ વા પોષો વા પુદ્ગલો વા મનુજો વા માનવો વા કર્તા વા કારકો વા જનકો વા સંજનકો વા ઉત્થાપકો વા સમુત્થાપકો ( સ્બ્વ્ ઇ 158 ) વા વદકો વા વેદકો વા <પ્રતિસંવેદકો વા>, યો ન જન્તુર્ નાભૂન્, ન ભવિષ્યતિ; નાપ્ય્ એતર્હિ વિદ્યતે; યસ્ તત્ર કૃતાકૃતાનાં કલ્યાણપાપકાનાં કર્મણાં વિપાકં પ્રતિસંવેદયતે; ય ઇમાંશ્ ચ સ્કન્ધાન્ નિક્ષિપત્ય્ અન્યાંશ્ ચ સ્કન્ધાન્ પ્રતિસંદધાતિ
થે સેર્મોન્ ઓf થે બુદ્ધ ઓન્ થે ઉન્રેઅલિત્ય્ ઓf થે સેલ્f

અથ ભગવાન્ માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતીનાં ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ; આત્મા આત્મેતિ ભિક્ષવો બાલો ઽશ્રુતવાન્ પૃથગ્જનઃ પ્રજ્ઞપ્તિમ્ અનુપતિતો ન ચાત્રાસ્ત્ય્ આત્મા નાત્મીયં વા; દુઃખમ્ ઇદં ભિક્ષવઃ ઉત્પદ્યમાનમ્ ઉત્પદ્યતે; દુઃખમ્ ઇદમ્ નિરુદ્ધ્યમાનં નિરુદ્ધ્યતે; સંસ્કારા ઉત્પદ્યમાના ઉત્પદ્યન્તે; નિરુદ્ધ્યમાના નિરુદ્ધ્યન્તે; તાન્ હેતૂંસ્ તાન્ પ્રત્યયાન્ પ્રતીત્ય સત્વાનાં સંસ્કારસન્તતિઃ પ્રવર્તતે; સંસ્કારસન્તતિપ્રતિસન્ધિં ખલુ ભિક્ષવસ્ તથાગતો વિદિત્વા સત્વાનાં ચ્યુત્યુપપાદં પ્રજ્ઞાપયતિ; પશ્યામ્ય્ અહં ભિક્ષવો દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષેણ સત્વાન્; પશ્યામિ ચ્યવમાનાન્ અપ્ય્ ઉપપદ્યમાનાન્ અપિ સુવર્ણાન્ અપિ, દુર્વર્ણાન્ અપિ, હીનાન્ અપિ, પ્રણીતાન્ અપિ, સુગતિમ્ અપિ ગચ્છતો, દુર્ગતિમ્ અપિ ગચ્છતઃ; યથાકર્મોપગાન્ સત્વાન્ યથાભૂતાન્ પ્રજાનામિ; અમી ભવન્તઃ સત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા વાઙ્મનોદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અપવાદકાઃ, મિથ્યાદૃષ્ટયઃ મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મધર્મસમાદાનહેતોસ્ તદ્ધેતુતત્પ્રત્યયં કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતં નરકેષૂપપદ્યન્તે; અમી વા પુનર્ ભવન્તઃ સત્વાઃ કાયસુચરિતેન ( અ 407બ્ ) સમન્વાગતા વાઙ્મનસ્સુચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અનપવાદકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટયઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિકર્મધર્મસમાદાનહેતોસ્ તદ્ધેતુતત્પ્રત્યયં કાયસ્ય ભેદાત્ સુગતૌ સ્વર્ગલોકે દેવેષૂપપદ્યન્તે; એવં ચાહં ભિક્ષવો જાનામ્ય્ એવં પશ્યામિ; ન ચાહમ્ એવં વદામ્ય્ અયં મે આત્મા વા સત્વો વા જીવો વા જન્તુર્ વા પોષો વા પુદ્ગલો વા મનુજો વા માનવો વા કર્તા વા કારકો વા જનકો વા સંજનકો વા ઉત્થાપકો વા સમુત્થાપકો વા વદકો વા વેદકો વા પ્રતિસંવેદકો વા, યો ન જન્તુર્ નાભૂન્ ન ભવિષ્યતિ, નાપ્ય્ એતર્હિ વિદ્યતે; યસ્ તત્ર કૃતાકૃતાનાં કલ્યાણાપાપકાનાં કર્મણાં વિપાકં પ્રતિસંવેદયતે; ઇમાંશ્ ચ સ્કન્ધાન્ નિક્ષિપત્ય્ અન્યાંશ્ ચ સ્કન્ધાન્ પ્રતિસન્દધાતિ, નાન્યત્ર ધર્મસઙ્કેતાત્; તત્રાયં ધર્મસઙ્કેતો યદુતાસ્મિન્ સતીદં ભવતિ; ( સ્બ્વ્ ઇ 159 ) અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે; યદુતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ; સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્; વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્; નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્; ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શઃ; સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના; વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા; તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્; ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ; ભવપ્રત્યયા જાતિઃ; જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ; એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ; યદુતાસ્મિન્ સતીદં ભવતિ; અસ્ય નિરોધાદ્ ઇદં નિરુદ્ધ્યતે; યદુતાવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ; સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ; વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધઃ; નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ; ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ; સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ; વેદનારિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ; તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ; ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ; ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ; જાતિનિરોધાજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુદ્ધ્યન્તે; એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ; ઇતિ હિ ભિક્ષવો દુઃખાઃ સંસ્કારાઃ; શાન્તં નિર્વાણામ્; હેતુસમુદયાદ્ દુઃખસમુદયઃ; હેતુનિરોધાદ્ દુઃખનિરોધઃ; છિન્નં વર્ત્મ ન પ્રવર્તતે; અપ્રતિસન્ધિ નિરુદ્ધ્યતે; એષ એવાન્તો દુઃખસ્ય; તત્ર ભિક્ષવઃ કઃ પરિનિર્વૃતો નાન્યત્ર દુઃખં, તન્ નિરુદ્ધં; તદ્ વ્યુપશાન્તં, ( અ 408અ ) તચ્ છીતીભૂતમ્; શાન્તમ્ ઇદં ભિક્ષવઃ પદં યદુત સર્વોપધિપ્રતિનિઃસર્ગઃ, તૃષ્ણાક્ષયો વિરાગો નિરોધો નિર્વાણમ્
થે ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf બિમ્બિસાર
તત્ર ભગવાન્ દ્વિર્ અપિ રાજાનં માગધં શ્રેણ્યં બિમ્બિસારમ્ આમન્ત્રયતે: કિં મયસે મહારાજ રૂપં નિત્યં વા અનિત્યં વા? અનિત્યમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં દુઃખં વા તન્ ન વા દુઃખમ્? દુઃખમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં દુઃખં વિપરિણામધર્મિ; અપિ નુ તચ્ છ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવક આત્મત ઉપગચ્છેદ્ એતન્ મમ, એષો ઽહમ્ અસ્મિ, એષ મે આત્મેતિ? નો ભદન્ત; કિં મહારાજ વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં નિત્યં વા અનિત્યં વા? અનિત્યમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં દુઃખં વા તન્ ન વા દુઃખમ્; દુઃખમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં દુઃખં વિપરિણામધર્મિ; અપિ નુ તચ્છ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવક આત્મત ઉપગચ્છેદ્ એતન્ ( સ્બ્વ્ ઇ 160 ) મમ, એષો ઽહમ્ અસ્મિ, એષ મે આત્મેતિ? નો ભદન્ત; તસ્માત્ તર્હિ તે મહારાજ યત્ કિંચિદ્ રૂપમ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નમ્ આધ્યાત્મિકં વા બાહ્યં વા ઓદારિકં વા સૂક્ષ્મં વા હીનં વા પ્રણીતં વા, યદ્ વા દૂરે, યદ્ વા અન્તિકે, તત્ સર્વં નૈતન્ મમ નૈષો ઽહમ્ અસ્મિ, નૈષ મે આત્મેત્ય્ એવમ્ એતદ્ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યમ્; તસ્માત્ તર્હિ મહારાજ યા કાચિદ્ વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા યત્ કિંચિદ્ વિજ્ઞાનમ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નમ્ આધ્યાત્મિકં વા, બાહ્યં વા, ઓદારિકં વા, સૂક્ષ્મં વા, હીનં વા, પ્રણીતં વા, યદ્ વા દૂરે, યદ્ વા અન્તિકે, તત્ સર્વં નૈતન્ મમ, નૈષો ઽહમ્ અસ્મિ, નૈષ મે આત્મેત્ય્ એવમ્ એતદ્ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યમ્; એવંદર્શી મહારાજ શ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવકઃ રૂપાદ્ અપિ નિર્વિદ્યતે; વેદનાયાઃ સંજ્ઞાયા સંસ્કારેભ્યો વિજ્ઞાનાદ્ અપિ નિર્વિદ્યતે; નિર્વિણ્ણો વિરજ્યતે; વિરક્તો વિમુચ્યતે; વિમુક્તસ્ય વિમુક્તમ્ એવ જ્ઞાનદર્શનં ભવતિ; ક્ષીણા મે જાતિર્, ઉષિતં બ્રહ્મચર્યમ્; કૃતં કરણીયં, નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામીતિ
અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે રાજ્ઞો માગધસ્ય શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય વિરજો વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ ઉત્પન્નમ્; અશિતેશ્ ચ દેવતાસહસ્રાણામ્, અનેકેષાં ચ બ્રાહ્મણગૃહપતિશતસહસ્રાણામ્; અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો દૃષ્ટધર્મા પ્રાપ્તધર્મા વિદિતધર્મા પર્યવગાઢધર્મા તીર્ણકાઙ્ક્ષસ્ તીર્ણવિચિકિત્સો ઽપરપ્રત્યયો ઽનન્યનેયઃ શાસ્તુશ્ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્ત ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અભિક્રાન્તો ઽહં ભદન્તાભિક્રાન્તઃ; એષો ઽહં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામિ, ધર્મં ચ, ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસકં ચ માં ધારયાદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતં શરણાગતમ્, અભિપ્રસન્નમ્; આગચ્છતુ ભગવાન્ રાજગૃહમ્; અહં ( અ 408બ્ ) ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યમિ યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેનેતિ; અધિવાસયતિ ભગવાન્ રાજ્ઞો માગધસ્ય શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેન અધિવાસનાં વિદિત્વા, ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા, ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત રાજ્ઞા માગધેન શ્રેણ્યેન બિમ્બિસારેણ સપરિવારેણ કર્મ કૃતં, યસ્ય કર્મણો વિપાકેન ભગવતો ઽન્તિકે સત્યદર્શનં કૃતમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: બિમ્બિસારેણૈવ ( સ્બ્વ્ ઇ 161 ) ભિક્ષવો રાજ્ઞા સપરિવારેણ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ; રાજ્ઞા બિમ્બિસારેણ સપરિવારેણ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ; ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે કિન્ગ્ કૃકિ
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવ અતીતે ઽધ્વનિ અરનાભી નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમયસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; સ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતઃ; તસ્ય મહાજનકાયેન શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા વિવિક્તાવકાશે પૃથિવીપ્રદેશે મહાન્ સ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; તેન ખલુ સમયેન કૃકિર્ નામ રાજા ચક્રવર્તી અષ્ટાદશભિર્ ભટબલાગ્રકોટિભિર્ ઉપરિ વિહાયસા અનુસંયાન્ તસ્ય સ્તૂપસ્ય સમીપમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; બુદ્ધાભિપ્રસન્નાભિર્ દેવતાભિસ્ તસ્ય ચક્રરત્નં વિધારિતમ્; કૃકી રાજા સંલક્ષયતિ: યથૈતચ્ ચક્રરત્નમ્ અવસ્થિતં, માહૈવ મે પુણ્યપરિક્ષયઃ સ્યાદ્ ઇતિ; તસ્ય દેવતાભિર્ આરોચિતમ્: મહારાજ ન તે પુણ્યપરિક્ષયઃ; કિન્ત્વ્ અરનાભેઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય એતસ્મિન્ પ્રદેશે સ્તૂપમ્; તેનેદં ચક્રરત્નમ્ અવસ્થિતમ્; ન તસ્યોપરિષ્ટાદ્ ગચ્છતીતિ; તતઃ કૃકી રાજા અષ્ટાદશભિર્ ભટબલાગ્રકોટિભિઃ સહાવતીર્ણો યાવત્ પશ્યતિ સ્તૂપમ્ અસંમૃષ્ટમ્; તેન સપરિવારેણ સંમૃજ્ય ગન્ધૈર્ માલ્યૈર્ ધૂપૈશ્ ચૂર્ણૈર્ વાદ્યૈઃ પૂજાં કૃત્વા પાદયોર્ નિપત્ય સપરિવારેણ પ્રણિધાનં કૃતમ્: યન્ મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિનીયે કારાઃ કૃતાઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન એવંવિધાનામ્ ગુણાનાં લાભી સ્યામ્; એવંવિધમ્ એવ શાસ્તારમ્ આરાગયેયમ્, મા વિરાગયેયમ્ ઇતિ; કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન, તેન ( અ 409અ ) સમયેન કૃકિર્ નામ રાજાભૂચ્ ચક્રવર્તી સપરિવાર એષ એવાસૌ રાજા બિમ્બિસારઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનેન અરનાભેસ્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 162 ) સ્તૂપે સપરિવારેણ પૂજા કૃતા, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન અનેકાનિ કલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ દિવ્યમાનુષં ચ પ્રતિવિશિષ્ટં સુખમ્ અનુભૂતમ્; યત્ પ્રણિધાનં કૃતમ્ એવંવિધાનાં ગુણાનાં લાભી સ્યામ્ ઇતિ; તેન મમાન્તિકે સપરિવારેણ સત્યદર્શનં કૃતમ્; યત્ પ્રણિધાનં કૃતમ્ એવંવિધમ્ એવ શાસ્તારમ્ આરાગયેયમ્, મા વિરાગયેયમ્ ઇતિ; અહમ્ અસ્મિ ભિક્ષવો અરનાભિના સમ્યક્સંબુદ્ધેન સમસમં સમજવઃ, સમબલઃ, સમધુરઃ, સમસામાન્યપ્રાપ્તઃ, શાસ્તા આરાગિતો ન વિરાગિતઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લો, વ્યતિમિશ્રાણાં ચ વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યં
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશાયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા ઉરુબિલ્વાકાશ્યપેન કર્મ કૃતં, યેન પઞ્ચભિઃ પ્રાતિહાર્યશતૈર્ વિનીતઃ; નદીગયાકાશ્યપૌ તુ અલ્પકૃચ્છ્રેણ વિનીતાવ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: એભિર્ એવ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે થ્રેએ સોન્સ્ ઓf અ ગૃહપતિ
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રયાજાં કાશ્યપો નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; સ વારાણસીનગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે; સ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા ઇન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિર્ નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતઃ; તસ્ય કૃકિના રાજ્ઞા સર્વગન્ધકાષ્ઠૈશ્ ચિતાં ચિત્વા શરીરં ધ્યાપિતમ્; સા ચિતા ક્ષીરેણ નિર્વાપિતા; તાન્ય્ અસ્થીનિ ચતૂરત્નમયે કુમ્ભે પ્રક્ષિપ્ય વિવિક્તાવકાશે પૃથિવીપ્રદેશે શારીરઃ સ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ, યોજનમ્ ઉચ્છ્રાયેણ અર્ધયોજનં વિસ્તારેણ; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યામ્ અન્યતમો ગૃહપતિર્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્; સ ( સ્બ્વ્ ઇ 163 ) તયા સાર્ધામ્ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ક્રમશઃ ત્રયઃ પુત્રા જાતાઃ; યાવદ્ અસૌ ગૃહપતિર્ ગ્લાન્યં પતિતઃ; સ ઉપસ્થીયતે મૂલગન્ધપત્રપુષ્પફલભૈષજ્યૈઃ; ન ચાસૌ વ્યાધિર્ ઉપશમં ગચ્છતિ; સ કાલધર્મણા સંયુક્તઃ; તતસ્ તૈઃ પુત્રૈર્ નીલપીતલોહિતાવદાતૈર્ વસ્ત્રૈઃ ( અ 409બ્ ) શિબિકામ્ અલઙ્કૃત્ય શ્મશાનં નીત્વા ધ્યાપિતઃ; શોકવિનોદનં કૃત્વા પિતુશ્ ચ પિતૃકાર્યાણિ દ્રવ્યવિભાગસઞ્જલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા કથયતિ: દ્રવ્યં વિભજામ ઇતિ; તૌ કનીયાંસૌ ભ્રાતરૌ નેચ્છતઃ; સ નિર્બન્ધં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; તૌ કથયતઃ: યદ્ય્ એવં પારલૌકિકં પથ્યદનં ગૃહ્ણીમઃ; પશ્ચાદ્ વિભાગં કરિષ્યામ ઇતિ; સ કથયતિ: કિં કુર્મઃ? તૌ કથયતઃ: કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પૂજામ્ ઇતિ; સ દુઃશ્રદ્દધાનઃ; તેન કૃચ્છ્રેણ પ્રતિજ્ઞાતમ્; તતસ્ તે કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધય્સ પૂજાં કૃત્વા પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; દ્વાભ્યામ્ એવં પ્રણિધાનં કૃતમ્: અનેન કુશલમૂલેન યો ઽસૌ ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન ઉત્તરો નામ માણવો વ્યાકૃતઃ ભવિષ્યસિ ત્વં માણવ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ, તસ્યાવાં શાસને પ્રવ્રજેવ વિશેસં ચાધિગચ્છાવ ઇતિ; તયોઃ પ્રણિધાનં શ્રુત્વા સ જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; અહં ખતુંકો દુઃશ્રદ્દધાનશ્ ચ; અનેન કુશ્લમૂલેન મમાપ્ય્ અસૌ શાક્યમુનિઃ પઞ્ચભિઃ પ્રાતિહાર્યશતૈઃ વિનીયાત્, પ્રવ્રાજયેત્; પ્રરજિતશ્ ચ વિશેષમ્ અધિગચ્છેયમ્ ઇતિ; કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ યો ઽસૌ જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા ખટુંકઃ દુઃશ્રદ્દધાનઃ એષ એવાસૌ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપઃ; યૌ તૌ કનીયાંસૌ ભ્રાતરૌ એતાવ્ એતૌ નદીગયાકાશ્યપૌ; તત્પ્રણિધાનવશાદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપઃ પઞ્ચભિઃ પ્રાતિહાર્યશતૈર્ વિનીતઃ નદીગયાકાશ્યપૌ તુ અલ્પકૃચ્છ્રેણ વિનીતૌ
થે સ્તોર્ય્ ઓf કલન્દકનિવાપ

યદા રાજા બિમ્બિસારઃ કુમારો ભવતિ, તદા રાજગૃહે ઽન્યતમો ગૃહપતિઃ; તસ્યારામઃ પુષ્પફલસલિલસંપન્નઃ; સ તત્રાત્યર્થમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 164 ) અધ્યવસિતઃ; યાવદ્ બિમ્બિસારેણ બહિર્નિર્ગતેન તદ્ ઉદ્યાનં દૃષ્ટમ્; સો ઽત્યર્થમ્ અધ્યવસિતઃ કથયતિ: ગૃહપતે પ્રયચ્છ મમૈતદ્ ઉદ્યાનમ્ ઇતિ; સ નાનુપ્રયચ્છતિ; પુનર્ અપ્ય્ ઉપપ્રદાનેનાભિહિતઃ; સ કથયતિ: કુમાર, કામમ્ અહં દેશપરિત્યાગં કુર્યાં, ન ચોદ્યાનં દદ્યામ્ ઇતિ; બિમ્બિસારઃ કુમારઃ કથયતિ: ગૃહપતે સ્મર્તવ્યં તે વાક્યમ્; યદા અહં રાજા ભવિષ્યામિ, તદા સ્વયમ્ એવ ગ્રહીષ્યામીતિ; સ કથયતિ: યદા ત્વં રાજા ભવિષ્યસિ, તદા અહં રાજગૃહાત્ પ્રક્રમિષ્યામીતિ; બિમ્બિસારઃ કુમારો હુમ્ ઇતિ કૃત્વા પ્રક્રાન્તઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન મહાપદ્મો રાજા કાલગતઃ; બિમ્બિસારઃ કુમારો રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ તેન તદ્ ઉદ્યાનં હઠાત્ ગૃહીતમ્; સ ગૃહપતિર્ હૃદ્રોગં પતિતઃ, તસ્મિન્ન્ ઉદ્યાને અત્યર્થમ્ અધ્યવસિતઃ, કાલગતઃ; સ તત્રૈવ આશીવિષ ઉત્પન્નઃ; સ રાજ્ઞો ઽભીક્ષ્ણં રન્ધ્રાન્વેષણતત્પરો ઽવતિષ્ઠતે; યાવદ્ રાજા બિમ્બિસારઃ સંપ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે પુષ્પિતેષુ પાદપેષ્વ્ અન્તઃપુરસહીયસ્ તદ્ ઉદ્યાનં નિર્ગતઃ; સ તત્ર નિષ્પુરુષેણ અન્તઃપુરજનેન સાર્ધં રતિક્રીડાં પ્રત્યનુભૂય મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; પુષ્પફલલોલુપો માતૃગ્રામઃ સમન્તાત્ પર્યટિતુમ્ આરબ્ધઃ; એકા સ્ત્રી ખડ્ગં રાજ્ઞ આરક્ષિકા સ્થાપિતા ..................................................... ( અ 410અ ) રાજ્ઞઃ પુણ્યાનુભાવાત્ કલન્દકા નામ પક્ષિણઃ; તૈસ્ તમ્ આશીવિષં પરિવાર્ય કલકલાશબ્દઃ કૃતઃ; યં શ્રુત્વા અસિધારિણ્યા સ્ત્રિયા ખદ્ગેન જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ; સન્ત્રસ્તયા ચ મહાન્ શબ્દઃ કૃતઃ; તતો રાજા સન્ત્રસ્તો વિબુદ્ધઃ કથયતિ, કિમ્ એતદ્ ઇતિ; તયા સ્ત્રિયાભિહિતમ્: દેવ એષ આશીવિષઃ દેવં દષ્ટુમ્ અબિસંપ્રસ્થિતઃ કલન્દકૈઃ પક્ષિભિઃ કોલાહલશબ્દઃ કૃતઃ મયા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિત ઇતિ; રાજ્ઞસ્ તામ્ અવસ્થાં પ્રતિશ્રુત્ય કુમારભટબલાગ્રઃ રાજગૃહનિવાસી જનકાયઃ સન્નિપતિતઃ; અન્તર્ બહિસ્ તદ્ ઉદ્યાનં મહતા કોલહલશબ્દેન ક્ષોભિતુમ્ આરબ્ધમ્; પ્રજાવત્સલો ( સ્બ્વ્ ઇ 165 ) રાજા; ભૂયસા અન્તઃપુરજનકાયો ઽશ્રુપર્યાકુલેક્ષણો વ્યવસ્થિતઃ; તતો રાજા કથયતિ: ભવન્તો યો રાજાનં ક્ષત્રિયં મૂર્ધાભિષિક્તં જીવિતેનાચ્છાદયતિ, કસ્ તસ્ય વર ઇતિ; જનકાયઃ કથયતિ: ઉપાર્ધં રાજ્યસ્યેતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ કલન્દકૈઃ પક્ષિભિર્ મમ જીવિતં દત્તમ્; તદ્ એભ્યો દત્તમ્ ઉપાર્ધં રાજ્યસ્ય ઇતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવ પક્ષિણ એતે તિર્યગ્યોનિગતાઃ; કિમ્ એષામ્ ઉપાર્ધરાજ્યેન; યસ્મિન્ન્ એતે વેણુવને પ્રતિવસન્તિ તત્રૈષાં નિવાપઃ પ્રજ્ઞપ્યતામ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ: એવં ક્રિયતામ્ ઇતિ; તદ્ ઉદ્યાનં વેણુવનપરિવેષ્ટિતમ્; અમાત્યૈસ્ તેષાં વેણુવનસામન્તકે નિવાપઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ; તસ્ય વેણુવનં કલન્દકનિવાપ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; રાજ્ઞો બિમ્બિસારસ્ય માતુલ આજીવિકાનાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તેન તદ્ ઉદ્યાનં તસ્મૈ નિવાસાય દત્તં
બિમ્બિસાર પ્રેસેન્ત્સ્ વેણુવન તો થે બુદ્ધ
યાવદ્ ભગવાન્ મગધેષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તો ઽન્યતમસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે ઽવસ્થિતઃ; અશ્રૌશીદ્ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ, ભગવાન્ માગધેસુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તો ઽન્યતમસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે ઽવતિષ્ઠતીતિ; શ્રુત્વા ચ પુનર્ મહત્યા રાજઋદ્ધ્યા, મહતા રાજાનુભાવેન, રાજગૃહાન્ નિષ્ક્રમ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણં રાજાનં માગધં શ્રેણ્યં બિમ્બિસારં ભગવાન્ રમ્યયા કથયા સન્દર્શયતિ, સમાદાપયતિ, સમુત્તેજયતિ, સંપ્રહર્ષયતિ; અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સન્દર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્; અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસાર <ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશમ્ ઉત્તરાસન્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અધિવાસયતુ મે ભગવાંશ્ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન: અધિવાસયતિ ભગવાન્ રાજ્ઞો માગધસ્ય શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય તૂષ્ણિમ્ભાવેન;> અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા, ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારસ્ તામ્ એવ રાત્રિં શુચિ પ્રણીતં ખાદનીયભોજનીયં સમુદાનીય કલ્યમ્ એવોત્થાયાસનાનિ પ્રજ્ઞપ્ય ઉદકમણીન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ભગવતો દૂતેન કાલમ્ આરોચયતિ: સમયો ( સ્બ્વ્ ઇ 166 ) ભદન્ત; સજ્જં ભક્તમ્ યસ્યેદાનીં કાલં મન્યતે ઇતિ; અથ ( અ 410બ્ ) ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય, પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસઙ્ઘપુરસ્કૃતો યેન રાજ્ઞો માગધસ્ય શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય નિવાસસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ સુખોપનિષણ્ણં બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસઙ્ઘં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સન્તર્પયતિ, સંપ્રવારયતિ; અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સન્તર્પ્ય સંપ્રવાર્ય, ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમ્ અપનીતપાત્રં સૌવર્ણં ભૃઙ્ગારં ગૃહીત્વા તદ્ ઉદ્યાનં ભગવતે નિર્યાતયતિ: ઇદં ભદન્ત વેણુવનં, કલન્દકનિવાપમ્; અત્ર ભગવાન્ વિહરતુ યથાસુખમ્ ઇતિ; તથા સ્થવિરૈર્ અપિ સૂત્રાન્તેષૂપનિબદ્ધં, ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપ ઇતિ
અનાથપિણ્ડદ મેએત્સ્ થે બુદ્ધ

તેન ખલુ સમયેન ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે; રાજગૃહે ઽન્યતમો ગૃહપતિઃ; તેન ભગવાન્ ગૃહે ઉપનિમન્ત્રિતઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન; તસ્મિંશ્ ચ સમયે અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ કેનચિદ્ એવ કરણીયેન; સ તસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેશને રાત્રિં વાસમ્ ઉપગતઃ; અથ સ ગૃહપતિઃ સરાત્રમ્ એવોત્થાયાન્તર્જનમ્ આમન્ત્રયતે: ઉત્તિષ્ઠત આર્યા ઉત્તિષ્ઠત ભદ્રમુખાઃ; કષ્ઠાનિ પાટયત; સમિધં પ્રજ્વાલયત; ભક્તં પચત; સૂપિકં પચત; ખાદ્યકાન્ય્ ઉલ્લાડયત; પ્રતિજાગૃત મણ્ડલવાટમ્ ઇતિ; અથાનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેર્ એતદ્ અભવત્: કિં પુનર્ અસ્ય ગૃહપતેર્ આવાહો વા ભવિષ્યતિ, વિવાહો વા, રાષ્ટ્રં વા, શ્રેણી વા, પૂગા વા પર્ષદો વા રાજા <વા> અનેન માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન નિમન્ત્રિતો ભવિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા તં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિં પુનસ્ તે ગૃહપતે આવાહો વા ભવિષ્યતિ વિવાહો વા રાષ્ટ્રં વા શ્રેણી વા પૂગા વા પર્ષદો વા રાજા વા તે માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ? ન મે ગૃહપતે આવાહો, ન વિવાહો, ન રાષ્ટ્રં, ન શ્રેણી, ન પૂગા, નાપિ પર્ષદો, નાપિ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; અપિ તુ બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસઙ્ઘો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; ( સ્બ્વ્ ઇ 167 ) અનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેર્ બુદ્ધ ઇત્ય્ અશ્રુતપૂર્વં ઘોષં શ્રુત્વા સર્વરોમકૂપાન્ય્ આહૃષ્ટાનિ; સ આહૃષ્ટરોમકૂપસ્ તં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ક એષ ગૃહપતે બુદ્ધો નામ; અસ્તિ ગૃહપતે શ્રમણો ગૌતમઃ શાક્યપુત્રઃ શાક્યકુલાત્ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ ( અ 411અ ) અભિસંબુદ્ધઃ; સ એષ ગૃહપતે બુદ્ધો નામ; ક એષ ગૃહપતે સઙ્ઘો નામ; સન્તિ ગૃહપતે ક્ષત્રિયકુલાદ્ અપિ કુલપુત્રાઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણ્ય્ <વસ્ત્રાણ્ય્> આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા <અગારાદ્ અનાગરિકાં> તમ્ એવ ભગવન્તં પ્રવ્રજિતમ્ અનુપ્રવ્રજિતાઃ; બ્રાહ્મણકુલાદ્ અપિ વૈશ્યકુલાદ્ અપિ શૂદ્રકુલાદ્ અપિ કુલપુત્રાઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા <અગારાદ્ અનાગારિકાં> તમ્ એવ ભગવન્તં પ્રવ્રજિતમ્ અનુપ્રવ્રજિતાઃ; સ એષ ગૃહપતે સઙ્ઘો નામ; શ્વઃ સ મયા બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસઙ્ઘો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; કુત્ર ગૃહપતે સ ભગવાન્ એતર્હિ વિહરતિ? અસ્મિન્ન્ એવ રાજગૃહે શીતવને શ્મશાને; લભ્યં ગૃહપતે સો ઽસ્માભિર્ ભગવાન્ દ્રષ્ટુમ્; તેન હિ ગૃહપતે આગમય તાવત્ ત્વમ્; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ ઇહાગતં શ્વો દ્રક્ષ્યસિ; અનાથપિણ્દદો ગૃહપતિસ્ તાં રાત્રિં બુદ્ધાલમ્બનયા સ્મૃત્યા મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; સો ઽપ્રભાતે પ્રભાતસંજ્ઞી યેન શિવિકાદ્વારં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન શિવિકાદ્વારં રાત્ર્યા દ્વૌ યામૌ વિવૃતં તિષ્ઠતિ, પૂર્વકં પશ્ચિમકં ચ, માહૈવ આગન્તુકાનાં ગમિકાનાં ચ દૂતાનાં વિઘાતો ભવિષ્યતીતિ; યાવત્ પશ્યતિ શિવિકાદ્વારં વિવૃતં તિષ્ઠતિ; સાલોકેન ચ સ્ફુટમ્; તસ્યૈતદ્ અભવત્: નૂનં પ્રભાતા રજની; તથાહિ શિવિકાદ્વારં વિવૃતં તિષ્ઠતિ; ઇતિ વિદિત્વા તેનૈવ આલોકેન નગરાન્ નિષ્ક્રાન્તઃ; સમનન્તરનિષ્ક્રાન્તસ્ય ચાસ્ય ય આલોકઃ સો ઽન્તર્હિતઃ; અન્ધકારં પ્રાદુર્ભૂતમ્; તસ્યાભૂદ્ ભયમ્; અભૂચ્ છમ્ભિતત્વમ્; અભૂદ્ રોમહર્ષઃ; માહૈવ કશ્ચિદ્ વિહેઠયેન્ મનુષ્યો વા અમનુષ્યો વા ધૂર્તકો વા અસંપ્રાપ્તં વા સ્વાત્ પ્રભૂતમ્ કુલશુલ્કમ્ ઇતિ; વિદિત્વા પ્રતિનિવર્તિતુકામો મધુસ્કન્ધસ્ય દેવપુત્રસ્ય સ્થણ્ડિલં પ્રદક્ષિણીકરોતિ, નમસ્કરોતિ ચ; અથ મધુસ્કન્ધદેવપુત્રસ્ય એતદ્ અભવત્: અદ્યૈવાનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના સત્યદર્શનં કર્તવ્યમ્; અદ્યૈવાયં બુદ્ધં ભગવન્તમ્ અપાસ્ય અન્યદેવતા નમસ્કારં કરિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા યાવચ્ ચ શિવિકાદ્વારં યાવચ્ ચ શીતવનં શ્મશાનમ્ અત્રાન્તરાદ્ ઉદારેણાવભાસેનાવભાસ્ય અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અભિક્રમ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ તે શ્રેયો ભવતિ, ન પ્રતિક્રમતઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ
શતમ્ અશ્વા શતં નિષ્કાઃ શતમ્ આશ્વતરીરથાઃ ।
નાનાવિત્તસ્ય સંપૂર્ણાઃ શતં ચ વડવારથાઃ ॥
પદાવિહારસ્યૈકસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ।
અભિક્રમ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ તે શ્રેયો <ભવતિ>, ન પ્રતિક્રમતઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ?
શતં હૈમવતા નાગાઃ સુવર્ણમણિકલ્પિતાઃ ।
ઈષાદન્તા મહાકાયા વ્યૂઢવન્તો મતઙ્ગજાઃ ॥
પદાવિહારસ્યૈકસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ।
અભિક્રમ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ ( અ 411બ્ ) તે શ્રેયો ભવતિ; ન પ્રતિક્રમતઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ
શતં કામ્બોજિકાકન્યાઃ આમુક્તમણિકુણ્ડલાઃ ।
સુવર્ણકેયૂરધરાઃ નિષ્કગ્રીવાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ॥
પદાવિહારસ્યૈકસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ।
અભિક્રમ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ તે શ્રેયો ભવતિ, ન પ્રતિક્રમતઃ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તં દેવપુત્રમ્ ઇદમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 169 ) અવોચત્: કસ્ ત્વં ભદ્રમુખ; અહમ્ અસ્મિ ગૃહપતે મધુસ્કન્ધો નામ માણવઃ, તવૈવ પુરાણો ગૃહસખઃ; સો ઽહં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનયોર્ ભિક્ષ્વોર્ અન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાય <કાલગતઃ> ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ, અસ્મિન્ન્ એવ શિવિકાદ્વારે નૈવાસિકઃ; તસ્માદ્ અહમ્ એવં વદામિ: અભિક્રમ ગૃહપતે મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ તે શ્રેયો ભવતિ, ન પ્રતિક્રમત ઇતિ; અથાનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેર્ એતદ્ અભવત્: નાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ, નાવરં ધર્માખ્યાનં, યત્રેદાનીં દેવતા અપિ ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યન્તે તસ્ય ભગવતો દર્શનાય; ઇતિ વિદિત્વા યેન શીતવનં શ્મશાનં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન બહિર્ વિહારસ્યાભ્યવકાશે ભગવાન્ ચઙ્ક્રમે ચઙ્ક્રમ્યતે યદ્ભૂયસા અનાથપિણ્ડદં ગૃહપ્તિમ્ આગમયમાનઃ; અદ્રાક્ષીત્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવન્તં દૂરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ગૃહપતિઃ પ્રતિસંમોદનયા પ્રતિસંમોદતે: કચ્ચિદ્ ભગવાન્ સુખં શાયિત ઇતિ; અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથા ભાષતે;
સર્વથા વૈ સુખં શેતે બ્રાહ્મણઃ પરિનિર્વૃતઃ ।
લિપ્યતે યો ન કામૈર્ હિ વિપ્રમુક્તો નિરુપધિઃ ॥
છિત્વેહ સર્વમ્ આશક્તિં વિનીય હૃદયજ્વરમ્ ।
ઉપશાન્તઃ સુખં શેતે શાન્તિપ્રાપ્તેન ચેતસા ॥

અથ ભગવાન્ અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ આદાય વિહારં પ્રવિશ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અનાથપિણ્દદો ગૃહપતિર્ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણણ્; એકાન્તે નિષણ્ણમ્ અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિં ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સન્દર્શયતિ સમાદાપયતિ <સમુત્તેજ્યતિ>, સંપ્રહર્ષયતિ; યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વકાલકરણીયા ધર્મ્યા કથા, તદ્યથા દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામાનામ્ અશ્વાદાદીનવસઙ્ક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેકે અનુશંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદા ચૈનં ભગવાન્ અદ્રાક્ષીત્ હૃષ્ટચિત્તમ્ કલ્યચિત્તં મુદિતચિત્તં વિનિવરણચિત્તં ભવ્યં પ્રતિબલં સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતુમ્, તદા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમેતિ; તદ્યથા ( સ્બ્વ્ ઇ 170 ) દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગઃ; તદ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકં રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ, એવમ્ એવાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવ આસને નિષણ્ણશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમેતિ; તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગ ઇતિ; અનાથપિણ્ડદો ( અ 412અ ) ગૃહપતિર્ દૃષ્ટધર્મા પ્રાપ્તધર્મા વિદિતધર્મા પર્યવગાઢધર્મા તીર્ણકાઙ્ક્ષો તીર્ણવિચિકિત્સઃ અપરપ્રત્યયો ઽનન્યનેયઃ શાસ્તુશ્ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તઃ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા, યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અભિક્રાન્તો ઽહં ભદન્તાભિક્રાન્તઃ; એષો ઽહં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામિ ધર્મં ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસકં માં ચ ધારય અદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતં શરણાગતમ્ અભિપ્રસન્નમ્; અથ ભગવાન્ અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્; કિન્નામા ત્વં ગૃહપતે? અહમ્ અસ્મિ ભદન્ત સુદત્તો નામ્ના; અપિ ત્વ્ અનાથેભ્યઃ પિણ્ડકમ્ અનુપ્રયચ્છામિ; તતો મામ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ઇતિ જનઃ સઞ્જાનીતે; કુતોભૂમકસ્ ત્વં ગૃહપતે? અસ્તિ ભદન્ત પ્રાચીનેષુ જનપદેષુ શ્રાવસ્તી નામ કોસલાનાં નિગમઃ; તત્રાહં પ્રતિવસામિ
અનાથપિણ્ડદ ઇન્વિતેસ્ થે બુદ્ધ તો શ્રાવસ્તી
આગચ્છતુ ભગવાન્ શ્રાવસ્તીમ્; અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાતગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન; સન્તિ ગૃહપતે વિહારાઃ શ્રાવસ્ત્યામ્? નો ભદન્ત; યત્ર ગૃહપતે વિહારાઃ સન્તિ તત્ર ભિક્ષવ આગન્તવ્યં ગન્તવ્યં વસ્તવ્યં મન્યન્તે; આગચ્છતુ ભગવાન્; અહં તથા કરિષ્યામિ યથા શ્રાવસ્ત્યાં વિહારા ભવિષ્યન્તિ; ભિક્ષવશ્ ચ આગન્તવ્યં ગન્તવ્યં વસ્તવ્યં મંસ્યન્ત ઇતિ; અધિવાસયતિ ભગવાન્ અનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા ( સ્બ્વ્ ઇ 171 ) વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ; તતો ઽસ્ય યાવદ્ રાજગૃહે કૃત્યં વા કરણીયં વા તત્ સર્વં કૃત્વા પરિપ્રાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે ભગવન્ ભિક્ષું સહાયકમ્ યેન સહાયકેન ભગવતો ઽર્થાય વિહારં કારયામીતિ; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: કતરસ્ય ભિક્ષોર્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ સપરિવારો <શ્રાવસ્તીનિવાસી ચ જનકાયો> વિધેય; પશ્યતિ શારિપુત્રસ્ય ભિક્ષોઃ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે: સંઅન્વાહર શારિપુત્ર અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ <સપરિવારં> શ્રાવસ્તીનિવાસિનં ચ જનકાયમ્ ઇતિ; અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માંશ્ છારિપુત્રો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અથાયુષ્માંશ્ છારિપુત્રો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽનિત્કાત્ પ્રક્રાનતઃ
શારિપુત્ર લેઅવેસ્ fઓર્ શ્રાવસ્તી

અથાયુષ્માંશ્ છારિપુત્રસ્ તસ્યા એવ રાત્રેર્ અત્યયાત્ પૂર્વાહાણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્; રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃતભક્તકૃત્યઃ પશ્ચાદ્ભક્તપિણ્ડપાતપ્રતિક્રાન્તો યથાપરિભુક્તં શયનાસનં પ્રતિશમય્ય, સમાદાય પાત્રચીવરં, યેન શ્રાવસ્તી તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ પ્રભૂતં શમ્બલમ્ આદાય એકૈકરાત્રિનિવાસેન શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સ પ્રવિશન્ન્ એવ શ્રાવસ્તીમ્ આરામેણારામમ્ ( અ 412બ્ ) ઉદ્યાનેનોદ્યાનમ્ ઉપવનેનોપવનં ચઙ્ક્રમમ્ અનુચઙ્ક્રમ્યમાણો સુવિચરન્ન્ એવમ્ આહ: કતરઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવિષ્યતિ શ્રાવસ્ત્યા નાતિદૂરે નાત્યાસન્ને દિવા અલ્પાકીર્ણો ઽલ્પવિલાપો રાત્રાવ્ અલ્પશબ્દો ઽલ્પનિર્ઘોષઃ અલ્પદંશમશકવાતાતપસરીસૃપસંસ્પર્શઃ, યત્રાહં ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિષ્યામીતિ; અદ્રાક્ષીદ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતસ્ય કુમરસ્યારામં શ્રાવસ્ત્યા નાતિદૂરે નાત્યાસન્ને દિવા અલ્પાકિર્ણમ્ અલ્પવિલાપં રાત્રાવ્ અલ્પશબ્દમ્ અલ્પનિર્ઘોષમ્ અલ્પદંશમશકવાતાતપસરીસૃપસ્પર્શમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: અત્રાહં ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિષ્યામીતિ; સ પ્રવિષન્ન્ એવ સ્વં નિવેશનં યેન જેતઃ કુમારસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય જેતં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે કુમાર આરામમ્; ( સ્બ્વ્ ઇ 172 ) અહં તત્ર ભગવતો ઽર્થાય વિહારં કારયામિ ઇતિ; સ કથયતિ:ન મે ગૃહપતે સ આરામઃ; કિન્તુ ઉદ્યાનં તન્ મેમેતિ; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપ્ય્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે કુમાર આરામમ્; અહં તત્ર ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયામીતિ; અપરિત્યક્તો <ગૃહપતે> મે આરામઃ કોટિસંસ્તરેણાપિ; પુનર્ અપ્ય્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કૃતાર્ઘો ઽસિ કુમાર આરામસ્ય; પ્રતીચ્છ હિરણ્યસુવર્ણમ્; મમારામઃ; કઃ કૃતાર્ઘઃ? ત્વં કૃતાર્ઘઃ; તૌ કૃતાર્ઘો ન કૃતાર્ઘ ઇતિ વિવાદમ્ આપન્નૌ, યેન વ્યાવહારિકપુરુષાસ્ તેન સંપ્રસ્થિતાઃ; અત્રાન્તરે ચતુર્ણાં લોકપાલાનામ્ એતદ્ અભવત્: અયમ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ઉદ્યુક્તો ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિતુમ્; સાહાય્યમ્ અસ્યાનુષ્ઠેયમ્ ઇતિ; તતો વ્યાવહારિકપુરુષમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય અર્થાધિકરણે નિષણ્ણાઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતશ્ ચ કુમારો વ્યાવહારિકસકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તૌ; અથાનાથપિણ્ડકો ગૃહપતિર્ વ્યાવહારિકપુરુષાણામ્ એતમ્ અર્થં વિસ્તરેણ નિવેદયતિ; તે કથયન્તિ: કૃતાર્ઘો ઽસિ કુમાર આરામસ્ય: પ્રતીચ્છ સુવર્ણમ્: ગૃહપતેર્ આરામ ઇતિ; સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ શકતૈર્ ભારૈઃ મૂટૈઃ પિટકૈર્ ઉષ્ટ્રૈર્ ગોભિર્ ગર્દ્ભૈઃ પ્રભૂતં સુવર્ણમ્ અભિનિર્હૃત્ય, સર્વં જેતવનં સંસ્તર્તુમ્ આરબ્ધઃ; ન પરિસમાપ્યતે; તિષ્ઠતે એવાનાસ્તીર્ણઃ કશ્ચિત્ પૃથિવીપ્રદેશઃ; તતઃ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ એતમ્ અર્થં ચિન્તયન્ મુહૂર્તસ્ં તૂષ્ણીમ્ અસ્થાત્: કતરત્ તન્ નિધાનં ભવિષ્યતિ? નાતિસ્તોકં, નાતિપ્રભૂતં યેન અયમ્ અનાસ્તીર્ણઃ પૃથિવીપ્રદેશઃ આસ્તરિષ્યતિ; ન ચ પુનર્ ગોપયિતવ્યો ભવિષ્યતીતિ; જેતઃ કુમારઃ સંલક્ષયતિ: નૂનમ્ અનાથપિણ્ડદ્સ્ય ગૃહપતેર્ વિપ્રતિસારઃ, કસ્માદ્ આરામકારણાદ્ ઇયન્તં મહાન્તં ધનસ્કન્ધં પરિત્યજામિ; ઇતિ વિદિત્વા અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સચેત્ તે હ ગૃહપતે વિપ્રતિસારઃ પ્રતીચ્છ સુવર્ણમ્; મમૈવારામઃ; ન મે કુમાર વિપ્રતિસારઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ એતમ્ એવાર્થમ્ અનુચિન્તયન્ મુહૂર્તં તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; કતરત્ તન્ નિધાનં ભવિષ્યતિ? નાતિસ્તોકં નાતિપ્રભૂતં, યેનાયમ્ અનાસ્તીર્ણઃ પૃથિવીપ્રદેશઃ આસ્તરિષ્યતિ; ન ચ પ્ર્નર્ ગોપયિતવ્યો ભવિષ્યતીતિ; અથ જેતસ્ય કુમારસ્ય એતદ્ અભવત્:ન બતાવરો ( અ 413અ ) બુદ્ધો ભવિષ્યતિ; નાવરં ધર્માખ્યાનમ્; યત્રેદાનીમ્ અયં ગૃહપતિર્ આરામકારણાદ્ ઇયન્તં ( સ્બ્વ્ ઇ 173 ) મહાન્તં ધનસ્કન્ધં પરિત્યજતિ; ઇતિ વિદિત્વા અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે ગૃહપતે અનાસ્તીર્ણં પૃથિવીપ્રદેશમ્; અત્રાહં ભગવતો ઽર્થાય દ્વારકોષ્ઠકં માપયામિ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતસ્ય કુમારસ્ય અનાસ્તીર્ણં પૃથિવીપ્રદેશમ્ અનુપ્રયચ્છતિ: યત્ર જેતઃ કુમારો ભગવતો ઽર્થાય દ્વારકોષ્ઠકં માપયતિ
ઓબ્સ્ત્રુચ્તિઓન્ બ્ય્ થે તીર્થ્યસ્

અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિતુમ્ આરબ્ધ ઇતિ તીવ્રદ્વેષપર્યાકુલીકૃતમનસસ્ તીર્થ્યાસ્ તે સંભૂય યેનાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય કથયન્તિ: મા ત્વં ગૃહપતે શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય અર્થાયાત્ર વિહારં કારય; કિં કારણમ્? અસ્માભિર્ નગરાણિ ભાજિતાનિ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય રાજગૃહમ્; અસ્માકં શ્રાવસ્તી; સ કથયતિ: ભાજિતાનિ યુષ્માભિર્ નગરાણિ, ન તુ મદીયં સ્વાપતેયમ્; યસ્યાભિપ્રેતં તસ્ય ધર્મસ્કન્ધં કારયામીતિ; તે રાજ્ઞઃ સકાશં ગતાઃ; તત્રાપ્ય્ અનાથપિણ્ડદેન પરાજિતાઃ; ધ્વાઙ્ક્ષાસ્ તીર્થ્યા અવિકૃતવદનાઃ કથયન્તિ: ગૃહપતે ન તે કામકારમ્ અનુપ્રયચ્છામઃ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાગ્રશ્રાવકઃ આગતઃ; ચ યદ્ય્ અસ્માન્ વાદેન પરાજયતે કારય વિહારમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: ઓબ્નનમ્; આર્યશારિપુત્રં તાવદ્ અવલોકયામીતિ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ યેનાયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: તીર્થ્યા ભદન્તે શારિપુત્ર એવમ્ આહુઃ: ગૃહપતે ન તે કામકારમ્ અનુપ્રયચ્છામઃ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય અગ્રશ્રાવક આગતઃ; સ યદ્ય્ અસ્માન્ વાદેન પરાજયતે, કારય વિહારમ્ ઇતિ; કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સંલક્ષયતિ: કિમ્ એષાં સન્તિ કાનિચિત્ કુશલમૂલાનિ ઉત ન સન્તીતિ; પશ્યતિ, સન્તિ; કસ્યાન્તિકે પ્રતિબદ્ધાનિ; મમૈવ; પુનઃ સંલક્ષયતિ: કિમ્ એતાવન્ત એવ મમ પ્રતિબદ્ધા વિનેયા આહોસ્વિદ્ અન્યે ઽપિ વાદેન વિનેયાઃ સન્તીતિ; પશ્યતિ, સન્તિ; કિયચ્ચિરેણ સન્નિપતિષ્યન્તિ; પશ્યતિ, સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્ ઇતિ; સમન્વાહૃત્ય કથયતિ: ગૃહપતે એવં ભવતુ; કિં તુ સપ્તમે દિવસે; તતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતો યેન તીર્થ્યાસ્ તેન ઉપસઙ્ક્રાન્તહ્; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 174 ) તીર્થ્યાન્ ઇદમ્ અવોચત્: ભદન્ત આર્યશારિપુત્રઃ કથયતિ: શોભનમ્, એવં ભવતુ; કિં તુ સ્પતમે દિવસે ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ; દ્વાભ્યામ્ અત્ર કારણાભ્યાં ભવિતવ્યમ્; અથવાસૌ નિષ્પલાયિતુકામઃ; અથવા પક્ષં સમન્વેષ્ટુકામઃ; કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલં; વયમ્ અપિ પક્ષં સમન્વેષામહ ઇતિ; તે પક્ષં સમન્વેષ્ટુમ્ આરબ્ધાઃ; તૈઃ પક્ષં સમન્વેષમાનૈ રક્તાક્ષો નામ પરિવ્રાજકો દૃષ્ટઃ; સ તૈર્ ઉક્તઃ: ત્વમ્ અસ્માકં સબ્રહ્મચારી; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાગ્રશ્રાવકો ઽસ્માભિર્ વાદેનાહૂતઃ; ( અ 413બ્ ) સ પક્ષં સમન્વેષતે; ત્વમ્ અસ્માકં સાહાય્યં કલ્પય; કિયતા કાલેન? ઇતઃ સપ્તમે દિવસે; શોભનમ્, એવં ભવતુ; યદા યુષ્માકં સન્નિપાતો ભવતિ તદા મમારોચયિતવ્યમ્; તીર્થ્યાઃ શઙ્કિતોદ્વિગ્નમનસો દિવસાનુદિવસં પક્ષં સમન્વેષયન્તે; દિવસાંશ્ ચ ગણયન્તિ
થે તીર્થ્યસ્ અન્દ્ શારિપુત્ર ચોન્તેસ્ત્
યાવત્ સપ્તમે દિવસે અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના વિસ્તીર્ણાવકાશે પૃથિવીપ્રદેશે આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કારિતા; આયુષ્મતશ્ ચ શારિપુત્રસ્યાર્થાય સિંહાસનં પ્રજ્ઞપ્તમ્; નાનાદેશનિવાસિનસ્ તીર્થ્યાઃ સન્નિપતિતાઃ; શ્રાવસ્તીનિવાસી જનકાયઃ અનેકાનિ ચ તત્સામન્તનિવાસીનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ, કાનિચિર્ કુતૂહલજાતાનિ, કાનિચિત્ પૂર્વકૈઃ કુશલમૂલૈઃ સંચોદ્યમાનાનિ; તત આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના સપરિવારેણ સંપુરસ્કૃતો વાદિમણ્ડલં પ્રવિશ્ય વિનેયજનમ્ અભિસમીક્ષ્ય સ્મિતપૂર્વં સમશાન્તેર્યાપથેન સિંહાસનમ્ અભિરુહ્ય નિષણ્ણઃ; સર્વૈવ સા પર્ષદ્ અવહિતચેતસ્કા આયુષ્મન્તમ્ શારિપુત્રમ્ અભિસમીક્ષમાણા નિષણ્ણા
દેfએઅત્ ઓf થે તીર્થ્યસ્

તત આયુષ્માન્ શારિપુત્રસ્ તીર્થ્યાન્ આમન્ત્રયામાસ: ભવન્તઃ કિં તાવત્ કરિષ્યથ? આહોસિવ્દ્ વિકરિષ્યથ? તે કથયન્તિ: વયં કુર્મઃ; ત્વાં વિકુરુ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ અહં કરિષ્યામિ; સદેવકો ઽપિ લોકો ન શક્ષ્યતિ વિકર્તુમ્; પ્રાગ્ એવ રક્તાક્ષઃ પરિવ્રાજકઃ; ઇતિ વિદિત્વા રક્તાક્ષં પરિવ્રાજકમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ત્વં કુરુ, અહં વિકરિષ્યામીતિ; સ ઇન્દ્રજાલે કૃતાવી; તેન સુપુષ્પિતઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 175 ) સહકારપાદપો નિર્મિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તુમુલો વાતવર્ષ ઉત્સૃષ્ટઃ; યેનાસૌ સમૂલ ઉત્પાટ્ય ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ વિકીર્ણો યોગિજનાનામ્ અપ્ય્ અવિષયીભૂતઃ; તતસ્ તેન પદ્મિની નિર્મિતા; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ કલભહસ્તી નિર્મિતઃ; તેન સા સમન્તાન્ મર્દિતા; તેન સપ્તશીર્ષો નાગો નિર્મિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ ગરુડો નિર્મિતઃ યેનાસાવ્ અપહૃતઃ; તેન વેતાડો નિર્મિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ મન્ત્રૈઃ કીલિતઃ; કુપ્રયુક્તો વેતાદા આત્મવધાય ચેતયતે; સ તસ્યૈવોપરિ પ્રધાવિતઃ; તતો ઽસૌ ભીતસ્ ત્રસ્તઃ સંવિગ્ન આહૃષ્ટરોમકૂપઃ આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય પાદયોર્ નિપતિતઃ: આર્ય શારિપુત્ર ત્રાયસ્વ શરણાગતો ઽસ્મીતિ; તત આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ મન્ત્રા ઉત્કીલિતાઃ; સ વેતાડો વ્યુપશાન્તઃ; તસ્યાયુષ્મતા શારિપુત્રેણ ધર્મો દેશિતઃ; સ પ્રસાદજાતઃ કથયતિ: લભેયાહમ્ આર્યશારિપુત્ર સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેયમ્ અહમ્ આર્યશારિપુત્રસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ સ પ્રવ્રાજિતઃ ઉપસંપાદિતઃ; અવવાદો દત્તઃ; તેનોદ્યચ્છમેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાકૃતમ્; અર્હન્ સંવૃત્તઃ; ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો ( અ 414અ ) વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભપરાઙ્મુખઃ, સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ; તતઃ સા પર્ષદ્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચના સંવૃત્તા; આયુષ્મતિ શારિપુત્રે ઽભિપ્રસન્ના કથયતિ: મહાન્ આર્યશારિપુત્રેણ વાદિવૃષભો નિગૃહીતઃ; ઇતિ વિદિત્વા અયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય મુખે ઽવલોકિકાઃ સંવૃત્તાઃ; તત આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તસ્યાઃ પર્ષદઃ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા; યાં શ્રુત્વા અનેકૈઃ સત્વસહસ્રૈઃ મહાન્ વિશેષ આગતઃ; કૈશ્ચિચ્ છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ; કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકાયાં બોધૌ; કૈશિદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; કૈશ્ચિચ્ છરણગમનશિક્ષાપદાનિ ગૃહીતાનિ; કૈશ્ચિત્ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્; કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલમ્; કૈશ્ચિદ્ અનાગામિફલમ્; કૈશ્ચિત્ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશસંપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્; યદ્ભૂયસા સા પર્ષદ્ બુદ્ધનિમ્ના, ધર્મપ્રવણા, સઙ્ઘપ્રાગ્ભારા, ( સ્બ્વ્ ઇ 176 ) વ્યવસ્થાપિતા; તીર્થ્યાઃ સંલક્ષયન્તિ: ન શક્યમ્ અસ્માભિર્ અયં વાદે નિગ્રહીતુમ્; ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્; અત્રૈવ ભૃતિકયા કર્મ કુર્મઃ; તતશ્ છિદ્રં લબ્ધ્વા બૈષ્કેણૈનં પ્રઘાતયામ ઇતિ; તે સર્વે સંભૂય અનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેઃ સકાશં ગત્વા કથયન્તિ: ગૃહપતે ત્વયાસ્માકં સર્વાણિ વૃત્તિપદાનિ સમુચ્છિન્નાનિ; તદ્ અનુકમ્પાં કુરુ; ત્વદીયવિહારે ભૃતિકયા કર્મ કુર્મઃ; ચિરં વયમ્ અત્ર અવસ્થિતાઃ; મા દેશપરિત્યાગં કુર્મ ઇતિ; અનાથપિણ્ડદઃ કથયતિ: આર્યશારિપુત્રં તાવદ્ અવલોકયામિ; સ યેનાયુષ્માન્ શારિપુત્રસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: <આર્ય>, તીર્થ્યાઃ કથયન્તિ, અસ્માકં ત્વયા સર્વાણિ વૃત્તિપદાનિ સમુચ્છિન્નાનિ; તદ્ અનુકમ્પાં કુરુ; ત્વદીયે વિહારે ભૃતિકયા કર્મ કુર્મઃ; ચિરં વયમ્ અત્રાવસ્થિતાઃ; મા દેશપરિત્યાગં કુર્મ ઇતિ; આયુષ્માંશ્ છારિપુત્રઃ સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તઃ: કિં તેષાં સન્તિ કાનિચિત્ કુશલમૂલાનિ આહોસ્વિન્ ન સન્તિ ઇતિ; પશ્યતિ, સન્તિ; કસ્યાન્તિકે પ્રતિબદ્ધાનિ; મમૈવેતિ; સમન્વાહૃત્ય કથયતિ: ગૃહપતે એવં ભવતુ, કો ઽત્ર વિરોધ ઇતિ; તે તસ્મિન્ વિહારે ભૃતિકયા કર્મ કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ લતાવારિકઃ પુરુષો રૌદ્રો નિર્મિતઃ; સ તત્ કર્મ કારયિતુમ્ આરબ્ધઃ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ તેષાં વિનયકાલં જ્ઞાત્વા તત્સમીપે વૃક્ષમૂલસ્યાધસ્તાચ્ ચઙ્ક્રમ્યમાણસ્ તિષ્ઠતિ; સ તૈર્
દૃષ્ટઃ; તે સંલક્ષયન્તિ, અયમ્ અસ્ય કાલ પ્રઘાતયિતું પ્રવિવિક્તે તિષ્ઠતીતિ; તે તસ્ય સકાશં ઉપસઙ્ક્રમ્ય પરિવાર્ય અવસ્થિતાઃ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સંલક્ષયતિ: કીદૃશેન ચિત્તેન એતે મત્સકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તા ઇતિ; યાવત્ પશ્યતિ વધકચિત્તેન; તેનાસૌ લતાવારિકો નિર્મિત ઉત્સૃષ્ટઃ; તેન તે ઽભિદ્રુતા ગચ્છત કર્મ કુરુતેતિ; તે કથયન્તિ: આર્ય શારિપુત્ર પરિત્રાયસ્વ; સ કથયતિ: આયુષ્મન્ ગચ્છ; વિશ્રામ્યન્તુ તાવદ્ ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ: ઈદૃશો ઽસ્ત્ય્ અયં મહાત્મા; વયમ્ અસ્ય વધકચિત્તાઃ; એષો ઽસ્માકં મૈત્રચિત્તઃ ઇતિ વિદિત્વા અભિપ્રસન્નાઃ; તત આયુષ્મતા ( સ્બ્વ્ ઇ 177 ) શારિપુત્રેણ તેષામ્ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા ( અ 414બ્ ) યાં શ્રુત્વા વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf થે તીર્થ્યસ્
તે દૃષ્ટસત્યાઃ કથયન્તિ: લભેમહિ વયં શારિપુત્ર સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેમ વયં ભદન્તશારિપુત્રસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; તે આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ પ્રવ્રાજિતા ઉપસંપાદિતાઃ; અવવાદો દત્તઃ; તૈર્ યુજ્યમાનૈર્, ઘટમાનૈર્, વ્યાયચ્છમાનૈર્ ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપરહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇત્ય્ અર્હન્તઃ સંવૃત્તાઃ; ત્રૈધાતુકવીતરાગાઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચના આકાશપાણિતલસમચિત્તા વાસીચન્દનકલ્પા વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશા વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તા ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યા માન્યા અભિવાદ્યાશ્ ચ સંવૃત્તાઃ
ચોન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ ઓf વિહારસ્

તત્ર આયુષ્મતા શરિપુત્રેણ વિહારસૂત્રમ્ એકાન્તે ગૃહીતમ્; અનાથપિણ્ડદેનાપિ ગૃહપતિના એકાન્તે ગૃહીતમ્; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ કથયતિ: નાહેત્વપ્રત્યયમ્ આર્યશારિપુત્ર તથાગતા વા તથાગતશ્રાવકા વા સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ; કઃ આર્યશારિપુત્ર હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાવિષ્કરણાય? એવમ્ એતદ્ ગૃહપતે, એવમ્ એતત્; નાહેત્વપ્રત્યયં તથાગતા વા તથાગતશ્રાવકા વા સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ; ત્વયા ચેહ સૂત્રં ગૃહીતમ્; તુષિતે દેવનિકાયે સૌવર્ણં ભવનમ્ અભિનિર્વૃત્તમ્; તતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ કથયતિ: આર્યશારિપુત્ર યદ્ય્ એવં, તેન હિ પુનઃ સૂત્રં પ્રસારય ભૂયસ્યા માત્રયા; ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદયામીતિ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તત્ સૂત્રમ્ ગૃહીતમ્; અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના ભૂયસ્યા માત્રયા તીવ્રેણ પ્રસાદવગેન ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદિતમ્; યેન પ્રસાદજાતેન સમનન્તરમ્ એવ તત્ સૌવર્ણં ભવનં ચતૂરત્નમયં સંવૃત્તમ્; આયુષ્મતા ચાસ્ય શારિપુત્રેણ નિવેદિતમ્; તતો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના ઉત્તરોત્તરપ્રવૃદ્ધપુણ્યસન્તતિના ( સ્બ્વ્ ઇ 178 ) ષોડશમહલ્લિકા વિહારા માપિતાઃ; ષષ્ટિશ્ ચ કુટિકાવસ્તૂનિ; ષોડશમહલ્લિકાન્ વિહારાન્ માપયિત્વા ષષ્ટિં ચ કુટિકાવસ્તૂનિ સર્વોપકરણૈઃ પૂરયિત્વા યેનાયુષ્માન્ શારિપુત્રસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિયત્પ્રમાણૈર્ આર્યશારિપુત્ર પ્રયાણકૈર્ ભગવાન્ અધ્વાનં ગચ્છતિ; તદ્યથા ગૃહપતે રાજા ચક્રવર્તી; કિયત્પ્રમાણૈ રાજા ચક્રવર્તી; દશક્રોશકૈર્ ગૃહપતે રાજા ચક્રવર્તી પ્રયાણકૈર્ અધ્વાનં ગચ્છતિ; તતો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના યાવચ્ ચ શ્રાવસ્તી યાવચ્ ચ રાજગૃહમ્ અત્રાન્તરાદ્ વાસકાન્ પરિસઙ્ખ્યાય પરિક્રમણકા માપિતાઃ; દાનશલા કારિતા; કાલારોચકઃ પુરુષઃ સ્થાપિતઃ; છત્રધ્વજપતાકાશોભિતાશ્ ચન્દનવારિપરિષિક્તાઃ સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધાસ્ તોરણાઃ કારિતાઃ; કાલિકાનિ યામિકાનિ ચ ભૈષજ્યાન્ય્ ઉપસ્થાપિતાનિ
મેસ્સેન્ગેર્ તો થે બુદ્ધ
તતઃ સંભૃતસંભારો ઽન્યતમં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: એહિ ત્વં ભોઃ પુરુષ; યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રામ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાસ્માકં વચનેન ભગવતઃ પાદૌ વન્દિત્વા અલ્પાબાધતાં ચ પૃચ્છ અલ્પાતઙ્કતાં ચ, લઘૂત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ, બલં ચ, સુખં ચ અનવદ્યતાં ( અ 415અ ) ચ, સ્પર્શવિહારતં ચ; એવં ચ વદ, આગચ્છતુ ભગવાન્ શ્રાવસ્તીમ્; અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન <ઇતિ>; એવમ્ આર્ય ઇતિ સ પુરુષો ઽનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેઃ પ્રતિશ્રુત્ય યેન રાજગૃહં તેન સમ્પ્રસ્થિતં; અનુપૂર્વેણ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તતો માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ઽસ્થાત્; એકાન્તસ્થિતઃ સ પુરુષો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનાથપિણ્ડદો ભદન્ત ગૃહપતિર્ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દતે; પૂર્વવદ્ યાવત્ સ્પર્શવિહારતાં ચ; સુખી ભવતુ ભોઃ પુરુષ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ ત્વં ચ; અનાથપિણ્ડદો ભદન્ત ગૃહપતિર્ એવમ્ આહ: આગચ્છતુ ભગવાન્ શ્રાવસ્તીમ્; અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેનેતિ; અધિવાસયતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 179 ) ભગવાંસ્ તસ્ય પુરુષસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ સ પુરુષો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ
થે બુદ્ધ અર્રિવેસ્ અત્ શ્રાવસ્તી
તતો ભગવાન્ દાન્તો દાન્તપરિવારઃ, શાન્તો શાન્તપરિવારઃ, મુક્તો મુક્તપરિવારઃ, આશ્વસ્ત આશ્વસ્તપરિવારઃ, વિનીતો વિનીતપરિવારઃ, અર્હન્ન્ અર્હત્પરિવારઃ, વીતરાગો વીતરાગપરિવારઃ, પ્રાસાદિકઃ પ્રાસાદિકપરિવારઃ, ઋષભ ઇવ ગોગણપરિવૃતઃ, ગજ ઇવ કલભપરિવૃતઃ, સિંહ ઇવ દંષ્ટ્રિગણપરિવૃતઃ, હંસ ઇવ હંસગણપરિવૃતઃ, સુપર્ણીવ પક્ષિગણપરિવૃતો, વિપ્ર ઇવ શિષ્યગણપરિવૃતઃ, સુવૈદ્ય ઇવાતુરગણપરિવૃતઃ, શૂર ઇવ યોધગણપરિવૃતો, દૈશિક ઇવાધ્વ ગગણપરિવૃતઃ, સાર્થવાહ ઇવ વણિગ્ગણપરિવૃતઃ, શ્રેષ્ઠીવ પરિજનપરિવૃતઃ, કોટ્ટરાજ ઇવ મન્ત્રિગણપરિવૃતઃ, ચક્રવર્તીવ પુત્રસહસ્રપરિવૃતઃ, ચન્દ્ર ઇવ નક્ષત્રગણપરિવૃતઃ, સૂર્ય ઇવ રશ્મિસહસ્રપરિવૃતઃ, ધૃતરાષ્ટ્ર ઇવ ગન્ધર્વગણપરિવૃતઃ, વિરૂઢક ઇવ કુમ્ભાણ્ડગણપરિવૃતઃ, વિરૂપક્ષ ઇવ નાગગણપરિવૃતઃ, ધનદ ઇવ યક્ષગણપરિવાતઃ, વેમચિત્રીવ અસુરગણપરિવૃતઃ, શક્ર ઇવ ત્રિદશગણપરિવૃતઃ, બ્રહ્મેવ બ્રહ્મકાયિકપરિવૃતઃ, સ્તિમિત ઇવ જલનિધિઃ, સજલ ઇવ જલધરઃ, વિમદ ઇવ ગજપતિઃ, સુદાન્તૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ અસંક્ષોભિતેર્યાપથપ્રચારઃ, દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ, અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રઃ, વ્યામપ્રભાલઙ્કૃતમૂર્તિઃ, સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં, જઙ્ગમ ઇવ રત્નપર્વતઃ, સમન્તતોભદ્રકો, દશભિર્ બલૈશ્, ચતુર્ભિર્ વૈશારદ્યૈસ્, ત્રિભિર્ આવેણિકૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનૈર્ મહાકરુણયા ચ સમન્વાગતઃ, મહતા ભિક્ષુસઙ્ઘેન, અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના શ્રાવસ્તીનિવાસિના ચ મહાજનકાયેન, અનેકૈશ્ ચ દેવતાશતસહસ્રૈર્ અનુગમ્યમાનઃ, ( અ 415બ્ ) શ્રાવસ્તીનગરીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; યદા ચ ભગવતા શ્રાવસ્તીં નગરીં ( સ્બ્વ્ ઇ 180 ) પ્રવિશતા સાભિસંસ્કારં નગરેન્દ્રકીલે દક્ષિણઃ પાદો ન્યસ્તઃ તદા ષડ્વિકારઃ પૃથિવીકમ્પો જાતઃ; ઇયં મહાપૃથિવી ચલતિ, સંચલતિ, સંપ્રચલતિ; વ્યથતે, પ્રવ્યથતે, સંપ્રવ્યથતે; પૂર્વો દિગ્ભાગ ઉન્નમતિ; પશ્ચિમો ઽવનમતિ; પશ્ચિમ ઉન્નમતિ; પૂર્વો ઽવનમતિ; દક્ષિન ઉન્નમતિ; ઉત્તરો ઽવનમતિ; ઉત્તર ઉન્નમતિ; દક્ષિણો ઽવનમતિ; અન્ત ઉન્નમતિ; મધ્યો ઽવનમતિ; મધ્ય ઉન્નમતિ; અન્તો ઽવનમતિ; સર્વશ્ ચાયં લોક ઉદારેણ અવભાસેન સ્ફુટઃ સંવૃત્તઃ સાર્ધં લોકાન્તરિકાભિઃ; અન્તરીક્ષે ચ દેવદુન્દુભયસ્ તાદિતાઃ; ગગનતલસ્થા દેવતા <ભગવત> ઉપરિષ્ટાદ્ દિવ્યાન્ય્ ઉત્પલાનિ ક્ષેપ્તુમ્ આરબ્ધાઃ; પદ્માનિ, કુમુદાનિ, પુણ્ડરીકાણ્ય્, અગરુચૂર્ણાનિ, તગરુચૂર્ણાનિ, ચન્દનચૂર્ણાનિ, કુઙ્કુમચૂર્ણાનિ, તમાલપત્રાનિ, દિવ્યાનિ ચ માન્દારકાણિ પુષ્પાણિ <ક્ષિપન્તિ> ચૈલવિક્ષેપાંશ્ ચાકાર્ષુઃ
એffએચ્ત્સ્ fએલ્ત્ fઓલ્લોwઇન્ગ્ બુદ્ધઽસ્ અર્રિવલ્

ભગવતઃ પુરપ્રવેશે ઇમાન્ય્ એવંવિધાશ્ચર્યાણ્ય્ અભૂવન્; અપરાણિ ચ; સંક્ષિપ્તાનિ વિશાલીભવન્તિ; નીચાન્ય્ ઉચ્ચાનિ ભવન્તિ; ઉચ્ચાનિ સમાનિ ભવન્તિ; હસ્તિનઃ ક્રૌઞ્ચન્તિ; અશ્વા હેષન્તે; ઋષભા નર્દન્તિ; ગૃહગતાનિ વિવિધાનિ વાદિત્રભાણ્ડાનિ સ્વયમ્ નદન્તિ; અન્ધાશ્ ચક્ષુંષિ પ્રતિલભન્તે; બધિરાઃ શ્રોત્રમ્; મૂકાઃ પ્રવ્યાહરણસમર્થા ભવન્તિ; પરિશિષ્ટેન્દ્રિયવિકલા ઇન્દ્રિયાણિ પ્રતિલભન્તે; મદ્યમદાક્ષિપ્તા વિમદીભવન્તિ; વિષપાયિતા નિર્વિષીભવન્તિ; અન્યોન્યવૈરિણો મૈત્રીં પ્રતિલભન્તે; ગુર્વિણ્યઃ સ્વસ્તિના પ્રસૂયન્તે; બન્ધનબદ્ધા મુચ્યન્તે; અધના ધનાનિ પ્રૈલભન્તે; ઇમાનિ ચાન્યાનિ ચ ભગવતઃ પુરપ્રવેશે અદ્ભુતશતસહસ્રાણિ પ્રાદુર્ભવન્તિ
થે જેતવન
તતો ભગવાન્ એવંવિધેન મહતા સત્કારેણ શ્રાવસ્તીં પ્રવિષ્ટઃ; પ્રવિશ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ સુહૃત્સંબન્ધિબાન્ધવજનપરિવૃતઃ સૌવર્ણં ( સ્બ્વ્ ઇ 181 ) ભૃઙ્ગારમ્ આદાય વારિધારાં પાતયિતુમ્ આરબ્ધઃ; સા ન પ્રપતતિ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ દુર્મનાઃ સંલક્ષયતિ: મા મયા કાનિચિત્ સાપક્ષાલાનિ કર્માણિ કૃતાનિ સ્યુર્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ત્વયા ગૃહપતે કાનિચિત્ સાપક્ષાલાણિ કર્માણિ કૃતાનિ; અપિ ત્વ્ એતસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિતેન ત્વયા પૂર્વકાણાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ અયમ્ એવ પ્રદેશો નિર્યાતિતઃ; અન્યસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિત્વા <પાતય; તેનાન્યસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિત્વા> પાતિતા; ભગવાન્ પઞ્ચાઙ્ગોપેતેન સ્વરેણ સ્વયમ્ એવ જેતવનમ્ ઉદ્ઘોષયતિ; ઉદ્ઘોષ્યમાણે જેતવને જેતઃ કુમારઃ સંલક્ષયતિ: અહો બત ભગવાન્ મમાપિ તત્પ્રથમતો નામોદ્ગ્રહણં કુર્યાદ્ ઇતિ; ભગવતા જેતસ્ય કુમારસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય તત્પ્રથમતો નામોદ્ગ્રહનં કૃતમ્: ઇદં ભિક્ષવો જેતવનમ્ અનાથપિણ્ડદદસ્યારામઃ; ઇતિ શ્રુત્વા જેતઃ કુમારો ઽતીવ પ્રસન્નઃ મમ ભગવતા તત્પ્રથમતો નામોદ્ગ્રહણં કૃતમ્ ઇતિ; તત્પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતેન તદ્ દ્રવ્યજાતં ભગવતો ઽર્થાય ચતૂરત્નમયં દ્વારકોષ્ઠકં કારિતમ્; તથા સઙ્ગીતિકારૈર્ અપિ સ્થવિરૈસ્ સૂત્રાન્ત ઉપનિબદ્ધમ્: ( અ 416અ ) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે ઇતિ
કિન્ગ્ પ્રસેનજિત્ મેએત્સ્ થે બુદ્ધ
અશ્રૌષીદ્ રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલઃ શ્રમણો ગૌતમઃ કૌશલેષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; શ્રવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડદસ્યારામે; સ ખલુ ભગવાન્ ગૌતમો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ઽસ્મીત્ય્ આત્માનં પ્રતિજાનીત ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતા સાર્ધં સંમુખં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં વિવિધાં કથાં વ્યતિસાર્ય એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણો રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: શ્રુતં મે ભો ગૌતમ ભવાન્ ગૌતમો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ઽસ્મીત્ય્ આત્માનં પ્રતિજાનીત ઇતિ; યે તે ભો ગૌતમ એવમ્ આહુઃ કચ્ચિત્ તે એવં વ્યાકુર્વાણા, નો ચ ભવન્તં ગૌતમમ્ અભ્યાચક્ષતે, નાતિસરન્તિ; ઉક્તવાદિનાશ્ ચ તે ભવતો ગૌતમસ્ય <ધર્મવાદિનશ્ ચ ધર્મસ્ય> ચાનુધર્મં વ્યાકુર્વન્તિ? ન ચ તેષાં કશ્ચિદ્ આગચ્છેત્ પરતઃ સહધર્મેણ વાદાનુવાદં ગર્હાસ્થાનીયો ધર્મઃ; યે તે મહારાજ એવમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 182 ) આહુસ્ તથ્યત એવં વ્યાકુર્વાણા નો ચ મામ્ અભ્યાચક્ષતે, નાતિસરન્તિ; ઉક્તવાદિનશ્ ચ તે ધર્મવાદિનશ્ ચ ધર્મસ્ય ચાનુધર્મં વ્યાકુર્વન્તિ; ન ચ તેષાં કશ્ચિદ્ આગચ્છેત્ પરતઃ સહધર્મેણ વાદાનુવાદં ગર્હાસ્થાનીયો ધર્મઃ; તત્ કસ્ય હેતોર્? અહમ્ અસ્મિ મહારાજ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધઃ; કિં ચાપિ ભવાન્ ગૌતમ એવમ્ આહ; અપિ તુ નાહં ભવતો ગૌતમસ્ય શ્રદ્ધાદેયો ગચ્છામિ; તત્ કસ્ય હેતોર્? યે તાવદ્ ઇમે, ભો ગૌતમ, વૃદ્ધવૃદ્ધાઃ, શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ, તદ્યથા પૂરણઃ કાશ્યપો, મસ્કરી ગોશલીપુત્રઃ, સઞ્જયી વૈરડીપુત્રઃ, અજિતઃ કેશકમ્બલઃ, કકુદઃ કાત્યયનો, નિર્ગ્રન્થો જ્ઞાતિપુત્રઃ, તે તાવન્ નાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધા સ્મ ઇત્ય્ આત્માનં પ્રતિજાનતે? કુતઃ પુનર્ ભવાન્ ગૌતમો દહ્રશ્ ચ જાત્યા, નવકાશ્ ચ પ્રવ્રજ્યયા?
થે fઓઉર્ સ્મલ્લ્ ઓનેસ્
ભગવાન્ આહ: ચત્વાર ઇમે મહારાજ દહ્રા નાવમન્તવ્યાઃ; ન પરિભવિતવ્યાઃ; કતમે ચત્વારઃ? ક્ષત્રિયો, મહારાજ, દહ્રો નાવમન્તવ્યઃ, <દહ્રો> ન પરિભવિતવ્યઃ; ઉરગ, મહારાજ, દહ્રો નાવમન્તવ્યઃ, દહ્રો ન પરિભવિતવ્યઃ; અગ્નિર્, મહારાજ, સ્તોકો નાવમન્તવ્યઃ, સ્તોકો ન પરિભવિતવ્યઃ; ભિક્ષુર્, મહારાજ, દહ્રો નાવમન્તવ્યઃ, દહ્રો ન પરિભવિતવ્યઃ; તત્ કસ્ય હેતોર્? ધરશ્ ચાપિ ભિક્ષુર્ ભવતિ અર્હન્ મહર્ધિકો; મહાનુભાવઃ; ઇદમ્ અવોચત્ ભગવાન્; ઇદમ્ ઉક્ત્વા સુગતો બ્ય્ અથાપરમ્ એતદ્ ઉવાચ શાસ્તા:
ક્ષત્રિયં વ્યઞ્જનોપેતમ્ અભિજાતં યશસ્વિનમ્ ।
દહ્રં તં નાવજાનીયાન્ નૈનં પરિભવેદ્ બુધઃ ॥
સ્થાનં હિ રજ્યતે રાજન્ યદ્ રાજ્યં પ્રાપ્ય કોવિદઃ ।
ક્ષત્રિયો દણ્ડમ્ આદધ્યાત્ તસ્માત્ તં પ્રણમેત્ ભૃશમ્ ॥
તસ્માત્ તં નાવજાનીયાદ્ રક્ષન્ જીવિતમ્ આત્મનઃ ।
સમ્યક્ ચૈનં પરિહરેત્ સંપશ્યન્ન્ અર્થમ્ આત્મનઃ ॥
ગ્રામે વા યદિ વારણ્યે યત્ર પશ્યેદ્ ભુજઙ્ગમમ્ । ( સ્બ્વ્ ઇ 183 )
દહ્રં તં નાવજાનીયાન્ નૈનં પરિભવેદ્ બુધઃ ॥
ઉચ્ચાવચેષુ વર્ણેષુ નાગશ્ ચરતિ હૈષિણામ્ ।
આસાદ્ય બાલાન્ દહતિ નરાન્ નારીશ્ ચ નૈકશઃ ॥
તસ્માત્ તં નાવજાનીયાદ્ રક્ષન્ જીવિતમ્ આત્મનઃ ।
સમ્યક્ ચૈનં પરિહરેત્ સંપશ્યન્ન્ અર્થમ્ આત્મનઃ ॥

પ્રભૂતપક્ષો જ્વલનઃ કૃષ્ણવર્ત્મા હુતાશનઃ ।
સ્તોકં તં નાવજાનીયાન્ ( અ 416બ્ ) નૈનં પરિભવેદ્ બુધઃ ॥
સ્તોકં ભૂત્વા બહુર્ ભવત્ય્ ઉપાદાનેન પાવકઃ ।
તેજસા દહતિ ક્ષિપ્રં ગ્રામાંશ્ ચ નગરાણિ ચ ॥
તસ્માત્ તં નાવજાનીયાદ્ રક્ષન્ જીવિતમ્ આત્મનઃ ।
સમ્યક્ ચૈનં પરિહરેત્ સંપશ્યન્ન્ અર્થમ્ આત્મનઃ ॥
યમ્ અગ્નિર્ દહતે દાવં ગ્રામાંશ્ ચ નગરાણિ ચ ।
જાયન્તે પલ્લવાસ્ તત્ર અહોરાત્રાન્વયાઃ ક્વચિત્ ॥
યસ્ તર્હિ શીલસંપન્નં ભિક્ષુમ્ આસાદ્ય દહ્યતે ।
ન તસ્ય પુત્રા પૌત્રા વા દાયાદં ન સ વિન્દતિ ॥
ન ચિરાત્ તાલમસ્તકવદ્ ઉદ્દાયાદા ભવન્તિ તે ।
તસ્માત્ તં નાવજાનીયાદ્ રક્ષન્ જીવિતમ્ આત્મનઃ ॥
સમ્યક્ ચૈનં પરિહરેત્ સંપશ્યન્ન્ અર્થમ્ આત્મનઃ ।
ક્ષત્રિયં વ્યઞ્જનોપેતમ્ ઉરગં પાવકં તથ ॥
ભિક્ષું ચ શીલસંપન્નં નૈનાન્ પરિભવેદ્ બુધઃ ॥
તસ્માત્ તાન્ નાવજાનીયાદ્ રક્ષન્ જીવિતમ્ આત્મનઃ ।
સમ્યક્ ચૈનાન્ પરિહરેત્ સંપશ્યન્ન્ અર્થમ્ આત્મનઃ ॥
અથ રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલો ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્ય અનુમોદ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ
ઉદાયિન્ બ્રિન્ગ્સ્ મેસ્સગેસ્ fરોમ્ શુદ્ધોદન અન્દ્ હિસ્ ઓwન્ ચોન્વેર્સિઓન્
તત્ર બુદ્ધો ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડદસ્યારામે; રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કૌશલેન રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 184 ) લેખો ઽનુપ્રેષિતઃ: દેવ દિષ્ટ્યા વર્ધસ્વ; પુત્રેણ તે અમૃતમ્ અધિગતમ્; અમૃતેન જગત્ સન્તર્પયતિ ઇતિ; શ્રુત્વા રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ; સ તત્રૈવ પ્રવ્રજિતઃ; દ્વિતીયો દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ; સો ઽપિ તત્રૈવ પ્રવ્રજિતઃ; સ્વાખ્યાતત્વાદ્ ધર્મવિનયસ્ય યં યં દૂતમ્ અનુપ્રેષયતિ, સ તત્રૈવ પ્રવ્રજતિ; રાજા કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ: યં યમ્ એવ દૂતં પ્રેષયામિ સ તત્રૈવ પ્રવ્રજતિ સ્વાખ્યાતત્વાદ્ ધર્મવિનયસ્ય;
ઉદાયિના દૃષ્ટ ઉક્તશ્ ચ: દેવ કસ્યાર્થે ત્વં કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરસ્ તિષ્ઠસીતિ; સ કથયતિ: ઉદાયિન્ કથમ્ અહં ન ચિન્તાપરો ભવામિ? યદા સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો દુષ્કરાણિ ચરતિ તદાહં વૃત્તાન્તવાહકાન્ પુરુષાન્ પ્રેષયામિ; તે સમાગત્યારોચયન્તિ; અનેન ચાનેન <ચ> વિહારેણ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો વિહરતીતિ; ઇદાનીમ્ અહં વૃત્તાન્તવાહકાન્ પુરુષાન્ પ્રેષયામિ ન કશ્ચિદ્ વૃત્તાન્તં ગૃહીત્વા આગચ્છતિ; ઉદાયી કથયતિ: દેવ અહં ગચ્છામિ; વૃત્તાન્તં ગૃહીત્વા આગમિષ્યામીતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: ઉદાયિન્ યો ગચ્છતિ <સ> શાસનસંપત્તિં દૃષ્ટ્વા તત્રૈવ તિષ્ઠતિ; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યત્ ત્વમ્ અપિ તત્રૈવ ગત્વા સ્થાસ્યસીતિ; ઉદાયી કથયતિ, દેવ આગમિષ્યામીતિ; તતો રજ્ઞા શુદ્ધોદનેન સ્વયમ્ એવ લેખો લિખિતઃ:
ગર્ભાત્ પ્રભૃત્ય્ ઉપાદાય ભવાન્ સંવર્ધિતો મયા ।
ક્લેશાગ્નિસંપ્રતપ્તેન જિનવૃક્ષઃ પ્રરોપિતઃ ॥
તસ્ય તે ઽદ્ય વિવૃદ્ધસ્ય શિષ્યશાખાપ્રશાખિનઃ ।
અન્યે સુખેન મોદન્તે વયં દુઃખસ્ય ભાગિનઃ ॥
યેનાસિ વૃક્ષક ઇવાઙ્કુરમાત્રપક્ષઃ
સંવર્ધિતો શિશુર્ અપત્યમ્ ઇદં મમેતિ ।
પ્રાપ્તે તનૂજ વિષયસ્ય ફલોપભોગે
તસ્મિન્ ગુણૈર્ અફલતો ન તવાસ્તિ દૈન્યમ્ ॥
યદાસિ પ્રથમં જાત પ્રતિજ્ઞાતં તદા ત્વયા ।
કૃત્વા સ્વકાર્યં સુમહત્ કરિષ્યે જ્ઞાત્યનુગ્રહમ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 185 )
તત્ તે ઽવાપ્તં પદં ( અ 417અ ) શાન્તં કુરુષ્વાગમને મતિમ્ ।
અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય મમ જ્ઞાતિગણસ્ય ચ ॥
ઉદાયી લેખં ગૃહીત્વા સપ્તમે દિવસે શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય ભગવત્સકાશં ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય લેખમ્ ઉપનામયતિ: ભગવન્ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન લેખો ઽનુપ્રેષિત ઇતિ; ભગવતા સ્વયમ્ એવ ગૃહીત્વા વાચિતઃ; વાચયિત્વા લેખ એકાન્તે સ્થાપિતઃ; ઉદાયી કથયતિ: કિં ભગવાન્ ગમિષ્યતિ કપિલવસ્ત્વ્ ઇતિ; ભગવાન્ કથયતિ; ગમિષ્યામ્ય્ ઉદાયિન્ન્ ઇતિ; ઉદાયી ભગવતઃ પૂર્વમ્ અતીવ કૃતપ્રણયઃ; સ તેનૈવ પૂર્વકેણ પ્રણયેન કથયતિ: યદિ ભવાન્ ન ગમિષ્યતિ, અહં બલાન્ નેષ્યામીતિ; અથ ભગવાન્ અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ગાથા ભાષતે:
યસ્ય જાલિની વિષક્તિકા તૃષ્ણા ન ક્વચિદ્ અસ્તિ નેત્રિકા ।
તં બુદ્ધમ્ અનન્તગોચરમ્ અપદં કેન પદેન નેષ્યસિ ॥
યસ્ય જાલિની વિષક્તિકા તૃષ્ણા ન ક્વચિદ્ અસ્તિ નેત્રિકા ।
તં બુદ્ધમ્ અનન્તગોચરમ્ અપદં કેન પદેન નેષ્યસિ ॥
યસ્ય જિતં નોપચીયતે જિતમ્ અસ્ય નાન્વેતિ કથંચિદ્ એવ ।
તં બુદ્ધમ્ અનન્તગોચરમ્ અપદં કેન પદેન નેષ્યસિ ॥

યસ્ય જિતં નોપચીયતે જિતમ્ અસ્ય નાન્વેતિ કથંચિદ્ એવ ।
તં બુદ્ધમ્ અનન્તગોચરમ્ અપદં કેન પદેન નેષ્યસિ ॥
સ ઉત્તરે પ્રતિભાનમ્ અલભમાનઃ કથયતિ: ભગવન્ ગચ્છામિ; રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય કથયામીતિ; ઉદાયિન્ન્ એવંવિધા બુદ્ધદૂતા ભવન્તિ; ઉદાયી કથયતિ, ભગવન્ કીદૃશા ભવન્તિ; પ્રવ્રજિતાઃ; ત્વમ્ અપિ પ્રવ્રજેતિ; ભગવન્ મયા રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય પ્રતિજ્ઞાતમ્ આગમિષ્યામીતિ; ભગવાન્ આહ: ઉદાયિન્ યથાપ્રતિજ્ઞાતં કુરુ; પ્રવ્રજિત્વા ગચ્છ; તથા હિ ભગવતા બોધિસત્વભૂતેન માતાપિત્રોર્ આચાર્યોપાધ્યાયાનાં ગુરૂણાં ગુરુસ્થાનીયાનાં ચ ધર્મ્યા આજ્ઞા ન કદાચિત્ પ્રતિવ્યૂઢપૂર્વા; ઉદાયી કથયતિ: ભગવન્ યદ્ય્ એવં પ્રવ્રજામીતિ
ઉદાયિન્ મદે અ મોન્ક્
તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે: પ્રવ્રાજય શારિપુત્ર ઉદાયિનમ્; તદાસ્ય ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય ( સ્બ્વ્ ઇ 186 ) સુખાયેતિ; એવં ભદન્ત ઇત્ય્ આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય ઉદાયિનં પ્રવ્રાજિતઃ ઉપસંપાદિતં; વિસ્તરેણ ચાસ્ય આસમુદાચારિકમ્ આરોચિતમ્ ઇદં તે કરણીયમ્ ઇતિ; અદ્યાગ્રેણ તે ઉદાયિન્ માતૃગ્રામેણ સાર્ધમ્ એકાગારે શય્યા ન કલ્પયિતવ્યેતિ; એવં ભદન્તેત્ય્ ઉદાયી આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પ્રક્રાન્તઃ; યેન ભગવાંસ્ તેન ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ભગવન્ કપિલવસ્તુ ગમિષ્યામીતિ
ઇન્સ્ત્રુચ્તિઓન્સ્ તો ઉદાયિન્
ભગવાન્ આહ: ઉદાયિન્ ગચ્છ; ન તે સહસૈવ રાજકુલં પ્રવેષ્ટવ્યમ્; દ્વારે સ્થિત્વા વક્તવ્યમ્, શાક્યભિક્ષુર્ આગત ઇતિ; યદિ કથયન્તિ પ્રવિશેતિ, પ્રવેષ્ટવ્યમ્; પ્રવિષ્ટસ્ય યદિ કથયન્તિ, સન્ત્ય્ અન્યે ઽપિ શાક્યભિક્ષવ ઇતિ, વક્તવ્યં સન્તીતિ; યદિ કથયન્તિ સર્વાર્થસિદ્ધસ્યાપિ કુમારસ્ય એવંવિધ એવ વેષ ઇતિ, વક્તવ્યમ્ એવંવિધ એવેતિ; ન ચ તે રાજકુલે વસ્તવ્યમ્; યદિ કથયન્તિ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો રાજકુલે વાસં ન કલ્પયતીતિ; વક્તવ્યઃ, ન કલ્પયતીતિ; યદિ પૃચ્છન્તિ કુત્ર વાસં કલ્પયતીતિ, વક્તવ્યમ્ અરણ્યે વિહારે વા; યદિ પૃચ્છન્તિ ક એવંવિધો વિહાર ઇતિ, જેતવનાકારેણ લિખિત્વા દર્શયિતવ્યમ્; યદિ પૃચ્છન્તિ, આગમિષ્યતિ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમાર ઇતિ, વક્તવ્યમ્ ( અ 417બ્ ) આગમિષ્યતિ; કિયચ્ચિરેણ? સપ્તાહસ્યાત્યયદ્ ઇતિ
ઉદાયિન્ રેતુર્ન્સ્
સ કથયતિ: ભગવન્ ગચ્છામીતિ; ભગવાન્ આહ: ગચ્છેતિ; વચસા મહીપતીનાં સમૃદ્ધ્યતિ, ચિત્તેન દેવાનાં, ચિત્તોત્પાદેન તથા સમૃદ્ધ્યતિ ધ્યાયિનાં સર્વમ્ ઇતિ, સ ભગવતા તથાધિષ્ઠિતો યથાયુષ્માન્ ઉદાયી તત્ક્ષણાદ્ એવ કપિલવસ્તુ નગરં ગતઃ; આયુષ્મત ઉદાયિનઃ ભગવતો ઽન્તિકે તીવ્રઃ પ્રસાદો જાતઃ; સ રાજકુલદ્વારે સ્થિત્વા કથયતિ, ભવન્ત રાજ્ઞો નિવેદયત શાક્યભિક્ષુર્ આગત ઇતિ, તે કથયન્તિ: કિમ્ અન્યે ઽપિ સન્તિ શાક્યભિક્ષવઃ; ભવન્તઃ સન્તિ; તૈ રાજ્ઞો નિવેદિતં, શાક્યભિક્ષુર્ આગત ઇતિ; રાજા કથયતિ: ( સ્બ્વ્ ઇ 187 ) પ્રવિશતુ; સ પ્રવિષ્ટઃ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન દૃષ્ટ ઉક્તશ્ ચ; ઉદાયિન્ પ્રવ્રજિતો ઽસિ? <દેવ> પ્રવ્રજિતો ઽસ્મિ; નનુ ભવતાભિહિતમ્ આગમિષ્યામીતિ, તત્ કથમ્ એતત્; ઉદાયી કથયતિ; દેવ ઉક્તં ભગવતા નેદૃશા બુદ્ધદૂતા ભવન્તીતિ; સો ઽહં સ્વાખ્યાતત્વાદ્ ધર્મવિનયસ્ય પ્રવ્રજિતં; અપિ ત્વ્ અહં સ્વશ્રદ્ધયા પ્રવ્રજિતઃ; રાજ્ઞા સર્વાઙ્ગૈર્ અનુપરિષ્વજ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષાદિતઃ; તદર્થં ચ પાનીયં પરિસ્રાવિતમ્; મૂલફલાનિ કલ્પિતાનિ; શુચિનાહારેણ ભોજિતઃ; આયુષ્મતા ઉદાયિના પરમોપશમદમસ્થિતિયુક્તેન યથાનુશાસનીવિધાનેન પરિભુક્તમ્; રાજા તમ્ ઉપલક્ષ્ય વિસ્મયમ્ આપન્નઃ કથયતિ: કિં કુમારસ્યાપ્ય્ એવંવિધ ઉપશમઃ? ઉદાયી કથયતિ: દેવ અલ્પમાત્રં મમોપશમં; યથાકથં સુમેરુસર્ષપવત્, સમુદ્રગોષ્પદવત્, આદિત્યખદ્યોતવત્, આકાશવિવરવત્; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: ઉદાયિન્ સર્વાર્થસિદ્ધસ્યાપિ કુમારસ્ય એવંવિધ એવ વેષઃ? એવંવિધઃ; શ્રુત્વા રાજા શુદ્ધોદનઃ મૂર્છિતઃ પૃથિવ્યાં નિપતિતો મહતા જલપ્રક્ષેપેણ પ્રત્યાગતપ્રાણઃ કથયતિ: ઉદાયિન્ આગ્મિષ્યતિ સર્વાર્થસિદ્દઃ કુમાર ઇતિ; ઉદાયી કથયતિ, આગમિષ્યતિ: કિયચ્ચિરેણ? સપ્તાહસ્યાત્યયાત્; રાજા શુદ્ધોદનઃ અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે; ભવન્તો રાજકુલં શોધયત, અન્તઃપુરાણી ચ; સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારા આગમિષ્યતીતિ; ઉદાયી કથયતિ: દેવ ન ભગવાન્ અન્તઃપુરે વાસં કલ્પયતિ; રાજા કથયતિ: કુત્ર વાસં કલ્પયતિ? ઉદાયી કથયત્ય્ અરણ્યે વિહારે વા; રાજા કથયતિ: ક એવંવિધો વિહાર ઇતિ; આયુષ્મતા ઉદાયિના જેતવનાકારેણ લિખિત્વા દર્શિતઃ; તતો રાજા અમાત્યા આમન્ત્રયતે; ભવન્તો ન્યગ્રોધારામે જેતવનાકારેણ ષોદશમહલ્લકાન્ વિહારાન્ માપયત; ષષ્ટિં ચ કુટિકાવસ્તૂનિ; એવં દેવેત્ય્ અમાત્યા રાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય ન્યગ્રોધારામે જેતવનાકારેણ ષોડશમહલ્લકાન્ વિહારાન્ માપિતાઃ; ષષ્ટિં ચ કુટિકાવસ્તુનિ
થે બુદ્ધ લેઅવેસ્ fઓર્ કપિલવસ્તુ

તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામુદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: ગચ્છ મૌદ્ગલ્યાયન ભિક્ષૂણામ્ આરોચય, ભગવાન્ કપિલવસ્તુ સંપ્રસ્થિતઃ; યો યુષ્માકમ્ ઉત્સહતે પિતાપુત્રસમાગમં દ્રષ્ટું સ ચીવરાણિ પ્રતિગૃહ્ણાતુ; એવં ભદન્તેત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ( સ્બ્વ્ ઇ 188 ) ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય ભિક્ષૂણામ્ આરોચયતિ: ભગવાન્ આયુષ્મન્તઃ કપિલવસ્તુ ગમિષ્યતિ; યો યુષ્માકમ્ ઉત્સહતે પિતાપુત્રસમાગમં દ્રષ્ટું સ ચીવરકાણિ પ્રતિગૃહ્ણાત્વ્ ઇતિ; તતો ભગવાન્ દાન્તો દાન્તપરિવારઃ શન્તો શાન્તપરિવારઃ, મુક્તો મુક્તપરિવારઃ, આશ્વસ્ત આશ્વસ્તપરિવારઃ, વિનીતો વિનીતપરિવારઃ, અર્હન્ન્ અર્હત્પરિવારઃ, વીતરાગો વીતરાગપરિવારઃ, પ્રાસાદિકઃ પ્રાસાદિકપરિવારઃ, ઋષભ ઇવ ગોગણપરિવૃતઃ, ગજ ઇવ કલભપરિવૃતઃ, સિંહ ઇવ દંષ્ટ્રિગણપરિવૃતઃ, હંસ ઇવ હંસગણપરિવૃતઃ, સુપર્ણીવ પક્ષિગણપરિવૃતો, વિપ્ર ઇવ શિષ્યગણપરિવૃતઃ, સુવૈદ્ય ઇવાતુરગણપરિવૃતઃ, શૂર ઇવ યોધગણપરિવૃતો, દૈશિક ઇવાધ્વ ગગણપરિવૃતઃ, સાર્થવાહ ઇવ વણિગ્ગણપરિવૃતઃ, શ્રેષ્ઠીવ પરિજનપરિવૃતઃ, કોટ્ટરાજ ઇવ મન્ત્રિગણપરિવૃતઃ, ચક્રવર્તીવ પુત્રસહસ્રપરિવૃતઃ, ચન્દ્ર ઇવ નક્ષત્રગણપરિવૃતઃ, સૂર્ય ઇવ રશ્મિસહસ્રપરિવૃતઃ, ધૃતરાષ્ટ્ર ઇવ ગન્ધર્વગણપરિવૃતઃ, વિરૂઢક ઇવ કુમ્ભાણ્ડગણપરિવૃતઃ, વિરૂપક્ષ ઇવ નાગગણપરિવૃતઃ, ધનદ ઇવ યક્ષગણપરિવાતઃ, વેમચિત્રીવ અસુરગણપરિવૃતઃ, શક્ર ઇવ ત્રિદશગણપરિવૃતઃ, બ્રહ્મેવ બ્રહ્મકાયિકપરિવૃતઃ, સ્તિમિત ઇવ જલનિધિઃ, સજલ ઇવ જલધરઃ, વિમદ ઇવ ગજપતિઃ, સુદાન્તૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ અસંક્ષોભિતેર્યાપથપ્રચારઃ, દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ, અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રઃ, વ્યામપ્રભાલઙ્કૃતમૂર્તિઃ, સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં, જઙ્ગમ ઇવ રત્નપર્વતઃ, સમન્તતોભદ્રકો, દશભિર્ બલૈશ્, ચતુર્ભિર્ વૈશારદ્યૈસ્, ત્રિભિર્ આવેણિકૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનૈર્ મહાકરુણયા ચ સમન્વાગતો, <મહતા> ભિક્ષુસઙ્ઘેન સાર્ધં રોહકામ્ અનુપ્રાપ્તહ્; અશ્રૌષીદ્ રાજા શુદ્ધોદનઃ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો રોહકાં નદીમ્ અનુપ્રાપ્ત ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનઃ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન કપિલવસ્તુનગરમ્ અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતમ્; ચન્દનવારિપરિષિક્તં વિવિધસુરભિધૂપઘટિકાસમલઙ્કૃતમ્, આમુક્તપટ્ટદામકલાપમ્, યાવચ્ ચ રોહકા નદી યાવચ્ ચ ન્યગ્રોધારામ અત્રાન્તરાન્ મહતી માર્ગશોભા કારિતા; વિસ્તીર્ણાવકાશે પૃથિવીપ્રદેશે આસનપ્રજ્ઞપ્તિર્ વિચિત્રા કારિતા; તત્ર રોહકાયાં નદ્યાં કેચિદ્ ભિક્ષવો હસ્તૌ નિર્મર્દયન્તિ; કેચિદ્ દન્તકાષ્ઠં વિસર્જયન્તિ; કેચિત્ સ્નાન્તિ; કાપિલવાસ્તવૈઃ શાક્યૈઃ શ્રુતં, સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમાર આગત ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનઃ સર્વે ન્યગ્રોધારામં નિર્ગતાઃ; કેચિત્ પૂર્વકૈઃ કુશલમૂલૈઃ સઞ્ચોદ્યમાનાઃ, કેચિત્ કૃતકુતૂહલજાતાઃ જ્ઞાસ્યમઃ કિં પિતા પુત્રસ્ય પાદાભિવન્દનં કરોતિ, આહોસ્વિત્ પુત્રઃ પિતુર્ ઇતિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: સચેદ્ અહં કપિલવસ્તુ પદ્ભ્યાં પ્રવેક્ષ્યામિ માનિનઃ શાક્યા અપ્રસાદં પ્રવેદયિષ્યન્તે: પ્રભૂતં ચ સર્વાર્થસિદ્ધેન કુમારેણ તપોવનં ગત્વાવાપ્તમ્; યો હિ નામાનેકૈર્ દેવતાશતસહસ્રૈર્ અનુગમ્યમાન ઉપૈર્ વિહાયસા નિષ્ક્રમ્ય ઇયન્તં કાલં દુષ્કરશતસહસ્રાણિ ચરિત્વા અમૃતમ્ અધિગમ્ય ઇદાનીં પદ્ભ્યાં પ્રવિષ્ટ ઇતિ
મગિચલ્ એxપ્લોઇત્સ્
અથ ભગવાંસ્ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ચતુર્વિધમ્ ઈર્યાપથં કલ્પયતિ; તદ્યથા ચઙ્ક્રમ્યતે, તિષ્ઠતિ, નિષીદતિ, શય્યાં કલ્પયતિ, તેજોધાતુમ્ અપિ સમાપદ્યતે; તેજોધાતુસમાપન્નસ્ય ભગવતો બુદ્ધસ્ય વિવિધાન્ય્ અર્ચીંષિ કાયાન્ નિશ્ચરન્તિ, નીલાનિ, પીતાનિ, લોહિતાન્ય્, અવદાતાનિ, માઞ્જિષ્ઠાનિ, સ્ફટિકવર્ણાનિ; યમકાન્ય્ અપિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયતિ; અધઃકાયઃ પ્રજ્વલતિ; ઉપરિમાત્ કાયાચ્ છીતલા વારિધારા સ્યન્દન્તે; ઉપરિમઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ; અધઃકાયાચ્ છીતલા વારિધારા સ્યન્દન્તે; યથા પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્, ઉત્તરસ્યાં દિશીતિ ચતુર્દિશં ચતુર્વિધમ્ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં ( સ્બ્વ્ ઇ 189 ) વિદર્શ્ય તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય સપ્તતાલમાત્રે ઽવસ્થિતઃ, <સપ્તતાલમાત્રે> ભિક્ષવઃ, ષટ્સુ ભગવાન્, ષટ્સુ ભિક્ષવઃ; પઞ્ચસુ ભગવાન્, અપિ પઞ્ચસુ ભિક્ષવઃ; ચતુર્ષુ ભગવાન્, અપિ ચતુર્ષુ ભિક્ષવઃ; ત્રિષુ ભગવાન્, અપિ ત્રિષુ ભિક્ષવઃ; દ્વયોર્ ભગવાંશ્, દ્વયોઃ ભિક્ષવઃ; તાલમાત્રે ભગવાંસ્, તાલમાત્રે ભિક્ષવઃ; સપ્તપૌરુષે વ્યવસ્થિતો ભગવાન્, સપ્તપૌરુષા ભિક્ષવઃ; ષટ્સુ ભગવાન્, ષટ્સુ ભિક્ષ્વઃ; પઞ્ચસુ ભગવાન્, પઞ્ચસુ ભિક્ષવઃ; ચતુર્ષુ ભગવાન્, ચતુર્ષુ ભિક્ષવઃ; ત્રિષુ ભગવાન્, ત્રિષુ ભિક્ષવઃ; દ્વયોર્ ભગવાન્, દ્વયોર્ ભિક્ષવઃ; સાધિકપૌરુષે <ભગવાન્, સાધિકપૌરુષે> ભિક્ષવઃ; પૃથિવ્યાં રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય તથાવિધં પ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા ભિક્ષુત્વં ચ સંમોહો જાતઃ; ન જાનીતે કતરો ઽત્ર ભગવાન્ ઇતિ; તત આયુષ્મન્તમ્ ઉદાયિનમ્ આમન્ત્રયતે: ઉદાયિન્ બહવો ઽત્ર કાષાયવાસસઃ પ્રવ્રજિતાઃ; કતરઃ કુમારઃ? આયુષ્માન્ ઉદાયી ભગવન્તમ્ ઉપદર્શયન્ન્ આહ:
એષો ઽસૌ ભગવાન્ ભવાન્તકરણશ્ ચિત્તેશ્વરો નાયકઃ
એષ ક્લેશનિષૂદનો દિનકરસ્ તત્વાર્થસન્દર્શકઃ ।
એષ પ્રાપ્તમનોરથો દશબલઃ સર્વત્ર પારઙ્ગતઃ
પુત્રસ્ તે નૃપતે વિભાતિ વિમલઃ પશ્યાદ્ય ધર્મેશ્વરઃ ॥
અથ રાજા શુદ્ધોદનસ્ તથાગતસ્યાવનમત્કાયેન પાદાભિવન્દનં કરોતિ; ગાથાં ભાષતે:
ઇદં તૃતીયં તવ ભૂરિબુદ્ધે
પાદૌ નમસ્યામિ સમન્તચક્ષોઃ ।
ઉત્પદ્યમાનસ્ય મહી પ્રકમ્પિતા
જમ્બ્વાશ્ ચ છાયા ન જહાતિ કાયમ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 190 )

તતઃ શાક્યાઃ શાક્યાયનિકાશ્ ચ રાજાનં શુદ્ધોદનં ભગવતઃ પાદયોર્ નિપતિતં દૃષ્ટ્વા અપ્રસાદં પ્રવેદયન્તે: કથમ્ ઇદાનીં પિતા પુત્રસ્ય પાદાભિવન્દનં કરોતીતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ શાક્યાન્ શાક્યાયનિકાશ્ ચ સંજ્ઞાપયન્ન્ એવમ્ આહ: ન મયા ભવન્ત ઇદાનીં સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્ય પાદાભિવન્દનં કૃતમ્; યદાપિ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્ય જન્મનિ મહાન્ પૃથિવીચાલો ઽભૂત્ સર્વશ્ ચાયં લોક ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટો ઽભૂત્; યા અપિ તા લોકસ્ય લોકાન્તરિકા અન્ધાસ્ તમસો ઽન્ધકારતામિસ્રા યત્રેમૌ સૂર્યચન્દ્રમસૌ એવંમહર્ધિકાવ્ એવંમહાનુભાવાવ્ આભયા આભાં ન પ્રત્યનુભવતઃ, તા અપિ તસ્મિન્ સમયે ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટા અભૂવન્; તત્ર યે સત્વા ઉપપન્નાસ્ તે તયા આભયા અન્યોન્યં સત્વં દૃષ્ટ્વા સંજાનતે અન્યે ઽપીહ ભવન્તસ્ ( અ 419અ ) સત્વા ઉપપન્ના અન્યે ઽપીહ ભવન્તસ્ સત્વા ઉપપન્ના ઇતિ; તદાપિ મયા બોધિસત્વસ્ય ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃતમ્; યદાપિ સર્વાર્થસિદ્ધં કુમારો મમ કર્માન્તાન્ અનુસંયાન્ જમ્બૂછાયાયાં નિષદ્ય વિવિક્તં કામૈર્ વિવિક્તં પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખમ્ અનાસ્રવસદૃશં પ્રથમં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરતિ, અન્યેષાં ચ વૃક્ષાણાં છાયા પ્રાચીનનિમ્ના <પ્રાચીનપ્રવણા> પ્રાચીનપ્રાગ્ભારા, જમ્બૂચ્છાયા બોધિસત્વસ્ય કાયં ન વિજહાતિ, તદાપિ મયા તદાશ્ચર્યાદ્ભુતધર્માવર્જિતમતિના ભૂયો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિતૌ; ઇદાનીં ત્રિર્ અપિ ભગવતઃ પાદૌ વન્દે યતઃ એવં વદામિ
ઇદં તૃતીયં તવ ભૂરિબુદ્ધે
પાદૌ નમસ્યામિ સમન્તચક્ષોઃ ।
ઉત્પદ્યમાનસ્ય મહી પ્રકમ્પિતા
જમ્બ્વાશ્ ચ છાયા ન જહાતિ કાયમ્ ॥ ઇતિ;
અથ ભગવાન્ તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય અનેકશતસહસ્રાં પર્ષદમ્ અભ્યવગાહ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસણ્ઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ
શુદ્ધોદનઽસ્ qઉએસ્તિઓન્સ્ અન્દ્ બુદ્ધઽસ્ રેપ્લિએસ્
અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ બાષ્પોપરુદ્ધ્યમાનહૃદયો ઽશ્રુપર્યાકુલેક્ષણો ભગવન્તમ્ ગાથાભિર્ ગીતેન પ્રશ્નં પૃચ્છતિ: ( સ્બ્વ્ ઇ 191 )
ભવનેષુ મહાર્હેષુ વસિત્વા પૈતૃકે ગૃહે ।
સભયેષુ અરણ્યેષુ એકાકી વસસે કથમ્ ॥
ભગવાન્ આહ:
આર્યાવાસેષુ દશસુ વસામિ મનુજાધિપ ।
વસન્તિ મુનયો યત્ર નિર્મુક્તા ગૃહબન્ધનાત્ ॥
રાજા પ્રાહ:
દન્તકાઞ્ચનપાદેષુ આસ્તીર્ણેષુ સુખેષુ ચ ।
પર્યઙ્કેષુ શયિત્વાથ સંસ્તરે શયસે કથમ્ ॥
ભગવાન્ આહ:
વિમુક્તિશયને રમ્યે બોધ્યઙ્ગકુસુમાકુલે ।

રાજન્ સ્વપિમિ નિઃસઙ્ગઃ પરિદાહવિવર્જિતઃ ॥
રાજા પ્રાહ:
હસ્ત્યશ્વરથયાનેન ગત્વા વીર સ્વકે ગૃહે ॥
સકણ્ટકાં વસુમતીં પદ્ભ્યામ્ આક્રમસે કથમ્ ॥
ભગવાન્ ઉવચા:
ઋદ્ધિપાદરથેનાહં સમ્યગ્વ્યાયામદાયિના।
વિચરામિ મહીં કૃત્સ્નામ્ અક્ષતઃ ક્લેશકણ્ટકૈઃ ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:
પ્રાવૃતઃ કાશિકૈર્ વસ્ત્રૈઃ પૂર્વં વીર વિરાજસે ।
કાષાયપરુષં વાસં કથં વહતિ તે તનુઃ ॥
ભગવાન્ આહ:
હ્રીવસ્ત્રં મમ સઙ્ઘાટી રાજન્ પ્રાવરણં મમ ।
પ્રાવૃતા યેન શોભન્તે શાન્તે હિ મુનયો વને ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:
પુરા હિ ત્વં કાઞ્ચનભાજનસ્થં
શાલ્યોદનં નૈકરસોપપન્નમ્ । ( સ્બ્વ્ ઇ 192 )
ભુક્ત્વા વિભો પિણ્ડપાતં હિ ભુઙ્ક્ષે
લૂહં કથં કણ્ઠમ્ ઉપૈતિ તે ઽદ્ય ॥
ભગવાન્ આહ:
અગ્રં હિ મે ધર્મરસેન ભોજ્યમ્
નૈષ્ક્રમ્યયુક્તસ્ય સમાહિતસ્ય ।
આહારતૃષ્ણાં હિ વિહાય સર્વાં
લોકાનુકમ્પાર્થમ્ અહં ચરામિ ॥
રાજા પ્રાહ:
મૃદ્વીકાશર્કરારસં પીત્વા કણ્ઠસુખં બહુ ।
કથં પિબસિ તોયાનિ તપ્તાનિ કલુષાણિ ચ ॥
ભગવાન્ આહ:
અહં ધર્મરસં સુખ્યં પિબામિ મનુજાધિપ ।
યં પીત્વા સર્વપાનાનિ વિષવત્ પ્રતિભાન્તિ મે ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:
પુરા હિ ત્વં હર્મ્યવિમાનવાસી
પ્રાસાદપૃષ્ઠેષુ યથાર્તવેષુ ।
એકાકિનસ્ તે વસતો વને ઽદ્ય
કથં ભયં નાવિશતે સુબુદ્ધે ॥
ભગવાન્ આહ:
યદ્ ગૌતમા સર્વભયસ્ય મૂલં
તે મે મલાઃ સાનુશયાઃ પ્રહીણાઃ ॥
સો ઽહં વિશોકો હ્ય્ અભયં વસામિ
ન મે ભયં સ્વલ્પમ્ અપીહ કિંચિત્ ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:

પુરા હિ ત્વં સ્નાનગૃહે સુરમ્યે
સ્નાતઃ સદા સ્નાનવરૈર્ વિશિષ્ટૈઃ ।
એકાકિનં ત્વા વનવાસયુક્તમ્
ઇહાદ્ય કઃ સ્નાપયતે મુનીન્દ્રઃ ॥
ભગવાન્ આહ: ( સ્બ્વ્ ઇ 193 )
ધર્મો હ્રદો ગૌતમ શીલતીર્થો હ્ય્
અનાવિલસ્ સદ્ભિર્ અપિ પ્રશસ્તઃ ।
સ્નાત્વા યસ્મિન્ વેદગુણૈર્ મનુષ્યા
અનાર્દ્રગાત્રાઃ પ્રતરન્તિ પારમ્ ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:
સૌવર્ણરાજતૈઃ કુમ્ભૈર્
સ્નાત્વા વીર સ્વકે ગૃહે ।
કથં સ્નાયસિ તોયેષુ
તપ્તેષુ કલુષેષુ ચ ॥
ભગવાન્ આહ:
શુદ્ધા નદી ગૌતમ પુણ્યતીર્થા
હ્ય્ અનાવિલ સદ્ભિર્ અપિ પ્રશસ્તા ।
સ્નાત્વા યસ્યાં વેદગુણૈર્ મનુષ્યા
અનાર્દ્રગાત્રાઃ પ્રતરન્તિ પારમ્ ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:
હરિચન્દનલિપ્તાઙ્ગઃ કાશિકોત્તમસંવૃતઃ ।
શોભસે ત્વં પુરા વીર તૈર્ વિયુક્તો ન શોભસે ॥
ભગવાન્ આહ:
શીલમ્ આભરણં હ્ય્ અગ્ર્યં શીલમ્ ઇવાનુલેપનમ્ ।
કિં મમોન્માદજનકૈઃ સુવર્ણમણિકુણ્ડલૈઃ ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ:
કુતઃ પરિભવો જાતઃ કુતશ્ ચ ભવભીરુતા ।
નિર્વેદો વા યતો જાતઃ પૃષ્ટ આચક્ષ્વ તન્ મમ ॥
ભગવાન્ આહ:
યતઃ પરિભવો મહ્યં યતશ્ ચ ભવભીરતા ।
નિર્વેદો વા યતો જાતઃ શૃણુ ત્વં કથયામિ તે ॥
જરા વ્યાધિશ્ ચ મૃત્યુશ્ ચ યદિ ન સ્યાદ્ ઇદં ત્રયમ્ ।
મમાપિ સુમનોજ્ઞેષુ વિષયેષુ રતિર્ ભવેત્ ॥
રાજા શુદ્ધોદનઃ પ્રાહ: ( સ્બ્વ્ ઇ 194 )
સાધુ વીર સુજાતો ઽસિ શાક્યાનાં કુલનન્દનઃ ।
અષ્ટાભિર્ લોકદર્મૈસ્ ત્વં યદ્ એવં નોપલિપ્યસે ॥
તતઃ પ્રહૃષ્ટો વિકસત્પ્રસાદ<ઃ>
પ્રદક્ષિણં સઙ્ઘમ્ ઋષિં ચ કૃત્વા ।
મુનીન્દ્રપાદૌ શીરસા પ્રણમ્ય
સ્થિતઃ સમન્તાત્ સુગતં નિરીક્ષ્ય ॥

અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભવત્: લાભા મે સુલબ્ધા યસ્ય મે પુત્રેણ એવંવિધા ગુણગણા અધિગતાઃ
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf થે શાક્યસ્
તતો ભગવતા ન્યગ્રોધારામે તસ્યાઃ પર્ષદઃ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ ઞાત્વા તાદૃશી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા શુદ્ધોદનપ્રમુખૈઃ સપ્તસપ્તત્યા શાક્યસહસ્રૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં સ્થાપયિત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનં; દેવદત્તઃ પાપેચ્છો મનાભિમાની; તેન સત્યદર્શનં ન કૃતમ્; સ ક્રોધપર્યવસ્થિતઃ કથયતિ: યન્વ્ અહમ્ અપીદૃશીમ્ અન્વાવર્તનીં માયાં જાનીયામ્; અહમ્ અપિ સર્વં લોકમ્ અન્વાવર્તયેયમ્ ઇતિ; સ કૃતપ્રણયસૌમુખ્યૈઃ શાક્યૈર્ અભિહિતઃ, અલં દેવદત્ત મા મૈવં વોચઃ; મહર્ધિકો ભગવાન્ મહાનુભાવ ઇતિ; સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; બ્રહ્માવર્તે ઉદ્યાને તથાવિધો ધર્મો દેશિતઃ યં શ્રુત્વા દ્રોણોદનપ્રમુખૈઃ ષટ્સપ્તત્યા શાક્યસહસ્રૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં સ્થાપયિત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનં; દેવદત્તસ્ તથૈવ પરિભાષતે; રોહીતકે ઉદ્યાને તથાવિધો ધર્મો દેશિતો યં શ્રુત્વા અમૃતોદનપ્રમુખૈઃ પઞ્ચસપ્તત્યા શાક્યસહસ્રૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં સ્થાપયિત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનં; દેવદત્તસ્ તથૈવ પરિભાષતે; અવશિષ્ટાયાઃ પર્ષદઃ કૈશ્ચિચ્ છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ; કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકાયાં બોખૌ, કૈશ્ચિદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; કૈશ્ચિત્ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્; કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલમ્; કૈશ્ચિદ્ અનાગામિફલમ્; કૈશ્ચિત્ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 195 ) અર્હત્વં ( અ 420અ ) સાક્ષાત્કૃતમ્; કેચિદ્ બુદ્ધં શરણં ગતાઃ; કેચિદ્ ધર્મમ્; કેચિત્ સઙ્ઘમ્; યદ્ભૂયસા સા પરિષદ્ બુદ્ધનિમ્ના ધર્મપ્રવણા સઙ્ઘપ્રાગ્ભારા વ્યવસ્થાપિતા
થે પ્રિદે ઓf શુદ્ધોદન
અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભવત્; પૂર્વં ભગવાન્ સસુરાસુરસ્ય જગતઃ પૂજ્યશ્ ચાભૂન્ માન્યશ્ ચાભૂદ્ અભિવાદ્યશ્ ચ; ઇદાનીં મનુષ્યપૂજિતો ન દેવપૂજિત ઇતિ; અથાન્યતમઃ શાક્યકુમારો ગાથાં ભાષતે:
સન્તર્પિતેયં જનતા મહર્ષે
સદ્ધર્મવૃષ્ટ્યા વદતાં વરેણ ।
ઉદ્ધૃત્ય ઘોરાદ્ વિનિપાતમાર્ગાત્
લોકો ઽહ્ય્ અયં મોક્ષપથે નિયુક્તઃ ॥ ઇતિ;
રાજા શુદ્ધોદનઃ અતિહર્ષાત્ સત્યાનિ ન પશ્યતિ, મમૈવ એકસ્ય પુત્ર એવંમહર્ધિકો મહાનુભાવ ઇતિ; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: કિં કારણં રાજા શુદ્ધોદનઃ સત્યાનિ ન પશ્યતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્; અતિહર્ષેણ મમૈવૈકસ્ય પુત્ર એવંમહર્ધિક એવંમહાનુભાવ ઇતિ; સર્વથા મદાપનયો ઽસ્ય કર્તવ્ય ઇતિ; દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં સત્યાનિ ન દૃશ્યન્તે અતિલીનતયા ઔદ્બિલ્યેન ચ; તદ્ અસ્ય લીનં ચિત્તમ્ ઔદ્બિલ્યં ચ; યન્વ્ અહમ્ અસ્ય લીનાં સન્તતિમ્ અપનયેયમ્ ઔદ્બિલ્યં ચેતિ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: સમન્વાહર મૌદ્ગલ્યાયન રાજાનં શુદ્ધોદનમ્; એવં ભદન્તેત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય યેન રાજા શુદ્ધોદનસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; અદ્રાક્ષીદ્ રાજા શુદ્ધોદનઃ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ દૂરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ આયુષ્મન્તમ્ મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એતુ ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયન, સ્વાગતં ભવતે મહામૌદ્ગલ્યાયનાય; નિષીદતુ ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને; નિષણ્ણઃ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે સ્વે આસને ઽન્તર્હિતઃ પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ચતુર્વિધમ્ ઈર્યાપથં કલ્પયતિ; તદ્યથા ચાઙ્ક્રમ્યતે, તિષ્ઠતિ, નિષીદતિ, શય્યાં કલ્પયતિ; તેજોધાતુમ્ અપિ સમાપદ્યતે; ( સ્બ્વ્ ઇ 196 ) તેજોધાતુસમાપન્નસ્ય આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય વિવિધાન્ય્ અર્ચીંષિ કાયાન્ નિશ્ચરન્તિ; તદ્યથા નીલાનિ પીતાનિ લોહિતાન્ય્ અવદાતાનિ માઞ્જિષ્ઠાનિ સ્ફટિકવર્ણાનિ; યમકાન્ય્ અપિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયતિ; અધઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ; ઉપરિમાત્ કાયાચ્ છીતલા વારિધારા સ્યન્દન્તે; ઉપરિમઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ; અધઃકાયાચ્ છીતલા વારિધારા સ્યન્દન્તે; યથા પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં દિશીતિ ચતુર્દિશં ચતુર્વિધમ્ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શ્ય તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ
અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સન્તિ મહામૌદ્ગલ્યાયન અન્યે ઽપિ ભગવતઃ શ્રાવકા એવંમહર્ધિકા એવંમહાનુભાવા ઇતિ; સન્તિ મહારાજ; ગાથાં ચ ભાષતે:
મહાનુભાવાસ્ ત્રૈવિદ્યાશ્ ચેતઃપર્યાકકોવિદાઃ ।
ક્ષીણાસ્રવાસ્ તથાર્હન્તો બહવઃ શ્રાવકા મુનેઃ ॥
અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભવત્: ન ખલુ મમૈવ એકસ્ય પુત્ર એવંમહર્ધિક એવંમહાનુભાવઃ; અપિ તુ સન્ત્ય્ અન્યે ઽપિ પ્રવ્રજિતા એવંમહર્ધિકા ( અ 420બ્ ) એવંમહાનુભાવા ઇતિ; તસ્ય યદ્ ઔદ્બિલ્યમ્ અભૂત્ તત્ પ્રતિવિગતમ્; અત્રાન્તરે ભગવતા લૌકિકં ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતમ્: અહો બત શક્રબ્રહ્માદયો દેવા આગચ્છેયુઃ; શુદ્ધાયાં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયેયમ્ ઇતિ; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તો લૌકિકં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયન્તિ તદા કુન્તપિપીલકા અપિ પ્રાણિનસ્ તસ્મિન્ સમયે ભગવતશ્ ચેતસા ચિત્તમ્ આજાનન્તિ; પ્રાગ્ એવ શક્રબ્રહ્માદયો દેવાઃ; યસ્મિંસ્ તુ સમયે લોકોત્તરં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયન્તિ તસ્મિન્ સમયે મહાશ્રાવકા અપિ ભગવતશ્ ચેતસા ચિત્તં નાજાનન્તિ; કઃ પુનર્ વાદઃ શક્રબ્રહ્માદયો દેવાઃ; કુત એવ કુન્તપિપીલિકા અપિ પ્રાણિનઃ
થે બુદ્ધ તેઅછેસ્ તો થે ગોદ્સ્

અથ શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્ય એતદ્ અભવત્: કિમર્થં થગવતા લૌકિકં ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતમ્ ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: શુદ્ધાયાં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયિતુકામ ઇતિ; તેન વિશ્વકર્મણો દેવપુત્રસ્ય આજ્ઞા દત્તા; નિર્મિણુ વિશ્વકર્મન્ નયગ્રોધારામે ચતૂરત્નમયં કૂટાગારં, વિચિત્રાં ચાસનપ્રજ્ઞપ્તિમ્; ભગવાન્ શુદ્ધાયં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયિતુકામ ઇતિ; પરં ભદ્રં બત કૌશિક ઇતિ; વિશ્વકર્મા દેવપુત્રઃ શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ન્યગ્રોધારામે ચતૂરત્નમયં કૂટાગારં નિર્મિણોતિ, વિચિત્રાં ચાસનપ્રજ્ઞપ્તિમ્; તત્ર ચત્વારો મહારાજાશ્ ચતુર્ષુ દ્વારેષ્વ્ અવસ્થિતાઃ, ધૃતરાષ્ટ્રો, વિરૂઢકઃ, વિરૂપાક્ષઃ, કુબેરશ્ ચ; પૂર્વસ્મિન્ દ્વારે ધૃતરાષ્ટ્ર ( સ્બ્વ્ ઇ 197 ) અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણવિભૂષિતઃ, દક્ષિણે વિરૂઢકો દિવ્યાલઙ્કારવિભૂષિતઃ, પશ્ચિમે ચ વિરૂપાક્ષો નાનારત્નવિભૂષિતઃ, ઉત્તરે કુબેરઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતઃ; તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો ન્યગ્રોધારામે મહતીં વિભૂતિં કારયિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવત એતમ્ અર્થં વિસ્તરેણારોચયતિ; તતો ભગવાન્ શક્રાદિભિર્ અનેકૈર્ દેવતાશતસહસ્રૈઋ પરિવૃતઃ કૂટાગારં પ્રવિશ્ય મહત્યા દેવપર્ષદઃ પુરસ્તાન્ નાનારત્નવિભૂષિતે સિંહાસને નિષણ્ણઃ; અથ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો રાજાનં શુદ્ધોદનમ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ પ્રવિષ્ટઃ; રાજા શુદ્ધોદનો ધૃતરાષ્ટ્રેણ દેવરાજેન નિવારિતઃ, તિષ્ઠ <તિષ્ઠ> મહારાજ મા પ્રવિક્ષઃ; કિં કારણમ્? ભગવાન્ શુદ્ધાયાં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયતિ; નાત્ર માનુષમાત્રસ્ય પ્રવેશો ઽસ્તીતિ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ દક્ષિણં દ્વારં ગતઃ; વિરૂઢકેન દેવરાજેન દૃષ્ટ્વાભિહિતઃ: તિષ્ઠ તિષ્ઠ મહારાજ મા પ્રવિક્ષઃ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: કસ્ ત્વં ભદ્રમુખ; અહમ્ અસ્મિ મહારાજ વિરૂઢકઃ; ભગવાન્ શુદ્ધાયાં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયતિ; નાત્ર મનુષ્યપ્રવેશો ઽસ્તીતિ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ પશ્ચિમં દ્વારં ગતઃ; વિરૂપાક્ષેણ દેવરાજેન દૃષ્ટ્વાભિહિતઃ: તિષ્ઠ તિષ્ઠ મહારાજ, મા પ્રવિક્ષઃ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ, કસ્ ત્વં ભદ્રમુખ; વિરૂપાક્ષઃ કથયતિ; અહમ્ અસ્મિ મહારાજ વિરૂપાક્ષઃ; ભગવાન્ શુદ્ધાયાં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયતિ; યત્ર મનુષ્યભૂતસ્ય ન પ્રવેશો લભ્યતે; અથ રાજા શુદ્ધોદન ઉત્તરં દ્વારં ગતઃ; વૈશ્રવણેન મહારાજેન દૃષ્ટ્વા અભિહિતઃ, તિષ્ઠ તિષ્ઠ મહારાજ મા પ્રવિક્ષઃ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ, કસ્ ત્વં ભદ્રમુખ; ( અ 421અ ) વૈશ્રવણઃ કથયતિ, અહમ્ અસ્મિ મહારાજ વૈશ્રવણઃ; ભગવાન્ શુદ્ધાયાં દેવપર્ષદિ ધર્મં દેશયતિ; નાત્ર મનુષ્યભૂતસ્ય પ્રવેશો લભ્યત ઇતિ
અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય સ્પૃહા ઉત્પન્ના; અહો બતાહં ભગવન્તમ્ શુદ્ધાયાં દેવપર્શદિ ધર્મં દેશયન્તં પશ્યેયમ્ ઇતિ; તતો રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય યાસૌ લીના સન્તતિઃ સા પ્રતિવિગતા; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: રાજા શુદ્ધોદનો યદિ માં ન પશ્યતિ, સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ ઉષ્ણં શોણિતં છર્દયિત્વા કાલં કરિષ્યતિ; તદ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 198 ) ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; ભગવતા યત્ તત્ ચતૂરત્નમયં કૂટાગારં તત્ સ્ફટિકમયં નિર્મિતમ્; યેન રાજા શુદ્ધોદન અનાવૃતં બુદ્ધશરીરં પશ્યતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતઃ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ
થે બુદ્ધ તેઅછેસ્ તો શુદ્ધોદન
અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશીં ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકીં ધર્મદેશનાં કૃતવાન્, યાં શ્રુત્વા રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાક્ત્કૃતમ્; સ દૃષ્ટસત્યસ્ ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતમ્; ન પિત્રા, ન રાજ્ઞા, ન દેવતાભિઃ, ન પૂર્વપ્રેતૈઃ, ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈઃ, નાન્યેન સ્વજનબન્ધુવર્ગેણ, યદ્ ભગવતા અસ્માકં કૃતમ્; ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ; લઙ્ઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ; પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ; વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ; પ્રતિષ્ઠાપિતા દેવમનુષ્યેષુ; આહ ચ:
યત્ કર્તવ્યં સુપુત્રેણ પિતુઃ પ્રત્યુપકારિણા ।
તત્ ત્વયા કૃતમ્ અસ્માકં ચિત્તં મોક્ષપરાયણમ્ ॥
દુર્ગતિભ્યઃ સમુદ્દૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ તે વયમ્ ।
સ્થાપિતા સુપ્રયત્નેન સાધુ તે દુષ્કરં કૃતમ્ ॥
વણિજા ઇવ લોભેન સ્વર્ગલોભેન તે વયમ્ ।
લમ્ભિતા નાથ વાત્સલ્યાદ્ ભવભોગાભિલાષિણઃ ॥
અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન, સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન; અધિવાસયતિ ભગવાન્ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ રાજા શુદ્ધોદનો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેન અધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તો યેન શુક્લોદનસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય શુક્લોદનમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કુમાર રાજ્યાભિષેકસ્ તે પ્રાપ્તઃ; પ્રતીચ્છ રાજ્યમ્; કસ્યાર્થે? યતો ભગવતઃ સકાશાત્ સત્યાનિ દૃષ્ટાનિ; કતરસ્મિન્ દિવસે? અદ્યૈવ; ( સ્બ્વ્ ઇ 199 ) મયા યમ્ એવ દિવસં ભગવતા ન્યગ્રોધારામે ધર્મો દેશિતસ્ તમ્ એવ દિવસં સપ્તસપ્તત્યા શાક્યસહસ્રૈઃ સાર્ધં સત્યાનિ દૃષ્ટાનીતિ; એવં દ્રોણોદનો રાજ્યં પ્રતીચ્છેત્ય્ ઉક્તઃ; સ કથયતિ: યદા ભગવતા બ્રહ્માવર્તે ઉદ્યાને ધર્મો દેશિતસ્ તદા ષટ્સપ્તત્યા શાક્યસહસ્રૈઃ સાર્ધં સત્યાનિ દૃષ્ટાનીતિ; એવમ્ અમૃતોદનો રાજ્યં પ્રતીચ્છેત્ય્ ઉક્તઃ સ કથયતિ, મયાપિ યદા ભગવતા રોહીતકે ઉદ્યાને ધર્મો દેશિતસ્ તદા પઞ્ચસપ્તત્યા શાક્યસહસ્રૈઃ સાર્ધં સત્યાનિ દૃષ્ટાનિ; યદ્ય્ એવમ્ ઇદાનીં કં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયામઃ; ( અ 421બ્ ) તે કથયન્તિ; ભદ્રિકં શાક્યરાજમ્ ઇતિ; તૈઃ સંભૂય ભદ્રિકઃ શાક્યરાજો રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે અભિષિક્તઃ
દેદિચતિઓન્ ઓf ન્યગ્રોધારામ

અથ રાજા શુદ્ધોદનસ્ તામ્ એવ રાત્રિં શુચિ પ્રણીતં ખાદનીયભોજનીયં સમુદાનીય કલ્યમ્ એવોત્થાય આસનકાનિ પ્રજ્ઞાપ્ય ઉદકમણીન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ભગવતો દૂતેન કાલમ્ આરોચયતિ: સમયો ભદન્ત; સજ્જં ભક્તમ્; યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યતે ઇતિ; અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસઙ્ઘપુરસ્કૃતો યેન રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ભક્તાભિસારસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ સુખોપનિષણ્ણં બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસઙ્ઘં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સન્તર્પયતિ, સંપ્રવારયતિ; અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સન્તર્પ્ય સંપ્રવાર્ય ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમ્ અપનીતપાત્રં સૌવર્ણં ભૃઙ્ગારં ગૃહીત્વા ભગવતે ન્યગ્રોધારામં નિર્યાતિતવાન્; ભગવતા ચ પઞ્ચાઙ્ગોપેતેન સ્વરેણ દક્ષિણા આદિષ્ટા:
ઇતો દાનાદ્ ધિ યત્ પુણ્યં તચ્ છાક્યાન્ ઉપગચ્છતુ ।
પ્રાપ્નુવન્તુ પદં નિત્યમ્ ઈપ્સિતાન્ વા મનોરથાન્ ॥ ઇતિ;
તત્ર ભગવાન્ કપિલવસ્તુનિ વિહરતિ ન્યગ્રોધારામે; તથા સ્થવિરૈર્ અપિ સૂત્રાન્ત ઉપનિબદ્ધમ્, ભગવાન્ કપિલવસ્તુનિ ન્યગ્રોધારામે ઇતિ; ભગવાન્ કપિલવસ્તુન્ય્ અવસ્થિતઃ એકં દિવસં રાજકુલે ભુક્તઃ, એકં દિવસમ્ અન્તઃપુરે ( સ્બ્વ્ ઇ 200 )
થે શાક્યસ્ fઓલ્લોw થે બુદ્ધ
રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન જટિલા પ્રવ્રજિતાઃ ભિક્ષવો દૃષ્ટાઃ; શાન્તેર્યાપથત્વાચ્ ચિત્તપ્રાસાદિકા નો તુ કાયપ્રાસાદિકાઃ કષ્ટૈસ્ તપોવ્રતવિશેષૈઃ કર્શિતશરીરાઃ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: કિં વાપીમે જટિલાઃ શાન્તેર્યાપથત્વાચ્ ચિત્તપ્રાસાદિકાઃ નો તુ કાયપ્રાસાદિકાઃ; કથંરૂપેણ પરિવારેણ ભગવાન્ શોભેત; સંલક્ષયતિ, શાક્યપરિવારેણૈતિ; તતઃ સર્વશાક્યાન્ સન્નિપાત્ય કથયતિ; ભવન્તો યદિ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો ન પ્રવ્રજિતો ઽભવિષ્યત્, કો ઽભવિષ્યદ્? રાજા ચક્રવર્તી; યૂયં કે ઽભવિષ્યત? અનુયાત્રિકાઃ; ઇદાનીં સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો ઽનુત્તરો ધર્મરાજઃ; કસ્માન્ નાનુયાત્રિકા ભવથ; દેવ કિં પ્રવ્રજામઃ? પ્રવ્રજત; કિં સર્વ એવ? કુલૈકિકયા; એવં કુર્મઃ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન કપિલવસ્તુનગરે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્; રાજા એવં સમાજ્ઞાપયતિ મમ વિષયનિવાસિભિઃ શાક્યૈઃ કુલૈકિકયા પ્રવ્રજિતવ્યમ્ ઇતિ
અનિરુદ્ધ અન્દ્ મહાનામન્

દ્રોણોદનસ્ય દ્વૌ પુત્રૌ અનિરુદ્ધો મહાનામા ચ; તયોર્ મહાનામા કૃષિકર્માન્તાનુષ્ઠાને અત્યર્થમ્ અભિયુક્તઃ; અનિરુદ્ધસ્ તુ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; મહાનામા માત્રા અભિહિતઃ: પુત્ર રાજ્ઞા ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં શાક્યૈઃ કુલૈકિકયા પ્રવ્રજિતવ્યમ્ ઇતિ; સ ત્વં પ્રવ્રજ; સ કથયતિ, નાહં પ્રવ્રજામિ; યસ્ તે પ્રિયઃ પુત્રઃ સુખાસીનસ્ તિષ્ઠતિ તં પ્રવ્રાજય; પુત્ર પુણ્યમહેશાખ્યો ( અ 422અ ) ઽસૌ સત્વો; મા તેન સહ સ્પર્ધાં કુરુ; અમ્બ ત્વં તસ્યાભિપ્રસન્ના યેનાસૌ પુણ્યમહેશાખ્યઃ; અદ્ય તસ્યામ્બ મા કિંચિત્ પ્રેષય; જ્ઞાસ્યામિ કિં પુણ્યમહેશાખ્યો ન વેતિ; પુત્ર એવં ભવતુ; પ્રત્યક્ષીકરોમિ; તયા રિક્તપિઠરિકાભિ <ઃ> પેટકં પૂરયિત્વા શુક્લેન વસ્ત્રેણ આચ્છાદ્ય મુદ્રાલક્ષિતં કૃત્વા પ્રેષ્યદારિકાયા હસ્તે પ્રેષિતઃ; સન્દિષ્ટા, યદિ પૃચ્છેત્ કિમ્ અત્રેતિ, વક્તવ્યં ન કિંચિદ્ ઇતિ; સા તમ્ આદાય સંપ્રસ્થિતા; ( સ્બ્વ્ ઇ 201 ) શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્ય અધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; સ સંલક્ષયતિ: યેન નામ ઉપારિષ્ટઃ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ; તસ્યાદ્ય કથં ભોજનેન વિઘાતો ભવિષ્યતીતિ; ભોજનોપસંહારો ઽસ્ય કર્તવ્ય ઇતિ; તેનાસૌ પેટકો નાનાસૂપિકરસવ્યઞ્જનોપેતસ્યાહારસ્ય પૂરિતઃ; યાવદ્ અસૌ દારિકા તમ્ આદાય અનિરુદ્ધસ્ય સકાશં ગતા; તદા તેનોક્તા દારિકા, કિમ્ અત્રેતિ; સા કથયતિ, કુમાર ન કિંચિદ્ ઇતિ; અનિરુદ્ધઃ સંલક્ષયતિ: પ્રિયો ઽહં માતુઃ; કિમ્ અસૌ રિક્તં પ્રેષયિષ્યતીતિ; નૂનમ્ અત્ર નામ નકિંચિદ્ ભોજનં પ્રક્ષિપ્તમ્; પશ્યામિ તાવદ્ ઇતિ સમુદ્ઘાટિતમ્; સર્વં તદ્ ઉદ્યાનમ્ અનેકોપકરણસુરભિગન્ધસંપૂર્ણં વ્યવસ્થિતમ્; ઘ્રાત્વા અનિરુદ્ધઃ પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતઃ; માતૃભક્તો ઽસૌ; તેન માતુર્ અગ્રપિણ્ડપાતઃ પ્રેષિતઃ; સન્દિષ્ટં ચ અમ્બ પ્રતિદિવસમ્ ઈદૃશં નકિંચિન્નામ ભોજનં પ્રેષયિતુમ્ અર્હસીતિ; સાપિ દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતા; તયા મહાનામ્નો દર્શિતમ્; પુત્ર દૃષ્ટં તે? અમ્બ દૃષ્ટમ્; તન્ ન ત્વં મયા પૂર્વમ્ એવોક્તઃ પુણ્યમહેશાખ્યસ્ સ સત્વમનુષ્યસુભગઃ; મા તેન સહ સ્પર્ધાં કુરુષ્વેતિ; સ કથયતિ: અમ્બ પુણ્યમહેશાખ્યો વા ભવતુ મા વા; નાહં પ્રવ્રજામીતિ; યતશ્ ચ મહાનામા સર્વાવસ્થં નાધિવાસિતવાન્ પ્રવ્રજ્યાં, તતસ્ તયા અનિરુદ્ધો ઽભિહિતઃ: પુત્ર રાજ્ઞા ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્: શાક્યૈઃ કુલૈકિકયા પ્રવ્રજિતવ્યમ્ ઇતિ; સ ત્વં કિં પ્રવ્રજસિ, આહોસ્વિદ્ ગૃહે તિષ્ઠસીતિ; સ કથયતિ: અમ્બ પ્રવ્રજ્યાયાં કો ઽનુશંઅસઃ? ક આદીનવઃ? ગૃહાવાસે કો ઽનુશંસઃ? ક આદીનવઃ? પુત્ર પ્રવ્રજ્યા સંપદ્યમાના નિર્વાણાવાહિકા ભવતિ; વિપદ્યમાના દેવમનુષ્યાવાહિકા ભવતિ; ગૃહાવાસઃ સમ્યક્પ્રતિપાલ્યમાનો દેવમનુષ્યાવાહકઃ; અપ્રતિપાલ્યમાનો નરકતિર્યક્પ્રેતાવાહકઃ; અમ્બ યઃ પ્રવ્રજ્યાયામ્ આદીનવઃ, સ ગૃહાવાસે અનુશંસઃ; તસ્માદ્ અલં ગૃહાવાસેન; અનુજાનીહિ; પ્રવ્રજામીતિ; સા કથયતિ: પુત્ર શોભનમ્, એવં કુરુ; અનિરુદ્ધસ્ય ભદ્રિકઃ શાક્યરાજો વયસ્યકઃ; સ તસ્ય સકાશં ગતઃ; તેન ખલુ સમયેન ભદ્રિકઃ શાક્યરાજો વીણાં સારયતિ; તસ્ય વીણાં સારયતઃ તન્ત્રી ચ્છિન્ના; સ્વરઃ સ્વરાન્તરં ગતઃ; અનિરુદ્ધો વીણાયાં કૃતાવી; તેન યથાનુસ્વરં નિમિત્તમ્ ઉદ્ગૃહીતમ્; સ દ્વારે સ્થિત્વા દૌવારિકં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, ભદ્રિકસ્ય રાજ્ઞો નિવેદય અનિરુદ્ધો દ્વારે તિષ્ઠતિ દેવં દ્રષ્ટુકામ ઇતિ; દૌવારિકેણ ( સ્બ્વ્ ઇ 202 ) ગત્વા ભદ્રિકસ્ય શાક્યરાજસ્ય નિવેદિતમ્: દેવ અનિરુદ્ધો દ્વારે તિષ્ઠતિ ( અ 422બ્ ) દેવં દ્રષ્ટુકામ ઇતિ; સ કથયતિ: પ્રવિશતુ ભવાન્ અનિરુદ્ધઃ; કો ભવન્તમ્ અનિરુદ્ધં વારયતિ; સ પ્રવિષ્ટઃ; રાજ્ઞા પરિષ્વજ્ય નિષાદિતઃ; ઉક્તશ્ ચ કિયચ્ ચિરં તવાગતસ્યેતિ; સ કથયતિ; યદા તવ વીણાં સારયતસ્ તન્ત્રી છિન્ના; સ્વરો સ્વરાન્તરં ગત ઇતિ; સ પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ કથયતિ: વીણાયાં ભવાન્ કૃતાવી; ભદ્રિકઃ શાક્યરાજઃ કથયતિ: કુમાર કિમ્ આગમનપ્રયોજનમ્; અનિરુદ્ધઃ કથયતિ: દેવ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્: શાક્યૈઃ કુલૈકિકયા પ્રવ્રજિતવ્યમ્ ઇતિ; તદ્ અવલોકિતો ભવ; પ્રવ્રજામિતિ; રાજા કથયતિ, યદ્ય્ એવમ્ અહમ્ અપિ પ્રવ્રજામીતિ; સંપ્રધારયાવેતિ; અદ્ય ત્વમ્ ઇહૈવ વાસમ્ <ઉપગચ્છ; સ ઇહૈવ વાસમ્> ઉપગતઃ: શય્યાકર્માન્તિકેન શાય્યાયાં જ્વરગન્ધિકાનિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદિતાનિ; પુષ્પાણિ ચાવકીર્ણાનિ; અનિરુદ્ધઃ શય્યાનિષણ્ણઃ; તસ્ય મલ્લિકાવૃન્તમ્ અધસ્તાદ્ અવસ્થિતમ્; સ સ્પર્શપ્રતિસંવેદી
કથયતિ: કિમ્ અત્રાધસ્તાચ્ છિલાપુત્રકસ્ તિષ્ઠતીતિ; તે પ્રત્યવેક્ષિતુમ્ આરબ્ધાઃ; મલ્લિકાવૃન્તં <દૃષ્ટ્વા> તે પરં વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ; અનિરુદ્ધો રાત્રૌ દુઃખં સુપ્તઃ; પ્રભાતાયાં રજન્યાં રાજ્ઞાભિહિતમ્: કચ્ચિદ્ અનિરુદ્ધઃ સુખં સુપ્ત ઇતિ; સ કથયતિ: દેવ ન સુખં સુપ્ત ઇતિ; રાજ્ઞાભિહિતમ્, કિમર્થમ્; અનિરુદ્ધઃ કથયતિ; દેવ જ્વરગન્ધાનિ વસ્ત્રાણિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ; પુષ્પાણિ ચાવકીર્ણાનિ; પુષ્પવૃન્તૈઃ કાયો દ્રૂયતે; રાજ્ઞા શય્યાકર્માન્તિક આહૂયોક્તઃ: કિમર્થમ્ ત્વયા જ્વરગન્ધાનિ વસ્ત્રાણિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ; શય્યાકર્માન્તિકેનાભિહિતમ્: મમ ભાણ્ડાગારિકેન અનુપ્રદત્તાનિ; રાજ્ઞા ભાણ્ડાગારિક આહૂયોક્તઃ: કિમર્થં ત્વયા જ્વરગન્ધિકાનિ વસ્ત્રાણ્ય્ અનુપ્રદત્તાનિ; સ કથયતિ; દેવ મમ તન્તુવાયેનાનુપ્રદત્તાનિ; રાજ્ઞા તન્તુવાય આહૂયોક્તઃ; કિમર્થં ત્વયા જ્વરગન્ધિકાનિ વસ્ત્રાણ્ય્ અનુપ્રદત્તાનિ? તન્તુવાયઃ કથયતિ: દેવ વસ્ત્રે ઊયમાને કિંચિચ્ છેષમ્; તન્ મયા જ્વરિતેન ઉતમ્; રાજા કથયતિ: કુમાર કથં ત્વયા વિજ્ઞાતમ્; સ કથયતિ, ઉષ્ણસ્પર્શપ્રતિસંવેદનાત્; જ્વરગન્ધેન ચ; રાજા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ કથયતિ: ( સ્બ્વ્ ઇ 203 ) ભવન્ત અનિરુદ્ધો ભવતિ શાક્યસુભગઃ; તતો ભદ્રિકેન શાક્યરાજેનાભિહિતઃ: યદ્ય્ અહં પ્રવ્રજામિ, દેવદત્તઃ શાક્યાનાં રાજા ભવિષ્યતિ; સ શાક્યાનામ્ અનર્થં કરિષ્યતિ; યન્નુ વયં સર્વે સંભૂય દેવદત્તં પ્રોત્સાહયામ ઇતિ
દેવદત્ત એન્ત્રપ્પેદ્

સ ભદ્રિકેન શાક્યરાજેનાહૂતઃ; તતઃ સર્વૈઃ સમ્ભૂયાભિહિતઃ: દેવદત્ત વયં સર્વે પ્રવ્રજામઃ; ત્વં કિં કરિષ્યસિ; દેવદત્તઃ સંલક્ષયતિ: યદિ વક્ષ્યામિ ન પ્રવ્રજામીતિ ભદ્રિકઃ શાક્યરાજો ન પ્રવ્રજિષ્યતિ; તદ્ ઉપાયસંવિધાનેન એનાન્ વિપ્રલમ્ભયામિ; અપિ નુ મયા યમ્ એવ દિવસં ભગવતા ન્યગ્રોધારામે ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શિતં તદૈવ મે બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના, યથૈવાનેન અન્વાવર્તિન્યા માયયા મહાજનકાયો ઽન્વાવર્તિતઃ, તથૈવ મયા અન્વાવર્તિતવ્યઃ; ઇતિ વિદિત્વા કથયતિ: દેવ યૂયં પ્રવ્રજથ; ( અ 422અ ) અહં કિમર્થં તિષ્ઠામીતિ; ભદ્રિકઃ શાક્યરાજઃ સંલક્ષયતિ: મૃષાવાદિકો ઽયમ્; પ્રતિજ્ઞાયાં સ્થાપયિત્વા મહાજનકાયઃ પ્રતિસંવિદિતઃ કર્તવ્ય ઇતિ; તતો રાજ્ઞા તસ્ય તદ્ વચનં પત્રાભિલિખિતં કૃત્વા કપિલવસ્તુનિ નગરે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્: શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ કપિલવસ્તુનિવાસિનઃ પૌરા, ભદ્રિકરેવતાનિરુદ્ધદેવદત્તપ્રમુખાનિ પઞ્ચશાક્યશતાનિ પ્રવ્રજિષ્યન્તિ; શ્રુત્વા ભવદ્ભિઃ પ્રામોદ્યમ્ ઉત્પાદયિતવ્યમ્ ઇતિ; શ્રુત્વા દેવદત્તસ્ય મહદ્ દુઃખદૌર્મનસ્યમ્ ઉત્પન્નમ્; યદિ મયા વિજ્ઞાતમ્ અભવિષ્યત્ ભદ્રિકઃ શાક્યરાજો નિશ્ચયેન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ, ન મયા પ્રતિજ્ઞાતમ્ અભવિષ્યત્; ઇદાનીં યદિ ન પ્રવ્રજિષ્યામિ, મૃષાવાદિક ઇતિ કૃત્વા રાજ્યમ્ અપિ ન લપ્સ્યે; સર્વથા કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્; પ્રવ્રજામિ; પ્રવ્રજિત એવ રાજ્યમ્ કારયિષ્યામીતિ
ઓર્દિનતિઓન્ ઓf fઇવે હુન્દ્રેદ્ શાક્યસ્

અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભવત્: અપશ્ચિમાં શાક્યાનાં વિભૂતિં પશ્યામીતિ; તેન તન્ નગરમ્ અપગતપાષાણાશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતં, ચન્દનવારિપરિષિક્તમ્ ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકમ્ આમુક્તપટ્ટદામકલાપં સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં રમણીયમ્; તતઃ અનેકશાક્યશતસહસ્રપરિવારઃ નગરદ્વારે સિંહાસને નિષણ્ણઃ; શાક્યસ્ત્રિયઃ શાક્યકુમાર્યાશ્ ચ કુતૂહલજાતા ગવાક્ષવાતાયનવેદિકાસ્વ્ અવસ્થિતાઃ, શાક્યાનામ્ વિભૂતિં દ્રષ્ટુકામઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 204 ) નાનાદેશભ્યાગતશ્ ચ જનકાયઃ રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ; નૈમિત્તિકા બ્રાહમણા વિપઞ્ચનકા આહૂતાઃ શાક્યપરીક્ષાં પ્રતિ, કો ઽત્રારાધકઃ કો ન વેતિ; અથ શાક્યા માતાપિત્રાવ્ અવલોક્ય હારકટકકેયૂરાદ્યલઙ્કારવિભૂષિતાઃ પ્રત્યેકપ્રત્યેકં રથેષ્વ્ અભિરુહ્ય નિર્ગન્તુમ્ આરબ્ધાઃ; પૂર્વં ભદ્રિકઃ શાક્યરાજો નિર્ગતઃ; નૈમિત્તિકૈર્ દૃષ્ટઃ; તે કથયન્તિ: એષ તાવદ્ આરાધકો ભવિષ્યતીતિ; એવં રેવતાનિરુદ્ધપ્રભૃતયો નિર્ગતાઃ; તે ઽપિ નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતાઃ; તતો દેવદત્તો નિર્ગતઃ; તસ્ય નિર્ગચ્છતઃ શ્યેનકેન શકુનકેન ચૂડામણિર્ અપહૃતઃ; નૈમિત્તિકૈર્ દૃષ્ટઃ; તે કથયન્તિ: યાદૃશમ્ અસ્ય નિમિત્તં નિયતમ્ અયં શાસ્તરિ પ્રહૃત્ય નરકપરાયણો ભવતીતિ; કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાનાં નિર્ગચ્છતાં ખરેણ વાશિતમ્; તે ઽપિ નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતાઃ: એતે ઽપિ મહાશ્રાવકેષુ વાગ્દુશ્ચરિતં કૃત્વા નરકપરાયણા ભવિષ્યન્તિ ઇતિ; ઉપનન્દસ્ય હસ્તિસ્કન્ધાભિરૂઢસ્ય ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ વ્યવલોકયતો મુક્તાહારઃ પતિતઃ; સ હસ્તિસ્કન્ધાદ્ અવતીર્ય ગૃહીતઃ; સો ઽપિ વ્યાકૃતઃ: અનેનાત્યન્તલોભાન્ નરકેષૂપપત્તવ્યમ્ ઇતિ; તતસ્ તેષાં શાક્યાનાં ભદ્રિકાનિરુદ્ધદેવદત્તપ્રમુખાનિ પઞ્ચશાક્યશતાનિ ઉદ્યાનયાત્રાપ્રતિસ્પર્ધયા શોભયા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાનિ; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: સચેદ્ અહં શાક્યાન્ એહિભિક્ષુકયા પ્રવ્રાજયિષ્યામિ કેચિદ્ આરાધકા ભવિષ્યન્તિ, કેચિદ્ અનારાધકાઃ; યે અનારાધકાસ્ તેષાં ભવિષ્યત્ય્ અન્યથાત્વમ્; સર્વશ્ ચૈહિભિક્ષુશ્ ચરમભવિકઃ; યન્વ્ અહં સર્વાન્ એવ ભિક્ષૂન્ ( અ 422બ્ ) જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા પ્રવ્રાજયેયમ્ ઉપસંપાદયેયમ્; ઇતિ વિદિત્વા ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે: પ્રવ્રાજયત ભિક્ષવઃ કાપિલવાસ્તવાન્ શાક્યાન્, ઉપસંપાદયત જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા ઇતિ; એવં ભદન્તેતિ તે ભિક્ષવો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષુઃ
ઉપાલિન્, થે બર્બેર્
શાક્યાનામ્ ઉપાલી નામ કલ્પકઃ રાજ્ઞા શુદ્દોદનેન તેષાં પ્રવ્રજતાં કેશાવરોપકઃ પ્રેષિતઃ; ભદ્રિકસ્ય શાક્યરાજસ્ય કેશાન્ અવતારયન્ સો ઽશ્રુદુર્દિનવદનો બાષ્પોપરુદ્ધ્યમાનહૃદયો મુહુર્ ( સ્બ્વ્ ઇ 205 ) નિશ્વાસપરાયણઃ કેશાન્ અવતારયતિ; ભદ્રિકઃ શાક્યરાજઃ કથયતિ: ઉપાલિન્ કિમર્થં રોદિષિ? સ કરુણદીનવિલમ્બિતૈર્ અક્ષરૈઃ કથયતિ: દેવ મયા જમ્બૂદ્વીપપ્રધાનાનાં પુરુષાણામ્ ઉપસ્થાનં કૃત્વા, ઇદાનીં પ્રાકૃતપુરુષાણામ્ ઉપસ્થાનં કર્તવ્યં ભવિષ્યતિ; કામં પ્રાણવિયોગઃ, ન યુષ્માભિઃ પરિત્યક્તસ્ય જીવિતમ્ ઇતિ; ભદ્રિકઃ શાક્યરાજઃ કથયતિ: અલમ્ ઉપાલિન્ દર્શિતસ્ ત્વયા સ્વામિભક્ત્યનુરાગઃ; નિયચ્છ શોકમ્; અહં તથા કરિષ્યામિ યથા પ્રાકૃતપુરુષાણામ્ ઉપસ્થાનં ન કરિષ્યસિ; ઇતિ વિદિત્વા તેનૈકસ્મિન્ પ્રદેશે પટકઃ પ્રસારિતઃ, શાક્યકુમારાશ્ ચ અભિહિતાઃ: શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ કુમારા એષો ઽસ્માકમ્ ઉપાલી કલ્પકઃ કૃતોપસ્થાનઃ; તદ્ અસ્ય જીવિકાનિમિત્તમ્ અલઙ્કારં પટે સ્થાપયત; નાસ્માભિઃ પુનર્ અગારે વસ્તવ્યમ્ ઇતિ; તૈર્ હારાર્ધહારકટકકેયૂરકુણ્ડલાનાં નાનારત્નપ્રત્યુપ્તાનામ્ અલઙ્કારવિશેષાણાં પટકે મહાન્ રાશિઃ કૃતઃ; ઉપાલિના તેષામ્ અનુપૂર્વેણ કેશાવરોપણં કૃતમ્; તે સ્નાતું ગતાઃ; સ સંલક્ષયતિ: ઇમે તાવત્ કુમારાઃ કુલવિભવયૌવનોપેતાઃ સ્ફીતાન્ય્ અન્તઃપુરાણિ, સ્ફીતાનિ કોશકોષ્ઠાગારાણ્ય્ અપાસ્ય પ્રવ્રજિતાઃ; અહમ્ અસ્મિન્ન્ અલઙ્કારમાત્રે સક્તો ઽનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યે; યદ્ય્ અહં ન નીચકુલોત્પન્નઃ સ્યામ્, અહમ્ અપિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યોદ્યુજ્યેયં, ઘટેયં, વ્યાયચ્છેયમ્, ઓઘાનામ્ ઉત્તરણાય, યોગાનાં સમતિક્રમણાયેતિ
ધર્મતા હ્ય્ એષા યથા બુદ્ધા ભગવન્તસ્ ત્રી રાત્રેઃ, ત્રિર્ દિવસસ્ય બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોકયન્તિ, એવં મહાશ્રાવકા અપિ; અદ્રાક્ષીદ્ આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ ઉપાલિનં કલ્પકમ્ અતીવ સંવિગ્નમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેનોપાલી કલ્પકસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ઉપાલિનં કલ્પકમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્માત્ ત્વમ્ ઉપાલિન્ અતીવ સંવિગ્નઃ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરસ્ તિષ્ઠસીતિ; સ કથયતિ: કથમ્ અહં ભદન્ત શારિપુત્ર ન ચિન્તાપરો ભવામિ યત્રેદાનીમ્ અમી કુમારાઃ કુલવિભવયૌવનોપેતાઃ સ્ફીતાન્ય્ અન્તઃપુરાણિ સ્ફીતાનિ ચ કોશકોષ્ઠાગારાણ્ય્ અપાસ્ય પ્રવ્રજિતાઃ; અહમ્ અસ્મિન્ન્ અલઙ્કારમાત્રે સક્તો ઽનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યે? યદ્ય્ અહં ન નીચકુલોત્પન્નઃ સ્યામ્ અહમ્ અપિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્ય ઉદ્યુજ્યેયં, ઘટેયં, ( સ્બ્વ્ ઇ 206 ) વ્યાયચ્છેયમ્ ઓઘાનામ્ ઉત્તરણાય, યોગાનાં સમતિક્રમણાયેતિ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ કથયતિ: ભદ્રમુખ નેદં મુનીન્દ્રપ્રવચનં જાતિસારકં, ન ગોત્રસારકં, ન શ્રુતસારકમ્; અપિ તુ પ્રતિપત્તિસારકમ્ ઇદં મુનીન્દ્રપ્રવચનમ્; ( અ 423અ ) ન જાતિકુલગોત્રાણિ પરીક્ષન્તે તથાગતાઃ; કર્માણિ તુ પરીક્ષન્તે ચિરકાલકૃતાન્ય્ અપિ; સચેદ્ આકાઙ્ક્ષસિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદાં ભિક્ષુભાવમ્, એહિ ભગવત્સકાશં ગચ્છાવ; પ્રવ્રાજયિષ્યતિ તે ભગવાન્ ઇતિ; તેનાધિવાસિતમ્
ઉપાલિન્ ઓર્દૈનેદ્
અથાયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ ઉપાલિનં કલ્પકમ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અયં ભદન્ત ઉપાલી આકાઙ્ક્ષતે સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; તતો ભગવાન્ પ્રવ્રાજયતુ, ઉપસંપાદયતુ, અનુકમ્પામ્ ઉપાદાયેતિ; સ ભગવતા આભાષિતઃ એહિ ભિક્ષો ચર બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; ભગવતો વાચો ઽવસાનસમનન્તરમ્ એવ મુણ્ડઃ સંવૃત્તઃ, સઙ્ઘાટીપ્રાવૃતઃ, પાત્રકરકવ્યગ્રહસ્તઃ, સપ્તાહાવરોપિતકેશશ્મશ્રુઃ, વર્ષશતોપસમ્પન્નસ્ય ભિક્ષોર્ ઈર્યાપથેનાવસ્થિતઃ; આહ ચાત્ર:
એહીતિ ચોક્તઃ સ તથાગતેન
મુણ્ડશ્ ચ સઙ્ઘાટિપરીતદેહઃ ।
સદ્યઃ પ્રશાન્તેન્દ્રિય એવ તસ્થૌ
નેપથ્યિતો બુદ્ધમનોરથેન ॥

શાક્યાઃ પ્રવ્રજિતાઃ યથાવૃદ્ધિકયા સામીચીં કાર્યન્તે; ભદ્રિકેન શાક્યરાજેન સામીચીં કુર્વતા ઉપાલિનઃ પાદૌ પ્રત્યભિજ્ઞાતૌ, તતો મુખં વ્યવલોકિતમ્; સ કથયતિ: ભગવન્ન્ એષ ઉપાલી; કિમ્ અસ્યાપિ મયા પાદયોર્ નિપતિતવ્યમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: વત્સ માનપ્રહાણાય પ્રવ્રજ્યા; તવૈષ વૃદ્ધો નિહતમદમાનઃ; નિપતેતિ; સ તસ્ય પાદયોર્ નિપતિતઃ; ષડ્વિકારં પૃથિવીકમ્પો જાતઃ; ઇયં મહાપૃથિવી ચલતિ, સંચલતિ, સંપ્રચલતિ; વ્યથતે, પ્રવ્યથતે સંપ્રવ્યથતે; પૂર્વા દિગ્ ઉન્નમતિ; પશ્ચિમાવનમતિ; પશ્ચિમા ઉન્નમતિ; પુર્વા અવનમતિ; દક્ષિણા ઉન્નમતિ; ઉત્તરા અવનમતિ; ઉત્તરા ઉન્નમતિ; દક્ષિણા અવનમતિ; ( સ્બ્વ્ ઇ 207 ) મધ્ય ઉન્નમતિ, અન્તો ઽવનમતિ; અન્ત ઉન્નમતિ, મધ્યો ઽવનમતિ; એવમ્ અનુપૂર્વેણ નિપતિતાઃ; દેવદત્તો ન નિપતતિ; ભગવાન્ કથયતિ: વત્સ માનપ્રહાણાય પ્રવ્રજ્યા, નિપતેતિ; સ કથયતિ; તવ કિં વિદ્યતે? નાહમ્ અસ્ય પાદયોર્ નિપતામીતિ; સ ન નિપતતીતિ તત્ર દેવદત્તેન ભગવતસ્ તત્પ્રથમતઃ આજ્ઞા પ્રતિવ્યૂઢા
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભદ્રિકેન શાક્યરાજેન ઉપાલિનો વન્દનાયાં કૃતાયાં ષડ્વિકારં પૃથિવીકમ્પો જાતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ, યથાતીતે ઽપિ અધ્વન્ય્ એષા ધર્મતા; યો ઽસૌ પાદયોર્ નિપતિતઃ; ષડ્વિકારશ્ ચ પૃથિવીકમ્પો જાતઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
સુન્દર, થે સ્તુદેન્ત્, અન્દ્ ભદ્રા, થે હર્લોત્
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ, ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં નગર્યાં ભદ્રા નામ રૂપાજીવિની પ્રતિવસતિ; સુન્દરાશ્ ચ નામ્ના માણવકઃ; સ તસ્યાઃ સકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ કથયતિ: ભદ્રે આગચ્છ પરિચારયામ ઇતિ; સા કથયતિ; સન્તિ તે પઞ્ચ કાર્ષાપણશતાનીતિ; ( અ 423બ્ ) સ કથયતિ, ન સન્તિ; ગચ્છ, પઞ્ચ કાર્ષાપણશતાનિ ગૃહીત્વા આગચ્છ; તસ્ય વિભવો નાસ્તિ; સ તસ્યામ્ અત્યર્થમ્ અધ્યવસિતઃ; કાલેન કાલં નાનાવિચિત્રાણિ પુષ્પાણિ, ફલાનિ ચોપનામ્યતિ; તસ્યાસ્ તસ્મિન્ન્ અનુનય ઉત્પન્નઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન વારાણસ્યાં પર્વા પ્રત્યુપસ્થિતઃ; સર્વાસ્ સ્ત્રિયો વસ્ત્રમાલ્યાલઙ્કારવિભૂષિતાઃ સ્વકસ્વકેષુ ક્રીડારતિહર્ષબહુલા અવતિષ્ઠન્તે; તા દૃષ્ટ્વા સુન્દરો માણવઃ પરિતસ્યતિ; ભદ્રા રૂપાજીવિની સંલક્ષયતિ: અદ્ય વારાણસેયા મનુષ્યા વસ્ત્રાલઙ્કારવિભૂષિતા સ્વકસ્વકાભિઃ સ્ત્રીભિઃ સાર્ધં પરિચારયિષ્યન્તિ; સુન્દરો માણવકઃ મયા સાર્ધં પરિચારયિષ્યતિ; સા ચૈવં ચિન્તયતિ; સુન્દરશ્ ચ માણવકસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સા તં દૃષ્ટ્વા પૂર્વોપકારસઞ્જનિતસૌમનસ્યા કથયતિ: માણવ ગચ્છ; સુગન્ધાનિ પુષ્પાણ્ય્ આદાયાગચ્છ; મયા સાર્ધં પરિચારયિષ્યસીતિ; સ નષ્ટોપલબ્ધપ્રાણ ઇવ વિસ્મયાવર્જિતસન્તતિઃ પ્રક્રાન્તઃ; તસ્યા રૂપયૌવનચાતુર્યગુણાન્ વિકલ્પયન્ મદાવિષ્ટઃ કૃત્સ્નાં રાત્રિં જાગરિતઃ; પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ અત્યર્થમિદ્ધર્પર્યાકુલીકૃતનયનસ્ તાવત્ સુપ્તો યાવદ્ આધિત્યોદય ઇતિ; સર્વોપયોગાય લોકેન યદા સર્વાણિ પુષ્પાણ્ય્ ઉચ્ચિતાનિ તદા પ્રતિવિબુદ્ધઃ; પુષ્પનિમિત્તમ્ ઇતશ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 208 ) ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમતિ; નારાગયતિ; શિરીષપુષ્પાણ્ય્ આદાય તસ્યાઃ સકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ; સા ગાથાં ભાષતે:
અલસો ઽજિનધાર્ય્ અકર્મશીલો
બટુકઃ સુન્દરકો નિરર્ધમાષઃ ।
પરિપુષ્પિતપાદપે ઽદ્ય કાલે
પ્રદદાત્ય્ એષ હિ યચ્ છિરીષપુષ્પમ્ ॥
ઇતિ વિદિત્વા કથયતિ: ગચ્છ અન્યાનિ પુષ્પાણ્ય્ આદાયાગચ્છેતિ; કામાન્ ખલુ પ્રતિસેવમાનસ્ય સંયોજનાન્ય્ ઉપચયં ગચ્છન્તીતિ સ પ્રવૃદ્ધકામરાગો ગ્રીષ્મણાં પશ્ચિમે માસે વ્યભ્રે દિને વિગતબલાહકે, સ્થિતે મધ્યાહ્નસમયે, નગરાદ્ અતિવિપ્રકૃષ્ટદેશેષ્વ્ અરણ્યેષુ વક્ત્રાપરવક્ત્રં ગાયન્ પુષ્પાણ્ય્ ઉચ્ચિનોતિ; રાજા ચ બ્રહ્મદત્તો મૃગવધાય નિર્ગતઃ; સ તીક્ષ્ણાર્કરશ્મિસન્તાપિતઃ છાયાયાઃ શીતલં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તસ્ય ગીતશબ્દં શ્રુત્વા ગાથાં ભાષતે:
ઊર્ધ્વં તપતિ આદિત્યઃ અધસ્તાદ્ દહતિ વાલુકા ।
કસ્માદ્ ગાયસિ ગાત્રાણિ ન તે દહતિ આતપઃ ॥ ઇતિ;
સુન્દરકો ઽપિ ગાથાં ભાષતે:
ન માં તાપયત્ય્ આદિત્યઃ સઙ્કલ્પાસ્ તાપયન્તિ મામ્ ।
કાર્યાકાર્યાણિ લોકે ઽસ્મિંસ્ તાપયન્તિ તુ નાતપઃ ॥ ઇતિ;
રાજા સંલક્ષયતિ: નૂનમ્ અયં માણવઃ શૈત્યકથાસુ કૃતાવી યેન સ્થિતે મધ્યાહ્નસમયે પુષ્પાણ્ય્ ઉચ્ચિનોતીતિ; સ તેનાભિહિતઃ: કુરુ માણવ શૈત્યાં તાવત્ કથામ્; શૃણોમીતિ; સ સંલક્ષયતિ; નૂનમ્ અસ્ય રાજ્ઞઃ શરીરદાહઃ, યેનૈવં વદતીતિ; તેન તસ્ય વિચિત્રા શૈત્યકથા કૃતા, યાં શ્રુત્વા રાજ્ઞઃ શરીરદાહઃ પ્રતિવિગતઃ; રાજા અભિપ્રસન્નઃ; અમાત્યાન્ પૃચ્છતિ; ભવન્તો યો રાજ્ઞો ક્ષત્રિયસ્ય મૂર્ધાભિષિક્તસ્ય જીવિતમ્ અનુપ્રયચ્છતિ, તસ્ય કઃ પ્રત્યુપકારઃ? દેવ ઉપાર્ધરાજ્યમ્; તતસ્ સ રાજ્ઞા અભિહિતઃ; માણવ અદ્ય રાજકુલે વાસં કલ્પયસ્વ; ઉપાર્ધરાજ્યં તે પ્રયચ્છામિ ઇતિ; તસ્ય રાજકુલે પ્રણીતં શયનાસનં દત્તમ્; સ તસ્મિન્ શયિતઃ ભદ્રામ્ અનુસ્મૃત્ય ચિન્તયતિ; તદ્ ઉપાર્ધરાજ્યં ગૃહ્ણામિ યત્ર ભદ્રા રૂપાજીવિની ઇતિ; ભૂયઃ સંલક્ષયતિ: કીદૃશઃ સ રાજા યત્ર ઉપાર્ધરાજ્યં ભુઙ્ક્તે; યન્વ્ અહમ્ એનમ્ જીવિતાદ્ વ્યપરોપયેયમ્ ઇતિ; પુનઃ સંલક્ષયતિ: ( અ 424અ ) અલમ્ અનેન રાજ્યેન યદ્ રાજાનં પ્રઘાત્ય ઇતિ; ગ્મથાં ચ ભાષતે: ( સ્બ્વ્ ઇ 209 )
અપ્રાપ્તે અર્થતર્ષઃ પ્રાપ્તે ચાર્થે ન તર્ષવિનિવૃત્તિઃ ।
અપ્રાપ્તે ચ વિઘાતસ્ તસ્માદ્ અર્થે મતિર્ અનર્થાય ॥ ઇતિ

યાવત્ પ્રભાતા રજની સંવૃત્તા, સ વિપ્રતિસારજાતઃ શયનાદ્ અવતીર્ય કૃષ્ણાજીનમ્ આસ્તીર્ય ભૂમૌ શયિતઃ; પ્રભાતાયાં રજન્યાં રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ શબ્દયત તં માણવમ્; ઉપાર્ધરાજ્યં તસ્મૈ અનુપ્રયચ્છામીતિ; રાજદૂતા ગતાઃ પશ્યન્તિ; મહાશયનાદ્ અવતીર્ય ભૂમૌ શયિતઃ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અપ્રસાદં પ્રવેદયન્તો રાજ્ઞઃ સકાશં ગતાઃ કથયન્તિ: દેવ નાસાવ્ અર્હતિ રાજ્યમ્; રાજા કથયતિ, કિમર્થમ્? તે કથયન્તિ: દેવ યો હિ નામ પ્રણીતં શયનાસનમ્ અપહાય ભૂમૌ કૃષ્ણાજિને શયિતસ્ તસ્ય હીનાધિમુક્તસ્ય કિં રાજ્યેનેતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ સ પ્રાજ્ઞઃ, કારણેનાત્ર ભવિતવ્યમ્; શબ્દયત ઇતિ; તૈર્ અસૌ શબ્દિતઃ: રાજ્ઞા પૃષ્ટઃ: ભો માણવ કિમર્થં ત્વં મહાશયનાસનાદ્ કૃષ્ણાજિને શયિત ઇતિ; તેન યથાવૃત્તં રાજ્ઞે સમાખ્યાતમ્; તતઃ કથયતિ: દેવ અનુજાનીહિ પ્રવ્રજામીતિ; રાજા કથયતિ: સમયતો ઽનુજાનામિ; યદિ પ્રવ્રજિત્વા કિઞ્ચિદ્ ગુણગણમ્ અધિગચ્છસિ મમારોચયિતવ્યમ્ ઇતિ; તેન પ્રતિજ્ઞાતમ્ એવં ભવત્વ્ ઇતિ; તતસ્ તેન શાન્તં પ્રદેશં ગત્વા અનાચાર્યકેણ અનુપાધ્યાયકેન પ્રત્યેકબોધિર્ અનુગતા; સ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ સંલક્ષયતિ; મયા તસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રતિજ્ઞાતમ્; ગચ્છામિ તાં પૂર્વિકાં પ્રતિજ્ઞાં નિર્યાતયામિ ઇતિ; સ રાજ્ઞઃ સકાશં ગત્વા ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યાણિ કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; રાજા તસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય ગાથાં ભાષતે:
પશ્યાલ્પકલ્પપ્રભવં વિપાકં
મહાન્ વિશેષો હ્ય્ ઉપગેન લબ્ધઃ ।
લાભાઃ સુલબ્ધા બત માણવેન
યત્ પ્રાવ્રજત્ કિં કુશલં ગવેષી ॥
ગઙ્ગાપાલ, થે બર્બેર્
રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય ગઙ્ગાપાલો નામ કલ્પકઃ; તેનાસૌ સુન્દરપ્રોક્તાં ગાથાં ગાથાં ગ્રાહિતઃ; ઉક્તશ્ ચ: ગઙ્ગાપાલ ભૂયો ભૂયઃ મામ્ એતાં ગાથાં સ્મારયિષ્યસીતિ; ગઙ્ગાપાલઃ કલ્પકઃ સ્વશિલ્પે અત્યર્થં કૃતાવી; સ યદા રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય શ્મશ્રુકર્મ કરોતિ તદાસૌ મિદ્ધમ્ અવક્રામતિ; રિચ્છતયા પ્રબોધ્યતે; પ્રબુદ્ધશ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 210 ) ચ ગઙ્ગાપાલં વરેણ પ્રવારયતિ, વદ કં તે વરમ્ અનુપ્રયચ્છામીતિ; સ કથયતિ, દેવ વિજ્ઞાપયિષ્યામીતિ; યદા ગઙ્ગાપાલો રાજાનં ગાથાં સ્મારયતિ તદા રાજ્ઞઃ કામકથાયામ્ અપિ ચિત્તં ન ક્રામતિ; પ્રાગ્ એવ કામાધ્યાચરણે; સો ઽન્તઃપુરં અન્ વ્યવલોકયતિ; અન્તઃપુરિકાઃ ક્લેશમદાવિષ્ટાઃ ગઙ્ગાપાલસ્ય કથયન્તિ: માતુલ યદા તે દેવો વરેણ પ્રવારયતિ, તદા વક્તવ્યમ્, યદિ મે દેવો ઽભિપ્રસન્નઃ તદ્ અસ્યા ગાથાયા અર્થં વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયેદ્ ઇતિ; રાજ્ઞા તસ્યા ગાથાયા અર્થો વિસ્તરેણ સંવિભક્તઃ; સ સંવિગ્નઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: દેવ કૃતોપસ્થાનો ઽહમ્; પ્રવ્રજામ્ય્ અગારાદ્ અનગારિકામ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ: યદિ પ્રવ્રાજિતઃ કિઞ્ચિદ્ ગુણગણમ્ અધિગમિષ્યસિ મમ નિવેદયિષ્યસીતિ; સ કથયતિ: દેવ એવં ભવતુ નિવેદયિષ્યામીતિ; ( અ 424બ્ ) સ ગત્વા ઋષીણાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તેન પઞ્ચાભિજ્ઞાઃ સાક્ષાત્કૃતાઃ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: મયા રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય પ્રતિજ્ઞાતમ્; ગચ્છામિ, તાં પૂર્વિકાં પ્રતિજ્ઞાં નિર્યાતયામીતિ; સ યેન રાજા બ્રહ્મદત્તસ્ તેન ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યાણિ કર્તુમ્ આરભઃ; અસ્તિ પૃથગ્જનસ્ય ઋદ્ધિર્ આવર્જનકરી; સ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: આર્ય ત્વયા એવંવિધગુણગણા અધિગતાઃ? અધિગતાઃ; રાજા બ્રહ્મદત્તઃ ગઙ્ગાપાલસ્ય ઋષેઃ <પાદયોર્ નિપતતિ> ષડ્વિકારઃ પૃથિવીકમ્પો જાતઃ; માતા ચાસ્ય ગાથાં ભાષતે:
એતત્ તે દેવામ્રવણં બ્રહ્મદત્તસ્ય ધીમતઃ ।
પ્રવિભજ્ય હિ યત્રૈષ પ્રાવ્રજત્ ક્ષુરભાણ્ડિકમ્ ॥ ઇતિ;
રાજા બ્રહ્મદત્તો માતરમ્ અનુસંજ્ઞપયન્ ગાથાં ભાષતે:
મા વોચત ગ્ઙ્ગપાલમ્ એવં
કિઞ્ચિન્ મૌનપદેષુ શિક્ષમાણમ્ ।
તસ્યૈષ હિ દુષ્કરસ્ય કર્તા

યત્કૃત્વા પૃથુબુદ્ધયો ભવન્તિ ॥
તપસા હ્ય્ અભિભૂય સર્વપાપમ્
તપસા ચાપ્ય્ અભિભૂય સર્વલોકમ્ ।
તપસા હ્ય્ અભિભૂય કર્મભાણ્ડમ્
તપસા ભાતિ ન વાચ્ય એષ કિઞ્ચિત્ ॥ ઇતિ; ( સ્બ્વ્ ઇ 211 )
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્મદત્તો નામ રાજાભૂદ્ એષ એવ સ ભદ્રિકઃ શાક્યરાજઃ; યો ઽસૌ ગઙ્ગપાલનામા ઋષિર્ એષ એવાસાવ્ ઉપાલી; તદાપિ ભદ્રિકેન શાક્યરાજેન બ્રહ્મદત્તભૂતેન ઉપાલિનો ગઙ્ગપાલઋષિભૂતસ્ય પ્રણામે કૃતે ષડ્વિકારઃ પૃથિવીકમ્પો જાતઃ; એતર્હ્ય્ અપિ ભદ્રિકેન શાક્યરાજેન ઉપાલિનઃ પ્રવ્રજિતસ્ય પ્રણામે કૃતે ષડ્વિકારઃ પૃથિવીકમ્પો જાત ઇતિ.
અપ્પેન્દિx ઇઇ
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf નન્દા અન્દ્ નન્દબલા
અથ ભગવાન્ નન્દાં ચ નન્દબલાં ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ ધાર્મ્યયા કથયા સન્દર્શયિત્વા સમાદાપયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વોત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ
મર્વેલ્લોઉસ્ દેએદ્સ્ ઓf થે બુદ્ધ બેfઓરે ઉરુબિલ્વા કાશ્યપ
અ) થે બુદ્ધ સુબ્દુએસ્ અ નાગ
( ચ્પ્સ્ 24અ.1 ) અથ ભગવતઃ સેનાયનગ્રામકાત્ પ્રક્રમ્યૈતદ્ અભવત્: અસ્તીહ મગધેષુ જનપદેષુ કશ્ચિચ્ છ્રમણો વા બ્રાહ્મણો વા સુશીલઃ સંમતો યમ્ અહમ્ અન્વાવર્તયેયં યસ્મિન્ મે ઽન્વાવૃત્તે ઽલ્પકૃચ્છ્રેણ મહાજનકાયો ઽન્વાવર્તિષ્યતે; તેન ખલુ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો; સ વિંશતિવર્ષશતિકો જાત્યા માગધકાનાં મનુષ્યાણાં સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો ઽર્હન્ સંમતઃ; પંચશતપરિવારો નદ્યા નૈરંજનાયાસ્ તીર આશ્રમપદે શામ્યતે; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: અયમ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો જીર્ણો મહલ્લકઃ પૂર્વવદ્ યાવચ્ છામ્યતે; યન્વ્ અહમ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં જટિલમ્ અન્વાવર્તયેયં યસ્મિન્ મે ઽન્વાવૃત્તે ઽલ્પકૃચ્છ્રેણ મહાજનકાયો ઽન્વાવર્તિષ્યતે ( ચ્પ્સ્ 24અ.4 ) અથ ભગવાન્ યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદં તેનોપજગામ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વ્લાકાશ્યપો જટિલો ભગવન્તં દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભગવતો ઽર્થાયાસનં પ્રજ્ઞપ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: આગચ્છ મહાશ્રમણ સ્વાગતં મહાશ્રમણ; મહાશ્રમણશ્ ચિરચિરસ્ય પર્યાયમ્ અકાર્ષીદ્ ઇહાગમનાય; નિષીદતુ મહશૃઅમણઃ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને; ન્યષીદદ્ ભગવાન્ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો ભગવતા સાર્ધં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં વિવિધાં કથાં વ્યતિસાર્યૈકાન્તે ન્યષીદત્; ( સ્બ્વ્ ઇ 218 ) એકાન્તનિષણ્ણં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં જટિલમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યદિ તે કાશ્યપ અગુર્વ્ અહં તવાગ્ન્યાગાર એકરાત્રીં વિહરેયં; ન મે મહાશ્રમણ અગુરુ; અપિ તુ તત્રાશીવિષો નાગઃ પ્રતિવસતિ; મા તે સ વિહેઠયિષ્યતિ; અઙ્ગ ત્વં કાશ્યપ અનુજાનીહિ ન મે સ વિહેટયિષ્યતિ; સચેન્ મહાશ્રમણ ન તે વિહેઠયતિ તત્ર મહાશ્રમણ વિહર યથાસુખમ્ એવ; ( ચ્પ્સ્ 24અ.9 ) અથ ભગવાન્ બહિર્ અગ્ન્યાગારસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય અગ્ન્યાગારં પર્વિશ્ય ન્યષીદત્ પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખાં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય; અદ્રાક્ષીદ્ આશીવિષો નાગો ભગવન્તં દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ ક્રોધાનુભાવેન ધૂમયતિ; ભગવાન્ અપ્ય્ ઋદ્ધ્યાનુભાવેન ધૂમયતિ; અથાશિવિષો નાગઃ ક્રોધાનુભાવેન પ્રજ્વલિતઃ; ભગવાંશ્ ચ તેજોધાતુસમાધિં સમાપન્નઃ; અથાશીવિષસ્ય નાગસ્ય ક્રોધાનુભાવેન ભગવતશ્ ચ ઋદ્ધ્યાનુભાવેન સર્વો ઽગ્ન્યાગાર આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વલીભૂતો ધ્યાયતિ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનઃ સર્વમ્ અગ્ન્યાગારમ્ આદીપ્તં પ્રદીપ્તં સંપ્રજ્વલિતમ્ એકજ્વલીભૂતં ધ્યાયન્તં; ( ચ્પ્સ્ 24અ.13 ) દૃષ્ટ્વા ચ તસ્યૈતદ્ અભવત્: તથા પ્રાસાદિકો મહાશ્રમણઃ; મા હૈવાશીવિષેણ નાગેન ભસ્મીકૃતો ભવિષ્યતિ; હા કષ્ટં મમ વચનં નાશ્રૌષીત્; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: ધર્મદેશનાર્થાય ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય સપરિષત્કસ્ય યન્વ્ અહં તદ્રૂપાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કુર્યાં યથાશીવિષસ્ય નાગસ્ય તેજસા તેજઃ પર્યાદદ્યાં ન ચાસ્ય કાયઃ ક્લામ્યેત દાન્તં ચ તં કૃત્વા પાત્રેણાદાય ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય પ્રયચ્છેયમ્; અથ ભગવાન્ તદ્રૂપાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ અભિસંકરોતિ યથા સમાહિતે ચિત્તે આશીવિષસ્ય નાગસ્ય તેજસા તેજઃ પર્યાદદાતિ ન ચાસ્ય કાયઃ ક્લામ્યતિ; દાન્તં ચ તં કૃત્વા પાત્રેણાદાય યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલસ્ તેનોપજગામ; ( ચ્પ્સ્ 24અ.17 ) અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવન્તં દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: જીવસિ મહાશ્રમણ; જીવામિ કાશ્યપ; કિં નુ તે મહાશ્રમણ પાત્રે; યસ્ય તે કાશ્યપ આશીવિષસ્ય નાગસ્યાનુભાવેન તવાગ્ન્યાગાર્ ....... સ મયા દાન્તઃ કૃત્વા પાત્રેણાનીતઃ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમનો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
બ્) થે બુદ્ધ હિન્દેર્સ્ થે લિઘ્તિન્ગ્ ઓf થે fઇરેસ્ ઓf કાશ્યપઽસ્ સ્તુદેન્ત્સ્
( ચ્પ્સ્ 24બ્.1 ) તત્રેદાનિં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; તેન ખલુ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે પઞ્ચ માણવશતાનિ અગ્નિં પરિચરન્તિ; એકૈકસ્ ત્રીણ્ય્ ( સ્બ્વ્ ઇ 219 ) અગ્નિકુણ્ડાનિ સંક્ષેપેણ પઞ્ચદશાગ્નિકુણ્ડશતાનિ; અથ તે માણવકા અગ્નિં પ્રજ્વાલયિત્વા પરિચર્તુકામા ન શક્નુવન્તિ પ્રજ્વાલયિતુમ્; અથ તે માણવકા યેનોરુબિલાકાશ્યપો જટિલસ્ તેનોપજગ્મુઃ; ઉપેત્યોરુબુલ્વાકાશ્યપં જટિલમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ વયમ્ ઉપાધ્યાયાગ્નિં પ્રજ્વાલયિત્વા પરિચર્તુકામા ન શક્નુમઃ પ્રજ્વાલયિતુમ્; ( ચ્પ્સ્ 24બ્.5 ) અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ; મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહાસ્મકં મહાશ્રમણ તે માણવકા અગ્નિં પ્રજ્વાલયિત્વા પરિચર્તુકામા ન શક્નુવન્તિ પ્રજ્વાલયિતુમ્; તસ્ય મે એતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; ( ચ્પ્સ્ 24બ્.8 ) પ્રજ્વલતુ કાશ્યપાગ્નિઃ; પ્રજ્વલતુ મહાશ્રમણ; અથ સો ઽગ્નિઃ સ્વયમ્ એવ પ્રજ્વલિતો યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
ચ્) થે બુદ્ધ હિન્દેર્સ્ થે એxતિન્ચ્તિઓન્ ઓf થે fઇરે ઓf કાશ્યપઽસ્ સ્તુદેન્ત્સ્

( ચ્પ્સ્ 24ચ્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથ તે માણવકા અગ્નિં પરિચરિત્વા નિર્વાપયિતુકામા ન શક્નુવન્તિ નિર્વાપયિતુમ્; અથ તે માણવકા યેનોરુબિલાકાશ્યપો જટિલસ્ તેનોપજગ્મુઃ; ઉપેત્યોરુબુલ્વાકાશ્યપં જટિલમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ વયમ્ ઉપાધ્યાયાગ્નિં પરિચરિત્વા નિર્વાપયિતુકામા ન શક્નુમો નિર્વાપયિતુમ્; ( ચ્પ્સ્ 24ચ્.4 ) અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ; મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહાસ્મકં મહાશ્રમણ તે માણવકા અગ્નિં પરિચરિત્વા નિર્વાપયિતુકામા ન શક્નુવન્તિ નિર્વાપયિતુમ્; તસ્ય મે તદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; ( ચ્પ્સ્ 24બ્.7 ) નિર્વાતુ કાશ્યપાગ્નિઃ; નિર્વાતુ મહાશ્રમણ; અથ સો ઽગ્નિઃ સ્વયમ્ એવ નિર્વૃતો યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્ ( સ્બ્વ્ ઇ 220 )
દ્) થે બુદ્ધ હિન્દેર્સ્ થે લિઘ્તિન્ગ્ ઓf કાશ્યપસ્ઽસ્ fઇરે
( ચ્પ્સ્ 24દ્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; તેન ખલુ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ઽગ્નિં પ્રજ્વાલયિત્વા પરિચર્તુકામો ન શક્નોતિ પ્રજ્વાલયિતુમ્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ; મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહાહં મહાશ્રમણાગ્નિં પ્રજ્વાલયિત્વા પરિચર્તુકામો ન શક્નોમિ પ્રજ્વાલયિતુમ્; તસ્ય મે તદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; પ્રજ્વલતુ કાશ્યપાગ્નિઃ; પ્રજ્વલતુ મહાશ્રમણ; અથ સો ઽગ્નિઃ સ્વયમ્ એવ પ્રજ્વલિતો યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
એ) થે બુદ્ધ હિન્દેર્સ્ થે એxતિન્ચ્તિઓન્ ઓf કાશ્યપઽસ્ fઇરે
( ચ્પ્સ્ 24એ.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; તેન ખલુ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ઽગ્નિં પરિચર્ય નિર્વાપયિતુકામો ન શક્નોતિ નિર્વાપયિતુમ્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ; મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહાહં મહાશ્રમણાગ્નિં પરિચર્ય નિર્વાપયિતુકામા ન શક્નોમિ નિર્વાપયિતુમ્; તસ્ય મે એતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; નિર્વાતુ કાશ્યપાગ્નિઃ; નિર્વાતુ મહાશ્રમણ; અથ સો ઽગ્નિઃ સ્વયમ્ એવ નિર્વૃતો યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
f) થે બુદ્ધ સેત્સ્ fઇરે તો થે fઇરે-હોઉસે ઓf કાશ્યપ
( ચ્પ્સ્ 24f.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથાપરેણ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય સર્વો ઽગ્ન્યાગાર આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાયતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 221 ) તમ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપઃ સપરિષત્કો મહતા જનકાયેન સાર્ધમ્ ઉદ્યતો ન શક્નોતિ નિર્વાપયિતુમ્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ; મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: જાનીહિ મહાશ્રમણ ઇહાસ્માકં મહાશ્રમનો સર્વો ઽગ્ન્યાગાર આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાયતિ; તમ્ અહં સપરિષત્કો મહતા જનકાયેન સાર્ધમ્ ઉદ્યતો ન શક્નોમિ નિર્વાપયિતુમ્; તસ્ય મે એતદ્ અભવત્: મહાશ્રમણો ઽસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસતિ; મા હૈવ તસ્યાનુભાવો ભવિષ્યતિ; નિર્વાપય કાશ્યપાગ્ન્યાગારં; નિર્વાપયિતુ મહાશ્રમણ; અથ સો ઽગ્ન્યાગારઃ સ્વયમ્ એવ નિર્વૃતો યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
ગ્) થે fઓઉર્ હેઅવેન્લ્ય્ કિન્ગ્સ્ વિસિત્ થે બુદ્ધ
( ચ્પ્સ્ 24ગ્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથ તં રાત્રિં ચત્વારો મહારાજાનો ઽતિક્રાન્તવર્ણા અભિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાં યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગ્મુઃ; ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદન્; તેષામ્ અયમ્ એવ રૂપઆત્મભાવસ્ તદ્યથા ચતુર્ણામ્ અગ્નિસ્કન્ધાનામ્ આદીપ્તાનાં પ્રદીપ્તાનાં સંપ્રજ્વલિતાનાં એકજ્વલીભૂતાનાં ધ્યાયતામ્; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનો ભગવતઃ પુરસ્તાચ્ ચત્વારો મહાન્તો ઽગ્નિસ્કન્ધા આદીપ્તાઃ પ્રદીપ્તાઃ સંપ્રજ્વલિતા એકજ્વાલીભૂતા ધ્યાયન્તિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મા હૈવ મહાશ્રમણો ઽપ્ય્ અગ્નિં પરિચરતિ તથા હ્ય્ અસ્ય પુરતો ચત્વારો મહાન્તો ઽગ્નિસ્કન્ધા આદીપ્તાઃ પ્રદીપ્તાઃ સંપ્રજ્વલિતા એકજ્વાલીભૂતા ધ્યાયન્તિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલ આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્; ( ચ્પ્સ્ 24ગ્.7 ) ઇહાહં મહાશ્રમણાદ્રાક્ષં રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનો મહાશ્રમણસ્ય પુરસ્તાચ્ ચત્વારો મહાન્તો ઽગ્નિસ્કન્ધા આદીપ્તાઃ પ્રદીપ્તાઃ સંપ્રજ્વલિતા એકજ્વાલીભૂત ધ્યાયન્તિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મે એતદ્ અભવત્: મા હૈવ મહાશ્રમણો ઽપ્ય્ અગ્નિં પરિચરતિ તથા હ્ય્ અસ્ય પુરસ્તાચ્ ચત્વારો મહાન્તો ઽગ્નિસ્કન્ધા આદીપ્તાઃ પ્રદીપ્તાઃ સંપ્રજ્વલિતા એકજ્વાલીભૂતા ધ્યાયન્તિ; નાહં કાશ્યપ અગ્નિં પરિચરામિ; ન અગ્નિં પરિચરિષ્યે; અપિ તુ ઇમાં રાત્રિં ચત્વારો મહારાજાનો ઽતિક્રાન્તવર્ણા અભિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાં યેનાહં તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપેત્ય મમ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ( સ્બ્વ્ ઇ 222 ) એકાન્તે ન્યષીદન્; તેષામ્ અયમ્ એવ રૂપઆત્મભાવસ્ તદ્યથા ચતુર્ણામ્ અગ્નિસ્કન્ધાનામ્ આદીપ્તાનાં પ્રદીપ્તાનાં સંપ્રજ્વલિતાનામ્ એકજ્વાલીભૂતાનાં ધ્યાયતામ્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
હ્) શક્ર વિસિત્સ્ થે બુદ્ધ

( ચ્પ્સ્ 24હ્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથ તાં રાત્રિં શક્રો દેવેન્દ્રો ઽતિક્રાન્તવર્ણો અભિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાં યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્; તસ્યાયમ્ એવ રૂપઆત્મભાવસ્ તેષામ્ એવ ચતુર્ણામ્ અગ્નિસ્કન્ધાનામ્ ઉત્તરે અતિક્રાન્તતરશ્ ચ પ્રણીતતરશ્ ચ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનો ભગવતઃ પુરસ્તાન્ મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મા હૈવ મહાશ્રમણો ઽપ્ય્ અગ્નિં પરિચરતિ તથા હ્ય્ અસ્ય પુરતો મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલ આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્; ઇહાહં મહાશ્રમણાદ્રાક્ષં રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનો મહાશ્રમણસ્ય પુરતો મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મે એતદ્ અભવત્: મા હૈવ મહાશ્રમણો ઽપ્ય્ અગ્નિં પરિચરતિ તથા હ્ય્ અસ્ય પુરતો મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; નાહં કાશ્યપ અગ્નિં પરિચરામિ; ન મયાગ્નિં પરિચરિતઃ; અપિ તુ તાં રાત્રિં શક્રો દેવેન્દ્ર અતિક્રાન્તવર્ણ અભિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાં યેનાહં તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપેત્ય મમ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્; તસ્યાયમ્ એવ રૂપઆત્મભાવસ્ તેષામ્ એવ ચતુર્ણામ્ અગ્નિસ્કન્ધાનામ્ ઉત્તરે અતિક્રન્તતરશ્ ચ પ્રણીતતરશ્ ચ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
હ્) બ્રહ્મ વિસિત્સ્ થે બુદ્ધ
( ચ્પ્સ્ 24ઇ.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથ તાં રાત્રિં બ્રહ્મા સભાપતિર્ અતિક્રાન્તવર્ણો અભિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાં યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્; તસ્યાયમ્ એવ રૂપઆત્મભાવસ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 223 ) તેષામ્ એવ પંચાનામ્ અગ્નિસ્કન્ધાનામ્ ઉત્તરે અતિક્રાન્તતરશ્ ચ પ્રણીતતરશ્ ચ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનો ભગવતઃ પુરસ્તાન્ મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: મા હૈવ મહાશ્રમણો ઽપ્ય્ અગ્નિં પરિચરતિ તથા હ્ય્ અસ્ય પુરતો મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલ આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્; ઇહાહં મહાશ્રમણાદ્રાક્ષં રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે નક્ષત્રાણિ વ્યવલોકયમાનો મહાશ્રમણસ્ય પુરતો મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મે એતદ્ અભવત્: મા હૈવ મહાશ્રમણો ઽપ્ય્ અગ્નિં પરિચરતિ તથા હ્ય્ અસ્ય પુરતો મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધ આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતિ; નાહં કાશ્યપ અગ્નિં પરિચરામિ; ન મયાગ્નિં પરિચરિતઃ; અપિ તુ તાં રાત્રિં બ્રહ્મા સભાપતિર્ અતિક્રાન્તવર્ણ અભિક્રાન્તાયાં રાત્રૌ યેનાહં તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપેત્ય મમ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્; તસ્યાયમ્ એવ રૂપઆત્મભાવસ્ તેષામ્ એવ પંચાનામ્ અગ્નિસ્કન્ધાનામ્ ઉત્તરે અતિક્રન્તતરશ્ ચ પ્રણીતતરશ્ ચ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
જ્) થે બુદ્ધ રેઅદ્સ્ કાશ્યપઽસ્ થોઉઘ્ત્સ્
( ચ્પ્સ્ 24જ્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; તેન ખલુ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાવસથે સપ્તાહિકો યજ્ઞઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: સચેદ્ માગધકા મનુષ્યા જાનીયુર્ એવંમહર્ધિકો મહાશ્રમણ એવંમહાનુભાવઃ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અસ્યૈવ કારા કર્તવ્યા મન્યેરન્ ન તથા મમ; અહો બત મહાશ્રમણ ઇદં સપ્તાહમ્ એવાન્યત્ર વિપ્રક્રમેત; અથ ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય તત્ સપ્તાહમ્ એવાન્યત્ર વિપ્રક્રાન્તઃ; તત્ ખલુ સપ્તાહમ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય મહાં લાભસત્કારઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ પ્રભૂતં ખાદનીયભોજનીયં સંપન્નં મહાજનકાયશ્ ચ વશે વૃત્તઃ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય તસ્ય સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્ એતદ્ અભવત્: અહો તત્ સપ્તાહં મે મહાં લાભસત્કારઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ પ્રભૂતં ખાદનીયભોજનીયં સંપન્નં મહાજનકાયશ્ ચ વશે વૃત્તઃ; અહો બત મહાશ્રમણ આગચ્છેત્ સો ઽપીતઃ પરિભુંજીત; અથ ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલસ્ તેનોપજગામ ( સ્બ્વ્ ઇ 224 ) અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો ભગવન્તં દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહ: આગતો ઽસિ મહાશ્રમણ; આગતો ઽસ્મિ કાશ્યપ; કસ્યાર્થં ત્વં મહાશ્રમણ તત્ સપ્તાહમ્ એવાન્યત્ર વિપ્રક્રાન્તઃ; નનુ તે કાશ્યપ એતદ્ અભૂદ્ યદિ માગધકા મનુષ્યા જાનીયુર્ એવંમહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણ એવંમહાનુભાવઃ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અસ્યૈવ પૂર્વવદ્ યાવદ્ અહો બત મહાશ્રમણ ઇદં સપ્તાહમ્ એવાન્યત્ર વિપ્રક્રમેત; એવં મહાશ્રમણ; અહં તવ ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાયાન્યત્ર વિપ્રક્રાન્તઃ; કસ્યાર્થં ત્વં મહાશ્રમણ આગતઃ; નનુ તે કાશ્યપ તસ્ય સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્ એતદ્ અભવદ્ અહો તત્ સપ્તાહં મે મહાં લાભસત્કારઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ પ્રભૂતં ખાદનીયભોજનીયં સંપન્નં મહાજનકાયશ્ ચ વશે વૃત્તઃ; અહો બત મહાશ્રંઅણ આગચ્છેત્ સો ઽપીતઃ પરિભુંજીત; એવં મહાશ્રમણ; અહં તવ ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાયાગતઃ; પરિભુંક્તાં મહાશ્રમણો યથાસુખમ્ એવ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવદ્ આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
ક્) થે બુદ્ધ પ્રોચુરેસ્ fરુઇત્સ્ ઓf જમ્બુ એત્ચ્.

( ચ્પ્સ્ 24ક્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: તેન હિ મહાશ્રમણાસ્માકં સામન્તકે પ્રતિવસ; અહં તે યાત્રાધર્મેણ; અધિવાસયતિ ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવતો ઽર્થાય ભોજનં પ્રતિપાદયિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સમયો મહાશ્રમણ સદ્યો ભક્તં યસ્યેદાનીં મહાશ્રમણઃ કાલં મન્યતે; તેન હિ કાશ્યપ ગચ્છ; એષ આગચ્છામિ; અથ ભગવાન્ અચિરપ્રક્રાન્તમ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં જટિલં વિદિત્વા યસ્યા જંબ્વા નામ્ના જંબુદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તતો જંબુપેશીનાં વર્ણગન્ધરસોપેતાનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદં તેનોપજગામ; ઉપેત્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્; તતઃ પશ્ચાદ્ આગત ઉરુબિલ્વાકાસ્યપો જટિલઃ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવન્તમ્ આશ્રમપદે નિષણ્ણમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહ: આગતો ઽસિ મહાશ્રમણ; આગતો ઽસ્મિ કાશ્યપ; કિન્ નુ તે મહાશ્રમણ પાત્રે; ઇહાહમ્ અચિરપ્રક્રાન્તે ત્વયિ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે યસ્યા જંબ્વા નામ્ના જંબુદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તતો જંબુપેશીનાં વર્ણગન્ધરસોપેતાનાં પાત્રપૂરમ્ આદાયાગતઃ; સચેદ્ આકાંક્ષસિ પરિભુંક્ષ્વ; પરિભુંક્તાં મહાશ્રમણો યથાસુખમ્ એવ; અથોરુબિલ્વાકાસ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; ( સ્બ્વ્ ઇ 225 ) અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્; ( ચ્પ્સ્ 24લ્-ન્ ) યથા જમ્બુપેશીનાં તથાપિ આમલકપેશીનામ્; ઉત્તરકુરુદ્વીપં ગત્વા અકૃષ્ટોપ્તાનાં તણ્ડુલફલશાલીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદં તેનોપજગામ; ઉપેત્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્; તતઃ પશ્ચાદ્ આગત ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલઃ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવન્તમ્ આશ્રમપદે નિષણ્ણમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહ: આગતો ઽસિ મહાશ્રમણ; આગતો ઽસ્મિ કાશ્યપ; કિન્ નુ તે મહાશ્રમણ પાત્રે; ઇહાહમ્ અચિરપ્રક્રાન્તે ત્વયિ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે ઉત્તરકુરુદ્વીપં ગત્વા અકૃષ્ટોપ્તાનાં તણ્ડુલફલશાલીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આગતઃ; સચેદ્ આકાંક્ષસિ પરિભુંક્ષ્વ; પરિભુંક્તાં મહાશ્રમણો યથાસુખમ્ એવ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
ઓ) શક્ર સુપ્પ્લિએસ્ થે બુદ્ધ wઇથ્ wઅતેર્
( ચ્પ્સ્ 24ઓ.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવતો ઽર્થાય ભોજનં પ્રતિપાદયિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્; સમયો મહાશ્રમણ સદ્યો ભક્તં યસ્યેદાનીં મહાશ્રમણઃ કાલં મન્યતે; અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદં તેનોપજગામ; ઉપેત્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલઃ સુખોપનિષણ્ણં ભગવન્તં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન પાત્રં પૂરયિત્વા પર્તિપાદિતઃ; અથ ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાન્તિકાત્ પિણ્ડપાતમ્ આદાય અન્યતરસ્મિં પ્રદેશે ભક્તકૃત્યમ્ અકાર્ષીત્; તત્ર ભગવત ઉદકેનોદકકાર્યમ્ ઉત્પન્નમ્; અથ શક્રો દેવેન્દ્રો ભગવત ઉદકેનોત્પન્નમ્ ઉદકકાર્યં વિદિત્વા ભગવતઃ પુરતઃ પાણિના પૃથિવીં પરાહન્તિ; તત્ર મહદ્ ઉદપાનં પ્રાદુર્ભૂતં વારિવિષ્યન્દિ; યતો ભગવાન્ ઉદકકાર્યમ્ અકાર્ષીત્; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલ આશ્રમપદે ચંક્રમન્ મહદ્ ઉદપાનં પ્રાદુર્ભૂતં વારિવિષ્યન્દિ; દૃષ્ટ્વા ચ તસ્યૈતદ્ અભવત્: ન ઇદં પૂર્વે ઉદપાનં મયા દૃષ્ટમ્: એતર્હિ ઉદકં કુત આગતમ્: અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: જાનીહિ મહાશ્રમણ; ઇહાહમ્ આશ્રમપદે ચંક્રમન્ન્ અદ્રાક્ષં મહદ્ ઉદપાનં વારિવિષ્યન્દિ; દૃષ્ટ્વા ચ મમૈતદ્ અભવત્: ન ઇદં મહાશ્રમણ પૂર્વે ઉદપાનં મયા દૃષ્ટં, એતર્હિ ઉદકં કુત આગતં; અત્ર તવ કાશ્યપ અન્તિકાત્ પિણ્ડપાતમ્ આદાય અન્યતરસ્મિં પ્રદેશે ભક્તકૃત્યં કૃત્વા મમ ઉદકેનોદકકાર્યમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 226 ) ઉત્પન્નમ્; અથ શક્રો દેવેન્દ્રો મમ ઉદકેનોત્પન્નમ્ ઉદકકાર્યં વિદિત્વાસ્મિં પ્રદેશે પાણિના પૃથિવીં પરાહન્તિ; અત્ર મહદ્ ઉદપાનં પ્રાદુર્ભૂતં યતો ઽહમ્ ઉદકેનોદકકાર્યમ્ અકાર્ષમ્; પાણિખાતા નામ કાશ્યપ એષા પુષ્કરિણી; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
પ્) અન્ અર્જુન-ત્રેએ ઇન્ચ્લિનેસ્ થે બ્રન્છ્
( ચ્પ્સ્ 24પ્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; અથ ભગવાન્ સાયાહ્ને પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય યેન પાણિખાતા પુષ્કરિણી તેનોપજગામ; ઉપેત્ય પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે એકાન્તં ચીવરકાણ્ય્ ઉપનિક્ષિપ્ય પાણિખાતાં પુષ્કરિણીમ્ અભ્યવગાહ્ય ગાત્રાણિ પરિષિચ્ય પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યા ઉત્તર્તુકામો યેન કકુભવૃક્ષસ્ તેન બાહું પ્રસારયતિ; તતઃ સા મહતી કકુભશાખા નતા યામ્ અવલંબ્ય ભગવાન્ પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યા ઉત્તીર્ણઃ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલ આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડન્ પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે મહતીં કકુભશાખાં નતાં; દૃષ્ટ્વા ચ તસ્યૈતદ્ અભવત્: નૈષા મે પૂર્વે કકુભશાખા નમતિ; ન કો મહતીં કકુભશાખાં નમયતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: જાનીહિ મહાશ્રમણ; ઇહાહં આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડન્ન્ અદ્રાક્ષં પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે મહતીં કકુભશાખાં નતામ્; દૃષ્ટ્વા ચ મમૈતદ્ અભવત્: નૈષા મે મહાશ્રમણ પૂર્વે કકુભશાખા નમતિ; મા કશ્ચિન્ મહતીં કકુભશાખાં નમયતિ; ઇહાહં કાશ્યપ સાયાહ્ને પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય યેન પાણિખાતા પુષ્કરિણી તેનોપજગામ; ઉપેત્ય પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે એકાન્તં ચીવરકાણ્ય્ ઉપનિક્ષિપ્ય પાણિખાતાં પુષ્કરિણીમ્ અભ્યવગાહ્ય; ગાત્રાણિ પરિષિચ્ય પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યા ઉત્તર્તુકામો યેન કકુભવૃક્ષસ્ તેન બાહું પ્રસારયમિ; તતઃ સા મહતી કકુભશાખા નમતિ યામ્ અવલંબ્ય પાણિખાતાયાઃ પુષ્કરિણ્યા અહમ્ ઉત્તીર્ણઃ; બાહુગૃહીતો નામ કાશ્યપ એષ કકુભઃ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
q) શક્ર મકેસ્ થે wઅસ્હિન્ગ્ ઓf ચ્લોથેસ્ પોસ્સિબ્લે

( ચ્પ્સ્ 24q.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; તેન ખલુ સમયેન ભગવતઃ શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ સંપન્નાનિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કુત્ર ન્વ્ અહં શાણકાનિ ( સ્બ્વ્ ઇ 227 ) પાંસુકૂલાનિ પ્રવિષિંચેયમ્; અથ ખલુ શક્રો દેવેન્દ્રો ભગવતશ્ ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાયાન્યતરસ્માત્ પ્રદેશાં મહતીં પાષાણશિલામ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ ભગવાઞ્ શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ પ્રવિષિંચતુ; તત્ર ભગવતા શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ પ્રવિષિક્તાનિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કુત્ર ન્વ્ અહં શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ શોચયેયમ્; અથ ખલુ શક્રો દેવેન્દ્રો ભગવતશ્ ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાયાન્યતરસ્માત્ પ્રદેશાન્ મહતીં પાષાણશિલામ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ ભગવાઞ્ શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ શોચયતુ; તત્ર ભગવતા શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ શોચિતાનિ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડંસ્ તે મહત્યૌ પાશાણશિલે; દૃષ્ટ્વા ચ તસ્યૈતદ્ અભવત્: નૈતે મહત્યૌ પાષાણશિલે પૂર્વે અભૂતમ્; કેન તે એતર્હ્ય્ આનીતે; અથ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: જાનીહિ મહાશ્રમણ; ઇહાહમ્ આશ્રમપદમ્ અન્વાહિણ્ડન્ન્ અદ્રાક્ષં મહત્યૌ પાષાણશિલે; દૃષ્ટ્વા ચ મમૈતદ્ અભવત્: નૈતે મહત્યૌ પાષાણશિલે પૂર્વે અભૂતમ્; કેન તે એતર્હ્ય્ આનીતે; ઇહ મમ કાશ્યપ શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ સંપન્નાનિ; તસ્ય મે એતદ્ અભવત્: કુત્ર ન્વ્ અહં શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ પ્રવિષિંચેયમ્; અથ ખલુ શક્રો દેવેન્દ્રો મમ ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાયાન્યતરસ્માત્ પ્રદેશાં મહતીં પાષાણશિલામ્ આદાય યેનાહં તેનોપજગામ; ઉપેત્ય મામ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ ભગવાઞ્ શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ પ્રવિષિંચતુ; તત્ર મયા શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ પ્રવિષિક્તાનિ; તસ્ય મે એતદ્ અભવત્: કુત્ર ન્વ્ અહં શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ શોચયેયમ્; અથ ખલુ શક્રો દેવેન્દ્રો મમ ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાયાન્યતરસ્માત્ પ્રદેશાન્ મહતીં પાષાણશિલામ્ આદાય યેનાહં તેનોપજગામ; ઉપેત્ય મામ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ ભગવાઞ્ શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ શોચયતુ; તત્ર મયા શાણકાનિ પાંસુકૂલાનિ શોચિતાનિ; યક્ષાહૃતા નામ કાશ્યપ એષા મહતી પાષાણશિલા; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્
ર્) બુદ્ધઽસ્ ચોમ્મન્દ્ ઓન્ થે એલેમેન્ત્ wઅતેર્
( ચ્પ્સ્ 24ર્.1 ) તત્રેદાનીં ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદે વિહરતિ વનગુલ્મકે; તેન ખલુ સમયેન નૈરંજનાયા મહોદકવાહઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ; અથ ભગવાન્ સાધિકપૌરુષેણોદકસ્કન્ધેન પરિક્ષિપ્તો રેણુહતે ઽભ્યવકાશે ચંક્રમતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: તથા પ્રાસાદિકો મહાશ્રમણઃ; મા હૈવોદકવાહેન હૃતો ભવિષ્યતિ ઇતિ મહાશ્રમણં સમન્વેષિષ્યામીત્ય્ એકવૃક્ષિકાં ( સ્બ્વ્ ઇ 228 ) નાવમ્ અધિરોહન્ ભગવન્તં સમન્વેષતિ; અદ્રાક્ષીદ્ ઉરુબિલ્વાકાસ્યપો જટિલો ભગવન્તં સાધિકપૌરુષેણોદકસ્કન્ધેન પરિક્ષિપ્તં રેણુહતે ઽભ્યવકાશે ચંક્રમન્તમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: જીવસિ મહાશ્રમણ; જીવામિ કાશ્યપ; અધિરોહ મહાશ્રમણ; અધિરોક્ષ્યસિ મહાશ્રમણ એકવૃક્ષિકાં નાવમ્; અધિરોહામિ કાશ્યપ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં તદ્રૂપાન્ ઋદ્ધ્યાભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કુર્યાં યથા સમાહિતે ચિત્તે યથોદકમ્ એવ એકવૃક્ષિકાં નાવમ્ અધિરોહેયમ્; અથ ભગવાન્ તદ્રૂપન્ ઋદ્ધ્યાભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કરોતિ યથા સમાહિતે ચિત્તે યથોદકમ્ એવ એકવૃક્ષિકાં નાવમ્ અધિરોહતિ; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્ચર્યં યાવન્ મહર્દ્ધિકો મહાશ્રમણો મહાનુભાવઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અર્હન્

ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ અન્દ્ ઓf હિસ્ fઇવે હુન્દ્રેદ્ સ્તુદેન્ત્સ્
( ચ્પ્સ્ 25અ.1 ) અથ ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય ચેતસા ચિત્તં આજ્ઞાય ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં જટિલમ્ ઇદમ્ અવોચત્: નૈવ ત્વં કાશ્યપાર્હન્ નૈવાર્હત્વફલસાક્ષાત્ક્રિયાં સમાપન્નો નૈવાજાનાસ્ય્ અર્હત્વમાર્ગમ્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યૈતદ્ અભવત્: જાનાતિ મે મહાશ્રમણશ્ ચેતસા ચિત્તમ્; ઇતિ વિદિત્વા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: લભેયાહં મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેયમ્ અહં મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; અથ ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપમ્ આમન્ત્રયતે: અવલોકિતા તે કાશ્યપ પરિષન્ નો શ્રમણ; તેન હિ કાશ્યપ પરિષદં તાવદ્ અવલોકય; પરિષદવલોકનમ્ એવ સાધુ યથાપિતત્ ત્વાદૃશાનાં યશસ્વિનાં જ્ઞાતમનુષ્યાણામ્; અથોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો માણવકાન્ આમન્ત્રયતિ: અહં માણવકા મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યામિ; ભવન્તઃ કિં કરિષ્યન્તિ; યત્ કિઞ્ચિદ્ વયમ્ ઉપાધ્યાય પ્રજાનીમઃ સર્વં તદ્ ઉપાધ્યાયમ્ આગમ્ય; સચેદ્ ઉપાધ્યાયો મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યતિ તે વયમ્ ઉપાધ્યાયં પ્રવ્રજિતમ્ અનુપ્રવ્રજિષ્યામઃ; તેન હિ યૂયં માણવકા એતાન્ય્ અજિનાનિ વલ્કલાનિ દણ્ડકમણ્ડલૂનિ સ્રુગ્ભાજનાનિ નદ્યાં નૈરંજનાયાં પ્રક્ષિપત; એવમ્ ઉપાધ્યાય; ઇતિ તે માણવકા અજિનાનિ વલ્કલાનિ દણ્ડકમણ્ડલૂનિ સ્રુગ્ભાજનાનિ નદ્યાં નૈરંજનાયાં પ્રક્ષિપ્ય યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલસ્ તેનોપજગ્મુઃ; ઉપેત્યોરુબિલ્વાકાશ્યપં જટિલમ્ ઇદમ્ અવોચન્: ઉપાધ્યાય એવમ્ અસ્માભિઃ કૃતમ્; અસ્તિ કિંચિત્ કરણીયમ્; અથોરુબિલ્વાકાસ્યપો જટિલઃ પંચશતં જટિલમાણવકાન્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અવલોકિતા મે મહાશ્રમણ પરિષત્; લભેયાહં સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ( સ્બ્વ્ ઇ 229 ) ભિક્ષુભાવમ્; ચરેયમ્ અહં મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; લબ્ધવાન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; સા એવાસ્યાયુષ્મતઃ પ્રવ્રજ્યાભૂદ્ ઉપસંપદ્ ભિક્ષુભાવઃ
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf નદી- અન્દ્ ગયાકાશ્યપ wઇથ્ થેઇર્ ત્wઓ હુન્દ્રેદ્ અન્દ્ fઇfત્ય્ સ્તુદેન્ત્સ્
( ચ્પ્સ્ 25બ્.1 ) તેન ખલુ સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય નદીગયાકાશ્યપૌ ભ્રાતરાવ્ અર્ધતૃતીયશતપરિવારૌ નદ્યા નૈરંજનાયા અધસ્તાદ્ભાગેનાશ્રમપદે શામ્યેતે; અદ્રાષ્ટાં નદીગયાકાશ્યપૌ ભ્રાતરાવ્ અજિનાનિ વલ્કલાનિ દણ્ડકમણ્ડલૂનિ સ્રુગ્ભાજનાનિ નદ્યાં નૈરંજનાયામ્ ઉહ્યમાનાનિ; દૃષ્ટ્વા ચ કાશ્યપયોર્ એતદ્ અભવત્: મા હૈવાવયોઃ સબ્રહ્મચારિણાં કશ્ચિદ્ એવાદીનવો ભવિષ્યતિ રાજતો વા ચૌરતો વા અગ્નિતો વા ઉદકતો વા; યન્વ્ ચાવાં સબ્રહ્મચારિણો ઽન્વેષેવ; અથ નદીગયાકાશ્યપૌ ભ્રાતરાવ્ અન્વેષન્તાવ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં યેનોરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાશ્રમપદમ્ તેનોપજગ્મતુઃ; તેન સમયેનોરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો મુણ્ડઃ સંઘાટીપ્રાવૃતો ભગવતઃ પુરતો નિષણ્ણઃ ધર્મશ્રવણાય; અપશ્યતાં નદીગયાકાશ્યપૌ ભ્રાતરાવ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં જટિલં મુણ્ડં સંઘાટીપ્રાવૃતં ભગવતઃ પુરતો નિષણ્ણં ધર્મશ્રવણાય; દૃષ્ટ્વા ચોરુવિલ્વાકાસ્યપં જટિલમ્ ઇદમ્ ઊચતુઃ; એતત્ કાશ્યપ વરં નેદમ્; ઇદં કાશ્યપૌ વરં નૈતત્; અથ નદીગયાકાશ્યપયોર્ એતદ્ અભવત્: ન બતાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ નાવરં ધર્માખ્યાનં યત્રેદાનીં ઉરુબિલ્વાકાશ્યપો જટિલો જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ સ વિંશતિવર્ષશતિકો જાત્યા માગધકાનાં મનુષ્યાણાં સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો ઽર્હન્ સમ્મતઃ સ મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે દ્વિર્ અપિ પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપગતઃ; યન્વ્ આવામ્ અપિ મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યાં ચરેવ; ઇતિ વિદિત્વા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચતાં: લભેવહ્ય્ આવાં મહાશ્રમણ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેવ આવાં મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; અવલોકિતા વાં કાશ્યપૌ પરિષન્ નો મહશ્રમણ; તેન હિ કાશ્યપૌ પરિષદં તાવદ્ અવલોકયતામ્; પરિષદવલોકનમ્ એવ સાધુ યથાપિતદ્ યુષ્મદ્વિધાનાં યશસ્વિનાં જ્ઞાતમનુષ્યાણામ્; અથ નદીગયાકાશ્યપૌ ભ્રાતરૌ યેન સ્વકીયાશ્રમસ્ તેનોપજગ્મતુઃ; ઉપેત્ય સ્વકાન્ માણવકાન્ ઇદમ્ અવોચતામ્: આવાં માણવકા મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યાવઃ; ભવન્તઃ કિં કરિષ્યન્તિ; યત્ કિંચિદ્ વયમ્ ઉપાધ્યાયૌ પ્રજાનીમઃ સર્વં તદ્ ઉપાધ્યાયાવ્ આગમ્ય; સચેદ્ ઉપાધ્યાયૌ મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યતસ્ તે વયમ્ ઉપાધ્યાયૌ પ્રવ્રજિતાવ્ અનુપ્રવ્રજિષ્યામઃ; યસ્યેદાનીં માણવકાઃ કાલં મન્યધ્વે; અથ નદીગયાકાશ્યપૌ ( સ્બ્વ્ ઇ 230 ) ભ્રાતરાવ્ અર્ધતૃતીય્શતપરિવારૌ યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગ્મતુઃ; ઉપેત્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચતામ્; અવલોકિતા નૌ મહાશ્રમણ પરિષત્; લભેવહ્ય્ આવાં મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેવાવાં મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; લબ્ધવન્તૌ નદીગયાકાશ્યપૌ ભ્રાતરૌ ભગવતો બ્રહ્મચર્યમ્; સા એવાનયોર્ આયુષ્મન્તોઃ પ્રવ્રજ્યાભૂદ્ ઉપસંપદ્ ભિક્ષુભાવઃ
થે સેર્મોન્ અત્ ગયાશીર્ષ

( ચ્પ્સ્ 26.1 ) અથ ભગવાંસ્ તદ્ જટિલસહસ્રં પ્રવ્રાજયિત્વોપસંપાદયિત્વા યથાભિરમ્યમ્ ઉરુબિલ્વાયાં વિહૃત્ય યેન ગયા તેન ચાર્યાં પ્રક્રાન્તઃ; અનુપૂર્વેણ ચાર્યાં ચરન્ ગયામ્ અનુપ્રાપ્તઃ; વિહરતિ ગયાશીર્ષે ચૈત્યે સાર્ધં ભિક્ષુસહસ્રેણ સર્વૈઃ પુરાણજટિલૈઃ; તત્ર ભગવાંસ્ તદ્ ભિક્ષુસહસ્રં તૃભિઃ પ્રાતિહાર્યૈર્ અવવદતિ; ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યેણાદેશનાપ્રાતિહાર્યેણાનુશાસનીપ્રાતિહાર્યેણ; તત્રેદં ભગવત ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યમ્; અથ ભગવાંસ્ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે સ્વસ્મિન્ન્ આસને ઽન્તર્હિતઃ પૂર્વસ્યાન્ દિશ્ય્ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ચતુર્વિધમ્ ઈર્યાપથં કલ્પયતિ ચંક્રમતિ તિષ્ઠતિ નિષીદતિ શય્યાં કલ્પયતિ; તેજોધાતુમ્ અપિ સમાપદ્યતે; તેજોધાતું સમાપન્નસ્ય બુદ્ધસ્ય ભગવતો વિવિધાન્ય્ અર્ચીંષિ કાયાન્ નિશ્ચરન્તિ નીલાનિ પીતાનિ લોહિતાન્ય્ અવદાતાનિ માંજિષ્ઠાનિ સ્પટિકવર્ણાનિ; યમકાનિ ચ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયતિ; અધઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ; ઉપરિમાત્ કાયાચ્ છીતલા વારિધારાઃ સ્યન્દન્તે; ઉપરિમઃ કાયઃ પ્રજ્વલતિ; અધઃ કાયાચ્ છીતલા વારિધારાઃ સ્યન્દન્તે; એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમસ્યામ્ ઉત્તરસ્યાન્ દિશ્ય્; અથ ચતુર્દિશં ચતુર્વિધં વિવિધમ્ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શયિત્વા તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્; ઇદં તત્ર ભગવત ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યમ્; તત્રેદં ભગવત આદેશનાપ્રાતિહાર્યમ્; યુષ્માકં ભિક્ષવશ્ ચિત્તમ્ એવમ્; મન ઇદમ્; વિજ્ઞાનમ્ ઇદં; વિતર્કયતેદં મા વિતર્કયતેદમ્; મનસિકુરુતેદં; ન મનસિકુરુતેદમ્; પ્રજહતેદં; મા પ્રજહતેદમ્; ઇદં કાયેન સાક્ષાત્કૃત્વોપસંપદ્ય વિહરત; ઇદં તત્ર ભગવતા આદેશનાપ્રાતિહાર્યમ્; તત્રેદં ભગવતો ઽનુશાસનીપ્રાતિહાર્યમ્; સર્વં ભિક્ષવઃ આદીપ્તં; કિં ચ સર્વમ્ આદીપ્તં; ચક્ષુર્ આદીપ્તં રૂપં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનં ચક્ષુઃસંસ્પર્શઃ; યદ્ અપિ ચક્ષુઃસંસ્પર્શપ્રત્યયમ્ આધ્યાત્મમ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખમ્ અસુખં વા તદ્ અપ્ય્ આદીપ્તં; એવં શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયો મન આદીપ્તમ્; આદીપ્તં મનોવિજ્ઞાનં મનઃસંસ્પર્શઃ; યદ્ અપિ મનઃસંસ્પર્શપ્રત્યયમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 231 ) અધ્યાત્મમ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખમ્ અસુખં વા તદ્ અપ્ય્ આદીપ્તં; કેનાદીપ્તં; રાગાગ્નિના દ્વેષાગ્નિના મોહાગ્નિના; આદીપ્તં જાતિજરાવ્યાધિમરણપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ; આદિપ્તં દુઃખેનેતિ; ઇદં તત્ર ભગવતો ઽનુશસનીપ્રાતિહાર્યમ્; અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે તસ્ય ભિક્ષુસહસ્રસ્યાનુપાદાયાસ્રવેભ્યશ્ ચિત્તં વિમુક્તં
થે fઇર્સ્ત્ અનોઉન્ચેમેન્ત્ ઓf થે બિર્થ્ ઓf અ ગ્રેઅત્ મન્
( ચ્પ્સ્ 27અ.1 ) અથ ભગવાન્ ગયાયાં ગયાશીર્ષે ચૈત્ય એવ વિહરતિ સાર્ધં ભિક્ષુસહસ્રેણ સર્વૈઃ પુરાણજટિલૈઃ સર્વૈશ્ ચાર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ કૃતકરણીયૈર્ અવહૃતભારૈર્ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થૈઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનૈઃ સમ્યગાજ્ઞયા સુવિમુક્તચિત્તૈઃ; અશ્રૌષૂ રાજ્ઞો માગધસ્ય શ્રૈણ્યસ્ય બિંબિસારસ્ય પૌરુષેયા જનપદાન્ અન્વાહિણ્ડન્તઃ; શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઽનુહિમવત્પાર્શ્વે નદ્યા ભાગિરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્યર્ષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે; સ બ્રાહ્મણૈર્ નિમિત્તિકૈર્ વિપંચનકૈર્ વ્યાકૃતઃ; સચેદ્ અગારમ્ અધ્યાવત્સ્યતિ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી ચતુરન્ત્યાં વિજેતા ધાર્મિકો ધર્મરાજા સપ્તરત્નસમન્વાગતઃ; તસ્યૈવંરૂપાણિ સપ્ત રત્નાનિ ભવિષ્યન્તિ તદ્યથા ચક્રરત્નં હસ્તિરત્નં અશ્વરત્નં મણિરત્નં સ્ત્રીરત્નં ગૃહહપતિરત્નં પરિણાયકરત્નમ્ એવ સપ્તમમ્; પૂર્ણં ચાસ્ય ભવિષ્યતિ સહસ્રં પુત્રાણાં શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનામ્; સ ઇમાં સમુદ્રપર્યન્તાં મહાપૃથિવીમ્ અખિલામ્ અકણ્ટકામ્ અનુત્પાતામ્ અદણ્ડેનાશસ્ત્રેણ ધર્મેણ સમેનાભિનિર્જિત્યાધ્યવત્સ્યતિ; સચેત્ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયાગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ તથાગતો ભવિષ્યત્ય્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; શ્રુત્વા ચ પુનર્ યેન રાજા માગધઃ શ્રૈણ્યો બિંબિસારસ્ તેનોપજગ્મુઃ; ઉપેત્ય રાજાનં માગધં શ્રૈણ્યં બિંબિસારમ્ ઇદમ્ અવોચન્: યત્ ખલુ દેવ જાનીયાઃ; ઇહ વયમ્ અશ્રૌષ્મ દેવસ્ય જનપદાન્ અન્વાહિણ્ડન્તઃ; શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઽનુહિમવત્પાર્શ્વે નદ્યા ભાગિરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્યર્ષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે; સ બ્રાહ્મણૈર્ નિમિત્તિકૈર્ વિપંચનકૈર્ વ્યાકૃતઃ; સચેદ્ અગારમ્ અધ્યાવત્સ્યતિ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી ચતુરન્ત્યાં વિજેતા પૂર્વવદ્ યાવદ્ પરિણાયકરત્નમ્ એવ સપ્તમમ્; પૂર્ણં ચાસ્ય ભવિષ્યતિ સહસ્રં પુત્રાણાં પૂર્વવદ્ યાવદ્ ધર્મેણ સમેનાભિનિર્જિત્યાધ્યવત્સ્યતિ; સચેત્ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય પૂર્વવદ્ યાચદ્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; તં દેવો ઘાતયતુ; ( સ્બ્વ્ ઇ 232 ) મ્ #### ગ્રામણ્ય શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઽનુહિમવત્પાર્શ્વે નદ્યા ભાગિરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્યર્ષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે પૂર્વવદ્ યાવત્ સચેદ્ અગારમ્ અધ્યાવત્સ્યતિ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી પૂર્વવદ્ યાવદ્ ધર્મેણ સમેનાભિનિર્જિત્યાધ્યવત્સ્યતિ; પુર્વવદ્ યાવત્ સચેત્ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયાગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ તથાગતો ભવિષ્યત્ય્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; તં દેવો ઘટયિતુ; મ્ ### મા ગ્રામન્ય એવં વોચત; તત્ કસ્ય હેતોઃ; ( ચ્પ્સ્ 27અ.14 ) મા ગ્રામન્ય શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઇતિ પૂર્વવદ્ યાવત્ સચેત્ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી અનુયાત્રકા અસ્ય ભવિષ્યામઃ; અથ રાજા માગધઃ શ્રૈણ્યો બિંબિસાર ઉપરિ પ્રાસાદતલગતઃ પંચાયાચનવસ્તૂન્ય્ આયાચતે; અહો બતાયં મમ વિજિતે તથાગત ઉત્પદ્યેતાર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; તં ચાહં દર્શનાયોપસંક્રમયેયમ્; ઉપસંક્રાન્તસ્ય ચ મે ધર્મં દેશયેત્; તં ચાહં ધર્મં આજાનીયાં; આજ્ઞાતધર્મસ્ય ચ મે શિક્ષાં પ્રજ્ઞાપયેત્; યચ્ ચાહં તાં શિક્ષાં સમાદાય વસેયમ્; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે; એષ ભિક્ષવો રાજા માગધઃ શ્રૈન્યો બિંબિસાર ઉપરિ પ્રાસાદતલગતઃ પંચાયાચનવસ્તૂન્ય્ આયાચતે: અહો બતાયં મે વિજિતે તથાગત ઉત્પદ્યેતાર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; તં ચાહં દર્શનાયોપસંક્રમયેયમ્; ઉપસંક્રાન્તસ્ય ચ મે ધર્મં દેશયેત્; તં ચાહં ધર્મં આજાનીયાં; આજ્ઞાતધર્મસ્ય ચ મે શિક્ષાં પ્રજ્ઞાપયેત્; યચ્ ચાહં તાં શિક્ષાં સમાદાય વસેયમ્
થે બુદ્ધ ઇન્ મગધ. થે ઇન્વિતતિઓન્ ઓf બિમ્બિસાર

( ચ્પ્સ્ 27બ્.1 ) અશ્રૌષૂ રજ્ઞો માગધસ્ય શ્રૈણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય પૌરુષેયા જનપદાન્ અન્વાહિણ્ડન્તઃ: શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઽનુહિમવત્પાર્શ્વે નદ્યા ભાગિરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્યર્ષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે; સ બ્રાહ્મણૈર્ નિમિત્તિકૈર્ વિપંચનકૈર્ વ્યાકૃતઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; સ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયાગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ગયાયાં વિહરતિ ગયાશીર્ષે ચૈત્યે સાર્ધં ભિક્ષુસહસ્રેણ સર્વૈઃ પુરાણજટિલૈઃ સર્વૈશ્ ચાર્હદ્ભિઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 233 ) ક્ષીણાસ્રવૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ કૃતકરણીયૈર્ અવહૃતભારૈર્ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થૈઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનૈઃ સમ્યગાજ્ઞયા સુવિમુક્તચિત્તૈઃ; શ્રુત્વા ચ પુનર્ યેન રાજા માગધઃ શ્રૈણ્યો બિમ્બિસારસ્ તેનોપજગ્મુઃ; ઉપેત્ય રાજાનં માગધં શ્રૈણ્યં બિમ્બિસારમ્ ઇદમ્ અવોચન્: યત્ ખલુ જાનીયાઃ; ઇહ વયં અશ્રૌષ્મ દેવસ્ય જનપદાન્ અન્વાહિણ્ડન્તઃ: યઃ શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; સ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયાગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ગયાયાં ગયાશીર્ષે ચૈત્યે એવ વિહરતિ સાર્ધં ભિક્ષુસહસ્રેણ સર્વૈઃ પુરાણજટિલૈઃ સર્વૈશ્ ચાર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ સમ્યગાજ્ઞયા સુવિમુક્તચિત્તૈઃ; તન્ દેવઃ પર્યુપાસીત; એવં દેવઃ ### ભવિષ્યતિ; અથ રાજા માગધઃ શ્રૈણ્યો બિંબિસારો ઽન્યતમં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: એહિ ભોઃ પુરુષ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમ; ઉપેત્યાસ્માકં વચનેન ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દસ્વ; અલ્પાબાધતાં ચ પૃચ્છાલ્પાતઙ્કતાં ચ લઘૂત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચાનવદ્યતાં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ; એવં ચ વદ; આગચ્છતુ ભગવાન્ રાજગૃહમ્; અહં ભગવન્તં યાવજ્જીવમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન; એવં દેવેતિ સ પુરુષો રાજ્ઞો માગધસ્ય શ્રૈણ્યસ્ય બિંબિસારસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્; એકાન્તનિષણ્ણઃ સ પુરુષો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: રાજા ભદન્ત માગધઃ શ્રૈણ્યો બિંબિસારો ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દત્ય્ અલ્પાબાધતાં ચ પૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં ચ પૂર્વવદ્ યાવત્ સ્પર્શવિહારતાં ચ; સુખી ભવતુ પુરુષ રાજા માગધઃ શ્રૈણ્યો બિંબિસારસ્ ત્વં ચ
થે વિસિત્ ઓf બિંબિસાર. ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ અન્દ્ થે બુદ્ધ
( ચ્પ્સ્ 27બ્.14 ) રાજા ભદન્ત માગધઃ શ્રૈણ્યો બિંબિસાર એવં વદતિ: આગચ્છતુ ભગવાન્ રાજગૃહમ્; અહં ભગવન્તં યાવજ્જીવમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન; અધિવાસયતિ ભગવાંસ્ તસ્ય પુરુષસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ સો પુરુષો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ; ( ચ્પ્સ્ 27ચ્.1 ) અથ ભગવાન્ મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં ભિક્ષુસહસ્રેણ સર્વૈઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 234 ) પુરાણજટિલૈઃ સર્વૈશ્ ચાર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ કૃતકરણીયૈર્ અવહૃતભારૈર્ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થૈઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનૈઃ સમ્યગાજ્ઞયા સુવિમુક્તચિત્તૈર્ માગધેષુ જનપદેષુ ચર્યાં ચરન્ યેન યષ્ટિવનં સુપ્રતિષ્ઠિતો માગધકાનાં ચૈત્યસ્ તેન ચર્યાં પ્રક્રાન્તઃ; અથ ભગવાન્ સુપ્રતિષ્ઠિતં ચૈત્યં અનુપ્રાપ્તો યષ્ટિવને સુપ્રતિષ્ઠિતે વિહરતિ માગધકાનાં ચૈત્યે; અશ્રૌષીદ્ રાજા માગધઃ શ્રૈન્યો બિંબિસારઃ; ભગવાન્ મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં ભિક્ષુસહસ્રેણ સર્વૈઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ સમ્યગાજ્ઞયા સુવિમુક્તચિત્તૈર્ માગધેષુ જનપદેષુ ચર્યાં ચરન્ યેન યષ્ટિવનં સુપ્રતિષ્ઠિતો માગધકાનાં ચૈત્યસ્ તેનાનુપ્રાપ્તો યષ્ટિવને વિહરતિ માગધકાનાં ચૈત્યે
fઓલ્. 513ff. fઇર્સ્ત્ એદ્. ઇન્ મ્સ્વ્ ઇવ્ 213ff.
ઉદ્દાનમ્:
કૌણ્ડિન્યો નન્દીપાલશ્ ચ મોદકા ઉદકં પિબેત્ ।
પૂપકો મધુવાસિષ્ઠો વિનયાગ્રં ગણિતેન ચ ॥
કરકઃ કલભુશ્ ચૈવ વિશ્વભુગ્ વનરથેન ચ ।
છત્રં કીતશિરામૈત્રી તથા ઘણ્ટેન ઘોષિતા ॥
યદા આયુષ્મતા કૌણ્ડિન્યેન સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ <ઇતિ> ભગવતા સઙ્ઘાટીધ્વજધારિણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ, તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા કૌણ્ડિન્યેન કર્મ કૃતમ્ યેન ભગવતા સઙ્ઘાટીધ્વજધારિણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ?
ભગવાન્ આહ: કૌણ્ડિન્યેન ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; કૌણ્ડિન્યેનૈવ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 2 ) અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
સ્તોર્ય્ ઓf કૌણ્ડિન્ય

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ, વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; *સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ કરકચ્છેદકે પર્વતે; યાવદ્ અપરેણ સમયેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય, પાત્રચીવરમ્ આદાય વારાણસીં પ્રવિશતિ; પઞ્ચમાત્રાણિ ચ ગોષ્ઠિકશતાનિ નિર્ગચ્છન્તિ; અદ્રાક્શુસ્ તે ગોષ્ઠિકાસ્ તં બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતમ્, અશિત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગત્રમ્, વ્યામપ્રભાલઙ્કૃતં, સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભમ્, જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્; સહદર્શનાચ્ ચ પ્રસાદજાતાઃ સઞ્જલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: ભવન્તો ઽસ્માભિર્ અસ્ય સકાશે પ્રવ્રજિતવ્યમ્ ઇતિ; તેષામ્ એવં કૃતસઙ્કેતાનાં કેચિન્ મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણાહ્; કેચિદ્ દેશાન્તરં ગતાઃ; કેચિત્ કાલધર્મેણ સંયુક્તાઃ; ષોદશજનાઃ પરિશિષ્ટાઃ; તે કર<ક>ચ્છેદકં પર્વતં ગત્વા કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સકાશે પ્રવ્રજિતાઃ; તે તત્ર ધ્યાનાધ્યયનયોગેનાવસ્થિતાઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા ઇન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિઃ ઋષિવદને મૃગદાવે નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતહ્; તેષાં દેવતાભિર્ આરોચિતમ્: ભવન્તઃ કાશ્યપઃ પરિનિર્વૃતઃ; સપ્તાહપરિનિર્વૃતસ્ય ચાસ્ય શાસનમ્ અન્તર્હિતમ્; કિં યૂયમ્ અફલકંબુકા પુરતસ્તિષ્ઠત ઇતિ; તે શ્રુત્વા અકૃતકાર્યત્વાન્ મહતા દુઃખેનાભ્યાહતાહ્; પઞ્ચ સહશ્રવણાદ્ એવ કરકચ્છેદકાત્ પર્વતાદ્ અવતીર્ય વારાણસીં પ્રવિષ્ટાઃ; ષડ્ભિસ્ તેનૈવ સંવેગેન વીર્યમ્ અવલમ્બ્ય પ્રત્યેકબોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા; પઞ્ચ પશ્ચાદ્ અવતીર્ય વારાણસીં પ્રવેષ્ટુમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 3 ) આરબ્ધાઃ; યાવચ્ છકટસાર્થો નિર્ગચ્છતિ; એકસ્ય શાકટિકસ્ય બલીવર્દા દુર્બલાઃ; સ તાન્ પ્રતોદયષ્ટ્યા ભૂયો તાડયતિ; દુર્બલપ્રાણત્વાન્ ન શક્નુવન્તિ ગન્તુમ્; સ ચ શાકટિકસ્ તસ્ય શકટસાર્થસ્યાગ્રતો યાયી; સ તૈર્ ભિક્ષુભિર્ ઉક્તઃ: ભોઃ શાકટિક તવેમે બલીવર્દા દુર્બલાઃ; કિમ્ એતાન્ પ્રતોદયષ્ટ્યા ભૂયોભૂયસ્ તાડયસિ? યદિ ન શક્નુવન્તિ ગન્તુમ્, વિસ્રબ્ધગતિપ્રચારતયા પૃષ્ઠતો ઽનુગચ્છેતિ; સ કથયતિ: મમાગ્રતો ગચ્છતો ન શક્યમ્ અનેન શકટસાર્થેન સાર્ધં ગન્તુમ્; યદ્ય્ અહં પૃષ્ઠતો ઽનુગચ્છામિ, નૂનમ્ અયં શકટસાર્થો છોરયિત્વા ગચ્છતીતિ; તે શાકટિકસ્યાન્તિકે અસદ્વિકલ્પસંજ્ઞનિતવૈમુખ્યાઃ પરસ્પરં કથયન્તિ: ભવન્તઃ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે પરિનિર્વૃતે વયં વિલમ્બિતા ઇત્ય્ અનેનાસ્માકમ્ એષા ચોદના કૃતા; યન્ નુ વયં વીર્યમ્ આરભેમહિ; ઇતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષન્તે:
યદ્ય્ અપ્ય્ અન્તર્હિતો ધર્મઃ કાશ્યપસ્ય મહામુનેઃ ।
વીર્યં ન સ્રંસયિષ્યામઃ સમ્યક્સંબુદ્ધદેશિતમ્ ॥
પરિક્ષયં ન યાસ્યન્તિ યદ્ય્ અપ્ય્ અસ્માકમ્ આસ્રાવાઃ ।
શ્રાવકાગ્રા ભવિષ્યામઃ શાક્યસિંહસ્ય તાયિનઃ ॥ ઇતિ;
તે વારાણસીં પ્રવિશ્ય પિણ્ડપાતં ચરિત્વા પુનર્ અપિ કરકચ્છેદકં પર્વતં ગત્વા ધ્યાનાધ્યયનયોગેનાવસ્થિતાઃ; તેષાં ચત્વારઃ કાલગતાઃ; એકો ઽવસ્થિતઃ; સ ઉત્સુક ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: અયમ્ એવ સ કરકચ્છેદકઃ પર્વતો યત્ર મયા કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પર્યુપાસિતઃ; દૃષ્ટશ્ ચ તસ્ય વિંશતિભિક્ષુસહરાણામ્ એકઃ ( અ 425બ્ ) સકલજમ્બૂદ્વીપે ઽપિ સઙ્ઘાટીધ્વજધારીતિ; સ પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યન્ મયા ભગવતિ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે યાવદાયુર્ બ્રહ્મચર્યં ચરિતમ્; ન કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ; અનેનાહં કુશલમૂલેન યો ઽસૌ ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન ઉત્તરો નામ માણવો વ્યાકૃતઃ, ભવિષ્યસિ ત્વં માણવ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતઃ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ ઇતિ; તસ્યાહં શાસને પ્રવ્રજ્ય તત્પ્રથમતઃ સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ્; માં ચ ભગવાન્ શાક્યમુનિઃ સઙ્ઘાટીધ્વજધારિણામ્ અગ્રં નિર્દિશેદ્ ઇતિ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ તેન કાલેન સમયેન ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય વિંશતિભિક્ષુસહરાણામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 4 ) સકલજમ્બૂદ્વીપે એકો ભિક્ષુર્ અવશિષ્ટઃ સઙ્ઘાટીધ્વજધારી, યેન તત્કરકચ્છેદકે પર્વતે પ્રણિધાનં કૃતમ્, એષ એવાસૌ કૌણ્ડિન્યો ભિક્ષુઃ; તત્પ્રણિધાન્વશાદ્ એતર્હિ ભગવતા સઙ્ઘાટીધ્વજધારિણામ્ અગ્રતાયાં નિર્દિષ્ટઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
યદા ભગવતા આયુષ્મતઃ કૌણ્ડિન્યસ્ય આકાર્યાકાર્ય ધર્મો દેશિતઃ, આજ્ઞાતસ્ તે કૌણ્ડિન્ય ધર્મઃ? આજ્ઞતો ભગવન્; આજ્ઞતસ્ તે કૌણ્ડિન્ય ધર્મઃ? આજ્ઞતસ્ સુગત, ઇતિ, તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતઃ સર્વસંશયછેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યેન કર્મ કૃતં યેનાસ્ય ભગવતા આકાર્યાકાર્ય ધર્મો દેશિતઃ, આજ્ઞાતસ્ તે કૌણ્ડિન્ય ધર્મઃ? આજ્ઞતો ભગવન્; આજ્ઞતસ્ તે કૌણ્ડિન્ય ધર્મઃ? આજ્ઞતસ્ સુગત ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કૌણ્ડિન્યેનૈવ ભિક્ષવો ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્.
સ્તોર્ય્ ઓf કાશિસુન્દરક (ક્ષાન્તિવાદિન્)
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf કૌણ્ડિન્ય)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ, ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સો ઽપરેણ સમયેન દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ દેવી આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ, અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે, કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ; અમાત્યાઃ ઊચુઃ: દેવ આચરિતં મધ્યદેશે યો ઽભિરૂપો ભવતિ પ્રાસાદિકઃ સ સુન્દર ઇત્ય્ ઉચ્યતે; અયં ચ દારકઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ, કાશિરાજસ્ય ચ પુત્રઃ; ભવતુ દારકસ્ય કાશિસુન્દર ઇતિ નામેતિ; તસ્ય કાશિસુન્દર ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્; કાશિસુન્દરો દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અઙ્ગધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ( અ 426અ ) મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્; અષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે ક્ષીરેણ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 5 ) દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેન અન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્.

ભૂયો ઽપિ રાજ્ઞઃ ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ દેવી આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; યસ્મિન્ન્ એવ દિવસે વારાણસ્યાં પૌરજાનપદાનાં મહાન્ કલિર્ ઉત્પન્નઃ; તસ્યાપિ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે, કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ; અન્તઃપુરજનઃ કથયતિ: દેવ અસ્ય જન્મનિ વારાણસ્યાં પૌરજાનપદાનાં મહાન્ કલિર્ અભૂત્; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય કલિભૂર્ ઇતિ નામેતિ; રાજા બ્રહ્મદત્તઃ ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ; કાશિસુન્દરઃ કુમારઃ પશ્યતિ પિતરં ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયન્તમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: અહમ્ અપિ પિતુર્ અત્યયાદ્ રાજા ભવિષ્યામિ; અહમ્ અપિ ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયિત્વા નરકપરાયણો ભવિષ્યામિ; યન્ન્વ્ અહમ્ અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજેયમ્ ઇતિ; સ પિતુસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: તાત અનુજાનિષ્વ, પ્રવ્રજામ્ય્ અગારાદ્ અનગારિકામ્ ઇતિ; સ કથયતિ: પુત્ર યસ્યાર્થે યજ્ઞા ઇજ્યન્તે, હોમા હૂયન્તે, તપાંસિ તપ્યન્તે, તત્ તવ કરતલગતં રાજ્યમ્; કસ્યાર્થે અપાસ્ય પ્રવ્રજસીતિ; સ ગાથાં ભાષતે:
વરં વને વલ્કલચીરવાસસા ફલાશિના વ્યાડમૃગૈઃ સહોષિતમ્ ।
ન રાજ્યહેતોર્ વધબન્ધતાડનં બુધેન કર્તું પરલોકભીરુણા ॥ ઇતિ;
રાજ કથયતિ; યત્ ખલુ કુમાર જાનીયાસ્ ત્વમ્ અસ્માકમ્ એકપુત્રઃ પ્રિયો મનાપઃ ક્ષાન્તો ઽપ્રતિકૂલઃ; મરણેન તે વયમ્ અકામકા વિયુજ્યેમ; ન તુ જીવન્તં પરિત્યક્ષ્યામઃ; કાશિસુન્દરઃ કુમારઃ કથયતિ; તાત સચેદ્ અનુજ્ઞાસ્યસીત્ય્ એવં કુશલમ્; નો ચેદ્ અનુજ્ઞાસ્યસિ, અદ્ય ન ભોક્ષ્યે, ન પાસ્યામીતિ; તત્ર કાશિસુન્દરઃ કુમારઃ એકમ્ અપિ ભક્તચ્છેદમ્ અકાર્ષીદ્, દ્વૌ, ત્રીન્, યાવદ્ ષડ્ ભક્તચ્છેદાન્ અકાર્ષીત્; અથ રાજ બ્રહ્મદત્તઃ કાશિસુન્દરં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ( સ્બ્વ્ ઇઇ 6 ) યત્ ખલુ તાત કુમાર જાનીયા દુશ્ચરં બ્રહ્મચર્યમ્, દુષ્કરં પ્રાવિવેક્યં, દુરભિરમમ્ એકત્વે, દુરભિસંબુધાન્ય્ અરણ્યવનપ્રસ્થાનિ, પ્રાન્તાનિ શયનાસનાન્ય્ અધ્યાવસ્તુમ્, દુઃખમ્ એકાકિનો ઽરણ્યે વાસઃ; યાવજ્જીવં તે વ્યાડમૃગૈઃ સહ વસ્તવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે પરદત્તભોજિનો ભવિતવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે માનુષકેભ્યઃ કામેભ્યઃ આવરણં કર્તવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે માનુષિકાભ્યો રતિક્રીડાભ્ય આવરણં કર્તવ્યમ્; એહિ ત્વં તાત કુમાર ઇહૈવ સ્થિતો યૌવરાજ્યં કારય; કામાંશ્ ચ પરિભુંક્ષ્વ;
દાનાનિ ચ દેહિ પુણ્યાનિ ચ કુરુ; એવમ્ ઉક્ત કાશિસુન્દરઃ કુમારસ્ તૂષ્ણીમ્.
અથ રાજા બ્રહ્મદત્તઃ અન્તઃપુરમ્ અમાત્યાન્ પૌરોહિતાંશ્ ચોદ્યોજયતિ; અઙ્ગ તાવદ્ ભવન્તઃ કુમારમ્ ઉત્થાપયત; એવં દેવેત્ય્ અન્તઃપુરામાત્યપૌરોહિતા યેન કાશિસુન્દરઃ કુમારસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય કાશિસુન્દરં કુમારં ઇદમ્ અવોચન્: યત્ ખલુ ( અ 426બ્ ) તાત કુમાર જાનીયાસ્, ત્વં હિ સુકુમારઃ સુખૈષી; ન ત્વં જ્ઞાતા દુઃખસ્ય; દુશ્ચરં બ્રહ્મચર્યમ્; દુષ્કરં પ્રાવિવેક્યં, દુરભિરમમ્ એકત્વે, દુરભિસંબુધાન્ય્ અરણ્યવનપ્રસ્થાનિ, પ્રાન્તાનિ શયનાસનાન્ય્ અધ્યાવસ્તુમ્, દુઃખમ્ એકાકિનો ઽરણ્યે વાસઃ; યાવજ્જીવં તે વ્યાડમૃગૈઃ સહ વસ્તવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે પરદત્તભોજિનો ભવિતવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે માનુષકેભ્યઃ કામેભ્યઃ આવરણં કર્તવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે માનુષિકાભ્યો રતિક્રીડાભ્ય આવરણં કર્તવ્યમ્; એહિ ત્વં તાત કુમાર ઇહૈવ સ્થિતો યૌવરાજ્યં કારય; કામાંશ્ ચ પરિભુંક્ષ્વ;

દાનાનિ ચ <દેહિ પુણ્યાનિ ચ> કુરુ; એવમ્ ઉક્ત કાશિસુન્દરઃ કુમારસ્ તૂષ્ણીમ્.
અથ રાજા બ્રહ્મદત્તઃ કાશિસુનદ્રસ્ય કુમારસ્ય પાંસુક્રીડનકામાત્યપુત્રાન્ પૌરોહિતપુત્રાન્ અન્યાંશ્ ચ કુમારાણ્ ઉદ્યોજયતિ; અઙ્ગ તાવદ્ કુમારકાઃ કાશિસુન્દરં કુમારમ્ ઉત્થાપયત; અથામાત્યપુત્રાઃ પુરોહિતપુત્રાઃ કુમારાશ્ ચ રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય,
યેન કાશિસુન્દરઃ કુમારસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય કાશિસુન્દરં કુમારં ઇદમ્ અવોચન્: યત્ ખલુ સોમ્ય કુમાર જાનીયાસ્ ત્વં હિ સુકુમારઃ સુખૈષી; ન ત્વં જ્ઞાતા દુઃખસ્ય; દુશ્ચરં બ્રહ્મચર્યમ્; દુષ્કરં પ્રાવિવેક્યં, દુરભિરમમ્ એકત્વે; દુરભિસંબુધાન્ય્ અરણ્યવનપ્રસ્થાનિ, પ્રાન્તાનિ શયનાસનાન્ય્ અધ્યાવસ્તુમ્, દુઃખમ્ એકાકિનો ઽરણ્યે વાસઃ; યાવજ્જીવં તે વ્યાડમૃગૈઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 7 ) સહ વસ્તવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે પરદત્તભોજિનો ભવિતવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે માનુષકેભ્યઃ કામેભ્યઃ આવરણં કર્તવ્યમ્; યાવજ્જીવં તે માનુષિકાભ્યો રતિક્રીડાભ્યઃ આવરણં કર્તવ્યમ્; એહિ ત્વં સોમ્ય કુમાર ઇહૈવ સ્થિતો યૌવરાજ્યં કારય; કામાંશ્ ચ પરિભુંક્ષ્વ; દાનાનિ <ચ> દેહિ; પુણ્યાનિ ચ કુરુ; એવમ્ ઉક્ત કાશિસુન્દરઃ કુમારસ્ તૂષ્ણીમ્.
અથામાત્યપુત્રાઃ પુરોહિતપુત્રાઃ ચ યેન રાજા બ્રહ્મદત્તસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય રાજાનં બ્રહ્મદત્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: અનુજાનીહિ દેવ સોમ્યં કાશિસુન્દરં કુમારમ્; કિં હિ મૃતેન કરિષ્યસિ? વિજ્ઞપ્રશસ્તા હિ પ્રવ્રજ્યા; સચેદ્ અભિરંસ્યસે, જીવન્તમ્ એનં દ્રક્ષ્યસિ; નો ચેદ્ અભિરંસ્યસે, પુનર્ આવર્તિકા હિ ઋષયો ભવન્તિ; કાન્યા પુત્રસ્ય ગતિર્, અન્યત્ર માતાપિતૃભ્યામ્.
રાજા બ્રહ્મદત્તઃ કથયતિ: કુમારકા યદ્ય્ એવમ્, અનુજ્ઞતો ભવતુ; અથામાત્યપુત્રાઃ પુરોહિતપુત્રાઃ કુમારાશ્ ચ યેન કાશિસુન્દરઃ કુમારસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય કાશિસુન્દરં કુમારં ઇદમ્ અવોચન્: યત્ ખલુ સોમ્ય કુમાર જાનીયાઃ, અનુજ્ઞતો ઽસિ રાજ્ઞા પ્રવ્રજ્યાયૈ, યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે:
અથ કાશિસુન્દરઃ કુમારઃ મણ્ડાનુપૂર્વીં કૃત્વા કાયસ્ય સ્થામ ચ બલં ચ વીર્યં ચ સઞ્જન્ય વારાણસ્યાઃ ચ નિષ્ક્રમ્ય ઋષીણાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તેનોદ્યચ્છમાનેન, વ્યાયચ્છમાનેન, કામેષુ વૈરગ્યં કૃત્વા મૈત્રી સમધિગતા; સો ઽત્યન્તં સત્વેષુ દયાવાન્ સંવૃત્તઃ; તસ્યૈતયા મત્ર્યા વ્યાડમૃગા અપ્ય્ આશ્રમપદે વિશ્વાસમ્ આપદ્યન્તે; નાપરાધ્યન્તે; તસ્ય ક્ષાન્તિવાદી ક્ષાન્તીવાદીતિ સંજ્ઞાસંવૃત્તા; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ( અ 427અ ) રાજા બ્રહ્મદત્તઃ કાલગતઃ; કલભૂ રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; સ ધર્માધર્મેણ <રાજ્યં> કારયતિ; ક્ષાન્તિવાદી ઋષિઃ કથયતિ: ઉપાધ્યાય મમાન્નપાનાભિવર્જિતમ્; ન શક્નોમ્ય્ આરણ્યકાભિર્ ઓષધીભિર્ યાપયિતુમ્; ગ્રામાન્તં સમવસરામીતિ; કથયતિ: વત્સ ગ્રામે વારણ્યે <વા> વસતો ઋષિણો રક્ષિતવ્યાણ્ય્ એવેન્દ્રિયાણિ; ગચ્છ વારાણસીસામન્તકમ્; ગત્વા શાખાપર્ણકુટીરકાણિ કૃત્વા વાસં કલ્પયેતિ; સ ઉપાધ્યાયાલ્ લબ્ધાનુજ્ઞો વારાણસીં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 8 ) ગત્વા શાન્તવિહારસમન્વેષણયા ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમન્ન્ અનુપૂર્વેણ પિતુઃ સન્તકમ્ ઉદ્યાનં ગતઃ; તેન તસ્મિન્ પર્યટતા શાન્તઃ પ્રદેશો દૃષ્ટઃ; સ તત્રાવસ્થિતઃ.
યાવદ્ અપરેણ સમયેન કલભૂ રાજા સંપ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે સંપુષ્પિતેષુ પાદપેષુ હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકશારિકાકોકિલજીવઞ્જીવકોન્નાદિતે વનષણ્ડે અન્તઃપુરસહીયઃ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; સ તત્રોદ્યાને સુખમ્ અનુભૂય ખેદમ્ આપન્નો મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; પુષ્પફલલોલુપો માતૃગ્રામસ્ તસ્મિન્ન્ ઉદ્યાને ઇતશ્ ચ અમુતશ્ ચ પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યન્તિ ક્ષાન્તિવાદિનમ્ ઋષિમ્ એકાન્તે શાન્તેર્યાપથે નિષણ્ણમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ગૌરવાપ્યાયિતચિત્તસન્તત્યઃ તસ્ય ઋષેઃ પ્રણામં કૃત્વા પરિવાર્યાવસ્થિતાઃ; ક્ષાન્તિવાદી ઋષિસ્ તાસ્ સ્ત્રિયો શાન્તતરેણેર્યાપથેન ધર્મં દેશયિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ કલભૂ રાજા નિદ્રાક્લમં પ્રતિવિનોદ્ય પ્રબુદ્ધો ન પશ્યત્ય્ અન્તઃપુરજનમ્; સ ખડ્ગમ્ આદાય યુવતિજનં સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યતિ ક્ષાન્તિવાદિનં રિષિં પરિવાર્ય અવસ્થિતાઃ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ઈર્ષ્યાજનિતક્રોધપર્યાકુલીકૃતાત્મભાવઃ તસ્ય રિષેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; માતૃગ્રામો રાજ્ઞઃ સકાશમ્ અવસ્થાનં દૃષ્ટ્વા સન્ત્રસ્તો વિદ્રુતઃ; રાજા સાવષ્ટમ્ભં ક્ષાન્તિવાદિનમ્ ઉવાચ: ભોઃ પુરુષ, કસ્ ત્વં? સ કથયતિ: ક્ષાન્તિવાદી; કલભૂ રાજા કથયતિ: મયિ વિકુપિતે ક્ષાન્તિવાદિનમ્ આત્માનં પ્રતિજાનીષે? ઇદાનીં ક્ષાન્તિવાદી વા ભવાન્ ન વેતિ તેન તસ્ય હસ્તૌ છિન્નૌ; ભૂયઃ પૃચ્છતિ; કો ભવાન્ ઇતિ; સ કથયતિ, ક્ષાન્તિવાદી; તેન તસ્ય પાદૌ છિન્નૌ; સ છિદ્યમાનેષ્વ્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગેષુ ગાથાં ભાષતે:
યદિ તિલશતમ્ અપિ કૃત્વા ક્ષેપ્સ્યસે કાયમ્ ઉર્વ્યામ્
ન ત્યજામિ ક્ષાન્તિં તિલશતો ઽપિ ચૂર્ણિતગાત્રઃ ।
યસ્ય મમ શુભા મૈત્રી ચેતસિ પરિભાવિતા સદા ક્ષાન્તિમ્
તાં નોત્સહે વિહન્તું સુતમ્ ઇવ સુતવત્સલા જનની ॥
સ એવં ગાથાભિર્ ગીતેન રુજં વિનોદ્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યથૈષ રાજા ક્લેશાભિનિવિષ્ટબુદ્ધિર્ મમાકાર્યાકાર્ય અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ છિનત્તિ; તથાહં ક્ષાન્તિસૌરત્યસમન્વાગતેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 9 ) કુશલમૂલેન ક્લેશગણમ્ આત્મીયમ્ અભિનિર્જિત્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ અભિસંબુદ્ધઃ સ્યામ્; તતઃ પ્રજ્ઞાશસ્ત્રેણસ્ય આકાર્યાકાર્ય તત્પ્રથમતઃ ક્લેશાન્ પ્રમ્લાયેયમ્ ઇતિ.
અથ યા દેવતા ક્ષાન્તિવાદિન્ય્ અભિપ્રસન્ના સા સંલક્ષયતિ: અનેન કલિરાજેન અયમ્ ઋષિર્ અદૂષ્ય્ અનપકારી કરચરણશૂન્યો વ્યવસ્થાપિતઃ; યન્વ્ અહમ્ અસ્ય વૈરં નિર્યાતયેયમ્; ઇતિ વિદિત્વા તીવ્રેણ ( અ 427બ્ ) પર્યવસ્થાનેન ક્ષાન્તિવાદિનઃ પુરસ્તાદ્ ગાથાં ભાષતે:
કલભૂં સપુત્રદારં સબન્ધુવર્ગં સપૌરજાનપદમ્ ।
કૃત્સ્નં ચ જીવલોકમ્ આજ્ઞાપય નાશયિષ્યામિ ॥ ઇતિ;
સો ઽપિ ગાથાં ભાષતે:
કરચરણનાશવિકલં કૃતં મમ શરીરમ્ આકુલં યેન ।
તસ્યાપિ પાપમ્ અણ્વ્ અપિ નેચ્છામિ કુતઃ પુનર્ અદૂષિનો જગતઃ ॥
તસ્યાપિ યા દેવતા વારાણસ્યામ્ ઈતિસ્ તત ઇતઃ સૃષ્ટા; મૂષિકાઃ શલભાઃ
શુકાઃ પ્રબલાઃ સંવૃત્તાઃ; દેવો ન વર્ષતિ; જનકાયો મ્રિયતે; રાજ્ઞા નૈમિત્તિકા આહૂય પૃષ્ટાઃ: ભવન્તઃ કિમર્થં દેવો ન વર્ષતિ? મુષિકાઃ શલભાઃ શુકાઃ પ્રબલાઃ સંવૃત્તાઃ; જનકાયશ્ ચ મ્રિયતે ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ દેવતાપ્રકોપ ઇતિ; યા દેવતા ક્ષાન્તિવાદિનો ઋષેર્ અભિપ્રસન્ના સા કુપિતા; તયા એષા ઈતિઃ સૃષ્ટા ઇતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ; નૈમિત્તિકાઃ કથયન્તિ: દેવ બલિમાલ્યોપહારેણ દેવતાઃ પ્રકુપિતા આરાધ્યન્તે; બલિમાલ્યોપહારં કૃત્વા ક્ષમાપયિતવ્યા સ ચ ઋષિર્ ઇતિ; તતો રાજ્ઞા વારાણસ્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્: શૃણ્વન્તુ ભવન્તો વારાણસીનિવાસિનઃ પૌરાઃ, ઉદ્યાનનિવાસિની દેવતા ક્ષાન્તિવાદિનો ઋષેર્ અભિપ્રસન્ના; તયા ઈતિર્ ઉત્સૃષ્ટા; યેન દેવો ન વર્ષતિ; મૂષિકાઃ શલભાઃ શુકાઃ પ્રબલાઃ સંવૃત્તાઃ; જનકાયશ્ ચ મ્રિયતે; તદ્ યુષ્માભિર્ ઈતિવ્યુપશમાર્થં શ્વો બલિમાલ્યોપહારસમેતૈર્ ઉદ્યાનં ગત્વા તસ્યાઃ પૂજા સંવિધાતવ્યા ઇતિ. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 10 )

જનકાયસ્ તામ્ એવ રાત્રિં બલિમાલ્યોપહારં સમુદાનીય તદ્ ઉદ્યાનં ગતઃ; રાજા ચાન્તઃપુરસહીયઃ; તતો જનકાયેન શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીપકેભ્યો દાનાનિ દત્વા દેવતાસ્થાને ચ મહતીં પૂજાં કૃત્વા સા દેવતા ક્ષમિતા; તતો રાજા ઋષેઃ ક્ષાન્તિવાદિનઃ સકાશં ગત્વા પાદયોર્ નિપત્ય ક્ષમયિતુમ્ આરબ્ધઃ: ક્ષમસ્વ મે મહર્ષે યન્ મયા વિષયાધ્યવસિતેન ક્રોધપર્યાકુલીકૃતમતિના તવાપરાદ્ધમ્ ઇતિ; ક્ષાન્તિવાદી કથયતિ: ક્ષાન્તં મહારાજ; યથાકથં જ્ઞાયતે? સ ગાથાં ભાષતે:
ગાત્રેષુ વહસિ શસ્ત્રં મૈત્રી મે સર્વસત્વેષુ ।
યદિ સંશયો ઽત્ર ભવતાં પશ્યત રુધિરં પ્રસન્નં મે ॥ ઇતિ;
તસ્ય તદ્ રુધિરં પરાવૃતમ્; પાપકર્મકારી સ રાજા પ્રાતિહાર્યસન્દર્શનેનાપિ ન શ્રદ્ધત્તે; સ ભૂયઃ કથયતિ, ક્ષમસ્વ મહર્ષે; ક્ષાન્તં મહારાજ; યથાકથં જ્ઞાયતે? તતો બોધિસત્વઃ છિન્નાન્ય્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ યથાસ્વે સ્થાને સ્થાપયિત્વા સત્યોપયાચનયા ગાથાં ભાષતે:
છિદ્યમાનેષુ ગાત્રેષુ ત્વયા રાજન્ યથા ન મે ।
આઘાતો ઽસ્તિ સુસૂક્ષ્મો ઽપિ સ્યાન્ મે કાયસ્ તથા પુરા ॥ ઇતિ;
તસ્ય સત્યોપયાચનયા શરીરં યથાપુરં સંવૃત્તમ્; તતો રાજા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનો ગાથાં ભાષતે:
અહો વ્રતમ્ ઇદં સિદ્ધમ્ અહો ધર્મસ્ સ્વનુષ્ઠિતઃ ।
છિદ્યમાનેષુ ગાત્રેષુ યસ્ય તે નાસ્તિ વિક્રિયા ॥
રાજા કલભૂઃ સાન્તઃપુરામાત્યપૌરનજાનપદઃ તસ્ય ઋષેઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પ્રક્રાન્તઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ <તેન કાલેન સમયેન> ( અ 429અ ) ક્ષાન્તિવાદી ઋષિર્ અહમ્ એવ સ; યો ઽસૌ કલિભૂ રાજા એષ એવાસૌ કૌણ્ડિન્યભિક્ષુઃ; યન્ મયા તસ્યાન્તિકે મૈત્રચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય પ્રણિધાનં કૃતમ્, અનેનાહં કુશલમૂલેનાસ્ય આકાર્યાકાર્ય ક્લેશાન્ છેદયેયમ્ ઇતિ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 11 ) તત્પ્રણિધાનવશાદ્ એતર્હિ તથાગતેન અસ્ય આકાર્યાકાર્ય ધર્મો દેશિતઃ; એકાન્તકૃષ્ણાનાં એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, પૂર્વવદ્ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
યદા ભગવતા અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ ધર્મરસેન સંગૃહ્ય સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ ધર્મરસેન સંગૃહ્ય સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથાતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ મયૈતાનિ અશીતિર્ વણિક્સહસ્રાણિ આમિષેણ સંગૃહ્ય પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ; તચ્ છ્રૂયતામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે ત્wઓ મેર્છન્ત્સ્
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો દ્વૌ સાર્થવાહૌ અભૂવતાં વિશ્વભુક્ સુયાત્રશ્ ચ; એકૈકશ્ ચ ચત્વારિંશદ્વણિક્સહસ્રપરિવારઃ; તત્ર સુયાત્રો નૈષ્ક્રમ્યાભિનન્દી; સ રિષીનાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તેનૈકાકિના વીર્યમ્ આસ્થાય અનાચાર્યેણાનુપાધ્યાયકેન સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ સંમુખીકૃત્ય પ્રત્યેકબોધિઃ સાક્ષાકૃતા; તસ્ય તે સાર્થિકા સાર્થવાહમ્ અપશ્યન્તઃ ઇતશ્ ચામુતઃ ચ સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યદા સર્વથા નારાગયન્તસ્ તદાનીં વિશ્વભુજઃ સાર્થવાહો ઽનવલોક્ય પ્રક્રાન્તઃ; સમન્વિષ્ટો ઽસ્માભિર્ નારાગિતઃ; કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્? ઇતિ; સ કથયતિ: તિષ્ઠત, મા કાહલીભવત; સમન્વેષામઃ સાર્થવાહમ્ ઇતિ; તતો વિશ્વભુક્ સાર્થવાહ અશીત્યા વણિક્સહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ સુયાત્રં સાર્થવાહં સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધઃ ઉદ્યાનાવસથતપોવનેષુ; સ તેન દૃષ્ટઃ પૃષ્ટશ્ ચ: કસ્માત્ ત્વં સાર્થમ્ અપહાય પ્રવ્રજિત ઇતિ; કાયિકી તેષાં મહાત્મનાં ધર્મદેશના ન વાચિકી; તેનાસૌ સાર્થવાહઃ સપરિવારો જ્વલનતપનવર્ષનવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યૈર્ આવર્જિતઃ; તેન તાન્ય્ અશીતિર્ વણિક્સહસ્રાણિ આમિષોપસંહારોપસંહૃતાન્ય્ ઉક્તાનિ: અસ્મૈ કારાન્ કુરુત; અસ્મૈ કારાઃ કૃતા નિયતં ફલદાયકા ભવન્તિ; તૈઃ તસ્મિન્ન્ અનેકાઃ કારાઃ કૃતાઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યોઽ સાવ્ વિશ્વભુક્ સાર્થવાહ અહમ્ એવ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 12 ) સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાનિ વણિક્સહસ્રાણ્ય્ એતાન્ય્ એવ તાન્ય્ અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ; તદાપ્ય્ એતાનિ મયામિષેણોપસંહૃત્ય પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એતાનિ મયા સદ્ધર્મરસેનોપસંહૃત્ય સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્માણાં વ્યતિમિશ્રઃ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
યદા ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્ય ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગરત્નૈઃ સંવિભક્તાઃ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતાઃ, તદા ભિક્ષવઃ ( અ 429બ્ ) સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્ય સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતા ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર, ભિક્ષવ, આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીં મયા વિગતરાગેણ વિગતદ્વેષેણ વિગતમોહેન પરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સર્વજ્ઞેન સર્વાકારજ્ઞેન સર્વજ્ઞાનજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તેન પંચકા ભિક્ષવઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તર્ય સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતાઃ; યત્ તુ મયાપિ અતીતે ઽધ્વનિ સરાગેણ સદ્વેષેણ સમોહેનાપરિમુક્તેન જાતિજારાવ્યધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સાર્થવાહભૂતેન પંચકૈઃ કાન્તારમાર્ગે કૃચ્છ્રસંકટસંબાધપ્રાપ્તાઃ સલિલં વિના પ્રાણૈર્ વિયુજ્યમાના દેવતાયાચનં કૃત્વા માહેન્દ્રા સલિલવર્ષેણ સંતર્પિતાઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે થિર્સ્ત્ય્ ચરવન્
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ વિશ્વભુઙ્ નામ સાર્થવાહઃ પંચવણિક્શતૈઃ સાર્ધં સંવ્યવહરન્ન્ અલ્પસલિલકાન્તારમાર્ગં પ્રતિપન્નઃ અનુપૂર્વેણ વિન્ધ્યાટવીં સંપ્રાપ્તઃ; તેષાં તત્ર સર્વં સલિલં પરિક્ષીણમ્; વણિક્સાર્થઃ સલિલવિરહાત્ પ્રતિસંખ્યાને સંપ્રસ્થિતઃ; પંચ તુ વણિજઃ સલિલમ્ અલભમાના અત્યર્થં કાહલીભૂતાઃ; વિશ્વભુક્ સાર્થવાહસ્ તાન્ તથાવિધાન્ દૃષ્ટ્વા કારુણ્યાદ્ આકંપિતહૃદયો ઊર્ધ્વમુખો દેવતાયાચનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ શિવવરુણકુબેરવાસવાદ્યા દેવા યેન સત્યેન સત્યવચનેન મમ સર્વેષુ સમપ્રવૃત્તા દયા અનેન સત્યેન સત્યવચનેન માહેન્દ્રો દેવો વર્ષતુ; બોધિસત્વાનુભાવેન માહેન્દ્રં ભવનમ્ આકમ્પિતમ્; શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્યાધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; સ સંલક્ષયતિ: કેન માહેન્દ્રં ભવનમ્ આકમ્પિતમ્? પશ્યતિ બોધિસત્વેનાનુભાવાત્; તેન તથાવિધં માહેન્દ્રં વર્ષમ્ ઉત્સૃષ્ટં એનાસૌ વણિક્સાર્થઃ સંતર્પિતઃ કાન્તારમાર્ગં સમતિક્રાન્તઃ. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 13 )
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ, યો ઽસૌ વિશ્વભુક્ સાર્થવાહઃ અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યે તે પંચ વણિજઃ સલિલવિરહાદ્ અત્યર્થં કાહલીભૂતા એત એવ તે પંચકા ભિક્ષવઃ; તદાપ્ય્ એતે મયા સલિલેન સંતર્પ્ય કાન્તારમાર્ગાદ્ ઉત્તારિતાઃ; એતર્હ્ય્ અપિ મયા એતે સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તારિતાઃ.

યદા ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્ય ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગૈઃ સંવિભક્તાઃ, તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્ય ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગરત્નૈઃ સંવિભક્તાઃ; ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર, ભિક્ષવ, આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીં મયા વિગતરાગેણ વિગતદ્વેષેણ વિગતમોહેન પરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સર્વજ્ઞેન સર્વાકારજ્ઞેન સર્વજ્ઞાનજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તેન પંચકા ભિક્ષવઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તર્ય ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગરત્નૈઃ ( અ 430અ ) સંવિભક્તાઃ; યત્ તુ મયાપિ અતીતે ઽધ્વનિ સરાગેણ સદ્વેષેણ સમોહેનાપરિમુક્તેન જાતિજારાવ્યધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સાર્થવાહભૂતેન એતે સ્વજીવિતપરિત્યાગેન મહાસમુદ્રાદ્ ઉત્તાર્ય રત્નૈઃ સંવિભક્તાઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્.

થે સ્તોર્ય્ ઓf થે મેર્છન્ત્ ધનરથ
ભૂતપૂર્વં, ભિક્ષવો, ધનરથો નામ મહાસાર્થવાહો બભૂવ; પંચભિઃ સાર્થવાહૈઃ સાર્ધં મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ; તે તસ્ય સાર્થવાહસ્ય અન્યોન્યકથાલાપસૌમુખ્યા અન્યોન્યકૃતપ્રણયા સંવૃત્તાઃ; યાવદ્ અનુપૂર્વેણ સમુદ્રતીરમ્ અનુપ્રાપ્તૈઃ પ્રત્યેકં વહનાનિ સજ્જીકૃતાનિ; અવતરણકાલે તૈર્ ધનરથઃ સાર્થવાહો ઽભિહિતઃ; સાર્થવાહ વયં ત્વયા વિના ધૃતિં ન લભામહે; સ કથયતિ: યદ્ય્ એવમ્ ઇહૈવાભિરુહતઃ વહનાનિ મુચ્યન્તામ્ ઇતિ; તે તત્રાભિરૂઢાઃ, વાતશ્ ચોત્થિત્ઃ; સંત્રસ્તાનાં ધનરથઃ કથયતિ: ભવન્તો મા બિભીત; યદા વહનં વિનાશમ્ ઉપૈતિ તદા મમ કણ્ઠે લગેત, અહં વો ઉત્તારયિષ્યામિ ઇતિ; કુશલા ભવન્તિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 14 ) બોધિસત્વાસ્ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ; તેન મહાર્હાનિ રત્નાનિ કક્ષાયામ્ ઉપનિબદ્ધાનિ; યાનપાત્રં વિપન્નમ્; તે સાર્થવાહસ્ય્ લગ્નાઃ; તે તેન શ્રાન્તકાયેન ઈષજ્જીવિતાવશેષેણ સમુદ્રતીરસંપ્રાપ્તિતાઃ; તૈશ્ ચાસૌ સ્થલપ્રાપ્તૈઃ પ્રતિમુક્તઃ; સો ઽત્યન્તનિરુત્સાહઃ કાલગતઃ; તૈર્ અસૌ જલાત્ સ્થલમ્ ઉત્તારિતઃ; યાવત્ પશ્યન્તિ કક્ષોપનિબદ્ધાનિ મહાર્હાનિ રત્નાનિ; તે તાન્ય્ આદાય પ્રક્રાન્તાઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ધનરથો નામ સાર્થવાહ અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યે તે પંચકા ભિક્ષવઃ તદાપ્ય્ એતે મયા મહાસમુદ્રાદ્ ઉત્તાર્ય રત્નૈઃ સંવિભક્તાઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ મયા સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્ય ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગરત્નૈઃ સંવિભક્તાઃ.
યદાયુષ્માન્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યો વૃદ્ધાન્તે નિષીદતિ, તદા પર્ષદં છત્રીકૃત્ય નિષીદતિ; ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન છત્રીકૃત્ય પર્ષદં નિષીદતિ? ભગવાન્ આહ: કૌણ્ડિન્યેન ભિક્ષવો ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાનિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf સંધાન, થે હોઉસેહોલ્દેર્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf કૌણ્ડિન્ય)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં સંધનો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; યાવન્ નૈમિત્તિકૈર્ દ્વાદશવાર્ષિકા અનાવૃષ્ટિર્ અદિષ્ટા; બ્રહ્મદત્તેન રાજ્ઞા સ્વવિષયે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્: શૃણ્વન્તુ ભવન્તો મદ્વિષયનિવાસિનઃ પૌરાઃ; નૈમિત્તિકૈર્ દ્વાદશવાર્ષિકા અનાવૃષ્ટિર્ આદિષ્ટા; તદ્ યેષાં યુષ્માકં દ્વાદશવર્ષિકમ્ અન્નપાનમ્ અસ્તિ તૈર્ મદ્વિષયે વસ્તવ્યમ્; અન્યૈર્ નાનાદિક્ષુ વિપ્રક્રમિતવ્યમ્; દ્વાદશવર્ષસમતિક્રમે પુનર્ આગન્તવ્યમ્ ઇતિ; તતઃ સંધાનો ગૃહપતિઃ ( અ 430બ્ ) કોષ્ઠાગારિકપુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: ભોઃ પુરુષ અસ્તિ કોષ્ઠાગારે દ્વાદશવાર્ષિકમ્ અન્નપાનમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: આર્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 15 ) ભવિષ્યતિ ઇતિ; <તતઃ સંધાનો ગૃહપતિઃ સપરિવારો નિષણ્ણઃ> જનકાયઃ સમન્તાદ્ વિદ્રુતઃ; મહદ્ દુર્ભિક્ષં પ્રાદુર્ભૂતં કૃચ્છ્રઃ કાન્તારઃ દુર્લભઃ પિણ્ડકો યાચનકેન; અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકા પ્રાન્તાશયનાસનભક્તા એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં નાતિદૂરે અન્યતમસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે પંચ પ્રત્યેકબુદ્ધશતાનિ પ્રતિવસન્તિ; યદા દુર્ભિક્ષકાલમૃત્યુભયભીતો જનકાયઃ સમન્તાદ્ વિદ્રુતઃ તદા તેષાં પિણ્ડકા સમુચ્છિન્નાઃ; તે સર્વ એવ સંભૂય સંધનસ્ય ગૃહપતેસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ કથયન્તિ: ગૃહપતે, અસ્માકં પંચાનાં પ્રવ્રજિતશતાનામ્ પિણ્ડકેન યોગોદ્વહનં કુરુષ્વ ઇતિ; સ કથયતિ: કોષ્ઠાગાર્કં તાવદ્ અવલોકયામિ ઇતિ; સ કોષ્ઠાગારિકમ્ આમન્ત્રયતે: અસ્તિ ભોઃ પુરુષ અસ્માકં કોષ્ઠાગારે અન્નપાનમ્ યદ્ અસ્માકં સ્યાદ્ એષાં ચ પંચાનાં પ્રવ્રજિતશતાનાં દ્વાદશવર્ષાણિ ઇતિ; સ કથયતિ આર્ય ભવિષ્યતિ ઇતિ; સંધાનેન ગૃહપતિના પંચાનાં પ્રવ્રજિતશતાનાં પિણ્ડક ઉપનિબદ્ધ ઇતિ; શ્રુત્વા અપરાણિ પંચ પ્રત્યેકબુદ્ધશતાનિ સંધાનસ્ય ગૃહપતેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાનિ; ઉપસંક્રમ્ય સંધાનં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચન્: ગૃહપતે અસ્માકં પંચાનાં પ્રવ્રજિતશતાનાં પિણ્ડકેન યોગોદ્વહનં કુરુષ્વ ઇતિ; સ કથયતિ: આર્યકા દત્તમ્ એવ યુષ્માકં કિં ભૂયઃ પ્રાર્થયત ઇતિ; તે કથયન્તિ ગૃહપતે અન્યે તે વયમ્ અન્યે ઇતિ; સ કથયતિ: આર્યકા, યદ્ય્ એવં કોષ્ઠાગારિકં તાવદ્ અવલોકયામિ ઇતિ; સ કોષ્ઠાગારિકં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: ભોઃ પુરુષ અસ્તિ અસ્માકં કોષ્ઠાગારે અન્નપાનં યદ્ અસ્માકં સ્યાદ્ અસ્ય ચ પ્રવ્રજિતસહસ્રસ્ય દ્વાદશવર્ષાણિ ઇતિ; સ કથયતિ: ભવિષ્યતિ ઇતિ; તેન તે પ્રત્યેકબુદ્ધા ઉક્તા: આર્યકા તિષ્ઠત; કો યુષ્માકં ભક્તકાલ ઇતિ; તે કથયન્તિ: ગૃહપતે અપરિણતો મધ્યાહ્નઃ; તતઃ સંધાનેન ગૃહપતિના દાનશાલા માપિતા દાનાધિસ્થાયિકઃ પુરુષઃ સ્થાપિતઃ કાલારોચકશ્ ચ; તે પ્રતિદિનમ્ આગમ્ય ભક્તકૃત્યં કુર્વન્તિ; તસ્ય પ્રત્યેકબુદ્ધસહસ્રસ્ય યઃ સંઘસ્થવિરઃ સો ઽતીવ પ્રાસાદિકઃ છત્રાકારશિરાસ્ તાં પર્ષદં છત્રીકૃત્યાવતિષ્ઠતે; સંધાનસ્ય ગૃહપતેર્ દુહિતા તસ્ય સંઘસ્થવિરસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 16 ) છત્રાકારશિરસ્કતાં વર્ણપુષ્કલતાં દૃષ્ટ્વાતીવાભિપ્રસન્ના; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ભક્તકાલે દેવો વર્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; તતઃ તયા દારિકયા સંઘસ્થવિરસ્ય મૂર્ધ્નિ છત્રં ધારિતમ્; ભુક્તસ્ય ચ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કૃતમ્: અનેનાહં કુશલમૂલેન એવંવિધાનાં ગુણાનાં લાભી સ્યાં યાદૃશો ઽયમ્ આર્યઃ યથા ચાયં છત્રીકૃત્ય પર્ષદિ નિષણ્ણઃ એવમ્ અહમ્ અપિ છત્રીકૃત્ય પર્ષદં નિષીદેયમ્ ઇતિ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યાસૌ સંધાનસ્દ્ય ગૃહપતેર્ દુહિતા એષ એવાસૌ ( અ 431અ ) કૌણ્ડિન્યો ભિક્ષુઃ; યદ્ અનેન કુમારિકાભૂતેન પ્રત્યેકબુદ્ધસંઘસ્થવિરસ્ય છત્રં વિધાર્ય પ્રણિધાનં કૃતં એવંવિધાનાં ગુણાનાં લાભી સ્યાં છત્રીકૃત્ય ચ પર્ષદં નિષીદેયમ્ ઇતિ, તદ્ એતર્હિ સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતં છત્રીકૃત્ય ચ પર્ષદમ્ અવસ્થિતઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.

યદા ભગવતા આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યમ્ આગમ્ય અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતાનિ તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા આયુષ્મન્તમ્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યમ્ આગમ્ય અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતાનિ; ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર ભિક્ષવ આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીં મયા વિગતરાગેણ વિગતદ્વેષેણ વિગતમોહેન પરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સર્વજ્ઞેન સર્વાકારજ્ઞેન સર્વજ્ઞાનજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તેન આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યમ્ આગમ્ય અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ ધર્મરસેન સંતર્પિતાનિ? યત્ તુ મયાતીતે ઽધ્વનિ સરાગેણ સદ્વેષેણ સમોહેનાપરિમુક્તેન જાતિજારાવ્યધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ વિનિપતિતશરીરેણ તિર્યગ્યોનાવ્ ઉપપન્નેન અશિતિકીટસહસ્રાણિ કૌણ્ડિન્યં કીટિકીભૂતમ્ આગમ્ય સ્વરુધિરેણ સંતર્પિતાનિ; તચ્ છ્રૂયતામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે તોર્તોઇસે
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf કૌણ્ડિન્ય)
ભૂતપૂર્વં, ભિક્ષવ, અનિયતરાશ્યવસ્થિતો બોધિસત્વો મહાસમુદ્રે કચ્છપેષૂપપન્નસ્ તેષામ્ અધિપતિર્ બભૂવ; યાવત્ પંચવણિક્શતાનિ મહાસમુદ્રયાનપાત્રં પ્રતિપદ્ય મહાસમુદ્રમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 17 ) અવતીર્ણાનિ; તતો નાનારત્નસંગ્રહં કૃત્વા પ્રતિનિર્વૃત્તાનિ; યાવદ્ વહનં મકરેણ મત્સ્યજાતેનાનયેન વ્યસનમ્ આપાદિતમ્; તત્ર મહાન્ કોલાહલો જાતઃ; તચ્છબ્દશ્રવણાત્ કચ્છપો મહાસમુદ્રાદ્ ઉત્થિતઃ; સ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ: અલં ભવતાં વિષાદેન મમ પૃષ્ઠમ્ અભિરુહેત અહં વસ્ તારયિષ્યામિ ઇતિ; તે નષ્ટોપલબ્ધપ્રાણાઃ સર્વે કૂર્મપૃષ્ઠમ્ અભિરૂઢાઃ; સ તાન્ આદાય સમુદ્રતીરાભિમુખઃ સંપ્રસ્થિતઃ; અત્યન્તભારાવષ્ટબ્ધો ઽપિ વીર્યમ્ આસ્થાય વિષાદં નાપદ્યતે; સ શ્રાન્તકાયઃ તેષુ સંકીર્ણેષુ ગ્રીવામ્ અભિપ્રસાર્ય સુપ્તઃ; તસ્ય નાતિદૂરે કીટિકાનાં નગરમ્; તસ્માદ્ એકા કીટિકા પરિભ્રમન્તી ગન્ધં ઘ્રાત્વા તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા; તતસ્ તં મહત્પ્રમાણાકારવિકારં દૃષ્ટ્વા ત્વરિતગતિપ્રચારિકી કીટિકાનગરમ્ અભિગતા; સ્વસ્વસંજ્ઞયા કીટિકાઃ પ્રબોધ્ય અશીતિઃ કીટિકાસહસ્રાણ્ય્ આદાય કચ્છપસકાશં ગતા; તતઃ તં સુઓતં મૃતમ્ ઇવ નિશ્ચેષ્ટપ્રાણં ભક્ષયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યદાસ્ય સ્થૂલં માંસં ભક્ષયન્તિ શ્રમનપરિખિન્નો ગાઢમિદ્ધાવષ્ટબ્ધો ન ચેતયતે; યદા તુ મર્મસ્થાનેષુ માંસં ભક્ષયન્તિ તદા પ્રબુદ્ધઃ પશ્યતિ કીટિકાભિઃ સર્વં શરીરમ્ આકીર્ણમ્; સ સંલક્ષયતિ: યદિ કાયં ચલયિષ્યે ( અ 431બ્ ) વા સંપરિવર્તયિષ્યે વા નિયતમ્ એતાઃ પ્રઘાતયિષ્યામિ; કામં પ્રાણવિયોગો ન તુ પ્રાણોપરોધઃ; ઇતિ વિદિત્વા છિદ્યમાનેષુ મર્મસુ મુચ્યમાનેષુ સંધિષુ પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યથા મયા એતાનિ અશીતિર્ કીટિકાસહસ્રાણિ માંસરુધિરેણ સંતર્પિતાનિ, તાન્ય્ એવમ્ અહમ્ અનાગતે ઽધ્વનિ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્ય સદ્ધર્મરસેન સંતર્પયેયમ્ ઇતિ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ કીટિકાનાં માર્ગોદ્દેશિક એષ એવાસૌ કૌણ્ડિન્યો ભિક્ષુઃ; યાનિ તાનિ અશીતિર્ કીટિકાસહસ્રાણિ તમ્ આગમ્ય માંસરુધિરેણ સંતર્પિતાનિ, તાન્ય્ અશીતિર્ દેવતાસહસ્રાણિ; તદાપ્ય્ એતાનિમયા સ્વરુધિરેણ સંતર્પિતાનિ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એતાનિ મયા સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતાનિ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનામ્ ઇતિ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
યદા ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 18 ) તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા ભિક્ષવઃ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર ભિક્ષવ આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીં મયા વિગતરાગેણ વિગતદ્વેષેણ વિગતમોહેન પરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સર્વજ્ઞેન સર્વાકારજ્ઞેન સર્વજ્ઞાનજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તેન પંચકા ભિક્ષવઃ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ? યત્ તુ મયાતીતે ઽધ્વનિ સરાગેણ સદ્વેષેણ સમોહેનાપરિમુક્તેન જાતિજારાવ્યધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈર્ એતે સ્વરુધિરેણ સંતર્પ્ય પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે કિન્ગ્ વજ્રબાહુ

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં વજ્રબાહુર્ નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ યાવદ્ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સ રાજા શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયઃ આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ સર્વપ્રદઃ સર્વપરિત્યાગી નિઃસઙ્ગપરિત્યાગી ચ મહતિ ત્યાગે વર્તતે; તેનાત્યન્તં મૈત્રી સ્વભ્યસ્તા; ત્રિર્ દિવસસ્ય મૈત્રીં સમાપદ્યતે; તસ્ય મૈત્રીં સમાપદ્યમાનસ્ય યાચનકજનો વિહન્યતે; તેનામાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા; ભવન્તો વારાણસ્યાં ચતુર્ષુ નગરદ્વારેષુ દાનશાલા માપયિત્વા શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવણીપકાધ્વગયાચનકેભ્યો યો યેનાર્થી તસ્મૈ તદ્ અનુપ્રયચ્છત ઇતિ; એવં દેવ ઇત્ય્ અમાત્યા રજ્ઞો વજ્રબાહોર્ પ્રતિશુત્ય વારાણસ્યાં ચતુર્ષુ નગરદ્વારેષુ દાનશાલા માપયિત્વા અન્નપાનવસ્ત્રશયનાસનહિરણ્યસુવર્ણમુક્તાવૈડૂર્યશંખશિલાપ્રવાડજાતરૂપરજતાશ્મગર્ભમુસારગલ્બલોહિતિકાદક્ષિણાવર્તાદિદ્રવ્યસંભારેનાવસ્થિતાઃ યાચનકજનં સંતર્પનાય; યાવદ્ અપરેણ ( અ 432અ ) સમયેન વૈશ્રવણેન રાજ્ઞા અડકવત્તાયાં રાજધાન્યાં પંચ યક્ષા ઓજોહારા નિર્વાસિતાઃ; ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમન્તો વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ; તે ગોપાલકાન્ પશુપાલકાન્ તૃણહારકાન્ કાષ્ઠહારકાન્ પથાજીવાન્ ઉત્પથાજીવાંશ્ ચ મનુષ્યાન્ દૃષ્ટ્વા કથયન્તિ: ભવન્તો ન યૂયમ્ અસ્માન્ બિભીત? ( સ્બ્વ્ ઇઇ 19 ) ઇતિ; ભવન્તઃ કિમર્થં બિભીમઃ યેષામ્ અસ્માકં રાજા મૈત્ર્યાત્મકઃ કારુણિકઃ સર્વસત્વહિતાધ્યાશયેન ત્રિર્ દિવસસ્ય મૈત્રીં સમાપદ્યતે? ઇતિ; તતઃ તે બ્રાહ્મણવેષમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય વારાણસ્યામ્ ચતુર્ષુ દ્વારેષુ દાનશાલાં પ્રત્યવેક્ષ્ય વજ્રબાહું રાજાનં મૈત્ર્યા વ્યુત્થિતં જ્ઞાત્વા વિનીતવેષધારિણો રજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય જયેનાયુષા ચ રાજાનં વર્ધયિત્વા ઊચુઃ: દેવ બુભુક્ષિતાઃ સ્માહારેણ અનુગ્રહં કુરુષ્વ ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યાન્ આહૂયોક્તાઃ: ભવન્ત એતાન્ બ્રાહ્મણાન્ પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પયત ઇતિ; તે કથયન્તિ: માંસરુધિરભક્ષા વયમિતિ; રાજ્ઞા અમાત્યા અભિહિતા: ભવન્તો યદિ માંસસ્ય <ન> સંભવો ઽસ્તિ રુધિરસ્ય વા વીથ્યા ધર્મન્યાયલબ્ધં રુધિરં પ્રયચ્છત ઇતિ; તે કથયન્તિ: સદ્યોહતરુધિરમાંસભક્ષકા વયમ્; સદ્યોહતેન માંસરુધિરેણાનુગ્રહં કુરુષ્વ ઇતિ; રાજા સંલક્ષયતિ: કુતઃ સદ્યોહતસ્ય માંસરુધિરસ્ય સંભવઃ પરસ્ય પીડામ્ અકૃત્વા? યન્વ્ અહમ્ એભ્યઃ સ્વરુધિરમ્ અનુપ્રયચ્છેયમ્ ઇતિ; તતો વૈદ્યાન્ આહૂય કથયતિ: ભવન્તો મમ સર્વાઙ્ગિકં શિરાવેધં કુરુત; યાચનકજનં સંતર્પયિષ્યામિ ઇતિ; વૈદ્યાઃ કથયન્તિ: ન વયં પ્રાકૃતપુરુષાણામ્ અર્થાય દેવસ્ય શરીરે શસ્ત્રં નિપાતયામઃ; કુશલાઃ ભવન્તિ બોધિસત્વાસ્ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ; તેન સ્વયમ્ એવ પંચસુ ગાત્રેષુ શસ્ત્રનિપાતઃ કૃતઃ; તતઃ સ્વરુધિરેણ સંતર્પ્ય તેષાં તાદૃશી ધર્મદેશના કૃત્વા યાં શ્રુત્વા તે યક્ષાઃ પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ.
<કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ વજ્રબાહુર્ નામ રાજા અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યે અમી પંચ યક્ષા ઓજોહારાસ્ તે એવામી પંચ ભિક્ષવઃ; તદાપ્ય્ એતે સ્વરુધિરેણ સંતર્પ્ય પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ>; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એતે મયા સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતા.
યદા ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્ તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા પંચકા ભિક્ષવઃ સદ્ધર્મરસેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 20 ) સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર ભિક્ષવ આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીં મયા વિગતરાગેણ યાવત્ સર્વજ્ઞાનજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તેન પંચકા ભિક્ષવઃ સદ્ધર્મરસેન સંતર્પ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ; યત્ તુ મયાતીતે ઽધ્વનિ સરાગેણ પૂર્વવત્ દુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ એતે સ્વરુધિરેણ સંતર્પ્ય પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf મૈત્રબલ

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં મૈત્રબલો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ યાવદ્ બહુજનમનુષ્યં ચ; મૈત્ર્યાત્મકઃ કારુણિકો મહાત્મા સર્વસત્વેષુ દયાવાન્; ( અ 432બ્ ) યાવદ્ અપરેણ સમયેન વૈશ્રવણેન રાજ્ઞા અડકવત્તાયાં રાજધાન્યાં પંચ ઓજોહારા યક્ષાઃ કસ્મિણ્ચિદ્ એવ અપરાધે પ્રવાસિતાઃ; તે તં જનપદમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ; તેષાં ન કશ્ચિદ્ બલિમાલ્યોપહારં કુરુતે; તૈઃ પ્રકોપમ્ આપન્નૈર્ ઈતિર્ ઉત્સૃષ્ટા; વારાણસ્યાં જનકાયો મ્રિયતે; અમાત્યૈ રાજ્ઞે મૈત્રબલાય નિવેદિતમ્: દેવ વારાણસ્યામ્ અતીવ જનકાયો મૃત ઇતિ; રાજ્ઞા તેષામ્ આજ્ઞા દત્તા: ગચ્છત વારાણસ્યામ્ એવં ઘણ્ટાવઘોષણં કારયત: ભદન્તો રાજા મૈત્રબલઃ સમાજ્ઞાપયતિ, અહં સર્વસત્વહિતાધ્યાશયતત્પરેણ મનસા રાત્રિન્દિવમ્ અતિનમયામિ; તદ્ યુષ્માભિર્ અપિ સર્વસત્વાનુગતા મૈત્રી મનસિ કર્તવ્યા; એવં વઃ શાન્તિર્ ભવિષ્યતીતિ; તે સર્વસત્વાનુગતાં મૈત્રીં મનસિ કર્તુમ્ આરબ્ધા; ઓજોહારા યક્ષા વારાણસીસામન્તકેન પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધાઃ; પ્રવેશં ન લભન્તે; તે પ્રવેશમ્ અલભમાના ગોપાલકાં પશુપાલકાન્ તૃણહારકાં કાષ્ઠહારકાં પથાજીવાન્ ઉત્પથાજીવાંશ્ ચ મનુષ્યાન્ દૃષ્ટ્વા કથયન્તિ: ભવન્તો ન યૂયમ્ અસ્મદ્ બિભીત? ઇતિ; તે કથયન્તિ: ન બિભીમઃ; કિં કારણં? વયં હિ યદ્ રાજા મૈત્રબલશ્ ચિન્તયતિ તચ્ ચિન્તયામઃ; કિં મૈત્રબલો રાજા ચિન્તયતિ? સર્વસત્વાનુગતાં મૈત્રીં; તે સંલક્ષયન્તિ: ઇદમ્ અત્ર કારણં યેન વયમ્ ઇદાનીમ્ અવતારં ન લભામહ ઇતિ; તે વારાણસ્યાં દ્વારેણ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 21 ) દ્વારં પરિભ્રમન્તિ: કદાચિદ્ રાજાનં મૈત્રબલં દ્રક્ષ્યામઃ ઇતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન મૈત્રબલો રાજા બહિર્ ઉદ્યાનાય સંપ્રસ્થિતઃ; તતસ્ તે બ્રાહ્મણવેષમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય શાન્તેર્યાપથેન રાજાનમ્ ઉપસંક્રમ્ય જયેનાયુષા ચ વર્ધયિત્વોચુઃ: દેવ બુભુક્ષિતા સ્મ; આહારેણાનુગ્રહં કુરુષ્વ ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યા આહૂયોક્તાઃ: ભવન્ત એતાન્ બ્રાહ્મણાન્ પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પયત; તે કથયન્તિ: દેવ માંસરુધિરભક્ષા વયમ્ ઇતિ; રાજ્ઞા અમાત્યા અભિહિતાઃ: ભવન્ત યદિ માંસસ્ય <ન> સંભવો ઽસ્તિ રુધિરસ્ય વા વિથ્યા ધર્મન્યાયલબ્ધં માંસં રુધિરં ચ પ્રયચ્છત ઇતિ; દેવ સદ્યોહતરુધિરમાંસભક્ષા વયં સદ્યોહતેન માંસેનાનુગ્રહં કુરુષ્વ ઇતિ; રાજા સંલક્ષયતિ: કુતસ્ સદ્યોહતસ્ય માંસરુધિરસ્ય સંભવઃ પરસ્યપીડામ્ અકૃત્વા; યન્વ્ અહમ્ એભ્યઃ સ્વરુધિરમ્ અનુપ્રયચ્છેયમ્ ઇતિ; તતો વૈદ્યાન્ આહૂય કથયતિ: ભવન્તો મમ સર્વાઙ્ગિકં શિરાવેધં કુરુત ઇતિ યાચનકજનં સંતર્પયિષ્યામિ ઇતિ; વૈદ્યાઃ કથયન્તિ: દેવ ન વયં પ્રાકૃતપુરુષાણામ્ અર્થાય દેવસ્ય શરીરે શસ્ત્રં નિપાતયામઃ; કુશલા ભવન્તિ બોધિસત્વાસ્ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ; તેન સ્વયમ્ એવ પંચસુ ગાત્રેષુ શાસ્ત્રનિપાતઃ કૃતઃ; તતઃ સ્વરુધિરેણ સંતર્પ્ય તેષાં તાદૃશી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા તે યક્ષા પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ મૈત્રબલો નામ રાજા ઽભૂદ્ અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યે તે પંચ ઓજોહારાસ્ યક્ષા ( અ 433અ ) એતે એવ તે પંચકા ભિક્ષવઃ; તદાપ્ય્ એતે મયા સ્વરુધિરેણ સંતર્પ્ય પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એતે મયા સદ્ધર્મરસેન સંતર્પિતાઃ સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતા.
યદા ભગવતા ષડ્વર્ષાણિ દુષ્કરં ચરિતમ્; અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિર્ અભિસંબુદ્ધા, વારાણસ્યાં ગત્વા ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતં, પંચકા વિનીત ઉપપંચકાઃ ષષ્ટિભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગાઃ, ભિક્ષુબહુત્વં જાતમ્, તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ભગવતા કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન ષડ્વર્ષાણિ દુષ્કરં ચરિતમ્; ભગવાન્ આહ: તથાગતેનૈવૈતાનિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાનિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 22 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf નન્દપાલ થે પોત્તેર્ (= ઘટીકરસુત્ત, મ્ન્ 81, ચ્f. મ્વ્ ઇ 319ff.)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વૈભિડિઙ્ગી નામ ગ્રામનિગમો ઽભૂદ્ ઋદ્ધશ્ ચ સ્ફીતશ્ ચ બહુજનમનુષ્યશ્ ચ; વૈભિડિઙ્ગ્યાં ભિક્ષવો ગ્રામનિગમે ન્યગ્રોધો નામ બ્રાહ્મણમહાશાલઃ પ્રતિવસતિ, આઢ્યો મહાધનો મહાભોગઃ સ્ફીતઃ, વૈભિડિઙ્ગીં પરિભુંક્તે સોત્સદાં સતૃણકાષ્ઠોદકાં કૃકિના રાજ્ઞા બ્રહ્મદેયાં દત્તામ્; ન્યગ્રોધસ્ય ખલુ ભિક્ષવો બ્રાહ્મણમહશાલસ્ય ઉત્તરો નામો માણવો ઽન્તેવાસી ઉપેતો માતૃતઃ પિતૃતઃ સંશુદ્ધો ગૃહિણ્યામ્ અનાક્ષિપ્તો જાતિવાદેન ગોત્રવાદેન ચ યાવદ્ આસપ્તમં માતામહપૈતામહં યુગમ્ ઉપાદાય; અધ્યાપકો મન્ત્રધરો ત્રયાણાં વેદાનાં પારંગતઃ સનિઘણ્ટુકૈટભાનાં સાક્ષરપ્રભેદાનામ્ ઇતિહાસપંચમાનાં સાદૃશો વ્યાકરકઃ, અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ; ન્યગ્રોધસ્ય બ્રાહ્મણમહશાલસ્ય પંચમાત્રાણિ માણવકશતાનિ બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયન્તિ; વૈભિડિઙ્ગ્યાં ભિક્ષવો ગ્રામનિગમે નન્દીપાલો ઘટીકરઃ પ્રતિવસતિ; બુદ્ધે ઽભિપ્રસન્નો ધર્મે સંઘે ઽભિપ્રસન્નઃ; બુદ્ધં શરણં ગતો ધમ્મં સંઘં શરણં ગતઃ; બુદ્ધે એકાન્તિકો ધર્મે સંઘે એકાન્તિકઃ; બુદ્ધે નિષ્કાંક્ષો નિર્વિચિકિત્સો ધર્મે સંઘે નિષ્કાંક્ષો નિર્વિચિતઃ; દુઃખે સમુદયે નિરોધે માર્ગે નિષ્કાંક્ષો નિર્વિચિકિત્સો દૃષ્ટસત્ય આગતફલાભિસમિતવાં નિક્ષિપ્તપર્ણમુસલો ન સ્વહસ્તં પૃથિવીં ખનતિ ન ખાનયતિ; નાન્યત્ર, યત્ તદ્ ભવતિ દકપ્રરુગ્નં વા મૂષિકોત્કિરા વા તતઃ કાયેન મૃત્તિકાં સંહૃત્ય નિષ્પ્રાણકેનોદકેન તીમયિત્વા ભાજનાનિ કૃત્વા એકાન્તમ્ ઉપનિક્ષિપ્ય એવમ્ આહ: એત આર્યા એત ભદ્રમુખા તિલાન્ વા તણ્ડુલાન્ વા મુદ્ગપ્રભૃતીન્ વા માષપ્રભૃતીન્ વા એકાન્ત ઉપનિક્ષિપ્ય યો વા યેન ભાજનેનાર્થી સ તદ્ આદાય પ્રક્રામતુ ઇતિ; સ તસ્માદ્ અન્ધૌ માતાપિતરૌ બિભર્તિ; કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં કાલેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 23 ) કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતિ; ઉત્તરસ્ય માણવસ્ય મિત્રં સુહૃદ્ વયસ્યકો ચ નન્દીપાલો ઘટીકરો યેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તનિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણં ( અ 433બ્ ) નન્દીપાલં ઘટીકરં કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્; અથ નન્દીપાલો ઘટીકરઃ કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન ઉત્તરો માણવઃ સર્વશ્વેતં વડવારથમ્ અભિરુહ્ય સૌવર્ણેન દણ્ડકમણ્ડલુના ધાર્યમાનેન માણવકગણપરિવૃતો માણવકગણપુરસ્કૃતો વૈભિડિઙ્ગ્યાન્ નિર્યાતિ; બહિર્ વૈભિડિઙ્ગ્યાઃ બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયિતુકામઃ અદ્રાક્ષીદ્ ઉત્તરો માણવો નન્દીપાલં ઘટીકરં દૂરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહ: કુતસ્ ત્વં સોમ્ય નન્દીપાલ એતર્હ્ય્ આગચ્છસિ? ઇતો ઽહં સોમ્ય ઉત્તર એતર્હ્ય્ આગચ્છામિ કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં પર્યુપાસ્ય; એહ્ય્ આવાં સોમ્ય ઉત્તર ગમિષ્યાવાઃ; કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં પર્યુપાસિષ્યાવહે; અલં સોમ્ય નન્દીપાલ કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન દૃષ્ટેનાલં પર્યુપાસિતેન; તત્ કસ્ય હેતોઃ; કુતસ્ તસ્મિન્ મુણ્ડકે શ્રમણકે બોધિઃ; બોધિર્ હિ પરમદુષ્કરા; મા ત્વં સોમ્ય ઉત્તર એવં વદ: કુતસ્ તસ્મિન્ શ્રમણકે બોધિઃ; બોધિર્ હિ પરમદુષ્કરા; અપિ તુ બુદ્ધઃ સ ભગવાન્, બુદ્ધાશ્ ચાનેન સર્વધર્મા ઇતિ; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ નન્દીપાલો ઘટીકરઃ ઉત્તરં માણવકમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહ્ય્ આવાં સોમ્ય ઉત્તર ગમિષ્યાવઃ; કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં પર્યુપાસિષ્યાવહે ઇતિ; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ ઉત્તરો માણવો નન્દીપાલં ઘટીકરમ્ ઇદમ્ અવોઅત્: અલં સોમ્ય નન્દીપાલ કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન દૃષ્ટેન અલં પર્યુપાસિતેન; તત્ કસ્ય હેતોઃ? કુતસ્ તસ્મિન્ મુણ્ડલે શ્રમણકે બોધિઃ; બોધિર્ હિ પરમદુષ્કરા; મા ત્વં સોમ્યોત્તર એવં વદ કુતસ્ તસ્મિન્ મુણ્ડકે શ્રમણકે બોધિઃ; બોધિર્ હિ પરમદુષ્કરા; અપિ તુ બુદ્ધઃ સ ભગવાન્, બુદ્ધાશ્ ચાનેન સર્વધર્મા ઇતિ; અથ નન્દીપાલો ઘટીકર ઉત્તરસ્ય માણવસ્ય રથમ્ અભિરુહ્ય ઉત્તરં માણવમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહ્ય્ આવાં સોમ્ય ઉત્તર ગમિષ્યાવઃ; કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં પર્યુપાસિષ્યાવહે ઇતિ; અથોત્તરસ્ય માણવસ્યૈતદ્ અભવત્: ન બતાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 24 ) નાવરં ધર્માખ્યાનં; યત્રેદણીં નન્દીપાલો ઘટીકરો દીર્ઘરાત્રમ્ અચણ્ડો ઽરભસો ઽકર્કશ ઽસાહસિકઃ કેશગ્રહણમ્ અપ્ય્ અગમદ્ ઇતિ વિદિત્વા નન્દીપાલં ઘટીકરમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સોમ્ય નન્દીપાલ અતો ઽપિ યાવત્; સોમ્ય ઉત્તર, અતો ઽપિ યાવત્; અતો ઽપિ યાવત્ સોમ્ય નન્દીપાલ; અતો ઽપિ યાવત્, સોમ્ય ઉત્તર; તેન હિ સોમ્ય નન્દીપાલ મુંચ, ગમિષ્યાવઃ, કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં પર્યુપાસિષ્યાવહે; અથોત્તરો માણવો નન્દીપાલશ્ ચ ઘટીકરઃ રથમ્ અભિરુહ્ય યેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તૌ; તયોર્ યાવતી યાનસ્ય ભૂમિસ્ તાવદ્ યાનેન ગત્વા યાનાદ્ અવતીર્ય યેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તૌ; ઉપસંક્રમ્ય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણૌ; એકાન્તનિષણ્ણો નન્દીપાલો ઘટીકરઃ કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અયં ભદન્ત ઉત્તરો ( અ 434અ ) માણવો ન બુદ્ધે ઽભિપ્રસન્નો ન ધર્મે ન સંઘે ઽભિપ્રસન્નઃ; સાધ્વ્ અસ્ય ભગવાન્ તથા ધર્મં દેશયેદ્ યથા ઉત્તરો માણવો બુદ્ધે ઽભિપ્રસીદેદ્ ધર્મે સંઘે ઽભિપ્રસીદેદ્ ઇતિ; અધિવાસયતિ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઉત્તરં માણવં ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્; અથોત્તરો માણવો નન્દીપાલં ઘટીકરમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્માત્ ત્વં, સોમ્ય નન્દીપાલ, સ્વાખ્યાતં ધર્મવિનયં શ્રુત્વા ન પ્રવ્રજસિ સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનાગારિકામ્? ન ત્વં, સોમ્ય કુમાર, જાનીષે યથાહમ્ અન્ધં માતાપિતરં બિભર્મિ,

કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં કાલેન ચ કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયામિ; પ્રવ્રજ ત્વં સોમ્ય નન્દીપાલ મા વા; અહં તાવત્ પ્રવ્રજિષ્યે ઇતિ; અથ નન્દીપાલો ઘટીકરઃ કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અયં ભદન્ત ઉત્તરો માણવ આકાંક્ષતિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; તં ભગવાન્ પ્રવ્રાજયતૂપસંપાદયતુ અનુકંપામ્ ઉપાદાય ઇતિ; અધિવાસયતિ કાશ્યપઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 25 ) સમ્યક્સંબુદ્ધો નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ નન્દીપાલો ઘટીકરઃ કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વોત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; અથ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધશ્ અચિરપ્રક્રાન્તં નન્દીપાલં ઘટીકરં વિદિત્વા ઉત્તરં માણવં પ્રવ્રાજ્ય ઉપસંપાદ્ય યથાભિરમ્યં વૈભિડિંગ્યાં વિહૃત્ય યેન વારાણસી કાશીનાં નિગમસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે.
અશ્રૌષીત્ કૃકી રાજા કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ કાશિષુ જનપદે ચારિકાં ચરન્ વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનર્ વારાણસ્યાઃ નિષ્ક્રમ્ય યેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ઉપસંક્રમ્ય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણૌ; એકાન્તનિષણ્ણં કૃકિં રાજાનં કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્; અથ કૃકી રાજા ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા યેન કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય કાશ્યપમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ઇતિ; અધિવાસયતિ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ કૃકિનો રાજ્ઞસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અથ કૃકી રાજા કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા કાસ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વોત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; અથ કૃકી રાજા તામ્ એવ રાત્રિં શુચિ પ્રણીતં ખાદનીયભોજનીયં સમુદાનીય કાલ્યમ્ એવોત્થાયાસનકાનિ પ્રજ્ઞપ્ય ઉદકમણિં પ્રતિષ્ઠાપ્ય ( અ 434બ્ ) કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દૂતેન કાલમ્ આરોચયતિ: સમયો ભદન્ત સજ્જં ભક્તં યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યતે ઇતિ; અથ કાસ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો યેન કૃકેઃ રાજ્ઞો ભક્તાભિસારસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અથ કૃકી રાજા સુખોપનિષણ્ણં બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ; અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પ્ય સંપ્રવાર્ય કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમ્ અપનીતપાત્રં સૌવર્ણં ભૃઙ્ગારમ્ આદાય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 26 ) પુરતો ઽસ્થાદ્ આયાચમાનઃ: અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ ત્રૈમાસીં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન; અહં ભગવતો ઽર્થાય પંચ વિહારશતાનિ માપયિષ્યામિ; પંચ મંચપીઠવૃષિકોચવબિમ્બોપધાનચતુરશ્રકશતાનિ કારયિષ્યામિ; અનેન ચૈવંરૂપેન પર્ણોપગૂઢેન શાલિના ભગવન્તં ઉપસ્થાસ્યામિ ભિક્ષુસંઘં ચ; અલં મહારાજા કૃતમ્ એતાવદ્ યાવદ્ એવ ચિત્તમ્ અભિપ્રસન્નમ્; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ કૃકી રાજા કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ ત્રૈમાસીં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન; અહં ભગવતો ઽર્થાય પંચ વિહારશતાનિ માપયિષ્યામિ; પંચ મંચપીઠવૃષિકોચવબિમ્બોપધાનચતુરશ્રકશતાનિ કારયિષ્યામિ; અનેન ચૈવંરૂપેન પર્ણોપગૂઢેન શાલિના ભગવન્તં ઉપસ્થાસ્યામિ ભિક્ષુસંઘં ચ; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ કૃકિં રાજાનમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અલં મહારાજા કૃતમ્ એતાવદ્ યાવદ્ એવ ચિત્તમ્ અભિપ્રસન્નમ્; અથ કૃકી રાજા કાશ્યપં સંયક્સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અસ્તિ કશ્ચિદ્ ભગવન્ યો ઽપ્ય્ એવંરૂપ ઉપસ્થાયકઃ તદ્યથા અહમ્ એતર્હ્ય્? અસ્તિ મહારાજ તવૈવ વિજિતે વૈભિડિંગી નામ ગ્રામનિગમઃ; તત્ર નન્દીપાલો નામ ઘટીકર પ્રતિવસતિ; સ બુદ્ધે ઽભિપ્રસન્નો ધર્મે સંઘે ઽભિપ્રસન્નઃ; બુદ્ધં શરણં ગતો ધમ્મં સંઘં શરણં ગતઃ; બુદ્ધે એકાન્તિકો ધર્મે સંઘે એકાન્તિકઃ; બુદ્ધે નિષ્કાંક્ષો નિર્વિચિકિત્સો ધર્મે સંઘે દુઃખે સમુદયે નિરોધે માર્ગે નિષ્કાંક્ષો નિર્વિચિકિત્સો દૃષ્ટસત્યે આગતફલો ઽભિસમિતવાં નિક્ષિપ્તપર્ણમુસલઃ સ ન સ્વહસ્તં પૃથિવીં ખનતિ ન ખાનયતિ; નાન્યત્ર, યત્ તદ્ ભવતિ દકપ્રરુગ્નં વા મૂષિકોત્કિરા વા તતઃ કાયેન મૃત્તિકાં સંહૃત્ય નિષ્પ્રાણકેનોદકેન તીમયિત્વા ભાજનાનિ કૃત્વૈકાન્તમ્ ઉપનિક્ષિપ્યૈવમ્ આહ: એત આર્યા એત ભદ્રમુખા તિલાન્ વા તણ્ડુલાન્ વા મુદ્ગપ્રભૃતીન્ વા માષપ્રભૃતીન્ વા એકાન્ત ઉપનિક્ષિપ્ય યો વા યેન ભાજનેનાર્થી ભવતિ સ તદ્ આદાય પ્રક્રામતુ; સ તસ્માદ્ અન્ધં માતાપિતરૌ બિભર્તિ; માં ચ કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતિ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 27 ) એકમ્ અહં મહારાજ સમયં વૈભિડિંગીં ગ્રામનિગમમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરામિ; સો ઽહં પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય વૈભિડિંગીં ગ્રામનિગમં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષમ્; ( અ 435અ ) સાવાદાનં વૈભિડંગીં પિણ્ડાય ચરન્ યેન ઘટીકરસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય શનૈર્ મન્દમન્દમ્ અર્ગડમ્ આકોટયામિ; તેન ખલુ સમયેન નન્દીપાલો ઘટીકરઃ બહિર્ નિર્ગતો ઽભૂત્ કેનચિદ્ એવ કરણીયેન; અશ્રૌષ્ટાં નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્યાન્ધૌ માતાપિતરાવ્ અર્ગડસ્યાકોટનશબ્દમ્; શ્રુત્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહતુઃ; ક એષ આર્યઃ ક એષ ભદ્રમુખઃ શનૈર્ મન્દમન્દમ્ અર્ગડમ્ આકોટયતિ? તાવ્ અહમ્ એવં વદામિ: અહં કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પિણ્ડકેનાર્થી; તાવ્ એવમ્ આહતુઃ: પ્રવિશતુ આર્યઃ પ્રવિશતુ ભદ્રમુખ એતે કુણ્ડાલિકાયાં કુલ્માષાઃ પિઠિરિકાયાં ચ સૂપિકમ્; સચેદ્ આકાંક્ષસ્ય્ આત્મના ગૃહીત્વા પરિભુંક્ષ્વ; બહિર્ગત તે ઉપસ્થાયક ઇતિ; સો ઽહં મહારાજ ઉત્તરકૌરવં સમયમ્ અધિષ્ઠાય સ્વયમ્ એવ કુણ્ડલિકાયાઃ કુલ્માષાન્ પિઠિરિકાયાશ્ ચ સૂપિકં ગૃહીત્વા ભુક્તવાન્; તતઃ પશ્ચાદ્ આગતો નન્દીપાલો ઘટીકરઃ; અદ્રાક્ષીન્ નન્દીપાલો ઘટીકરઃ કુણ્ડલિકાયાં કુલ્માષાન્ પિઠિરિકાયાં ચ સૂપિકં પરિભુક્તમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અન્ધૌ માતાપિતરાવ્ ઇદમ્ અવોચત્: અમ્બ તાત કેનૈતે કુણ્ડલિકાયાં કુલ્માષાઃ પિઠિરિકાયાં

ચ સૂપિકં પરિભુક્તમ્; તાવ્ એવમ્ આહતુઃ: ઇહ તે સોમ્ય નન્દીપાલ અચિરનિર્ગતસ્યાશ્રૌષ્વ અર્ગડકસ્યાકોટનશબ્દમ્; શ્રુત્વા ચ પુનર્ એવં વદાવઃ: ક એષ આર્યઃ ક એષ ભદ્રમુખઃ શનૈર્ મન્દમન્દમ્ અર્ગડમ્ આકોટયતિ? સ એવમ્ આહ: અહં કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પિણ્ડકેનાર્થી; તમ્ એનમ્ એવં વદાવઃ: પ્રવિશતુ આર્ય પ્રવિશતુ ભદ્રમુખ; એતે કુણ્ડલિકાયાં કુલ્માષાઃ પિઠિરિકાયાં સૂપિકમ્; સચેદ્ આકાંક્ષસ્ય્ આત્મના ગૃહીત્વા પરિભુંક્ષ્વ; બહિર્ગતસ્ તે ઉપસ્થાયકઃ; તેન તે કુણ્ડાલિકાયાં કુલ્માષાઃ પિઠિરિકાયાં ચ સૂપિકં પરિભુક્તં ભવિષ્યતિ; અથ નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્યૈતદ્ અભવત્: લાભા મે સુલબ્ધા યસ્ય મે કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ કુલે ઽત્યર્થં વિશ્વસ્તો વિશ્વાસમ્ આપન્નઃ ઇતિ વિદિત્વા તેનૈવ પ્રીતિપ્રામોદ્યેન સપ્તાહમ્ એકપર્યંકેનાતિનામયતિ અર્ધમાસં ચાસ્ય સતતસહગતા સ્મૃતિઃ કાયં ન વિજહાતિ; સાવ્યુચ્છિન્ના કાયે વર્તતે; સપ્તાહં માતાપિત્રોઃ યથા કુણ્ડાલિકાયાઃ કુલ્માષમ્. પિઠિરિકાયશ્ ચ સૂપિકમ્ એવં કુણ્ડિકાયા ઓદનં પિઠિરિકાયાશ્ ચ સૂપિકમ્; એકમ્ ઇમં મહારાજ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 28 ) સમયં વૈભિડિંગીં ગ્રામનિગમમ્ ઉપનિશ્રિત્ય અહં વર્ષા ઉપગતઃ; તસ્ય મમ તત્પ્રથમવર્ષિણા દેવેન વિહારો ઽભિવૃષ્યતે; તેન ખલુ સમયેન નન્દીપાલસ્ય ઘટીકારસ્યાવેશનશાલા નવતૃણપ્રતિચ્છન્ના ઽભૂત્; સો ઽહમ્ ઉપસ્થાયકાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયામિ: ગચ્છત યૂયં ભિક્ષવો નન્દીપાલસ્ય ઘટીકારસ્યાવેશનશાલાં નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ અવચ્છાદ્ય મમ વિહારં છાદયત; તે મમ ઓમ્ ઇતિ પ્રતિશ્રુત્ય નન્દીપાલસ્ય ઘટીકારસ્ય નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ આવેશનશાલામ્ અવચ્છાદયન્તિ; તેન ખલુ સમયેન નન્દીપાલો ઘટીકરો બહિર્નિર્ગતો ઽભૂત્ કેનચિદ્ એવ કરણીયેન; અશ્રૌષ્ટાં નન્દીપાલસ્ય ( અ 435બ્ ) ઘટીકરસ્યાન્ધૌ માતાપિતરાવ્ આવેશનશાલાયામ્ અવચ્છાદનશબ્દં; શ્રુત્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહતુઃ: ક એષ આર્યઃ ક એષ ભદ્રમુખો નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્ય નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ આવેશનશાલામ્ અવચ્છાદયતિ? તે એવમ્ આહુર્ વયં ભિક્ષવઃ કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યોપસ્થાયિકાઃ; કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તત્પ્રથમવર્ષિણા દેવેન વિહારો વૃષ્યતે; તે વયં નન્દીપાલસ્ય ઘટીકારસ્ય નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ આવેશનશાલામ્ અવચ્છાદ્ય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય વિહારં પ્રતિચ્છાદયામઃ; તાવ્ એવમ્ આહતુઃ હરત આર્યા હરત ભદ્રમુખા બહિર્નિર્ગતો વઃ ઉપસ્થાયકઃ; તૈસ્ તામ્ અવચ્છાદ્ય મમ વિહારઃ પ્રતિચ્છાદિતઃ; પશ્ચાદ્ આગતો નન્દીપાલો ઘટીકરો ઽદ્રાક્ષીન્ નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ આવેશનશાલામ્ અવચ્છાદિતાં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અન્ધૌ માતાપિતરાવ્ ઇદમ્ અવોચત્: અમ્બ તાત કેનૈષા નવતૃણપ્રતિચ્છન્ના આવેશનશાલા અવચ્છાદિતા; તાવ્ એવમ્ આહતુઃ: ઇહ તે સોમ્ય નન્દીપાલ અચિરનિર્ગતસ્ય અશ્રૌષ્વ નવતૃણપ્રતિચ્છન્નાયા આવેશનશાલાયા અવચ્છાદનશબ્દમ્; શ્રુત્વા ચ પુનર્ એવં વદાવઃ ક એષ આર્યઃ ક એષ ભદ્રમુખો નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ આવેશનશાલામ્ અવચ્છાદયતિ? તે એવમ્ આહુર્ વયં ભિક્ષવઃ કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યોપસ્થાયિકાઃ; કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તત્પ્રથમવર્ષિણા દેવેન વિહારો વૃષ્યતે; તે વયં નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્ય નવતૃણપ્રતિચ્છન્નામ્ આવેશનશાલામ્ અવચ્છાદ્ય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય વિહારં પ્રતિચ્છાદયામઃ; તાન્ આવામ્ એવં વદાવઃ હરત આર્યા હરત ભદ્રમુખા બહિર્નિર્ગતો વઃ ઉપસ્થાયકઃ; તૈર્ એષા આવેશનશાલા અવચ્છાદિતા ભવિષ્યતિ.
અથ નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્યૈતદ્ અભવત્: લાભા મે સુલબ્ધા યસ્ય મે કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ કુલે ઽત્યર્થં વિશ્વસ્તો વિશ્વાસમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 29 ) આપન્નઃ ઇતિ વિદિત્વા તેનૈવ પ્રીતિપ્રામોદ્યેન સપ્તાહમ્ એકપર્યંકેનાતિનામયતિ અર્ધમાસં ચાસ્ય સતતસમિતા સ્મૃતિઃ કાયં ન જહાતિ; સા ચાવ્યુચ્છિન્ના કાયે વર્તતે; સપ્તાહં માતાપિત્રોઃ તં ખલુ વર્ષાવાસં નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્યાવેશનશાલા એકવારિબિન્દુનાપિ નાભિવૃષ્ટા; યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન.
સ્યાત્ ખલુ તે મહારાજ ચેતસો ઽન્યથાત્વમ્ નાધિવાસયતિ મે કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ ત્રૈમાસીં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાન્? ન ત્વ્ એવ નન્દીપાલસ્ય ઘટીકરસ્ય નવતૃણપ્રતિચ્છન્નાયામ્ આવેશનશાલાયામ્ અવચ્છાદિતાયાં ચેતસો ઽન્યથાત્વં; લાભા ભદન્ત નન્દીપાલેન ઘટીકરેણ સુલબ્ધા યસ્યાસ્ય ભગવાન્ કુલે ઽત્યર્થં વિશ્વસ્તો વિશ્વાસમ્ આપન્નઃ.
અથ કાસ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ કૃકેઃ રાજ્ઞસ્ તદ્દાનમ્ અનયાભ્યનુમોદનયાભ્યનુમોદતે;
અગ્નિહોત્રમુખા યજ્ઞાઃ ગાયત્રી છન્દસાં મુખમ્ ।
રાજા મુખં મનુષ્યાણાં નદીનાં સાગરો મુખમ્ ॥
નક્ષત્રાણાં મુખં ચન્દ્ર આદિત્યસ્ તપતાં મુખમ્ ।
ઊર્ધ્વં તિર્યગ્ અધશ્ ચાપિ યાવતી જગતો ગતિઃ ।
સદેવકેષુ લોકેષુ સંબુદ્ધો હીજ્યતાં વરઃ ॥
અથ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ કૃકિણં રાજાનં ધર્મ્યયા કથયા ( અ 436અ ) સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્યોત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; અથ કૃકી રાજા અચિરપ્રક્રાન્તં કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં યત્રોત્સદનધર્મકં તત્ સર્વં વિસર્જનધર્મકમ્ ઇતિ કૃત્વા કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધઃ; અથ કૃકી રાજા કાસ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં યાવત્ તાવત્ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધ્ય કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં ત્રિર્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તત એવ પ્રતિનિવૃત્તઃ; અથ કૃકી રાજા અચિરપ્રક્રાન્તં કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં વિદિત્વા અન્યતમં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: એહિ ત્વં ભોઃ પુરુષ પર્ણોપગૂઢસ્ય શાલેઃ પંચમાત્રાણિ શકટશતાનિ પૂરયિત્વા યેન નન્દીપાલો ઘટીકરસ્ તેનોપસંક્રામ; ઉપસંક્રમ્ય નન્દીપાલં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 30 ) ઘટીકરમ્ ઇદમ્ અવોચઃ: ઇમાનિ તે સોમ્ય નન્દીપાલ કૃકિણા રાજ્ઞા પંચમાત્રાણિ શકટશતાનિ પર્ણોપગૂઢસ્ય શાલેર્ અનુપ્રેષિતાનિ; અતસ્ ત્વમ્ આત્માનં સમ્યક્ સુખેન પ્રીણય અન્ધં ચ માતાપિતરમ્; કાશ્યપં ચ સમ્યક્સંબુદ્ધં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદય; એવં દેવ ઇતિ સ પુરુષઃ કૃકે રજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય પર્ણોપગૂઢસ્ય શાલેઃ પંચમાત્રાણિ શકટશતાનિ પૂરયિત્વા યેન નન્દીપાલ્પ્ ઘટીકરસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય નન્દીપાલં ઘટીકરમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇમાનિ તે સોમ્ય નન્દીપાલ કૃકિણા રાજ્ઞા પર્ણોપગૂઢસ્ય શાલેઃ પંચમાત્રાણિ શકટશતાન્ય્ અનુપ્રેષિતાનિ; અતસ્ ત્વમ્ આત્માનં સમ્યક્ સુખેન પ્રીણય અન્ધં ચ માતાપિતરમ્; કાશ્યપં ચ સમ્યક્સંબુદ્ધં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદય; ભોઃ પુરુષ રાજા બહુકૃત્યો બહુકરણીય ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નાધિવાસયતિ.

કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ઉત્તરો માણવઃ અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યન્ મયા કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે ખરં વાક્કર્મ નિશ્ચરિતં: કુતઃ તસ્મિન્ મુણ્ડકે શ્રમણકે બોધિઃ; બોધિર્ હિ પરમદુષ્કરા; તસ્ય કર્મણો વિપાકેન એતર્હિ મયા ષડ્વર્ષાણિ દુષ્કરં ચરિતં; યદિ પુનર્ બોધિર્ અપવદિતાભવિષ્યત્ પુનર્ અપિ મયા ત્રિણિ કલ્પાસંખ્યેયાનિ આત્મબોધિનિમિત્તં પરિખેદિતો ઽભવિષ્યમ્; ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
યશોધરા બ્રિન્ગ્સ્ fઓર્થ્ અ સોન્
યમ્ એવ દિવસં બોધિસત્વો નિર્ગતસ્ તમ્ એવ દિવસં યશોધરા આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; યદા બોધિસત્વો દુષ્કરાણિ ચરતિ તદાન્તઃપુરમ્ અપિ દુષ્કરં ચરિતુમ્ આરબ્ધં; યશોધરાયાઃ સ ગર્ભો લયં ગતઃ; યદા ભગવાન્ નિષ્કિંચનં દુષ્કરમ્ ઇતિ વિદિત્વા યથાસુખમ્ આશ્વસિતિ; યથાસુખં પ્રશ્વસિતિ; ઓદારિકમ્ આહારમ્ આહરત્ય્ ઓદનકુલ્માષં, સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયતિ સુખોદકેન ચ કાયં પરિષિંચતિ; અન્તઃપુરમ્ અપિ તદા યથાસુખમ્ આશ્વસિતિ, યથાસુખં પ્રશ્વસિતિ, ઓદારિકમ્ આહારમ્ આહરત્ય્ ઓદનકુલ્માષાન્, સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયતિ, સુખોદકેન ચ કાયં પરિષિંચતિ; તદાસૌ ગર્ભઃ પુનર્ અપિ પુષ્ટિં ગતઃ તસ્યા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 31 ) ગર્ભનિમિત્તાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ; સા શાક્યૈઃ સપરિહાસમ્ ઉચ્યતે: ત્વં બોધિસત્વે તપોવનં ગતે વ્યભિચરિતા ઇતિ; સા કથયતિ: શાન્તં પાપં, નાહં વ્યભિચરામિ; કથં જ્ઞાયતે? યુષ્માકં પ્રત્યાયયિષ્યામિ; યાવદ્ અસૌ પ્રસૂતા, દારકો જાતઃ; યમ્ એવ દિવસં જાતઃ, તમ્ એવ દિવસં રાહુણા ચન્દ્રો ગૃહીતઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં ( અ 436બ્ ) વ્યવસ્થાપ્યતે; કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ ઇતિ; તસ્ય જ્ઞાતયઃ કથયન્તિ: અસ્ય જન્મનિ રાહુણા ચન્દ્રો ગૃહીતઃ તદ્ ભવતુ દારકસ્ય રાહુલ ઇતિ નામ ઇતિ; જાતે કુમારે ભૂયસ્યા માત્રયા શાક્યા વિબ્રુવતે એવ; તયાસૌ સત્યોપયાચનં કૃત્વા રાહુલભદ્રો બોધિસત્વસ્ય વ્યાયામશિલાયાં સ્થાપયિત્વા ક્રીડાપુષ્કરિણ્યામ્ આપ્લાવિતઃ: યદ્ય્ અયં બોધિસત્વેન જાતઃ પ્લવતામ્ ઇતિ; પ્લવિતુમ્ આરબ્ધઃ; સા કથયતિ: પારાદ્ અપારમ્ આગચ્છતુ ઇતિ; સ પારાદ્ અપારમ્ આગતઃ; તે વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ; યશોધરા કથયતિ: ભૂયો ઽપિ ભવતાં પ્રત્યક્ષીકરિષ્યામિ યથાયં બોધિસત્વેન જાતઃ, નાહં વ્યભિચરિતા ઇતિ.
યદા ભગવાન્ અતિક્રાન્તઃ ષડ્વર્ષાણ્ય્ અભિસંબુદ્ધઃ કપિલવસ્ત્વ્ અનુપ્રાપ્તઃ એકં દિવસં રાજકુલે ભુંક્તે, એકમ્ અન્તઃપુરે; તદા યશોધરાયા એતદ્ અભવત્: કો ઽસાવ્ ઉપાયઃ સ્યાદ્ યેનાહં ભગવન્તમ્ અન્વાવર્તેયમ્ ઇત્; કપિલવસ્તુનિ ચાન્યતમા પરિવ્રાજિકા વશીકરણાદિકર્મસ્વ્ અત્યર્થં પ્રવીણા; યશોધરયા તસ્યાઃ પંચકાર્ષાપણશતાનિ દત્તાનિ: આર્યે કાર્ષાપણૈર્ વશીકરણં કૃત્વા પ્રેષય ઇતિ; તયા વશીકરણમોદકો યશોધરાયાઃ પ્રેષિતઃ; યશોધરયા રાહુલસ્ય હસ્તે દત્ત ઉક્તશ્ ચ: પુત્ર યસ્ તવ પિતા તસ્મૈ અનુપ્રયચ્છ ઇતિ; અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતં; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: યશોધરાયા અસચ્છબ્દો નિર્ગતઃ; તસ્યાપન્નયાઃ કર્તવ્ય ઇતિ; ભગવતા પંચબુદ્ધશતાનિ નિર્મિતાનિ; રાહુલેન સર્વાન્ બુદ્ધાન્ પ્રત્યવેક્ષ્ય ભગવતો વૃદ્ધાન્તે સ્થિતસ્ય દત્તઃ; ભગવતા ગૃહીત્વા પુનસ્ તસ્યૈવ દત્તઃ; રાહુલેન ભક્ષિતઃ; ભગવાન્ દક્ષિણાદેશનાં કૃત્વા પ્રક્રાન્તઃ; રાહુલભદ્રઃ કુમારો ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતો ઽનુબદ્ધઃ નિર્વર્ત્યમાનો ઽપિ ન નિર્વર્તતે: અરોદીત્ ઇતિ; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: ચરમભવિકો ઽયં સત્વઃ, ન શક્યમ્ અનેન ગૃહવાસે વસ્તુમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 32 ) ઇતિ; રાહુલેન ભગવતઃ પ્રત્યભિજ્ઞાતેન કૃતેન રાજા શુદ્ધોદનઃ સાન્તઃપુરજનઃ શાક્યાશ્ ચ પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતાઃ યશોધરાયાં ચાત્યર્થમ્ અભિપ્રસન્નાઃ; તતો યશોધરાભ્યાખ્યાનં સર્વેણ સર્વં પ્રતિવુગતં; ભગવાન્ રાહુલં કુમારં પ્રવ્રાજયિતુમ્ આરબ્ધઃ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન શ્રુતં; સ ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ભગવન્, યદિ રાહુલભદ્રઃ કુમારો ઽવશ્યં પ્રવ્રાજ્યતે અદ્યૈકં દિવસં તિષ્ઠતુ યાવદ્ અહમ્ અસ્ય પૂજાં કરોમિ ઇતિ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન રાહુલસ્ય મહાન્ ઉત્સવઃ કૃતઃ; તત્ર ભગવતા આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ઽભિહિતઃ; પ્રવ્રાજય, શારિપુત્ર, રાહુલં કુમારમ્ ઇતિ; એવં ભદન્ત ઇત્ય્ આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય રાહુલભદ્રઃ કુમારઃ પ્રવ્રાજિતઃ.

ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્તાયુષ્મતા રાહુલેન ભગવાન્ મોદકેન મહાજનકાયસ્ય મધ્યે વિજ્ઞાત ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હ્યિ યથાતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ અહમ્ અનેન રાહુલેન માલયા વિજ્ઞાતઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે ગ્રેઅત્ થિએf
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અન્યતરસ્મિન્ કર્વટકે ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ( અ 437અ ) પુત્રો જાતઃ; સ પત્નીમ્ આમન્ત્રયતે: ભદ્રે જાતો ઽસ્માકં ધનહરો ઋણહરઃ; ગચ્છામિ પણ્યમ્ આદાય મહાસમુદ્રમ્ અવતરામિ ઇતિ; સા કથયતિ: આર્યપુત્ર એવં કુરુષ્વ ઇતિ; સ પણ્યમ્ આદાય મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણઃ; સ તત્રૈવ ચ નિધનમ્ ઉપયાતઃ; તતસ્ તસ્ય પત્ન્યા શોકવિનોદનં કૃત્વા સ દારકો હસ્તબલેન જ્ઞાતિબલેન ચાપ્યાયિતઃ પોષિતઃ સંવર્ધિતઃ; તસ્ય નાતિદૂરે કુવિન્દઃ પ્રતિવસતિ સ્વશિલ્પકૃતાવી; તસ્ય સ્વશિલ્પાત્ સર્વં સંપદ્યતે; સા તસ્ય સ્વશિલ્પાદ્ ભોગસંપત્તિં દૃષ્ટ્વા કથયતિ: વરં કુવિન્દકર્મ ન સમુદ્રાવતરણં; તસ્મિન્ ગતે અનયેન વ્યસનમ્ આપદ્યન્તે ઇતિ; તયાસૌ કુવિન્દો ઽભિહિતઃ: ભ્રાત ઇમમ્ અપિ ભાગિનેયં કુવિન્દકર્મ શિક્ષયેતિ; સ કથયતિ: શોભનમ્ એવં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 33 ) ભવતુ ઇતિ; સ તં શિક્ષયિતુમ્ આરબ્ધઃ; પટુપ્રચારો ઽસૌ; તેનાલ્પીયસા કાલેન કુવિન્દકર્મ શિક્ષિતં; સ કુવિન્દઃ સુસ્નાતઃ સુપ્રાવૃતઃ પ્રણીતમ્ આહારં ભુંક્તે; સા દારકઃ કથયતિ: માતુલ ત્વમ્ અપિ તદ્ એવ કર્મ કરોષિ; અહમ્ અપિ તદ્ એવ; અથ કસ્માત્ ત્વં સુસ્નાતઃ સુપ્રાવૃતઃ પ્રણીતમ્ આહારં ભુંક્ષે; મમ તુ ન સંપદ્યતે ઇતિ; સ કથયતિ: ભાગિનેય અહં કર્મદ્વયં કરોમિ, દિવા કુવિન્દત્વં રાત્રૌ ચૌર્યમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: માતુલ યદ્ય્ એવમ્ અહમ્ અપિ ચૌર્યં કરોમિ; ભાગિનેય શક્ષ્યસિ ત્વં ચૌર્યં કર્તું? માતુલ શક્ષ્યામિ; સ સંલક્ષયતિ: જિજ્ઞાસયામિ તાવદ્ એનમ્ ઇતિ; સ તમ્ આદાય વીથિં ગતઃ; તેન તત્ર શશકઃ ક્રીત્વા તસ્ય દત્તઃ ભાગિનેય સાધય તાવદ્ યદ્ અહં સ્નાત્વાગચ્છામિ; સ સ્નાત્વા આગતઃ; તેન તં લઘુ લઘ્વ્ એવ સાધયિત્વા એકપાદો ભક્ષિતઃ; સ કુવિન્દઃ સ્નાત્વા આગતઃ; ભાગિનેય સાધિતઃ શશકઃ? માતુલ સાધિતઃ; પશ્યામિ તાવત્; તેન સમર્પિતઃ; પશ્યતિ પાદત્રયં; સ કથયતિ ભાગિનેયાસ્ય ચતુર્થઃ પાદઃ ક્વ ગતઃ? સ કથયતિ: માતુલ શશકસ્ય ચતુર્થઃ પાદો નાસ્તિ; ક્વ ગમિષ્યતિ? ઇતિ; સ સંલક્ષયતિ: અહં તાવચ્ ચોરઃ, અયં તુ મહાચોર ઇતિ; સ તમ્ આદાય ત્રિપાદકં ચ શશકં પાનાગારં પ્રવિષ્ટઃ: ભાગિનેય મદ્યં પિબામઃ; પિબામઃ; તાભ્યાં પીતં; કુવિન્દઃ કથયતિ: ભાગિનેય મદ્યમૂલ્યમ્ અપલપામઃ; સ કથયતિ: માતુલ યેન પીતં સો ઽપલપતુ; અહં નૈવ પિબામિ; કિમ્ અપલપામિ ઇતિ; સ કુવિન્દઃ સંલક્ષયતિ: મહાચોરો ઽયં; શક્યમ્ અનેન સાર્ધં ચૌર્યં કર્તુમ્ ઇતિ; સ તેન સાર્ધં ચૌર્યં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; સ કુવિન્દઃ સન્ધૌ શિરઃ પ્રક્ષિપતિ; તેનોચ્યતે: માતુલ ચૌર્યમ્ અપિ ન જ્ઞાયતે ત્વયા કર્તું; પાદૌ પૂર્વં પ્રક્ષેપ્તવ્યં ન શિરઃ; યદિ શિરઃ છિદ્યતે પ્રત્યભિજ્ઞાયતે, કુલં સર્વં વિનાશમ્ ઉપૈતિ; પાદૌ પ્રક્ષિપ ઇતિ; તેન પાદૌ પ્રક્ષિપ્તૌ; તતશ્ ચોરશ્ ચોર ઇતિ કોલાહલો જાત ઇતિ પદ્ભ્યાં ગૃહીતઃ; મહાજનકાયો લગ્નઃ; સ એકો ન શક્નોત્ય્ આકર્ષ્ટું; સ શિરશ્ છિત્વા તદ્ આદાય પ્રક્રાન્તઃ; અમાત્યૈ રાજ્ઞો નિવેદિત: દેવ એકશ્ ચોરઃ સન્ધિં પ્રવિષ્ટો ગૃહીતઃ; તસ્ય કો ઽપિ શિરશ્ છિત્વા તદ્ આદાય પ્રક્રાન્તઃ; રાજ કથયતિ: ભવન્તઃ યઃ શિરશ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 34 ) છિત્વા પ્રક્રાન્તઃ સ મહાચોરઃ; ગચ્છત તં કબન્ધં ચતુર્મહાપથે સ્થાપયિત્વા પ્રતિગુપ્તે પ્રદેશે તિષ્ઠત; યસ્ તં ગૃહીત્વા રોદિતિ તેનૈકચોરેણ ભવિતવ્યં, ગૃહ્ણીત ઇતિ; તતસ્ તે રાજપુરુષાઃ તં કબન્ધં ચતુર્મહાપથે સ્થાપયિત્વા પ્રતિગુપ્તે પ્રદેશે સ્થિતાઃ; સ એકચોરઃ સંલક્ષયતિ: ન નામ મયા માતુલં કણ્ઠે ગૃહીત્વા રોદિતવ્યં; સ ઉન્મત્તકવેષમ્ ( અ 437બ્ ) આત્માનં કૃત્વા સ્ત્રિયમ્ અપિ કણ્ઠે ગૃહ્ણાતિ; પુરુષમ્ અપિ વૃક્ષમ્ અપિ અશ્વમ્ અપિ વૃષભમ્ અપિ મહિષમ્ અપિ છાગમ્ અપિ કુક્કુરમ્ અપિ ગ્રહીતુમ્ આરબ્ધઃ; યદા લોકેન વિજ્ઞાત ઉન્મત્તકો ઽયમ્ ઇતિ તદા તં કબન્ધં કણ્ઠે ગૃહીત્વા યાવદાપ્તં રુદિત્વા પ્રક્રાન્તઃ; રાજપુરુષૈ રાજ્ઞો નિવેદિતં: દેવ ઉન્મત્તકસ્ તં કબન્ધં કણ્ઠે ગૃહીત્વા યાવદાપ્તં રુદિત્વા પ્રક્રાન્ત ઇતિ; રાજ કથયતિ: ભવન્તઃ સ એવાસાવ્ એકચોરકઃ; ન શોભનં કૃતં યન્ ન ગૃહીતઃ; ઇદાનીં ગૃહ્ણીત ઇતિ; એકચોરકઃ સંલક્ષયતિ: ન નામ મયા માતુલઃ સત્કારયિતવ્યઃ? ઇતિ; સ શાકટિકવેષં કૃત્વા કાષ્ઠસ્ય શકટં પૂરયિત્વા તં પ્રદેશં ગતઃ; તસ્યોપરિ શકટં કાષ્ઠપૂર્ણં સ્થાપયિત્વા બલીવર્દાન્ ઉત્સૃજ્ય શકટે અગ્નિં દત્વા પ્રક્રાન્તઃ;

તેન દહ્યમાનેન સ કબન્ધો દગ્ધઃ; રાજપુરુષૈ રાજ્ઞ નિવેદિતં: દેવ સ એકચોરકો દગ્ધઃ; રાજા કથયતિ, કેન; તૈર્ યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; રાજા કથયતિ: ભવન્તો યો ઽસૌ શાકટિકઃ સ એવાસાવ્ એકચોરિકઃ; ન શોભનં કૃતં યન્ ન ગૃહીતઃ; ગૃહ્ણીત ઇતિ; સ એકચોરિકઃ સંલક્ષયતિ: ન નામ મયા માતુલસ્ય શ્મશાને પિતૃકાર્યં કૃતમ્ ઇતિ; સ બ્રહ્મણવેષં કૃત્વા અધિષ્ઠાને ભિક્ષામ્ અટિત્વા તય તાં ભિક્ષાં શ્મશાને પક્ત્વા પિણ્ડાન્ દત્વા પ્રક્રાન્તઃ; રાજપુરુષૈ રાજ્ઞો નિવેદિતં: દેવ બ્રાહ્મણેનાધિષ્ઠાને ભિક્ષામ્ અટિત્વા યસ્મિન્ પ્રદેશે સ કબન્ધો દગ્ધઃ તત્ર પંચ પિણ્ડાન્ દત્વા પ્રક્રાન્ત ઇતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ સ એવાસાવ્ એકચોરિકઃ; ન શોભનં કૃતં યન્ ન ગૃહીત ઇતિ; એકચોરિકઃ સંલક્ષયતિ: ન નામ મયા માતુલસ્યાસ્થીનિ ગંગાયાં પ્રક્ષેપ્તવ્યાનિ? ઇતિ; સ કાપાલિકવેષં કૃત્વા તં પ્રદેશં ગતઃ; સ તત્ર ગાત્રં ભસ્મના ઉદ્ધૂલયિત્વા અસ્થીનાં ભસ્મનાં ચ કર્પરકં પૂરયિત્વા ગંગાયાં પ્રક્ષિપ્ય પ્રક્રાન્તઃ; રાજપુરુષૈ રાજ્ઞો યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ સ એવાસાવ્ એકચોરિકઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 35 ) ન શોભનં કૃતં યન્ ન ગૃહીતઃ; સર્વથા તિષ્ઠત યૂયં; અહમ્ એવૈનં ગૃહ્ણામિ ઇતિ; રાજ્ઞા ગંગાયાં નૌભિર્ ઉદ્યાનં કારિતં; ઉભયકૂલે આરક્ષકાઃ પુરુષાઃ સ્થાપિતાઃ; રાજ્ઞો દુહિતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા તસ્મિન્ જલોદ્યાને સ્થાપિતા; ઉક્તા ચ યદિ ત્વાં કશ્ચિદ્ ગૃહ્ણાતિ રાવયિષ્યસિ ઇતિ: આરક્ષકપુરુષાણાં ચાજ્ઞા દત્તા: યદૈષા રાવયતિ તદા યુષ્માભિર્ જલોદ્યાનં ગન્તવ્યં; યદિ કશ્ચિત્ તત્ર પુરુષો ભવતિ સ ગૃહીત્વા માં નેયઃ ઇતિ; એકચોરકઃ સંલક્ષયતિ: ન નામ મયા રાજદુહિત્ર્યા સાર્ધં પરિચારયિતવ્યમ્ ઇતિ; સ તત્ર ગંગાયામ્ અનુસ્રોતો ઽવસ્થિતઃ; સ તત્ર રિક્તપિઠરિકાન્ ક્ષેપ્તુમ્ આરબ્ધઃ; એકઃ ક્ષિપ્તઃ; આરક્ષકપુરુષાઃ ચોર ઇતિ કૃત્વા ધાવિતાઃ; તૈર્ અસૌ પ્રહારેણ ભગ્નઃ; દ્વિતીયઃ ક્ષિપ્તઃ; સો ઽપિ ભગ્નઃ; તૃતીયઃ ક્ષિપ્તઃ; સો ઽપિ ભગ્નઃ; આરક્ષકા રિક્તપિઠરિકા એત ઉહ્યન્તે ઇત્ય્ અપ્ય્ ઉપેક્ષિતા વ્યવસ્થિતાઃ; તતો ઽસાવ્ એકચોરિકઃ રિક્તપિઠરિકાયાં શિરઃ પ્રક્ષિપ્ય શ્રોતસા ઉહ્યમાનસ્ તં પ્રદેશમ્ આગતઃ; તતો નાવમ્ અભિરૂઢો દારિકાયાઃ કથયતિ: મા શબ્દં કરિષ્યસિ; ન ત્વાં પ્રઘાતયિષ્યામિ ઇતિ; સા સંત્રસ્તા તૂષ્ણીમ્ અવ્સ્થિતા; તયા સાર્ધં પરિચાર્ય પ્રક્રાન્તઃ; સા પ્રલપિતુમ્ આરબ્ધા: એષ ચોરો માં પરિચાર્ય ગચ્છતિ ઇતિ; આરક્ષકાઃ કથયન્તિ: યદા પરિચારયતિ તદા તૂષ્ણીં તિષ્ઠસિ; યદા પરિચારયિત્વા પ્રક્રાન્તસ્ તદા રોદિષિ; ઇદાનીં કુત્ર સમન્વેષામ ઇતિ; આરક્ષકૈ રાજ્ઞો યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; રાજા કથયતિ: ન શોભનં કૃતં યન્ ન ગૃહીતઃ ઇતિ; દારિકા ચોરેણ સાર્ધં પરિચારયિત્વા આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ ( અ 438અ ) અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; એકચોરકેન શ્રુતં; સ સંલક્ષયતિ: ન મયા પુત્રસ્ય જન્મનિ પ્રમોદઃ કૃતઃ ઇતિ; સ કાંચુકીયમ્ આત્માનં કૃત્વા રાજકુલાન્ નિર્ગમ્ય પૌરુષેયાન્ આમન્ત્રયતે: ભવન્તો દેવ આજ્ઞાપયતિ પત્તનં લુણ્ઠયત ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ: રાજ્ઞો નપ્તા જાતઃ; તેનાસ્માભિર્ આજ્ઞા દત્તા; લુણ્ઠયામઃ; તે લુણ્ઠયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દો જાતઃ; રાજા પૃચ્છતિ કિમ્ એતદ્ ઇતિ; અમાત્યૈર્ વિસ્તરેણ સમાખ્યાતં; સ કથયતિ: એવમ્ અપ્ય્ અહં તેન ખલીકૃતઃ; રાજ્યં વા પરિત્યજામિ તસ્ય વા નિગ્રહં કરોમિ ઇતિ; તેન વિદિત્વા મણ્ડલવાટઃ કારિતઃ; કંચિત્ કાલં વિનોદ્ય અમાત્યાનામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 36 ) આજ્ઞા દત્તા: ભવન્ત અધિષ્ઠાને એવંવિધં ઘણ્ટાવઘોષણં કારયત; યાવન્તો પુરુષાઃ પ્રતિવસન્તિ તૈઃ સર્વૈર્ નિષ્પરિહારૈર્ ભૂત્વા મણ્ડલવાટં પ્રવેષ્ટવ્યં; યો ન પ્રવિશતિ તસ્ય વધો દણ્ડ ઇતિ; આમત્યૈર્ ઘણ્ટાવઘોષણા કારિતા; સર્વે ઽધિષ્ઠાનનિવાસિનઃ પુરુષા પ્રવિષ્ટાઃ; તતો રાજ્ઞા તસ્મૈ દારકાય માલાં દત્વા ઉક્તં: યસ્ તવ પિતા તસ્મૈ તાં માલામ્ અનુપ્રયચ્છ ઇતિ; આરક્ષકાશ્ ચ પુરુષા ઉક્તાઃ: યસ્યાયં દારકો માલાં દદાતિ યુષ્માભિર્ ગૃહીત્વા મત્સકાશમ્ ઉપનેયઃ ઇતિ; તતસ્ તાં પુષ્પમાલાં ગૃહીત્વા પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધો જનકાયાન્ નિરીક્ષમાણઃ; તેનાસૌ ચોરો દૃષ્ટઃ; અચિન્ત્યઃ સત્વાનાં કર્મવિપાકઃ; તેન તસ્મૈ માલા દત્તા; રાજપુરુષૈ એકચોરો ગૃહીત્વા રાજ્ઞ ઉપનામિતઃ; રાજા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે: ભવન્તઃ કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યં? ઇતિ; તે કથયન્તિ; દેવ પ્રઘાત્યતામ્ ઇતિ;
રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ કથમ્ ઈદૃશો વીરપુરુષઃ પ્રઘાત્યઃ; ઉપસંગ્રહો ઽસ્ય કર્તવ્યઃ ઇતિ; તેન તસ્મૈ સા દુહિતા સર્વાલંકારવિભૂષિતા ભાર્યાર્થં દત્તા; ઉપાર્ધરાજ્યેન સંવિભક્તઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસાવ્ એકચોરિક અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ તસ્ય પુત્રઃ એષ એવાસૌ રાહુલસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ અનેન માલયા વિજ્ઞાતઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અહમ્ અનેન મોદકેન વિજ્ઞાતઃ; એવં હિ વો ભિક્ષવો ઽચિન્ત્યઃ સત્વાનાં કર્મવિપાકઃ ઇતિ કર્મપરાયણૈર્ ભવિતવ્યં.
યશોધરા સેએક્સ્ તો બ્રિન્ગ્ થે બુદ્ધ બચ્ક્ તો હેર્

યશોધરા સંલક્ષયતિ: યદિ રાહુલસ્ય પિતા અન્તઃપુરં પ્રવિશતિ તથાઇવાનુચરિતવ્યો યથા ન ભૂયો નિર્ગચ્છતિ ઇતિ; તત આત્માનમ્ આદૌ કૃત્વા ગોપિકામૃગજાપ્રમુખાનિ ષષ્ટિસ્ત્રીસહસ્રાણિ નાનાવિધાલંકારૈર્ અલંકૃતાનિ સુરભિમાલ્યધૂપવસ્ત્રૈર્ વિભૂષિતાનિ; અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો વિનેયજનાપેક્ષા અન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટઃ; તતો યશોધરામૃગજાગોપિકાપ્રમુખાનિ ષષ્ટિસ્ત્રીસહસ્રાણિ રૂપયૌવનવિભ્રમાશાખેદાકુલવિલસિતચલિતશિથિલમેખલાકલાપનિસ્વનૈર્ ( અ 438બ્ ) હસિતમધુરગીતમધુનેત્રભ્રૂવિકારોત્કંપનપયોધરોદરદર્શનાંગવિસ્પષ્ટચેષ્ટિતૈર્ ભાવં દર્શયામ્ આસુઃ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: સચેદ્ ભોક્ષ્યે વૈનેયજનકાલાતિક્રમો ભવિષ્યતિ; એતાઃ સ્ત્રિયાઃ કામરાગાભિભૂતાઃ સત્યાનામ્ અભાજનભૂતા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 37 ) ભવિષ્યન્તિ; અસ્ત્ય્ આશુ પૃથગ્જનસ્ય રિદ્ધિર્ આવર્જનકરી; યન્ન્વ્ અહમ્ અન્તઃપુરમ્ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યેણાવર્જયેયમ્ ઇતિ; વિદિત્વા પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ચતુર્વિધમ્ ઈર્યાપથં કલ્પયતિ; તદ્યથા ચંક્રમ્યતે તિષ્ઠતિ નિષીદતિ શય્યાં કલ્પયતિ; તેજોધાતુમ્ અપિ સમાપદ્યતે; તેજોધાતુસમાપન્નસ્ય બુદ્ધસ્ય ભગવતો વિવિધાન્ય્ અર્ચીંષિ કાયાન્ નિશ્ચરન્તિ; તદ્યથા નીલાનિ પીતાનિ લોહિતાન્ય્ અવદાતાનિ મંજિષ્ઠાનિ સ્ફટિકવર્ણાનિ; યમકાન્ય્ અપિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયતિ; અધઃકાયઃ પ્રજ્વલતિ, ઉપરિમાત્ કાયાચ્ છિતલા વારિધારાઃ સ્યન્દન્તે, ઉપરિમઃ પ્રજ્વલતિ, અધઃકાયાચ્ છિતલા વારિધારા સ્યન્દન્તે; યથા પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ અવં દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં દિશિ ઇતિ ચતુર્દિશં ચતુર્વિધમ્ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શયન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અથ તાઃ સ્ત્રિયો ભગવત ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા આવર્જિતા મૂલનિકૃન્તા ઇવ દ્રુમા ભગવતઃ પાદયોર્ નિપત્ય પુરસ્તાન્ નિષણ્ણાઃ ધર્મશ્રવણાય; તતો ભગવતા તાસામ્ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા ગોપિકામૃગજાપ્રમુખૈઃ ષષ્ટિસ્ત્રીસહસ્રૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; યશોધરાયા અત્યર્થં કામરાગાભિભૂતાયા સત્યદર્શનં ન કૃતં; તસ્યા એતદ્ અભવત્: યન્ન્વ્ અહં ભગવન્તં રસતૃષ્ણયા અન્વાવર્તેયમ્ ઇતિ; વિદિત્વા સ્વયમ્ એવ ભગવતો ઽર્થાય અન્નપાનં સાધયિત્વા કથયતિ: અદ્યાહં સ્વહસ્તં ભગવન્તં સંતર્પયામિ ઇતિ; શ્રુત્વા ભિક્ષુભિર્ ભગવત આરોચયન્તિ: યશોધરા ભદન્ત ભગવન્તં સ્વહસ્તં રસતૃષ્ણયા અન્વાવર્તયિતુકામ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: પૂર્વમ્ અહં ભિક્ષવઃ સરાગઃ સદ્વેષઃ સમોહઃ રસપ્રતિસંવેદી રસરાગપ્રતિસંવેદી ચ; એતર્હ્ય્ અહં વિગતરાગો વિગતદ્વેષો વિગતમોહો રસપ્રતિસંવેદી નો તુ રસરાગપ્રતિસંવેદી; તત્ કથમ્ ઇદાનીં યશોધરા રસતૃષ્ણયા અન્વાવર્તયતિ ઇતિ.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત યશોધરા ભગવન્તં વશીકરણમોદકેનાન્વાવર્તયિતુકામારબ્ધા; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથાતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ અહમ્ અનયા મોદકેનાન્વાવર્તિતઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 38 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf ઋષ્યશૃઙ્ગ
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અન્યતમસ્મિન્ ગ્રામકે ઽરણ્યાયતને પુષ્પફલસલિલકન્દસંપન્ને રિષિઃ ( અ 439અ ) પ્રતિવસતિ; સ કષ્ટતપા મૂલફલામ્બુભક્ષો ઽજિનવલ્કલવાસા; અનેન પંચાભિજ્ઞાઃ સાક્ષાત્કૃતા; તસ્ય વ્યાડમૃગા અપ્ય્ આશ્રમપદે વિશ્વસ્તવિહારિણો વિહરન્તિ; સો ઽન્યતમં પ્રદેશં પ્રસ્રાવં કર્તુમ્ અભિસંપ્રસ્થિતઃ; મૃગી પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધા; તેન સશુકઃ પ્રસ્રાવઃ કૃતઃ; સ તયા મૃગ્યા પીતઃ; સ્ત્રીન્દ્રિયં જિહ્વયા નિર્લીઢમ્; અચિન્ત્યઃ સત્વાનાં કર્મવિપાકઃ; આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; પ્રસવનકાલે તમ્ એવ દેશમ્ આગમ્ય પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; સા ગન્ધં ઘ્રાત્વા વિસભાગઃ સત્વઃ ઇતિ સંત્રસ્તા મૂત્રપુરીષમ્ ઉત્સૃજન્તી છોરયિત્વા પ્રક્રાન્તા; યાવદ્ અસૌ રિષિસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન સ દારકો દૃષ્ટઃ; સ સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તઃ કસ્યાયં પુત્રઃ ઇતિ; પશ્યતિ અત્મનઃ; તેન સ્વાશ્રમપદં નીત્વા આપાયિતઃ પોષિતઃ સંવર્ધિતઃ; તસ્યાપિ વૃદ્ધિં ગચ્છતઃ શિરસિ મૃગડૃઙ્ગે પ્રાદુર્ભૂતે; તસ્ય મૃગસ્ય યાદૃશે શૃઙ્ગે ઇતિ રિષ્યશૃણ્ગ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; યાવદ્ અસૌ રિષિર્ મ્લાનઃ સંવૃત્તઃ; સ ઋષિઃ પ્રતિરૂપૈર્ ભૈષજ્યૈર્ ઉપસ્થીયતે; ન ચાસૌ વ્યાધિર્ ઉપશમં ગચ્છતિ; યદા તસ્ય મરણાન્તિકી વેદના પ્રાદુર્ભૂતા ન ચિરેણ કાલં કરિષ્યામિ ઇતિ; તદા તેનાસૌ પુત્રો ઽભિહિતઃ; પુત્ર અસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે નાનાદેશનિવાસિનઃ રિષયઃ કાલેન કાલમ્ ઉપસંક્રામન્તિ; તે ત્વયા મત્પ્રિયતયા સ્વાગતવાદસમુદાચારેણ સંમોદ્ય આસનેનોપનિમન્ત્રયિતવ્યા યથાશક્તિતશ્ ચ ફલમૂલૈઃ પ્રતિપાદ્યાઃ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા
સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાઃ સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તા મરણાન્તં હિ જીવિતમ્* ॥

ઇતિ કાલધર્મેણ સંયુક્તઃ; સ તેન ઋષિધર્મસમુદાચારેણ ધ્યાપિતઃ; તેન પિતૃશોકાભિભૂતેન સંવેગાત્ પંચાભિજ્ઞાઃ સાક્ષાત્કૃતાઃ; સો ઽપરેણ સમયેન સલિલાર્થી ઘટમ્ આદાય સંપ્રસ્થિતઃ; દેવશ્ ચ વર્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; સ પાનીયઘટં પૂરયિત્વા આગન્તુમ્ આરબ્ધઃ; સ્ખલિતઃ પતિતઃ; આશુપ્રકોપિનો રિષયઃ; તેન પાનીયસ્તોકં ગૃહીત્વા ક્ષિપતા શાપો દત્તઃ; દુરાચાર ત્વયા પાનીયઘટઃ પૂર્ણો ભગ્નઃ; તસ્માત્ ત્વયા ઇદં દિવસમ્ ઉપાદાય દ્વાદશવર્ષાણિ ન વર્ષિતવ્યમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 39 ) ઇતિ; દેવો ન વર્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; વારાણસ્યાં મહાદુર્ભિક્ષં પ્રાદુર્ભૂતં; જનકાયઃ સમન્તાદ્ વિદ્રુતઃ; રજ્ઞા નૈમિત્તિકા આહૂય પૃષ્ટાઃ: ભવન્તઃ કસ્યાનુભાવાદ્ દેવો ન વર્ષતિ ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ રિષિપ્રકોપાદ્ યદ્ય્ અયં રિષિસ્ તસ્માત્ તપસઃ ચાલયિતું શક્યેત, એવં દેવો વર્ષતિ, અન્યથા ન ઇતિ; રાજા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ; અન્તઃપુરામાત્યકુમારૈર્ ઉચ્યતે: દેવ કિમર્થં ચિન્તાપરઃ? સ કથયતિ: રિષિપ્રકોપાદ્ દેવો ન વર્ષયતિ; નૈમિત્તિકાશ્ ચૈવં કથયન્તિ, યદ્ય્ અસૌ રિષિસ્ તસ્માત્ તપસશ્ ચાલ્યતે એવં દેવો વર્ષયતિ; અન્યથા ન; તન્ ન વિજ્ઞાયતે: કસ્ તં શક્નોતિ તસ્માત્ તપશશ્ ચાલયિતુમ્ ( અ 439બ્ ) ઇતિ; તસ્ય રાજ્ઞો દુહિતા શાન્તા નામ; સા કથયતિ: દેવ યદ્ય્ એવમ્ અલ્પોત્સુકો ભવ; અહં તથા કરિષ્યામિ યથાસૌ રિષિસ્ તસ્માત્ તપસઃ ચલતિ ઇતિ; સ કથયતિ કેનોપાયેન? સા કથયતિ: માં બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ પાઠય અન્યાંશ્ ચ કન્યાઃ; નૌસંક્રમે ચ આશ્રમપદં કારય પુષ્પફલસલિલસંપન્નમ્ ઇતિ; તેન બ્રાહમ્ણકાન્ મન્ત્રાન્ પાઠિતા અન્યાશ્ ચ કન્યાઃ, નૌસંક્રમે ચ તાદૃશમ્ આશ્રમપદં કારિતં, તતઃ તયા તાનિ ફલાનિ વશીકરણદ્રવ્યૈઃ મદ્યેન ચ સમાપૂરિતાનિ; અપરાણિ ચ નાનાવિચિત્રાણિ ચ ફલાનિ કારિતાનિ; રિષિવેષઃ કૃતઃ; સા ચીવરવલ્કલપ્રાવૃતા; સા તાભિઃ કન્યાભિઃ બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ પાઠયન્તી આશ્રમપદં ગતા; રિષેઃ શિષ્યૈર્ નિવેદિતમ્ ઉપાધ્યાય બહવસ્ તવાશ્રમપદં રિષય આગતાઃ; સ્વાગતં રિષીણાં પ્રવિશન્તુ ઇતિ; તે પ્રવિષ્ટાઃ; સ દૃષ્ટ્વા ગાથાં ભાષતે:
વ્યાયામહીના ચ ગતિઃ સલીલા મુખાનિ ચ શ્મશ્રુવિવર્જિતાનિ ।
ઉરાંસિ ચૈષાં વિષમોન્નતાનિ વેષો હ્ય્ અપૂર્વો ઽયં મહારિષીનામ્* ॥
ઇતિ; તેન તા વિચિકિત્સાપર્યાકુલીકૃતમતિનાપિ મૂલફલૈઃ પ્રવારિતાઃ; તાભિસ્ તાનિ ફલાનિ પરિભુજ્ય સ રિષિર્ અભિહિતો: યુષ્માકમ્ એતાનિ ફલાનિ કટુકતિક્તકષયાનિ; અસ્માકં ત્વ્ આશ્રમો જલમધ્યે યત્ર ફલાન્ય્ અમૃતપ્રખ્યાનિ; અપિ તુ ત્વમ્ અસ્માભિર્ આશ્રમપદે ઉપનિમન્ત્રિતો ભવ; તેનાધિવાસિતં; સ તાભિઃ નૌસંક્રમોદ્યાનમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 40 ) અભિરોહિતઃ; તસ્ય તત્ર મદ્યપૂર્ણાનિ વશીકરણદ્રવ્યસંયુક્તાનિ નારિકેલફલાનિ ચ દત્તાનિ; સ મદ્યમદાક્ષિપ્તો વશીકરણદ્રવ્યયોગાત્ તયા સાર્ધં વિપ્રતિપન્નઃ રિદ્ધિપરિહીણઃ; મેઘાઃ સમન્તાદ્ ઉન્નતાઃ; વર્ષાભિપ્રાયા દેવતેતિ ઋષિણા સન્તર્જિતા; શાન્તા કથયતિ: અદ્યાપિ ત્વમ્ આત્માનં ન જાનીષે કો ઽહમ્ ઇતિ; સ તયા રાગપાશપાશિતો રાજ્ઞઃ સકાસમ્ ઉન્નીતઃ દેવ અયં સ રિષિઃ ઇતિ; તતો દેવો વર્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; સુભિક્ષં પ્રાદુર્ભૂતં; રાજ્ઞા સા તસ્યૈવ રિષેર્ ભાર્યાર્થં સપરિવારા દત્તા; સ શાન્તાં પ્રત્યાખ્યાય તાભિર્ અન્યાભિઃ સાર્ધં પરિચારયિતુમ્ આરબ્ધઃ; તત્ર શાન્તા ઈર્ષ્યાકુલીકૃતહૃદયા તસ્યાસત્કારં કર્તુમ્ આરબ્ધા; તત ઉત્તરાદ્ ઉત્તરં; સ તયા સોપાનત્કેન પાદેન શિરસિ પરાહતઃ; સ સંલક્ષયતિ: યો ઽહં મેઘસ્યાપિ ગર્જિતં ન સહે સ ઇદાનીં રાગપાશિતઃ સ્ત્રીમાત્રેણૈવં ખલીકૃતઃ ઇતિ; તેન વીર્યમ્ આસ્થાય પુનર્ અપિ પંચાભિજ્ઞાઃ સાક્ષાત્કૃતાઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસાવ્ ઋષિર્ અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાસૌ શાન્તા એષૈવ સા યશોધરા; તદાપ્ય્ અહમ્ અનયા રસતૃષ્ણયા અન્વાવર્તિતઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષા માં મોદકેનાન્વાવર્તિતું પ્રવૃત્તા.
યશોધરા અત્તેમ્પ્ત્સ્ તો ચોમ્મિત્ સુઇચિદે
યદા ભગવાન્ અન્તઃપુરાન્ ભુક્ત્વા નિષ્ક્રામતિ તદા યશોધરયા નૈરાશ્યમ્ આપન્નયા ભર્તુઃ સ્નેહવૈમુખ્યાચ્ છરણપૃષ્ઠમ્ અભિરુહ્ય આત્મા મુક્તઃ; ( અ 440અ ) અસંમોષધર્માણો બુદ્ધા ભગવતઃ; સા ભગવતા ઋદ્ધ્યા પ્રતિગૃહીતા.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત યશોધરયા ભગવન્તો ઽર્થાય શરણપૃષ્ઠાદ્ આત્મા મુક્તઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથાતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અનયા મમાર્થાયાત્મા પરિત્યક્તઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 41 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે કિન્નર અન્દ્ થે કિન્નરી
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા બભૂવ; સો ઽપરેણ સમયેન મૃગવધાય નિર્ગતઃ; અનુપૂર્વેણ પર્વતકન્દરં પ્રવિષ્ટઃ; તેન તત્ર કિન્નરઃ કિન્નરી ચ દૃષ્ટા; કિન્નરઃ સુપ્તઃ, કિન્નરી જાગર્તિ; રજ્ઞા આકર્ણં ધનુઃ પૂરયિત્વા કિન્નરઃ શરેણ મર્મનિ તાડિતઃ; પ્રાણૈર્ વિયુક્તઃ; રાજ્ઞા કિન્નરી ગૃહિતા ભાર્યાઋથાય; રાજા તામ્ આદાય સંપ્રસ્થિતઃ; સા કથયતિ: દેવ તિષ્ઠતુ તાવત્, અનુજાનીહિ માં યાવદ્ અસ્ય કિન્નરસ્ય શરીરપૂજાં કરિષ્યામિ ઇતિ; રાજા સંલક્ષયતિ: ક્વ ગમિષ્યતિ; પશ્યામિ તાવત્ કથમ્ અસ્ય શરીરપૂજાં કરોતિ ઇતિ; સા તેન સમનુજ્ઞાતા; તતસ્ તયા તં કિન્નરં કાષ્ઠૈર્ અવષ્ટભ્ય ચિતાં પ્રજ્વાલ્યાત્મા પ્રક્ષિપ્તઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે
અન્યથા ચિન્તિતો પ્ય્ અર્થ અન્યથા પરિવર્તિતઃ ।
કિન્નરીં રમયામીતિ કૃતં પ્રાણિવધદ્વયમ્ ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ કિન્નર અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાસૌ કિન્નરી એષૈવ સા યશોધરા; તદાપ્ય્ અનયા મમાર્થાયાત્મા ચિતાયાં મુક્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અનયા મમાર્થાયાત્મા શરણપૃષ્ઠાન્ મુક્તઃ ઇતિ.
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf યશોધરા
ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: ઇદાનીં યશોધરાયા પ્રાપ્તો વિનયકાલઃ; યદ્ અહમ્ એનાં સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તારયેયમ્ ઇતિ વિદિત્વા તસ્ય તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા યશોધરયા વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં; સા સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતા; યાવદ્ અર્હન્તિની સંવૃત્તા; સ્વકુલસંશાનુરૂપતયા આર્યમાર્ગપ્રતિલમ્ભાચ્ ચ ભિક્ષુણીનાં મધ્યે સમુત્પન્નેષુ કાર્યેષ્વ્ અત્યર્થં જિહ્રેતિ; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ: એષાગ્રા મે ભિક્ષવો ભિક્ષુણીનાં મમ શ્રાવિકાનાં હ્રીમતીનાં યદુત યશોધરા રાહુલમાતા ઇતિ.
પુનર્ અપિ ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત યશોધરયા કર્મ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 42 ) કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન ષડ્વર્ષાણિ કુક્ષિણા ગર્ભો ધારિતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: યશોધરયૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતીષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે ત્wઓ આભીરીસ્

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્મિન્ ગોકુલે દ્વૌ આભીર્યૌ પ્રતિવસતઃ; માતા ચ દુહ્તા ચ; તે અભિક્ષ્ણં મથિતઘટમ્ આદાય ગ્રામાન્તં ગચ્છતઃ; તયોર્ દુહિતા શાઠ્યસમુદાચારજાતા માતા ઋજુકા; દુહિતા કથયતિ: અમ્બ ગૃહાણ ( અ 440બ્ ) તાવન્ મથિતઘટં પ્રસ્રાવં કરોમિ ઇતિ; સાગૃહીત્વા સંપ્રસ્થિતા; સા શાઠ્યસમુદાચારેણ પૃષ્ઠતો લમ્બત એવ, ન તામ્ અનુગચ્છતિ; એવં તયાસૌ માતા ષટ્ક્રોષાન્ મથિતઘટં વાહિતા.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યાસાવ્ આભીરીદુહિતા એષા એવ સા યશોધરા તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનયા માતા શાઠ્યસમુદાચારેણ ષટ્ક્રોષાન્ મથિતઘટં વાહિતા, તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાનયા રાહુલઃ ષડ્વર્ષાણિ કુક્ષિણા ઊઢઃ ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનામ્ કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા રાહુલેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન માતુઃ કુક્ષૌ ષડ્વર્ષાણ્ય્ અવસ્થિતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: રાહુલેનૈવ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; રાહુલેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ; ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ ન બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 43 )
સ્તોર્ય્ ઓf શઙ્ખ અન્દ્ લિખિત
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ વારાણસ્યાં નાતિદૂરે પુષ્પફલસંપન્નમ્ આશ્રમપદં નાનાવિહગનિકૂજિતં વિશ્વસ્તમૃગપક્ષિનિષેવિતમ્; તત્ર દ્વાવ્ ઋષી ભ્રાતરૌ પ્રતિવસતઃ ફલમૂલામ્બુભક્ષાવ્ અજિનવલ્કલધારિણૌ શઙ્ખશ્ ચ લિખિતશ્ ચ; શઙ્ખ ઉપાધ્યાય લિખિતશ્ ચ શિષ્યઃ; તૌ વારાણસ્યાં સર્વલોકપ્રખ્યાતૌ; રાજ્ઞાપિ બ્રહ્મદત્તે<ન> વિદિતૌ: અમુષ્મિન્ન્ ઉદ્યાને દ્વાવ્ ઋષી ભ્રાતરૌ પ્રતિવસતઃ શઙ્ખશ્ ચ લિખિતશ્ ચ; તત્ર શઙ્ખ ઉપાધ્યાયો લિખિતશ્ ચ શિષ્યઃ ઇતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન શઙ્ખ ઉદકસ્ય કુણ્ડિકાં પૂરયિત્વા મૂલફલાનામ્ અર્થે વનં ગતઃ; લિખિતસ્ તુ સરાત્રમ્ એવોત્થાય પૂર્વતરં ગતઃ; સ પુષ્પફલાન્ય્ આદાય ત્વરિતમ્ આગતઃ; આત્મીયામ્ આટિકાં પ્રત્યવેક્ષતે; સ્વલ્પં પાનીયં; સ તૃષ્ણાર્તઃ સંલક્ષયતિ ઉપાધ્યાયસન્તકં પાનીયં પિબામિ ઇતિ; તેન પીતં; યાવત્ શઙ્ખ રિષિર્ મૂલફલાન્ય્ આદાય તૃષાપર્યાકુલીકૃતમુખઃ આશ્રમં પ્રવિષ્ટઃ; કુણ્ડિકાં પ્રત્યવેક્ષતે; પશ્યતિ રિલ્તિકાં; સ સંજાતામર્ષઃ કથયતિ, કેન ચોરેણ પાનીયમ્ અપહૃતં? ઇતિ; લિખિતઃ કથયતિ: ઉપાધ્યાય અહં ચોરઃ; મયા પીતં; દણ્ડં પ્રયચ્છ ઇતિ; સ કથયતિ: ત્વં મમ ભ્રાતા શિષ્યશ્ ચ; યદિ પીતં સુપીતં યથાસુખમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: ઉપાધ્યાય ન શક્નોમ્ય્ અહમ્ એતત્ કૌકૃત્યં પ્રતિવિનોદયિતું; પ્રયચ્છ મે ગુરુકં દણ્ડં યશ્ ચોરસ્ય પ્રદીયતે ઇતિ; એવમ્ ઉક્તઃ શઙ્ખ ઋષિઃ ( અ 441અ ) પ્રકુપિતઃ કથયતિ: નાહં દણ્ડમ્ અનુપ્રયચ્છામિ: યદિ ત્વં દણ્ડેનાર્થી રાજ્ઞઃ સકાશં ગચ્છ ઇતિ; સ રાજ્ઞઃ સકાશં ગતઃ; તસ્મિંશ્ ચ સમયે રાજા મૃગવધાય સંપ્રસ્થિતઃ; તેનાસૌ જયેનાયુષા વર્ધયિત્વા ગાથયા વિજ્ઞપ્તઃ:
અહં ચોરો મહારાજ યો ઽસ્યાદત્તં જલં પિબેત્ ।
પ્રયચ્છ મે ગુરું દણ્ડં યશ્ ચોરસ્ય પ્રદીયતે ॥
રાજા કથયતિ: નાસ્તિ પાનીયસ્યાદત્તાદાનમ્ ઇતિ; અપિ તુ કસ્ય સન્તકં ત્વયા જલમ્ અપહૃતં? <ઇતિ>; તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; રાજા કથયતિ: સ તવ ભ્રાતા ઉપાધ્યાયશ્ ચ; ગચ્છ ન ત્વં દણ્ડાર્હઃ ઇતિ; સ કથયતિ દેવ ન શક્નોમ્ય્ અહં કૌકૃત્યં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 44 ) પ્રતિવિનોદયિતું; પ્રયચ્છ મે ગુરું દણ્ડં યશ્ ચોરસ્ય પ્રદીયતે ઇતિ; એવમ્ ઉક્તે રાજા પ્રકુપિતઃ તીવ્રેણ પર્યવસ્થાનેન પર્યવસ્થિતઃ; સ કથયતિ: યદ્ય્ એવમ્ અત્રૈવ તિષ્ઠ ન તાવત્ પ્રયાતવ્યં યાવદ્ અહં પ્રતિનિર્વૃત્તઃ ઇતિ; સ રાજા મૃગવધં કૃત્વા સંચિન્ત્યાન્યેન દ્વારેણ પ્રવિષ્ટઃ ન ભૂયો નિર્ગચ્છતિ; અમાત્યૈ ષષ્ટે દિવસે રાજ્ઞો નિવેદિતં: દેવ તસ્ય રિષેર્ અદ્ય ષડ્દિવસા<ન્> તસ્મિન્ન્ એવ પ્રદેશે તિષ્ઠતઃ આજ્ઞાં દાતુમ્ અર્હસિ ઇતિ; રાજા કથયતિ: ઉદ્ધૃતદણ્ડો ભવતુ; ગચ્છતુ, એષૈવાસ્ય દણ્ડઃ ઇતિ; અમાત્યૈસ્ તસ્ય રિષેર્ આખ્યાતં: ઋષે દેવ કથયતિ ઉદ્ધૃતદણ્ડો ઽસૌ ગચ્છત્વ્ એષ એવાસ્ય દણ્ડઃ ઇતિ; સ વિગતકૌકૃત્યઃ પ્રક્રાન્તઃ.

કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ રાજા બ્રહ્મદત્ત એષ એવ સ રાહુલઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનેન ચિત્તં પ્રદૂષ્ય રિષિર્ અભિહિતઃ; તસ્મિન્ પ્રદેશ તિષ્ઠ; ન તે ગન્તવ્યમ્ ઇતિ; તસ્ય કર્મણો વિપાકેન માતુઃ કુક્ષૌ ષડ્વર્ષાણ્ય્ ઉષિતઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા ભદ્રિકેણ કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન પ્રધાનપુરુષાણાં રાજા સંવૃત્તઃ? ભગવાન્ આહ: ભદ્રિકેણૈવ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; ભદ્રિકેણૈવ કર્માણ્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ; ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ <ન> બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીમ્ પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥
સ્તોર્ય્ ઓf થે બેગ્ગર્ (ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf કિન્ગ્ ભદ્રિક)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમઃ કોટ્ટમલ્લકઃ જનપદાદ્ વારાણસીમ્ આગતઃ; સ તન્નિવાસિભિઃ કોટ્ટમલ્લકૈઃ ઈર્ષ્યા<સ્વભાવૈઃ> ( સ્બ્વ્ ઇઇ 45 ) પ્રત્યાખચપેટાપ્રહારાદિભિઃ પ્રતાડિતં કૃત્વા નિષ્કાસિતઃ; સ બહિર્ વારાણસ્યાં રાજકીય ઉદ્યાને ઽવસ્થિતઃ; યાવદ્ રાજા બ્રહ્મદત્તઃ સમ્પ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે સંપુષ્પિતેષુ પાદપેષુ હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકશારિકાકોકિલજીવઞ્જીવકોન્નાદિતે વનષણ્ડે ( અ 441બ્ ) ઽન્તઃપુરસહીયઃ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; સ તત્રાન્તઃપુરેણ સાર્ધમ્ ઉદ્યાને સુખમ્ અનુભૂય મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; પુષ્પફલલોલુપો માતૃગ્રામઃ પુષ્પફલાનિ સમન્વેષમાણઃ પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવદ્ રાજા બ્રહ્મદત્તઃ નિદ્રાલસ્યં પ્રતિવિનોદ્ય લઘુ લઘ્વ્ એવ વારાણસીં પ્રવિષ્ટઃ; અન્તઃપુરજનો ઽપિ ત્વરિતત્વરિતં સંપ્રસ્થિતઃ; યાવદ્ અન્યતમા સ્ત્રી સંભ્રાન્તા મુક્તાહારં છોરયિત્વા પ્રક્રાન્તા; યાવદ્ અસૌ કોટ્ટમલ્લકસ્ તસ્મિન્ન્ ઉદ્યાને પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; તેનાસૌ મુક્તાહારો દૃષ્ટઃ; સ સંલક્ષયતિ: કિં મમાનેન પ્રયોજનં; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અર્થાયાનર્થં પ્રાપયામિ ઇતિ; તેનાસૌ લતાયાં બદ્ધ્વા ઉદ્યાને ઽવસ્થિતઃ; યસ્ય સન્તકો ભવિષ્યતિ સ ગ્રહીષ્યતિ ઇતિ; યાવદ્ અન્તઃપુરિકાભિઃ રાજા વિજ્ઞપ્તઃ; દેવ અમુકયા ઉદ્યાને મુક્તાહારો વિસ્મૃતઃ ઇતિ; રાજ્ઞામાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્ત ઉદ્યાને ઉક્તાહારો વિસ્મૃતઃ, સમન્વેષત ઇતિ; તે ઉદ્યાનં ગત્વા સમન્વેષયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યાવત્ પશ્યતિ લતાયામ્ ઉપનિબદ્ધં; તે સંલક્ષયન્તિ: વિચારયામસ્ તાવત્ કેનૈષ બદ્ધ ઇતિ; તે ઉદ્યાનં પરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યાવત્ પશ્યન્તિ કોટ્ટમલ્લકં; સ તૈર્ ઉક્તઃ: ભોઃ પુરુષ કેનૈષ મુક્તાહારો લતાયાં બદ્ધ્વાવસ્થાપિતઃ; તેન યથાવૃત્તં તેષાં સમાખ્યાતમ્; અમાત્યૈ રજ્ઞો મુક્તાહારો દત્તઃ; યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; રાજા કથયતિ ભવન્તસ્ તં કોટ્ટમલ્લકં શબ્દાપયત; પશ્યામિ ઇતિ; તૈઃ શબ્દિતઃ; રાજ્ઞા પૃષ્ટઃ ભોઃ પુરુષ કસ્માત્ ત્વયા મુક્તાહારો લતાયાં બદ્ધ્વાવસ્થપિતઃ, ન સ્વીકૃતઃ ઇતિ; સ કથયતિ: દેવ નાહમ્ અસ્ય ભાગી દેવસ્યૈવાર્હતિ ઇતિ; રાજા અભિપ્રસન્નઃ કથયતિ: ભોઃ પુરુષ વરાર્હસ્ ત્વં; વદ કં તે વરમ્ અનુપ્રયચ્છામિ ઇતિ; સ કથયતિ: યદિ દેવઃ પરિતુષ્ટઃ કોટ્ટમલ્લકાન્ ભોજયિત્વા તેષાં પ્રત્યેકમ્ એકૈકં વસ્ત્રયુગેનાચ્છાદ્ય મામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 46 ) અધિપતિં સ્થાપયતુ ઇતિ; રાજ્ઞામાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તો યુષ્માભિઃ કોટ્ટમલ્લકાન્ ભોજયિત્વા પ્રત્યેકમ્ એકૈકં વસ્ત્રયુગેનાચ્છાદ્ય એતં પુરુષં તેષામ્ અધિપતિં સ્થાપયત; તૈઃ વારાણસ્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં: દેવસમાજ્ઞાપયતિ યાવન્તઃ કોટ્ટમલ્લકાઃ વારાણસ્યાં સર્વૈર્ અમુષ્મિન્ન્ ઉદ્યાને સંનિપતિતવ્યમ્; અહં કોટ્ટમલ્લકાન્ ભોજયામિ એકૈકં વસ્ત્રયુગેનાચ્છાદયામિ ઇતિ; તે સર્વે સંનિપતિતાઃ આમત્યૈઃ પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પિતાઃ; પ્રત્યેકં વસ્ત્રયુગેનાચ્છાદિતાઃ; ઉક્તાશ્ ચ: દેવ સમાજ્ઞાપયતિ, અદ્યાગ્રેણ યુષ્માકમ્ એષ કોટ્ટમલ્લકો રાજા; યુષ્માભિર્ અસ્યાજ્ઞા કર્તવ્યા ઇતિ; તે પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પિતાઃ વસ્ત્રયુગેનાચ્છાદિતાઃ પ્રીતમનસઃ કથયન્તિ યથા દેવઃ સમાજ્ઞાપયતિ ઇતિ; સો કોટ્ટમલ્લકો ઽધિપતિઃ સંવૃત્તઃ; પ્રકૃત્યૈવ કોટ્ટમલ્લકાઃ ક્ષુત્પિપાસાભિભૂતાઃ વીથ્યામ્ અન્નપાનમ્ આચ્છિન્દન્તિ; તે રાજ્ઞા સત્કૃતા ઇતિ ભૂયસ્યા માત્રયા આચ્છેત્તુમ્ આરબ્ધાઃ; પત્તનોપજીવિ જનકાયઃ ક્ષુબ્ધઃ; રાજ્ઞો નિવેદિતં; રાજા કથયતિ ( અ 442અ ) અપ્રમત્તૈર્ ભવદ્ભિર્ આરક્ષા કર્તવ્યા, ન તુ તે તાડયિતવ્યાઃ ઇતિ; યાવદ્ અન્યતમઃ પુરુષઃ પૂપકાન્ આદાય વીથીમધ્યેન ગચ્છતિ; તેન કોટ્ટમલ્લકાધિપતિના તસ્ય સકાશાત્ પૂપિકા આચ્છિન્નાઃ; સ તાન્ આદાય પ્રતિગુપ્તં પ્રદેશં ગતઃ; કોટ્ટમલ્લકૈર્ અનુબદ્ધઃ; સ તૈર્ ઉપદ્રૂયમાનો નદીં વારકામ્ ઉત્તીર્ય અન્યતમસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે ઽવસ્થિતઃ; અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તા એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; યાવદ્ અન્યતમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધો દૈવાત્ તં પ્રદેશમ્ આગતઃ; તેનાસૌ દૃષ્ટઃ કાયપ્રાસાદિકઃ શાન્તેર્યાપથશ્ ચ; સ સંલક્ષયતિ: નૂનં મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારા ન કૃતા યેનાહં માનુષ્યમ્ આસાદ્ય કોટ્ટમલ્લકો જાતઃ; યદ્ય્ અયં મહાત્મા મમાન્તિકાત્ પૂપાન્ પ્રતિગૃહ્ણીયાદ્ અહમ્ અસ્મૈ દદ્યામ્ ઇતિ; તતસ્ તેન પ્રત્યેકબુદ્ધેન તસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય પરાનુગ્રહકારણાત્ પાત્રમ્ ઉપનામિતં; તેન તસ્મૈ સત્કૃત્ય પૂપિકા દત્તાઃ; કાયિકી તેષાં મહાત્મનાં ધર્મદેશના ન વાચિકી; સ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યાણિ કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; અસ્ત્ય્ આશુ પૃથગ્જનસ્ય રિદ્ધિર્ આવર્જનકરી; સ મૂલનિકૃન્ત ઇવ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 47 ) દ્રુમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યન્ મયૈવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારાઃ કૃતાઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન પ્રધાનપુરુષાણાં રાજા સ્યામ્*; પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમ્ આરાગયેયમ્ એવ ન વિરાગયેયમ્ ઇતિ;
તતઃ તે કોટ્ટમલ્લકાઃ સંપ્રાપ્તાઃ કથયન્તિ: અસ્માકમ્ અપિ પૂપિકાં પ્રયચ્છ ઇતિ; સ કથયતિ: અયં મહાત્મા રિષિઃ; અસ્મૈ મયા પ્રતિપદિતા ઇતિ; તે કથયન્તિ: પ્રતિપાદ્ય કિં ત્વયા પ્રણિધાનં કૃતમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: પ્રધાનપુરુષાણાં રાજા સ્યામ્ ઇતિ; તે કથયન્તિ: વયમ્ એવ તે પ્રધાનપુરુષાઃ સ્યામ યેષાં ત્વં રાજા ભવિષ્યસિ ઇતિ; સ કથયતિ: શોભનમ્ એવં ભવતુ; કિં ત્વ્ અસ્ય રિષેઃ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કુરુત ઇતિ; તૈસ્ તસ્ય પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કૃતં વયં તે પ્રધાનપુરુષાઃ સ્યામ યેષામ્ અયં રાજા ભવિષ્યતિ ઇતિ.

કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ કોટ્ટમલ્લકાધિપતિર્ એષ એવ સ ભદ્રિકઃ શાક્યરાજઃ ઇતિ તેન કાલેન તેન સમયેન; યે તે કોટ્ટમલ્લકા એતાન્ય્ એવ તાનિ પઞ્ચશાક્યશતાનિ; ભદ્રિકેણ કોટ્ટમલ્લકભૂતેન પ્રત્યેકબુદ્ધે પ્રણિધાનં કૃતં; તસ્ય કર્મણો વિપાકેન એષાં પઞ્ચાનાં શાક્યશતાનાં રાજા સંવૃત્તઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
થે સ્તોર્ય્ ઓf મધુવાસિષ્ઠ
બુદ્ધો ભગવાન્ નાદિકાયાં વિહરતિ ગુઞ્જિકાવસથે; તેન ખલુ સમયેન સંબહુલાનિ પાત્રાણ્ય્ અભ્યવકાશ ઉપરિ ક્ષિપ્તાનિ; ભગવતશ્ ચ પાત્રમ્; અથાન્યતમો મર્કતઃ શાલવૃક્ષાદ્ અવતીર્ય યેન પાત્રાણિ ( અ 442બ્ ) તેનોપસંક્રમતિ; ભિક્ષવસ્ તં વારયન્તિ, મા ભેત્સ્યતિ પાત્રાણિ ઇતિ; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂણામ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: મા ભિક્ષવઃ એતં મર્કટં વારયત; તત્ કસ્ય હેતોઃ; નૈષ ભેત્સ્યતે પાત્રાણિ; અથ સ મર્કટો યેન ભગવતઃ પાત્રં તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાત્રમ્ આદાય તં શાલાવૃક્ષમ્ અભિરુહ્ય ક્ષૌદ્રસ્ય મધુનો ઽનેડકસ્ય પૂરયિત્વા શનૈર્ મન્દમન્દં શાલવૃક્ષાદ્ અવતીર્ય ભગવત ઉપનામયતિ; તસ્ય ભગવાન્ ન પ્રતિગૃહ્ણાતિ સપ્રાણકમ્ ઇતિ કૃત્વા; અથ સ મર્કટ એકાન્તે પ્રક્રમ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 48 ) નિષ્પ્રાણકં કૃત્વા ભગવત ઉપનામયતિ; તસ્ય ભગવાન્ ન પ્રતિગૃહ્ણાતિ અકલ્પિકમ્ ઇતિ કૃત્વા; અથ સ મર્કટ એકાન્તે પ્રક્રમ્ય શીતલેન વારિણા પરિષિચ્ય ભગવત ઉપનામયતિ; તસ્ય ભગવાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ કૃતકલ્પિકમ્ ઇતિ; અથ સ મર્કટ પ્રતિગૃહીતં મે ભગવતા મધુપાત્રમ્ ઇતિ વિદિત્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતઃ ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ પ્રાઞ્જલીકૃતઃ પ્રતિપુટકં પ્રત્યવસૃતો નર્તમાનઃ ભગવન્તં નમસ્યમાનઃ ભગવતિ પ્રસાદજાતો ભગવન્તં નિરીક્ષમાણઃ પૃષ્ઠતો નાવલોકયતિ; કૂપે પતિતઃ; કાલગતઃ; નાદિકાયામ્ એવ ષટ્કર્મનિરતે બ્રાહ્મણકુલે ઉપપન્નઃ; યમ્ એવ દિવસં પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીતસ્ તમ્ એવ દિવસં મધુવર્ષં પતિતં; પિત્રા ચાસ્ય નૈમિત્તિકા આહૂય પૃષ્ટાઃ; તે કથયન્તિ: અસ્ય સત્વસ્યાનુભાવ ઇતિ; યાવદ્ અસૌ બ્રાહ્મણી અષ્ટાનાં વ નાવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; યમ્ એવ દિવસં જાતસ્ તમ્ અપિ દિવસં મધુવર્ષં પતિતં; તસ્ય જ્ઞાતયઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંષતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે, કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ ઇતિ; જ્ઞાતય ઊચુઃ: અયં દારકો યમ્ એવ દિવસં માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તસ્ તમ્ એવ દિવસં મધુવર્ષં પતિતં; યમ્ અપિ દિવસં જાતઃ તમ્ અપિ દિવસં મધુવર્ષં પતિતં; વાસિષ્ઠસગોત્રશ્ ચ; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય મધુવાસિષ્ઠ ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; સ ઉન્નીતો વર્ધિતો મહાન્ સંવૃત્તઃ; યદા મહાન્ સંવૃત્તઃ તદા સ્વ્યાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજિતઃ; તસ્ય પ્રવ્રજિતસ્યાપિ સતઃ દિને દિને ત્રીણિ મધુપાત્રાણિ સંપદ્યન્તે; સ તેષામ્ એકં ભગવતો ઽનુપ્રયચ્છતિ; દ્વિતીયં સંઘાય; ત્રિતીયં સપ્રેમકૈઃ સાર્ધં પરિભુઙ્ક્તે.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્તાયુષ્મતા મધુવાસિષ્ઠેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેનાસ્ય દિને દિને ત્રીણિ પાત્રાણિ સંપદ્યન્તે ઇતિ; ભગવાન્ આહ: મધુવાસિષ્ઠેનૈવ ભિક્ષવઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 49 ) કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં; દૃષ્ટો યુષ્માભિર્ ભિક્ષવઃ સ મર્કટઃ યેન તથાગતસ્ય મધુપાત્રમ્ ઉપનામિતં? ( અ 443અ ) દૃષ્ટો ભદન્ત; યો ઽસૌ મર્કટ એષ એવાસૌ મધુવાસિષ્ઠઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તેન તથાગતસ્ય મધુપાત્રમ્ ઉપનામિતં; તસ્ય કર્મણો વિપાકેન ષટ્કર્મનિરતે બ્રાહ્મણકુલે ઉપપન્નઃ પ્રતિસન્ધૌ ચાસ્ય જાતૌ ચ મધુવર્ષં પતિતં; યાવદ્ એતર્હ્ય્ અપિ દિવસે દિવસે ત્રીણિ મધુપાત્રાણિ સંપદ્યન્તે; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ; યદિ મધુવાસિષ્ઠો ભિક્ષુઃ પૂર્વં મહાસમુદ્રં મધ્વ્ અધિમુચ્યતે; તદ્ અપિ મધુ સ્યાત્; એવં હિ ભિક્ષવઃ અપ્રમેયા તથાગતદક્ષિણા ઇતિ.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્તાયુષ્મતા ઉપાલિના કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન રાજેનાપિતઃ સંવૃત્તઃ; ભગવાન્ આહ: ઉપાલિનૈવ ભિક્ષવઃ અપ્રમેયા તથાગતદક્ષિણા ઇતિ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે રોયલ્ બર્બેર્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf ઉપાલિન્)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્ય રાજનાપિતસ્ય પ્રત્યેકબુદ્ધઃ ઉપસંક્રાન્તઃ: ભદ્રમુખ કેશાન્ મે ઽવતાર્ય, પુણ્યં ભવિષ્યતિ ઇતિ; સ ચ રાજકુલં સંપ્રસ્થિતઃ; તેન ભાગિનેય ઉક્તઃ: ભાગિનેય અસ્ય પ્રવ્રજિતસ્ય કેશાન્ અવતારય; અહં રાજકુલં સંપ્રસ્થિતઃ; તથા ચાવતારય યથા રાજ્ઞઃ ઇતિ; સ સંલક્ષયતિ: યથા માતુલઃ કથયતિ; નૂનમ્ અત્ર પુણ્યેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ; તેનાદરં કૃત્વા કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતારિતં; પ્રત્યેકબુદ્ધઃ સંલક્ષયતિ: બહ્વ્ અનેન સત્વેન પુણ્યં પ્રસુતં; કુશલમૂલાવરોપણમ્ અસ્ય કર્તવ્યમ્ ઇતિ વિદિત્વા તસ્યાનુકમ્પાર્થમ્ ઉપરિ વિહાયસમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 50 ) અભ્યુદ્ગમ્ય જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યાણિ કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; અસ્ત્ય્ આશુ પૃથગ્જનસ્ય ઋદ્ધિર્ આવર્જનકરી; સ મૂલનિકૃન્ત ઇવ દ્રુમઃ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: અનેનાહં કુશલમૂલેન યથા મે માતુલો રાજનાપિતઃ એવમ્ અહમ્ અપિ રાજનાપિતઃ સ્યામ્ ઇતિ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યોઽ સૌ રાજનાપિતસ્ય ભાગિનેય એષ એવાસાવ્ ઉપાલિર્ ભિક્ષુઃ; યદ્ અનેન પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય પ્રણિધાનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન રજનાપિતઃ સંવૃત્તઃ; ભૂયો ઽપિ યદ્ અનેન પ્રણિધાનં કૃતં તચ્ છ્રૂયતામ્.
અનોથેર્ સ્તોર્ય્ ઓf અ બર્બેર્

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતરસ્મિન્ કર્વટકે ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; ભૂયો ઽપિ ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; ભૂયો ઽપિ ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; યાવત્ ક્રમેણ સપ્ત પુત્રાઃ જાતાઃ; તસ્ય રાજનાપિતો વયસ્યઃ; સો ઽપુત્રઃ; કરે કપોલં કૃત્વા ચિન્તાપરો ઽવસ્થિતઃ; ન મે પુત્રો ન દુહિતા; મમાત્યયાત્ સર્વં સ્વાપતેયમ્ અપુત્રકમ્ ઇતિ કૃત્વા રાજવિધેયં ભવિષ્યતિ ઇતિ; સ તેન ગૃહપતિના દૃષ્ટ ઉક્તશ્ ચ: વયસ્ય કિમ્ અસિ ચિન્તાપરઃ? સ ( અ 443બ્ ) કથયતિ: વયસ્ય કથં ન ચિન્તાપરો ભવિષ્યામિ યસ્ય મે ઇયત્ ધનજાતં ન પુત્રો ન દુહિતા, મમાત્યયાત્ સર્વમ્ એતદ્ રાજવિધેયં ભવિષ્યતિ ઇતિ; સ કથયતિ: યદ્ય્ એવમ્ એષ મમ સર્વકનીયાન્ પુત્રઃ: સ મયા તવ દત્તઃ ઇતિ; તેનાસૌ પ્રતિગૃહીતઃ; યાવદ્ ગૃહપતિઃ કાલગતઃ; તે તસ્ય પુત્રાઃ યદા કેનચિત્ સાર્ધં કલિં કુર્વન્તિ તદા તેન પરિભાષ્યન્તે: યૂયમ્ અપિ કલિં કુરુથ યેષાં ભ્રાતા નાપિતઃ ઇતિ; તે દૌર્મનસ્યજાતાઃ સંલક્ષયન્તિ: યત્ કિંચિદ્ વયં પરિભૂતાઃ સર્વં તદ્ અસ્ય ભ્રાતુર્ દોષાત્; સર્વથા આચ્છેત્તવ્ય ઇતિ; સ તૈર્ આચ્છિન્નો નાપિતઃ; તેન સર્વનાપિતાઃ ક્રિયાકારં કારિતાઃ, અમુકસ્ય ગૃહપતેઃ પુત્રાણાં ન કેનચિત્ શ્મશ્રુકર્મ કર્તવ્યમ્ ઇતિ; તે દીર્ઘશ્મશ્રુનખા જાતાઃ; તે રાજ્ઞા દૃષ્ટા ઉક્તાશ્ ચ: ભવન્તઃ કિમર્થં યૂયં દીર્ઘશ્મશ્રુનખાસ્ તિષ્ઠથ? ઇતિ તે કથયન્તિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 51 ) અનેન નાપિતેન સર્વનાપિતા નિવારિતાઃ; ન કેનચિદ્ એષાં શ્મશ્રુકર્મ કર્તવ્યમ્ ઇતિ; કિં કારણાત્; તૈર્ યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; રાજા કથયતિ: અર્હતિ પિતા પુત્રં દાતું; કિમ્ ઇતિ યુષ્માભિર્ આચ્છિન્નઃ? તસ્યૈવ પ્રયચ્છત ઇતિ; તૈર્ અકામકૈઃ પ્રતિમુક્તઃ; તે દૌર્મનસ્યજાતાઃ લોકાપવાદભયાત્ તં ઘાતયિતુમ્ ઇચ્છન્તિ; મિત્રામિત્રમધ્યમો લોકઃ; તસ્યાપરૈઃ સમાખ્યાતં; તેનાસૌ નાપિત ઉક્તઃ: તે માં પ્રઘાતયિતુમ્ ઇચ્છન્તિ; અનુજાનીહિ પ્રવ્રજામિ ઇતિ; સ સંલક્ષયતિ: કામમ્ એવ પ્રવ્રજતુ મા તૈઃ પ્રાણાન્ વિયોક્ષ્યત ઇતિ વિદિત્વા ઉક્તઃ: પુત્ર યદ્ય્ એવં ગચ્છ પ્રવ્રજ; યત્ કિંચિદ્ ગુણગણમ્ અધિગચ્છેથાસ્ તદા મમારોચયિષ્યસિ ઇતિ; સ લબ્ધાનુજ્ઞો રિષીણાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તેનાનુપચાર્યકેનાનુપાધ્યાયકેન પ્રત્યેકબોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા; સ સંલક્ષયતિ: મયા તસ્ય પિતુઃ પ્રતિજ્ઞાતમ્ ઉપદર્શયિષ્યામિ ઇતિ; ગચ્છામિ, તામ્ ઇમાં પૂર્વિકાં પ્રતિજ્ઞાં નિર્યાતયામિ ઇતિ; સ તસ્ય સકાશં ગત્વા જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યં યાવત્ મૂલનિકૃન્ત ઇવ દ્રુમઃ સ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યન્ મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારાઃ કૃતાઃ અનેનાહં કુશલમૂલેન રાજનાપિતઃ સ્યામ્ ઇતિ; ભૂયો ઽપિ અનેન પઞ્ચસુ પ્રત્યેકબુદ્ધશતેષુ કારાન્ કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતમ્: અનેનાહં કુશલમૂલેન રાજનાપિતઃ સ્યામ્ ઇતિ; પુનર્ અપિ ચતુર્ષુ સમ્યક્સંબુદ્ધેષુ કારાન્ કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતમ્ અનેનાહં કુશલમૂલેન રાજનાપિતઃ સ્યામ્ ઇતિ; તસ્ય કર્મણો વિપાકેન બહૂન્ વારાન્ રાજનાપિતઃ સંવૃત્તઃ.
ભૂયો ઽપિ ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત ઉપાલિના કર્મ કૃતં યેન વિનયધારાણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કુત્ર પ્રણિધાનં કૃતં?
ઉપાલિ ઇસ્ થે fઓરેમોસ્ત્ અમોન્ગ્ થોસે wહો મસ્તેર્ અન્દ્ ક્નોw થે વિનય
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ પૂર્વવદ્ યાવત્ સ વારાણસીં નગરીમ્ ( અ 444અ ) ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે; તસ્યાયં પ્રવચને પ્રવ્રજિતઃ; યઃ પ્રવ્રજિતો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 52 ) ભિક્ષુઃ સ પુનઃ કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન વિનયધરાણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ; તત્રાનેન યાવદાયુર્ બ્રહ્મચર્યં ચરિતં; ન કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ; તદ્ અનેન મરણકાલસમયે પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધં: યદ્ મયા કાશ્યપે ભગવતિ સમ્યક્સંબુદ્ધે યાવદાયુર્ બ્રહ્મચર્યં ચરિતં, ન કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ; અનેનાહં કુશલમૂલેન યો ઽસૌ ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન ઉત્તરો નામ માણવો વ્યાકૃતો ભવિષ્યસિ ત્વં માણવ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ; તસ્યાહં પ્રવચને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ્; યથા ચ મે ઉપાધ્યાયેન ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન વિનયધારાણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ; એવં મામ્ અપિ સ ભગવાંસ્ શાક્યમુનિર્ વિનયધરાણામ્ અગ્રં નિર્દિષેદ્ ઇતિ તત્પ્રણિધાનવશાત્ તથાગતેન વિનયધરાણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ આભોગઃ કરણીયઃ; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
ઉન્ત્રુએ અન્નોઉન્ચેમેન્ત્ ઓf થે દેઅથ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ થે બિર્થ્ ઓf આનન્દ

યદા ભગવતા ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિપરિવારં મારં પપીયંસમ્ અભિનિર્જિત્ય અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતં, તદા સાન્તઃપુરામાત્યપૌરજનપદસ્યારોચિતમ્: અદ્ય શ્રમણો ગૌતમઃ કાલગતઃ ઇતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ સાન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજનપદઃ શોચિતુમ્ આરબ્ધઃ; દેવતાનાં દર્શનમ્ અધસ્તાત્ પ્રવર્તતે; શુદ્ધાવાસકાયિકાભિર્ દેવતાભિર્ અરોચિતં: ન ભગવાન્ કાલગતો ઽપિ તુ ભગવતાનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતમ્ ઇતિ; તતો રાજા શુદ્ધોદનઃ પરમ્ આનન્દમ્ ઉપાગતઃ; તેન્ અસમયેનામૃતોદનસ્ય દારકો જાતઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં વિસ્તરેણ કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે, કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ ઇતિ; જ્ઞાતસ્ય કથયંતિ: અયં દારકઃ આનન્દે વર્તમાને જાતઃ; તદ્ ભવતુ દારકસ્યાનન્દ ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્; આનન્દો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અંશધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં; સ ધાત્ર્યંશગતો નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતો ઽનેન દારકેણ ભગવતઃ શાક્યમુનેર્ ઉપસ્થાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; દારકો નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃત ઇતિ શ્રુત્વા અમૃતોદનઃ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ એવં ભગવાન્ પ્રવ્રાજયિષ્યતિ, ન તત્પુરસ્તાદ્ અવતારો ઽપ્ય્ અનેન કર્તવ્ય ઇતિ; સ યદા ભગવાન્ કપિલવસ્ત્વ્ આગચ્છતિ તદા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 53 ) વૈશાલીન્ નીયતે; યદા ભગવાન્ વૈશાલીં ગચ્છતિ તદા પુનઃ કપિલવસ્તુ નીયતે; અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતં; ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તાનામ્ એકારક્ષાણાં શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં ચતુરોઘોત્તીર્ણાનાં ચતુરૃદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતમતીનાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીનાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તિકુશલાનાં દશબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્ દિવસસ્ય ચ બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: કો હીયતે કો વર્ધતે કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ કઃ સંકતપ્રાપ્તઃ કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ કો ઽપાયનિમ્નઃ કો ઽપાયપ્રવણઃ કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ કમ્ અહમ્ અપાયાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયં; કસ્ય અનવરોપિતાનિ કુશલમુલાન્ય્ અવરોપયેયં? કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયં? કસ્ય પક્વાનિ વિમોચયેયમ્? આહ ચ:
અપ્ય્ એવાતિક્રમેદ્ વેલાં સાગરો મકરાલયઃ ।
ન તુ વૈનેયવત્સાનાં બુદ્ધો વેલામ્ અતિક્રમેત્ ॥
આનન્દઽસ્ ચોન્વેર્સિઓન્
ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: ચરમભવિકો આનન્દો દારકઃ; સ મમ શાસને પ્રવ્રજિષ્યતિ, પ્રવ્રજ્ય ચાનેન મમોપસ્થાનં કર્તવ્યં વચનં ચ ધારયિતવ્યં મયિ ચ પરિનિર્વૃતે અમૃતમ્ અધિગન્તવ્યં યન્ ન્વ્ અહમ્ આનન્દં કુમારં શાસને ઽવતારયેયમ્ ઇતિ; અપ્રવિદિત એવ કપિલવસ્તુનગરં પ્રવિશ્યામૃતોદનસ્ય ભવનમ્ આગમ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અમૃતોદનેનાનન્દઃ કુમારો ઽવવરકં પ્રવિશ્ય સ્થાપિતઃ; ભગવતા તથાધિષ્ઠિતો યેન સ્વયમ્ એવ દ્વારમ્ અપાવૃતં; પ્રથમત એવ ચ ભગવતો પાદૌ શિરસા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 54 ) વન્દિત્વા ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ સ્થિતો ઽભૂદ્ વ્યજનં ગૃહીત્વા ચ ભગવન્તં વીજયમાનઃ; તતો ઽમૃતોદનો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તે નિષણ્ણંમ્ અમૃતોદનં ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય આસનાદ્ ઉત્થાય પ્રક્રાન્તઃ; મહદ્ અપિ હેતુબલં પ્રત્યયબલમ્ અપેક્ષતે; ઇત્ય્ આનન્દશ્ ચરમભવિકઃ સત્વો ભગવન્તઃ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધઃ; અમૃતોદનેન સાન્તઃપુરપરિવારેણ ન શક્યતે નિવર્તયિતું; ભગવાન્ આહ: અયં ચરમભવિકઃ સત્વઃ ન ત્વયા શક્યતે નિવર્તયિતું, મા નિવર્તેત ઇતિ; અમૃતોદનઃ કથયતિ; ભગવન્ યદ્ય્ એવમ્ આનુપૂર્વીમ્ અસ્ય કુર્મઃ; ભગવાન્ આહ: એવં કુરુ; તતો ઽમૃતોદનેન શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવણીપકપરિવ્રાજકયાચનકેભ્યો દાનાનિ દીયન્તે; પુણ્યાનિ ક્રિયન્તે; સ્વબન્ધુજનં ચ ક્ષમાપયિત્વા સર્વાલંકારવિભૂષિતો હસ્તિસ્કન્ધમ્ અભિરુહ્ય અનેકજનપરિવૃતો ન્યગ્રોધારામાભિમુખો ભગવત્સકાશં પ્રેષિતઃ; ( અ 445અ ) તતશ્ ચ તસ્ય વીથીમધ્યેન ગચ્છતો હસ્તિના ઉત્પલહસ્તકો નિગીર્ણઃ; નૈમિત્તિકૈર્ દૃષ્ટઃ; તે કથયન્તિ: અનેન કુમારેણ શ્રુતિધરાણામ્ અગ્રેણ ભવિતવ્યમ્ ઇતિ; તસ્ય યાનસ્ય યાવતી ભૂમિસ્ તાવદ્ યાનેન ગત્વા યાનાદ્ અવતીર્ય પદ્ભ્યામ્ એવ ન્યગ્રોધારામં પ્રવિશ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ; ભગવતા દશબલકાશ્યપસ્ય સમર્પિતઃ કાશ્યપ પ્રવ્રાજય કુમારમ્ ઇતિ; તેન પ્રવ્રાજિત ઉપસંપાદિતઃ; અથ ભગવાન્ યથાભિરમ્યં કપિલવસ્તુનિ વિહૃત્ય યેન રાજગૃહં તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે.
આયુષ્મતઃ આનન્દસ્ય મૂર્ધ્નિ પિટકો જાતઃ; ભગવતા જીવિકસ્યાજ્ઞા દત્તા આનન્દસ્ય ભિક્ષોશ્ ચિકિત્સાં કુરુષ્વ ઇતિ; એવં ભદન્ત ઇતિ જીવિકઃ કુમારભૃતો ભગવતઃ પ્રત્યશૌષીદ્; અથ ભગવાન્ પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ ધર્મં દેશયતિ; આયુષ્માન્ અપ્ય્ આનન્દસ્ તત્રૈવ નિષણ્ણઃ ધર્મશ્રવણાય; જીવિકઃ કુમારભૃતઃ સંલક્ષયતિ: અયમ્ અસ્ય કલશ્ ચિકિત્સાયાઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 55 ) ધર્મવેગપ્રાપ્તો ઽયં ન ચેતયિષ્યતિ ઇતિ; તેન તસ્ય પિટકે પાચનં દત્તં; તત્રૈવ ચ પાટિતઃ; તત્ર પર્યવસિતે ધર્મે જીવકઃ કથયતિ: ભગવન્ મયા અર્યાનન્દસ્યાત્રૈવ નિષણ્ણસ્ય પિટકઃ પાચિતઃ પાટિતો રોહિતશ્ ચ; આયુષ્માન્ આનન્દઃ કથયતિ: યદિ મમ શરીરં તિલશશ્ છિન્નમ્ અભવિષ્યત્ તથાપિ મયા ન પરિજ્ઞાતમ્ અભવિષ્યદ્ ભગવતો ધર્મં દેશયતો ધર્માન્વયપ્રસાદાવર્જિતસન્તતિના; જીવકઃ પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા આનન્દેન કર્મ કૃતં યેનાસ્ય પૃષ્ઠે પિટકો જાતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આનન્દેનૈવ ભિક્ષવઃ ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે કિન્ગ્ કિરાતસ્
(અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે કિરાતાનામ્ અધિપતિઃ પ્રતિવસતિ; અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તાઃ એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; અથાન્યતમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ તેન તેનાન્વાહિણ્ડમાનઃ કિરાતનગરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ તત્ર પિણ્ડાર્થી કિરાતરાજસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; સ તેન સંજાતામર્ષેણ ચિત્તં પ્રદૂષ્ય ગુડિકયા પૃષ્ઠે તાડિતઃ; સ મહાત્મા નિહતમદમાનત્વાત્ તસ્યાભવ્યતાં જ્ઞાત્વા પ્રક્રાન્તઃ.

કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ કિરાતરાજઃ એષ એવ સ આનન્દો ભિક્ષુઃ; યદ્ અનેન પ્રત્યેકબુદ્ધઃ સંજાતામર્ષેણ ચિત્તં પ્રદૂષ્ય પૃષ્ઠે ગુડિકયા તાડિતઃ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન યત્ર યત્ર જાયતે તત્ર તત્રાસ્ય પંચજન્મશતાનિ પૃષ્ઠે પિટકો જાયતે; યાવદ્ એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અસ્ય ચરમે ભવે પૃષ્ઠે પિટકો જાતઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 56 )
આનન્દ fઓલ્લોwસ્ થે બુદ્ધ અન્દ્ મકેસ્ અન્ એxહિબિતિઓન્ ઓf મથેમતિચલ્ ક્નોwલેદ્ગે
યદા આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવતા સાર્ધં ગચ્છતિ તદાસ્ય ભગવતિ તીવ્રપ્રસાદગૌરવં ( અ 445બ્ ) હ્રીવ્યપત્રાપ્યં છમ્બિતત્વં ચોપતિષ્ઠતિ; યદા નિર્માણેન ન તાદૃશં પ્રસાદગૌરવં હ્રીવ્યપત્રાપ્યં છમ્બિતત્વં ચોપતિષ્ઠતિ; યાવદ્ અન્યતમેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતઃ તસ્ય ગૃહપતેર્ ગૃહં પ્રવિશ્ય ભુક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ; ભિક્ષુભિર્ આયુષ્માન્ આનન્દઃ પૃષ્ટઃ; આયુષ્મન્ન્ આનન્દ કિં ત્વમ્ અદ્ય ભગવતા સાર્ધં ગતઃ આહોસ્વિન્ નિર્માણેન ઇતિ; સ કથયતિ: ભગવતા સાર્ધં ગતો ન બુદ્ધનિર્માણેન; કથં કૃત્વા; યદાહં ભગવતા સાર્ધં ગચ્છામિ તતો મમ ભગવતો ઽન્તિકે તીવ્રપ્રસાદગૌરવં હ્રીવ્યપત્રાપ્યં છમ્બિતત્વં ચોપતિષ્ઠતિ; યદા બુદ્ધનિર્માણેન તદા ન તથા ઇતિ
ભિક્ષવઃ પરસ્પરં મન્ત્રયન્તિ: આયુષ્માન્ આનન્દો નિમિત્તકુશલઃ ઇતિ; દિગ્વિદિક્ષુ શબ્દો વિસૃતઃ આનન્દો ભિક્ષુર્ નિમિત્તકુશલઃ ઇતિ; અથ ભગવાન્ યથાભિરમ્ય રાજગૃહે વિહૃત્ય યેન શ્રાવસ્તી તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે; અથાયુષ્માન્ આનન્દઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય શ્રાવસ્તીં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્; અન્યતમેન બ્રાહ્મણેન દૃષ્ટઃ; સ સંલક્ષયતિ: અયં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય શ્રાવકઃ આનન્દો ભિક્ષુઃ, યો ઽસૌ શ્રૂયતે નિમિત્તકુશલ ઇતિ; પૃચ્છામિ તાવદ્ એનમ્ અસ્યાઃ શિંશપાયાઃ કિયન્તિ પત્રાણિ ઇતિ; સ તેન પૃષ્ટઃ: આર્ય અસ્યાઃ શિંશપાયાઃ કિયન્તિ પત્રાણિ ઇતિ; સ કથયતિ: એતાવન્તિ શતાનિ સહસ્રાણિ શતસહસ્રાણિ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ; તેન બ્રાહ્મણેન કતિપયાનિ પત્રાણ્ય્ અપનીય ગણયિત્વા છોરિતાનિ; આયુષ્માન્ આનન્દઃ પિણ્ડપાતમ્ અટિત્વા પ્રતિનિવૃત્તઃ; તેન બ્રાહ્મણેન ભૂય ઉક્તઃ; આર્ય ઇદાનીં જાનીષ્વ અસ્યાઃ શિંશપાયાઃ કિયન્તિ પત્રાણિ ઇતિ; સ કથયતિ: પૂર્વમ્ એતાવન્તિ શતાનિ સહસ્રાણિ શતસહસ્રાણિ ચ; અત એતાવન્ત્ય્ અપનીતાનિ ઇતિ ઉક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ; સ બ્રાહ્મણઃ પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ; ઈદૃશો ઽપ્ય્ આર્યો ગણિતે કૃતાવી ઇતિ.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતાનન્દેન કર્મ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 57 ) કૃતં યેન નિમિત્તકુશલો જાતઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આનન્દેનૈવ ભિક્ષવઃ ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે અસ્ત્રોનોમેર્
(અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યામ્ અન્યતમો બ્રાહ્મણઃ, તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; તસ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંષતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા કુલસદૃશં નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતં; સ ઉન્નીતો વર્ધિતો મહાન્ સંવૃત્તઃ; તેન દેશાન્તરં ગત્વા ષષ્ટિસહસ્રકં હોરાશાસ્ત્રમ્ અધીતમ્; એવં યાવત્ સંસારે સંસરતા પંચ જન્મશતાનિ હોરાજ્ઞાનમ્ અધીતં; પરેષાં ચોપદિષ્ટં; તેન હેતુના તેન પ્રત્યયેન યત્ર યત્રોપપન્નઃ તત્ર તત્ર ( અ 446અ ) નૈમિત્તિકાનામ્ અગ્રો જાતઃ; યાવદ્ એતર્હ્ય્ અપિ પશ્ચિમે ભવે નૈમિત્તિકાનામ્ અગ્રો જાતઃ.

થે સ્તોર્ય્ ઓf થે રિચે, થે ત્wઓ પત્રિદ્ગેસ્ અન્દ્ થે સુગર્-ચને
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ કિન્ગ્ પ્રસેનજિત્ અન્દ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf હિમ્)
રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતઃ કોશલસ્ય પ્રતિદિનં ભોજનકાલે શાલ્યોદનં ફેલાયાં નિપતતિ તિત્તિરી દ્વાવ્ ઇક્ષુયષ્ટિશ્ ચ; તયોર્ એકઃ ફેલાયાં દ્વિતીયો ભૂમ્યાં; તેનાયુષ્મત આનન્દસ્ય નિવેદિતં; તેન ભિક્ષૂણામ્.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન કર્મ કૃતં યેનાસ્ય ભોજનવેલાયાં શાલ્યોદનં ફેલાયાં નિપતતિ તિત્તિરી દ્વાવ્ ઇક્ષુયષ્ટિશ્ ચ; તયોર્ એકઃ ફેલાયાં, દ્વિતીયો ભૂમ્યાં? ઇતિ; ભગવાન્ આહ: રાજ્ઞૈવ ભિક્ષવઃ પ્રસેનજિતા કોશલેન પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ યેનાસ્ય ભોજનવેલાયાં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 58 ) શાલ્યોદનં ફેલાયાં નિપતતિ તિત્તિરી દ્વાવ્ ઇક્ષુયષ્ટિશ્ ચ; તયોર્ એકઃ ફેલાયાં, દ્વિતીયો ભૂમ્યાં.
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં અન્યતમો ગૃહપતિઃ પ્રતિવસત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગઃ; તસ્ય પરિચારકૈઃ ક્ર્ષિગ્રામાન્ નવશાલિર્ આનીતઃ; દ્વે તિત્તિરી ઇક્ષુષષ્ટિશ્ ચ; અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તાઃ એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; અન્યતમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધો વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય પિણ્ડપાતમ્ અટંસ્ તસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેશનં પ્રવિષ્ટઃ; સ તેન દૃષ્ટઃ કાયપ્રાસાદિકઃ ચિત્તપ્રાસાદિકશ્ ચ; તેન તસ્મૈ તત્પ્રથમતો નવાન્નમ્ આનેતવ્યમ્ ઇતિ કૃત્વા શાલ્યોદનમ્ ઇક્ષુયષ્ટિસ્ તિત્તિરિદ્વયં દત્તં; તત્રૈકઃ પાત્રે નિપતિતો દ્વિતીયો ભૂમ્યાં.
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ગૃહપતિર્ એષ એવાસૌ રાજા પ્રસેનજિત્ કોશાલસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનેન પ્રત્યેકબુદ્ધાય નવં શાલ્યોદનમ્ ઇક્ષુયષ્ટિસ્ તિત્તિરિદ્વયં ચ દત્તં તેન કર્મણા બહૂનિ વર્ષાણી બહૂનિ વર્ષશતાનિ બહૂનિ વર્ષશતસહસ્રાણિ દિવ્યમાનુષં સૌખ્યમ્ અનુભૂતમ્; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અસ્ય ભોજનવેલાયાં શાલ્યોદનમ્ ઇક્ષુયષ્ટિસ્ તિત્તિરિદ્વયં એકઃ ફેલાયાં પતતિ દ્વિતીયો ભૂમ્યાં.
રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન શ્રુતં: મમ ભગવતા એવં કર્મપ્લોતિર્ વ્યાકૃતા; તદ્ અયં પ્રાક્તનસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાક ઇતિ વિદિત્વા ભગવતિ સશ્રાવકસંઘે પ્રસન્નઃ; સ ચૈવં કર્મવિપાકાવર્જિતમતિસ્ તિષ્ઠતિ; નૈમિત્તિકેન ચ વ્યાકૃતમ્ આર્યાનન્દસ્ય પટ્ટબન્ધો ભવિષ્યતિ ઇતિ; યાવત્ પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ આયુષ્મત આનન્દસ્ય લલાટે પિટકો જાતઃ; રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન શ્રુતં; તસ્યૈતદ્ અભવત્; ભવતિ દક્ષિણીયેષુ કારાન્ કૃત્વા અવન્ધ્યપુણ્યફલવિશેષઃ; યન્ન્વ્ અહમ્ અસ્ય સ્વયમ્ એવોપસ્થાનં કૂર્યામ્ ઇતિ; તેન સર્વવૈદ્યા આહૂતઃ: આર્યાનન્દસ્ય ચિકિત્સાં કુરુત ઇતિ; તે તસ્ય ચિકિત્સાં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન આયુષ્મત આનન્દસ્ય સ્વયમ્ એવ શતશલાકં છત્રં ધારિતં; શિરાયાં ચ મુક્તાયાં લલાટે ( અ 446બ્ ) પટ્ટો બદ્ધઃ. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 59 )
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્તાયુષ્મતાનન્દેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન મૂર્ધ્નિ શતશલાકં છત્રં ધારિતં સ્વયમ્ એવ શુક્લપટ્ટો બદ્ધઃ ઉપસ્થાનં ચ કૃતમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આનન્દેનૈવ ભિક્ષવઃ ભિક્ષુણા પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે ફ્ય્સિચિઅન્
(અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યામ્ અન્યતમો વૈદ્યઃ પ્રતિવસતિ; તસ્ય સમીપે પ્રત્યેકબુદ્ધો ગ્લાન ઉપસંક્રાન્તઃ; સ તેન સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતઃ; સ્વયમ્ એવ ચિકિત્સા કૃતા ઉપસ્થાનં ચ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ વૈદ્ય એષ એવાસૌ આનનદભિક્ષુઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનેન પ્રત્યેકબુદ્ધાય કારાન્ કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન અનેકાનિ વર્ષાણિ વર્ષશતાનિ વર્ષસહસ્રાણિ રાજામાત્યબ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ અસ્યોપસ્થાનં કૃતં; યાવદ્ એતર્હ્ય્ અસ્ય રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન શતિશલાકં છત્રં ધારિતં; સ્વયં ચોપસ્થાનં કૃતમ્ ઇતિ.
થે બુદ્ધ છોઓસેસ્ આનન્દ અસ્ સેર્વન્ત્
અથ ભગવાન્ યથાભિરમ્યં શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ; યેન શાલા તેન ચારિકાં <ચરન્> પ્રક્રાન્તઃ; અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ શાલામ્ અનુપ્રાપ્ત્ઃ; શાલાયાં વિહરતિ બ્રાહ્મણગ્રામકે; તેન ખલુ સમયેન એવંરૂપા સંબહુલા સ્થવિરસ્થવિરા મહાશ્રાવકા ભગવતઃ સામન્તકમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્ત્ય્ અરણ્યકુટિકાયા<ં>, તદ્યથા આયુષ્માન્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યઃ, આયુષ્માન્ અશ્વજિદ્ ભદ્રિકઃ બાષ્પઃ મહાનામા યશા પૂર્ણઃ વિમલઃ ગવામ્પતિઃ સુબાહુઃ આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 60 ) આયુષ્માન્ મહાકૌષ્ઠિલઃ આયુષ્માન્ મહાકપ્ફિનઃ આયુષ્માન્ અનિરુદ્ધઃ નન્દિકઃ કિમ્પિલઃ યશા શાલાવિહરીયકસ્થવિરઃ પૂર્ણઃ કુણ્ડોપધાનીયકસ્થવિર ઇતીમે ચાન્યે ચ સ્થવિરસ્થવિરા મહાશ્રાવકા ભગવતઃ સામન્તકમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ.
તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: અહમ્ અસ્મિ ભિક્ષવઃ એતર્હિ જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ, ક્લામ્યામિ ચતસ્રઃ પર્ષદો ઽવવદિતું ભિક્ષૂન્ ભિક્ષુણીઃ ઉપાસિકાન્ ઉપાસિક્યઃ; ઉત્સાહયત મે ભિક્ષવો ભિક્ષુમ્ ઉપસ્થાયકં યો મામ્ ઉપસ્થાનં કરિષ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વમ્ અર્થં ચ ન રિંચિષ્યતિ; અથાયુષ્માન્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્ય ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: અહં ભદન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યામિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યામિ; ત્વં તાવત્ કૌણ્ડિન્ય જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ; તવૈવ તાવદ્ ઉપસ્થાયકેન કરણીયં; નિષીદ ત્વં કૌણ્ડિન્ય યથાસ્વકે આસને; નિષણ્ણ આયુષ્માન્ ( અ 447અ ) આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યો યથાસ્વકે આસને; અથાયુષ્માન્ અશ્વજિદ્ ભદ્રિકઃ બાષ્પઃ મહાનામા યશા પૂર્ણઃ વિમલઃ ગવંપતિઃ સુબાહુઃ આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપઃ આયુષ્માન્ મહાકૌષ્ઠિલઃ આયુષ્માન્ મહાકપ્ફિનઃ આયુષ્માન્ અનિરુદ્ધઃ નન્દિકઃ કિંપિલઃ યશા શાલાવિહારીયકસ્થવિરઃ પૂર્ણઃ કુણ્ડોપધાનીયકસ્થવિર ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્*: અહં ભદન્તમ્ ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યામિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યામિ; ત્વમ્ અપિ પૂર્ણો જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ; તવૈવ તાવદ્ ઉપસ્થાયકેન કરણીયં; નિષીદ ત્વં પૂર્ણ યથાસ્વકે આસને; નિષણ્ણ આયુષ્માન્ પૂર્ણો યથાસ્વકે આસને.

અથાયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્યૈતદ્ અભવત્*: કઃ પુનર્ ભગવતો ભિક્ષુર્ અભિપ્રેત ઉપસ્થાયકો ભવિષ્યતિ? યન્ન્વ્ અહં તદ્રૂપં સમાધિં સમાપદ્યેયં યથા સમાહિતે ચિત્તે ભગવતો માનસમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 61 ) અવલોકયેયમ્; અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે ભગવતઃ માનસમ્ અવલોકયતિ; અદ્રાક્ષીદ્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતો માનસં આયુષ્મત્ય્ આનન્દે પ્રતિષ્ઠિતમ્ આનન્દો મે ભિક્ષુર્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તસ્માત્ સમાધેર્ વ્યુત્થાયાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: યત્ ખલુ આયુષ્મન્ જાનીયાઃ ભગવતો માનસમ્ આયુષ્મત્ય્ આનન્દે પ્રતિષ્ઠિતમ્ આનન્દો મે ભિક્ષુર્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ; તદ્યથા કૂટાગારે વા કૂટાગારશાલાયાં વા ઉત્તરાયતાયાં પ્રાચીનાયતાયાં પૂર્વેણ વાતાયનેન સૂર્યરશ્મયઃ પ્રવિષ્ય પશ્ચિમાં ભિત્તિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠેયુઃ; એવમ્ એવ ભગવતો માનસમ્ આયુષ્મત્ય્ આનન્દે પ્રતિષ્ઠિતમ્ આનન્દો મે ભિક્ષુર્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ; એહિ ગત્વા ઉત્સાહયાવઃ.
અથાયુષ્માન્ છારિપુત્ર આયુષ્માં ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનો યેનાયુષ્માન્ આનન્દસ્ તેનોપસંક્રાન્તૌ; ઉપસંક્રમ્યાયુષ્મતા આનન્દેન સાર્ધં સંમુખં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં વિવિધાં કથાં વ્યતિસાર્ય એકાન્તે નિષણ્ણૌ; એકાન્તનિષણ્ણાવ્ આયુષ્મત્શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ; આયુષ્માન્ શારિપુત્ર આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઉત્સહ ત્વમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું, મહર્દ્ધિકા તે ભવિષ્યતિ સુગતપરિચર્યા; નાહં આયુષ્મન્ શારિપુત્ર ઉત્સહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું; તત્ કસ્ય હેતોઃ; દુરાસદા હિ બુદ્ધા ભગવન્તો દુષ્પ્રસહાઃ; તદ્યથા અગ્નિઃ પ્રજ્વલિતો દુરાસદો ભવતિ દુષ્પ્રસહો યદુતાર્ચિરન્તરિકયા, એવમ્ એવ દુરાસદા બુદ્ધા ભગવન્તો દુષ્પ્રસહાઃ; નાહમ્ ઉત્સહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું; તદ્યથા સિંહો મૃગરાજા ( અ 447બ્ ) ગિરિગુહાગતો દુરાસદો ભવતિ દુષ્પ્રસહો યદુત દંષ્ટ્રાન્તરિકયા, એવમ્ એવ દુરાસદા બુદ્ધા ભગવન્તો દુષ્પ્રસહાઃ; તદ્યથા રાજ્ઞો નાગો મત્તો માતઙ્ગઃ કુઞ્જરઃ ષષ્ટિહાયન ઈષાદન્તો વ્યૂઢોરસ્કઃ સંગ્રામાવચરઃ સંગ્રામમધ્યગતો દુરાસદો ભવતિ દુષ્પ્રસહો યદુત દન્તાન્તરિકયા, એવમ્ એવ દુરાસદા બુદ્ધા ભગવન્તો દુષ્પ્રસહાઃ; નાહં આયુષ્મન્ શારિપુત્ર ઉત્સહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 62 )
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યત્ ખલુ આયુષ્મન્ જાનીયઃ ભગવતો માનસમ્ આયુષ્મત્ય્ આનન્દે પ્રતિષ્ઠિતમ્ આનન્દો મે ભિક્ષુર્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ; તદ્યથા કૂટાગારે વા કૂટાગારશાલાયાં વા ઉત્તરાયતાયાં પ્રાચીનાયતાયાં પૂર્વેણ વાતાયનેન સૂર્યરશ્મયઃ પ્રવિષ્ય પશ્ચિમાં ભિત્તિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠેયુઃ; એવમ્ એવ ભગવતો માનસમ્ આયુષ્મત્ય્ આનન્દે પ્રતિષ્ઠિતમ્ આનન્દો મે ભિક્ષુર્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ; ઉત્સહ ત્વમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું, મહર્દ્ધિકા તે ભવિષ્યતિ સુગતપરિચર્યા; એવમ્ અહમ્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ઉતસહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું સચેન્ મે ભગવાન્ ત્રીન્ વરાન્ દદ્યાત્, નાહં ભગવતો નિર્વસનં ચીવરં ધારયેયં; નાહં ભગવતઃ પૌદ્ગલિકં નિમન્ત્રણં સ્વીકૂર્યાં; ન ચ મે કશ્ચિદ્ અકાલઃ સ્યાદ્ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમિતું પર્યુપાસનાય; સચેન્ મે આયુષ્મન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ભગવાન્ ઇમાન્ ત્રીન્ વરાં દદ્યાત્, એવમ્ અહમ્ ઉત્સહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું, નાન્યથા.

અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન આયુષ્માન્ શારિપુત્ર આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં ભગવત ઉપસ્થાયકમ્ ઉત્સાહ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તૌ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણૌ; એકાન્તનિષણ્ણો આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: ઉત્સાહિત આવાભ્યં ભદન્ત ભિક્ષુર્ ભગવત ઉપસ્થાયકો યદુતાયુષ્માન્ આનન્દ; સ એવમ્ આહ: સચેન્ મે આયુષ્મન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ભગવાંસ્ ત્રીન્ વરાન્ દદ્યાદ્ એવમ્ અહમ્ ઉત્સહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું; નાહં ભગવતો નિર્વસનં ચીવરં ધારયેયં, નાહં ભગવતઃ પૌદ્ગલિકં નિમન્ત્રણં સ્વીકૂર્યાં; ન ચ મે કશ્ચિદ્ અકાલઃ સ્યાદ્ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમિતું પર્યુપાસનાય; સચેદ્ ભગવાન્ ઇમાન્ ત્રીન્ વરાન્ દદ્યાત્, એવમ્ અહમ્ ઉત્સહે ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાતું; સાધુ સાધુ મૌદ્ગલ્યાયન પણ્ડિત આનન્દો ભિક્ષુઃ; સ પશ્યત્ય્ અનાગતં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 63 ) સબ્રહ્મચારિણામ્ અન્તિકાદ્ વાદાનુવાદં ગર્હસ્થાનીયં ધર્મં; સ્યુર્ મે અતોનિદાનં સબ્રહ્મચારિણો વક્તારઃ, ચીવરહેતોર્ આનન્દો ભિક્ષુઃ શાસ્તારમ્ ઉપતિષ્ઠતિ; મૌદ્ગલ્યાયન આનન્દસ્ય ભિક્ષોર્ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ; સાધુ સાધુ મૌદ્ગલ્યાયન પણ્ડિત આનન્દો ભિક્ષુઃ; સ પશ્યત્ય્ અનાગતં સબ્રહ્મચારિણામ્ અન્તિકાદ્ વાદાનુવાદં ગર્હસ્થાનીયં ધર્મં; સ્યુર્ મે અતોનિદાનં સબ્રહ્મચારિણો વક્તારઃ, ( અ 448અ ) પિણ્ડપાતહેતોર્ આનન્દો ભિક્ષુઃ શાસ્તારમ્ ઉપતિષ્ઠતિ; સાધુ સાધુ મૌદ્ગલ્યાયન પણ્ડિત આનન્દો ભિક્ષુઃ કાલજ્ઞઃ કાલવિત્*; સ કાલં જ્ઞાસ્યત્ય્ અયં મે કાલો ભગવન્તં દર્શનયોપસંક્રમિતુમ્, અયમ્ અકાલઃ; અયં કાલો ભિક્ષુસંઘસ્ય ભિક્ષુણીસંઘસ્ય ઉપાસકપર્ષદઃ ઉપાસિકાપર્ષદઃ અયં કાલો ઽન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકાનાં દર્શનયોપસંક્રમિતુમ્, અયમ્ અકાલઃ; અમી અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજિકા ભગવતઃ કથાપ્રાતિભાનિકા અમી ન કથાપ્રાતિભાનિકાઃ; ઇદં ખાદનીયભોજનીયં ભગવતઃ સુખોપચયાય સંવર્તેત, ઇદં ન સૌખોપચયાય; મૌદ્ગલ્યાયન પણ્ડિત આનન્દો ભિક્ષુઃ કાલજ્ઞઃ કાલવિત્; સ કાલં જ્ઞાસ્યતિ અયં મે કાલો ભગવન્તં દર્શનયોપસંક્રમિતુમ્, અયમ્ અકાલઃ; અયં કાલો ભિક્ષુસંઘસ્ય ભિક્ષુણીસંઘસ્યોપાસકપર્ષદઃ ઉપાસિકાપર્ષદઃ અયં કાલો ઽન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકાનાં ભગવન્તં દર્શનયોપસંક્રમિતુમ્, અયમ્ અકાલઃ; અમી અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજિકા ભગવતઃ કથાપ્રાતિભાનિકા અમી ન કથાપ્રાતિભાનિકાઃ; ઇદં ખાદનીયભોજનીયં ભગવતઃ સુખોપચયાય સંવર્તેત, ઇદં ન સૌખોપચયાય; અયં મૌદ્ગલ્યાયન આનન્દસ્ય ભિક્ષોર્ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ; સાધુ સાધુ મૌદ્ગલ્યાયન પણ્ડિત આનન્દો ભિક્ષુઃ; સ ચેતઃપર્યાયકુશલઃ; એવં સંજ્ઞાસ્યતિ તથાગતં સાયાહ્ને પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થિતં નિમિત્તેન વા પરિકથયા વા આદેષ્ટુમ્; અનેન ચાનેન ચ સુખવિહારેણ ભગવાન્ બહુલં વ્યાહાર્ષીદ્; અનેન ચાનેન ચ સુખવિહારેણ સુગતો બહુલં વ્યાહાર્ષીદ્; યચ્ ચ યદા આદેક્ષ્યતિ તત્ સર્વં તથૈવ ભવિષ્યતિ, નાન્યથા; અયં મૌદ્ગલ્યાયન આનન્દસ્ય ભિક્ષોર્ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ; સ તથાગતમ્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ; યન્ મૌદ્ગલ્યાયનાનન્દો ભિક્ષુઃ તથાગતમ્ ઉપસ્થાસ્યતિ મનાપેન નામનાપેન, ( સ્બ્વ્ ઇઇ 64 ) ભાષિતં ચોદ્ગ્રહીષ્યતિ, સ્વં ચાર્થં ન રિંચિષ્યતિ, અયમ્ આનન્દસ્ય ભિક્ષોઃ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ.
યદાયુષ્મદ્ભ્યાં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનાભ્યામ્ આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવત ઉપસ્થાયક ઉત્સાહિતઃ, ભગવતા ચાનુવર્ણિતઃ, તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા આનન્દેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન ભગવતો ભ્રાતા સંવૃત્તઃ, ઉપસ્થાયકો, બહુશ્રુતઃ., શ્રુતધરઃ, શ્રુતસન્નિચય ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આનન્દેનૈવ ભિક્ષવઃ ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf ભાનુમાન્ અન્દ્ ભાનુમન્તઃ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf આનન્દ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં ભાનુર્ નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ યાવદ્ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સ દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે, કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ; ( અ 448બ્ ) પિતાસ્ય ભાનુઃ, તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય ભાનુમાન્ ઇતિ નામ; તસ્ય ભાનુમાન્ ઇતિ નામ કૃતં; સ ઉન્નીતો વર્ધિતો મહાન્ સંવૃત્તઃ; પિત્રા યૌવરાજ્યે ઽભિષિક્તઃ; ભૂયો ઽપ્ય્ અસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; તસ્યાપિ જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા ભાનુમન્ત ઇતિ નામ કૃતં; ભાનુમાન્ કુમારો નૈષ્ક્રમ્યાભિનન્દી; સ પિતરં પશ્યતિ ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયન્તં; સ સંલક્ષયતિ; અહમ્ અપિ પિતુર્ અત્યયાદ્ રાજા ભવિષ્યામિ; અહમ્ અપિ ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયિત્વા નરકપરાયણો ભવિષ્યામિ ઇતિ; સ પિતુઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: દેવ અનુજાનીહિ પ્રવ્રજામિ ઇતિ; સ કથયતિ: પુત્ર યસ્યાર્થે યજ્ઞા ઇજ્યન્તે હોમા હૂયન્તે તપાંસિ તપ્યન્તે તત્ તવ કરતલગતં રાજ્યં; કસ્યાર્થે પ્રવ્રજસિ ઇતિ; સ નિવાર્યમાણો ઽપિ નાવતિષ્ઠતે; રાજ્ઞા અવશ્યનિર્બન્ધં જ્ઞાત્વા અનુજ્ઞાતઃ; સ ઋષીણાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; રાજ્ઞા ભાનુમન્તઃ કુમારો યૌવરાજ્યે અભિષિક્તઃ; ભાનુમતા ઋષિમધ્યે પ્રવ્રજિતેન એકાન્તે પ્રક્રમ્ય અનાચાર્યકેણ અનુપાધ્યાયકેન પ્રત્યેકબોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા; સો ઽપરેણ સમયેન ગ્લાનઃ સંવૃત્તઃ; સ ઇતશ્ ચાનુતશ્ ચ પરિભ્રમન્ વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; રાજ્ઞા શ્રુતં; ભાનુમતા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 65 ) પ્રત્યેકબોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા, સ ચેહ ઇતિ; સ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: મહર્ષે ત્વં પિણ્ડકેનાર્થી, અહં પુણ્યેન; ઇહૈવ મદીયે ઉદ્યાને પ્રતિવસ; અહં તે સર્વોપકરણૈર્ વૈઘાતં કરોમિ ઇતિ; તેનાધિવાસિતં; રાજ્ઞા તસ્ય ભાનુમન્તઃ કુમારઃ ઉપસ્થાયકો દત્તઃ; સ તસ્યોપસ્થાનં કર્તું પ્રવૃત્તઃ; પ્રત્યેકબુદ્ધેન તસ્ય અલ્પલક્ષણં દૃષ્ટં, સપ્તાહસ્યાત્યયાત્ કાલં કરિષ્યતીતિ; સ તેનોક્તઃ: ભ્રાતઃ કિમર્થં ન પ્રવ્રજસિ? ઇતિ; સ કથયતિ: મહર્ષે પ્રવ્રજામિ; યદ્ય્ એવં ગચ્છ, પિતરમ્ અવલોક્ય; સ રાજ્ઞઃ સકાશં ગતઃ; દેવ અનુજાનીહિ માં, પ્રવ્રજામિ; રાજા કથયતિ: તવ ભ્રાતા પ્રવ્રજિતઃ; મમાત્યયાત્ ત્વમ્ એવ રાજા; કિમર્થં પ્રવ્રજસિ ઇતિ; સ ન લભતે પ્રવ્રજ્યાં; સ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ સ્વયમ્ એવ રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ગાથયા કથયતિ:
મુઞ્ચ ભાનો ભાનુમન્તં પ્રવ્રાજયતિ ભાનુમાન્ ।
પ્રવ્રજ્યા શ્રેયસિ ભાનો યસ્માત્ સંવર્ણિતા જિનૈઃ ॥ ઇતિ;
રાજા કથયતિ: મહર્ષે ત્વં પ્રવ્રજિતઃ; એષ મમાત્યયાદ્ રાજા ભવિષ્યતિ; ઇહૈવ દાનાનિ દાસ્યતિ; પુણ્યાનિ કરિષ્યતિ; કિમર્થં પ્રવ્રજતિ ઇતિ; પ્રત્યેકબુદ્ધો ગાથાં ભાષતે:

અન્યથા ચિન્તિતા હ્ય્ અર્થા અન્યથા પરિવર્તિતાઃ ।
અલ્પકં જીવિતં ભાનો પરં સપ્તાહમ્ એવ તુ ॥
મહર્ષે અસ્ય સપ્તાહં જીવિતં? પ્રત્યેકબુદ્ધઃ કથયતિ, સપ્તાહં; રાજા કથયતિ: મહર્ષે યદ્ય્ એવમ્ અનુજ્ઞાતો ભવતુ; પ્રવ્રાજય; સ આત્મનઃ અલ્પકં જીવિતં જ્ઞાત્વા તીવ્રેણ પ્રસાદેન તસ્યોપસ્થાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; સ પ્રત્યેકબુદ્ધો વ્યાવાબાધિકઃ; તસ્ય પાત્રં કરતલે હૃહીત્વા ભુંજાનસ્ય વાયુના હસ્તઃ કમ્પતે; તતસ્ તેન રાજકુમારેણ કટકમ્ અવતાર્ય પાત્રસ્ય ( અ 449અ ) આધારકો દત્તઃ; તત્પાત્રં નિશ્ચલં સ્થિતં; સ તં દૃષ્ટ્વા પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યથૈતત્ પાત્રં નિશ્ચલં, એવં મમાનેન ( સ્બ્વ્ ઇઇ 66 ) કુશલમૂલેન યે ધર્મસન્તાને પ્રવિશેયુઃ તે નિશ્ચલા અવતિષ્ઠેયુઃ ઇતિ; સ તસ્ય પૂર્વં પરિમણ્ડલૈઃ પદવ્યઞ્જનૈર્ ધર્મં દેશયતિ; સ કથયતિ: ત્વં પૂર્વમ્ આગારિકભૂતઃ પરિમણ્ડલપરિમણ્ડલૈઃ પદૈર્ વ્યઞ્જનૈર્ ધર્મં દેશયસિ; ઇદાનીં ત્વયા પ્રત્યેકબોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા; કિમર્થં ન દેશયસિ ઇતિ; સ કથયતિ: નાહં દેશયામિ; અર્થો કો દેશયતિ? યે તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ તે બુદ્ધા ભગવન્તઃ પરિમણ્ડલપરિમણ્ડલૈઃ પદવ્યઞ્જનૈર્ ધર્મં દેશયન્તિ ઇતિ; તેન પ્રણિધાનં કૃતં; યો ઽસૌ બુદ્ધો ભગવાન્ પરિમણ્ડલપરિમણ્ડલૈઃ પદવ્યઞ્જનૈર્ ધર્મં દેશયતિ, તસ્યાહં ભ્રાતા સ્યામ્ ઉપસ્થાયકશ્ ચ; સ તેન પ્રત્યેકબુદ્ધેન પ્રવ્રાજિતઃ ઉક્તશ્ ચ: વત્સ એતદ્ એવ તે મનસિ કર્તવ્યં મયા સપ્તાહસ્યાત્યયાત્ મર્તવ્યમ્ ઇતિ; તેન તેન સપ્તાહેન ન કિંચિદ્ અધિગતં; સ મરણકાલસમયે પ્રણિધાનં કરોતિ; અનેનાહં કુશલમૂલેન તસ્ય ભગવતસ્ તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શાસને પ્રવ્રજ્ય બહુશ્રુતઃ સ્યાં, શ્રુતધરઃ, શ્રુતસન્નિચય ઇતિ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ રાજકુમારઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય ભ્રાતા એષ એવાસાવ્ આનન્દો ભિક્ષુઃ; યદ્ અનેન પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય ભ્રાતુર્ ઉપસ્થાનં કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન ભગવતો ભ્રાતા સંવૃત્તઃ ઉપસ્થાયકો બહુશ્રુતઃ શ્રુતધરઃ શ્રુતસન્નિચયશ્ ચ.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા આનન્દેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન ભગવતા બહુશ્રુતાણાં શ્રુતધરાણાં શ્રુતસન્નિચયાણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આનન્દેનૈવ ભિક્ષવો ભિક્ષુણા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ફલન્તિ ખલુ દેહિનાં.
આનન્દ ઇસ્ થે fઓરેમોસ્ત્ અમોન્ગ્ થે લેઅર્નેદ્ મોન્ક્સ્
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ, વિદ્યાચરણસંપન્નઃ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્; સ વારાણસીં નગરીમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 67 ) ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે; તસ્યાયં પ્રવચને પ્રવ્રજિતઃ; તત્રાનેન ન કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ; યસ્ય સકાશે પ્રવ્રજિતઃ ભગવતા કાશ્યપેન બહુશ્રુતાનાં શ્રુતધરાણાં શ્રુતસન્નિચયાનામ્ અગ્રો વ્યાકૃતઃ; સ મરણકાલસમયે પ્રણિધાનં કરોતિ: યન્ મયા ભગવતિ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે અનુત્તરે દક્ષિણીયે યાવદાયુર્ બ્રહ્મચર્યં ચરિતં, ન કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ; અનેનાહં કુશલમૂલેન યો ઽસૌ ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન ઉત્તરો માણવો વ્યાકૃતઃ, ભવિષ્યસિ ત્વં માણવ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ; તસ્યાહં પ્રવચને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ્; યથા ચ મે ઉપાધ્યાયો ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન બહુધારાણામ્ ( અ 449બ્ ) શ્રુતધરાણાં શ્રુતસન્નિચયાણામ્ અગ્રો વ્યાકૃતઃ; એવં મામ્ અપિ સ ભગવાન્ શાક્યમુનિર્ શાક્યાધિરાજ બહુશ્રુતાનાં શ્રુતધરાણાં શ્રુતસન્નિચયાનામ્ અગ્રં વ્યાકુર્યાદ્; ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનામ્ ઇતિ યાવદ્ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
ઉદ્દાનં:
ઋદ્ધિઃ શાસ્તા તૃકા વક્તા ચણ્ડાલેનાયં ગયા ।
યસ્ય ચૈતે પરાધ્યન્તિ સત્વશ્રાણાશ્ ચ કુક્કુરાઃ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 68 )
fઅમિને ઇન્ રાજગૃહ
ચ્f. મત્સુદ, "અ વિનય fરગ્મેન્ત્ ઓf થે મ્સ્વ્ fરોમ્ ઽબેન્દલ્લ્ઽસ્ પુકઽ", fએસ્ત્સ્. બેછેર્ત્ (1997)
ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ વેનુવને કલન્દકનિવાપે; તેન ખલુ સમયેન દુર્ભિક્ષમ્ અભૂત્ કૃચ્છ્રઃ કાન્તારો દુર્લભઃ પિણ્ડકો યાચનકેન; તત્ર યે ભિક્ષવઃ ઋદ્ધેર્ લાભિનસ્ તે યસ્યા જમ્બ્વા નામ્ના જમ્બૂદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનાં જમ્બૂપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; સતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; યદ્વા પુનર્ અસ્યાસ્ સામન્તકેન બિલ્વવનં કપિત્થવનમ્ આમલકીવનં તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનામ્ આમલકપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; ઉત્તરકુરુદ્વીપં ગત્વા અકૃષ્ટોપ્તસ્ય તણ્ડુલફલશાલેઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ દેવાન્ ગત્વા દિવ્યાયાઃ સુધાયાઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; યે વા તે જનપદાઃ ઋદ્ધાશ્ ચ યાવદ્ આકિર્ણબહુજનમનુષ્યાશ્ ચ તતઃ શુચિનઃ પ્રણીતસ્ય ખાદનીયભોજનીયસ્ય પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે.
દેવદત્ત સ્ત્રિવેસ્ તો wઇન્ મગિચલ્ પોwએર્

ચ્f. મત્સુદ, "અ વિનય fરગ્મેન્ત્ ઓf થે મ્સ્વ્ fરોમ્ ઽબેન્દલ્લ્ઽસ્ પુકઽ", fએસ્ત્સ્છ્. બેછેર્ત્ (1997)
અથ દેવદત્તસ્ય એતદ્ અભવત્*: એતર્હિ દુર્ભિક્ષં કૃચ્છ્રઃ કાન્તારો દુર્લભઃ પિણ્ડકો યાચનકેન; યે ભિક્ષવઃ ઋદ્ધિલાભિનસ્ તે યસ્યા જમ્બ્વા નામ્ના જમ્બૂદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનાં જમ્બૂપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; સતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; યદ્વા પુનર્ અસ્યાસ્ સામન્તકેન બિલ્વવનં કપિત્થવનમ્ આમલકીવનં તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનામ્ આમલકપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; ઉત્તરકુરુદ્વીપં ગત્વા અકૃષ્ટોપ્તસ્ય તણ્ડુલફલશાલેઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ દેવાન્ ગત્વા દિવ્યાયાઃ સુધાયાઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; યે વા તે જનપદાઃ ઋદ્ધાશ્ ચ યાવદ્ આકિર્ણબહુજનમનુષ્યાશ્ ચ તતઃ શુચિનઃ પ્રણીતસ્ય ખાદનીયભોજનીયસ્ય પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; અહમ્ અપિ યદિ ઋદ્ધેર્ લાભી સ્યામ્ અહમ્ અપિ યસ્યા જમ્બ્વા નામ્ના જમ્બૂદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનાં જમ્બૂપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજીય; સતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; યદ્વા પુનર્ અસ્યાસ્ સામન્તકેન બિલ્વવનં કપિત્થવનમ્ આમલકીવનં તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનામ્ આમલકપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; ઉત્તરકુરુદ્વીપં ગત્વા અકૃષ્ટોપ્તસ્ય તણ્ડુલફલશાલેઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ દેવાન્ ગત્વા દિવ્યાયાઃ સુધાયાઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે; યે વા તે જનપદાઃ ઋદ્ધાશ્ ચ યાવદ્ આકિર્ણબહુજનમનુષ્યાશ્ ચ તતઃ શુચિનઃ પ્રણીતસ્ય ખાદનીયભોજનીયસ્ય પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભુંજતે; શતશ્ ચ શેષેણ ભિક્ષૂન્ સંવિભજન્તે. ( અ 450અ ) અથ કો નુ મે પ્રતિલભઃ સ્યાદ્ ઋદ્ધેર્ માર્ગં વ્યપદેષ્ટુમ્ ઇતિ; અથ દેવદત્તો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાત્*; એકાન્તસ્થિતો દેવદત્તો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*; વ્યપદિશતુ મે ભગવાન્ ઋદ્ધેર્ માર્ગમ્ ઇતિ; અથ ભગવાન્ દેવદત્તસ્ય ઇદમ્ એવંરૂપં પાપકમ્ ઇચ્છાગતમ્ ઉત્પન્નં વિદિત્વા દેવદત્તમ્ ઇદમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 69 ) અવોચત્: અધિશીલે ત્વં ગૌતમ યોનિશો મનસિ કુરુ, ઋદ્ધિશ્ ચ તે ભવિષ્યતિ, અન્યચ્ ચ; અધિચિત્તે અધિપ્રજ્ઞે ત્વં ગૌતમ યોનિશો મનસિ કુરુ; ઋદ્ધિશ્ ચ તે ભવિષ્યતિ, અન્યચ્ ચ; અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્: ન વ્યપદિશતિ મે ભગવાન્ ઋદ્ધેર્ માર્ગમ્ ઇતિ વિદિત્વા પ્રક્રાન્તઃ; યેન આયુષ્માન્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય આયુષ્મન્તમ્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યમ્ ઇદમ્ અવોચત્: વ્યપદિશતુ મે સ્થવિર ઋદ્ધેર્ માર્ગં; અથાયુષ્માન્ આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યો ભગવતો માનસં વ્યવલોક્ય દેવદત્તસ્ય ચેદમ્ એવંરૂપં પાપકમ્ ઇચ્છાગતં વિદિત્વા દેવદત્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: રૂપં ત્વં દેવદત્ત યોનિશો મનસિ કુરુ, ઋદ્ધિશ્ ચ તે ભવિષ્યતિ, અન્યચ્ ચ; અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્: સ્થવિરો ઽપિ મે કૌણ્ડિન્યો ન વ્યપદિશતિ ઋદ્ધેર્ માર્ગમ્ ઇતિ વિદિત્વા આયુષ્માન્ અશ્વજિદ્ ભદ્રિકો બાષ્પો મહાનામા પૂર્ણો વિમલો ગવંપતિઃ સુબાહુર્ યેન પંચ સ્થવિરશતાનિ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય પંચ સ્થવિરશતાનિ ઇદમ્ અવોચત્: વ્યપદિશન્તુ મે સ્થવિરા ઋદ્ધેર્ માર્ગં; અથ પંચ સ્થવિરશતાનિ ભગવતો માનસં વ્યવલોક્ય સ્થવિરસ્થવિરાણાં ચ ભિક્ષૂણાં દેવદત્તસ્ય ચેદમ્ એવંરૂપં પાપકમ્ ઇચ્છાગતં વિદિત્વા દેવદત્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: રૂપં ત્વં દેવદત્ત યોનિશો મનસિ કુરુ, ઋદ્ધિશ્ ચ તે ભવિષ્યતિ, અન્યચ્ ચ; વેદનાસંજ્ઞાસંસ્કારાન્ વિજ્ઞાનં ત્વં દેવદત્ત યોનિશો મનસિ કુરુ, ઋદ્ધિશ્ ચ તે ભવિષ્યતિ, અન્યચ્ ચ; અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્: પંચાપિ સ્થવિરશતાનિ ઋદ્ધેર્ માર્ગં ન વ્યપદિશન્તિ; કિં પુનર્ એભિર્ આયુષ્મદ્ભિર્ ભગવતા સાર્ધં પુર્વમ્ એવ સઙ્ગીતં ભવિષ્યતિ? તથા હિ મે ન કશ્ચિદ્ વ્યપદિશન્તિ ઋદ્ધેર્ માર્ગં; અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્*: અથ કો નુ મે પ્રતિબલઃ સ્યાદ્ ઋદ્ધેર્ માર્ગં વ્યપદેષ્ટું?
દશબલકાશ્યપ તેઅછેસ્ તો દેવદત્ત થે wઅય્ તો ઓબ્તૈન્ મગિચલ્ પોwએર્
ચ્f. મત્સુદ, "અ વિનય fરગ્મેન્ત્ ઓf થે મ્સ્વ્ fરોમ્ ઽબેન્દલ્લ્ઽસ્ પુકઽ", fએસ્ત્સ્છ્. બેછેર્ત્ (1997)
તેન ખલુ સમયેન આયુષ્માન્ દશબલકાશ્યપો રાહગૃહે વિહરતિ સેનિકાગુહાયં ( અ 450બ્ ) અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્*: અયં સ્થવિરો દશબલકાશ્યપો દીર્ઘરાત્રમ્ અશઠ અમાયાવી; ઋજુકઋજુકજાતીયો ભ્રાતૃસાલોહિતસ્ય ચ મે નન્દસ્ય ઉપાધ્યાયો ભવતિ; પ્રતિબલશ્ ચ મે સ્થવિરો દશબલકાશ્યપઃ ઋદ્ધેર્ માર્ગં વ્યપદેષ્ટુમ્ ઇતિ વિદિત્વા યેનાયુષ્માન્ દશબલકાશ્યપસ્ તેન ઉપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 70 ) આયુષ્મતો દશબલકાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાત્*; એકાન્તસ્થિતો દેવદત્તઃ આયુષ્મન્તં દશબલકાશ્યપમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: વ્યપદિશતુ મે સ્થવિરો ઋદ્ધેર્ માર્ગં; અથાયુષ્માન્ દશબલકાશ્યપઃ ભગવતો માનસમ્ અવ્યવલોક્ય સ્થવિરસ્થવિરાણાં ચ ભિક્ષૂણાં દેવદત્તસ્ય ચેદમ્ એવંરૂપં પાપકમ્ ઇચ્છાગતમ્ ઉત્પન્નમ્ ઇત્ય્ અવિદિત્વા ઋદ્ધેર્ માર્ગં વ્યપદિશતિ; તત્ર દેવદત્તેન પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તેન વિહરતા પ્રથમં ધ્યાનં નિશ્રિત્ય ઋદ્ધિર્ અભિનિર્હૃતા; સ એકો ભૂત્વા બહુધા ભવતિ; બહુધા ભૂત્વા એકીભવતિ: આવિર્ભાવતિરોભાવં જ્ઞાનદર્શનેન પ્રત્યનુભવતિ; તિરઃકુડ્યં તિરઃશૈલં તિરઃપ્રાકારમ્ અસજ્જમાનેન કાયેન ગચ્છતિ તદ્યથા આકાશે; પૃથિવ્યાં ઉન્મજ્જનનિમજ્જનં કરોતિ તદ્યથા ઉદકે; ઉદકે ઽપ્ય્ અભિન્નસ્રોતો ગચ્છતિ તદ્યથા પૃથિવ્યામ્; આકાશે પર્યઙ્કેન ક્રામતિ તદ્યથા પક્ષી શકુનકઃ ઇમૌ વા સૂર્યાચન્દ્રમસૌ એવંમહર્ધિકાવ્ એવંમહાનુભાવૌ પાણિના આમાર્ષ્ટિ પરિમાર્ષ્ટિ.

અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્*: કિં પુનર્ મે યસ્યા જમ્બ્વા નામ્ના જમ્બૂદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનાં જમ્બૂપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભોક્તું? સતશ્ ચ ભિક્ષૂન્ શેષેણ સંવિભક્તું? યદ્વા પુનર્ અસ્યાસ્ સામન્તકેન બિલ્વવનં કપિત્થવનમ્ આમલકીવનં તતો વર્ણગન્ધરસોપેતાનામ્ આમલકપેશીનાં પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભોક્તું? શતશ્ ચ ભિક્ષૂન્ શેષેણ સંવિભક્તું? ઉત્તરકુરુદ્વીપં ગત્વા અકૃષ્ટોપ્તસ્ય તણ્ડુલફલશાલેઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભોક્તું? શતશ્ ચ ભિક્ષૂન્ શેષેણ સંવિભક્તું? ચાતુર્મહારાજિકાન્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ ચ દેવાન્ ગત્વા દિવ્યાયાઃ સુધાયાઃ પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભોક્તું? શતશ્ ચ ભિક્ષૂન્ શેષેણ સંવિભક્તું? યે વા તે જનપદા ઋદ્ધાશ્ ચ યાવદ્ આકિર્ણબહુજનમનુષ્યાશ્ ચ તતઃ શુચિનઃ પ્રણીતસ્ય ખાદનીયભોજનીયસ્ય પાત્રપૂરમ્ આદાય આત્મના પરિભોક્તું? શતશ્ ચ ભિક્ષૂન્ શેષેણ સંવિભક્તું?
દેવદત્ત સેદુચેસ્ પ્રિન્ચે અજાતશત્રુ
અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્*: કિં પુનર્ અહમ્ અસ્મિન્ મગધક્ષેત્રે પ્રધાનપુરુષમ્ અન્વાવર્તયેયં: યસ્મિન્ન્ અન્વાવૃત્તે ( સ્બ્વ્ ઇઇ 71 ) અકૃચ્છ્રેણ મહાજનકાયો ઽન્વાવર્તેત; અથ દેવદત્તસ્યૈતેઅદ્ અભવત્*: અયમ્ અજાતશત્રુઃ કુમારઃ પિતુર્ અત્યયાત્ પૈત્ર્યરાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાસ્યતિ; યન્ન્વ્ અહમ્ અજાતશત્રુમ્ અન્વાવર્તયેયં; યસ્મિન્ મે અન્વાવૃત્તે અલ્પકૃચ્છ્રેણ મહાજનકાયો ઽન્વાવર્તિષ્યતે; અથ દેવદત્તઃ અભિજાતો હસ્ત્યાજાનેયો ભૂત્વા અજાતશત્રોઃ કુમારસ્ય ( અ 451અ ) નિવેશનમ્ અપદ્વારેણ પ્રવિશ્ય દ્વારેણ પ્રતિનિષ્ક્રામતિ; દ્વારેણ પ્રવિશ્ય અપદ્વારેણ પ્રતિનિષ્ક્રામતિ અભિજાતઃ અશ્વાજાનેયઃ ભિક્ષુર્ અપિ મુણ્ડઃ સઙ્ઘાટીપ્રાવૃતઃ; દહ્રો ઽપીદાનીં કુમારઃ સુવર્ણમેખલાધારી ભૂત્વા અજાતશત્રોઃ કુમારસ્ય ઉત્સઙ્ગે આવર્તતે; પરિવર્તતે સંવર્તતે; અજાતશત્રુર્ અપિ એનં કુમારમ્ આલિઙ્ગતિ ચુમ્બતિ પરિષ્વજતિ; અપીદાનીં ખેટપિણ્ડમ્ અપ્ય્ આસ્યે પ્રક્ષિપતિ; તદ્ અપિ દેવદત્તો ઽભ્યવહરતિ યથાપિતલ્ લાભસત્કારેણ અભિભૂતઃ પર્યાદત્તચિત્તઃ ઇતિ; તત્રાજાતશત્રુઃ કુમારો ભૂયસ્યા માત્રયા પાપકં દૃષ્ટિગતં પ્રતિલબ્ધવાન્: મહર્ધિકતરો બતાર્યો દેવદત્તઃ શાસ્તુર્ અન્તિકાત્* ઇતિ; પ્રસન્નશ્ ચાસ્ય પ્રસન્નાધિકારમ્ અકાર્ષીત્; પંચમાત્રૈ રથશતૈઃ સાર્ધં સાયં ચ પ્રાતશ્ ચ ઉપસ્થાનકરો નિર્યાતિ; પંચમાત્રાણિ ચાસ્ય સ્થાલીપાકશતાનિ ભક્તાભિસારે ભક્તાભિસારે ઉપસંહરતિ; દેવદત્તો ઽપિ પંચમાત્રૈર્ ભિક્ષુશતૈર્ ભક્તાગ્ર ઉપનિષીદતિ.
થે ગિfત્સ્ અન્દ્ હોનોઉર્સ્ ઓf અજાતશત્રુ ઇન્fઅતુઅતે દેવદત્ત અન્દ્ હિસ્ મગિચલ્ પોwએર્સ્ લેઅવે હિમ્ એન્તિરેલ્ય્
અથ સંબહુલા ભિક્ષવઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષન્; અશ્રૌષુઃ સંબહુલા ભિક્ષવઃ રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરન્તઃ; દેવદત્તસ્ય અયમ્ એવંરૂપો લાભસત્કાર ઉદપાદિ; રાજાસ્ય માગધઃ અજાતશત્રુઃ વૈદેહીપુત્રઃ પંચમાત્રૈ રથશતૈઃ સાર્ધં સાયં ચ પ્રાતશ્ ચ ઉપસ્થાનકરો નિર્યાતિ; પંચમાત્રાણિ ચાસ્ય સ્થાલીપાકશતાનિ ભક્તાભિસારે ભક્તાભિસારે ઉપસંહરતિ; દેવદત્તઃ પંચમાત્રૈર્ ભિક્ષુશતૈઃ સાર્ધં ભક્તાગ્ર ( સ્બ્વ્ ઇઇ 72 ) ઉપનિષીદતિ ઇતિ; શ્રુત્વા પુનઃ રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃતભક્તકૃત્યાઃ પશ્ચાદ્ભક્તપિણ્ડપાતપ્રતિક્રાન્તઃ પાત્રચીવરં પ્રતિશમય્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકાન્તનિષણ્ણાઃ સંબહુલા ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: ઇહ વયં ભદન્ત સંબહુલા ભિક્ષવઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં પ્રાવિક્ષામ; અશ્રૌષ્મ વયં ભદન્ત સંબહુલા ભિક્ષવો રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરન્તો: દેવદત્તસ્યાયમ્ એવંરૂપો લાભ્સત્કારઃ ઉદપાદિ; રાજસ્ય માગધઃ અજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રઃ પંચમાત્રૈ રથશતૈઃ સાર્ધં સાયં ચ પ્રાતશ્ ચ ઉપસ્થાનકરો નિર્યાતિ; પંચમાત્રાણિ ચાસ્ય સ્થાલીપાકશતાનિ ભક્તાભિસારે ભક્તાભિસારે ઉપસંહરતિ; દેવદત્તો ઽપિ પંચમાત્રૈર્ ભિક્ષુશતૈઃ સાર્ધં ભક્તાગ્ર ઉપનિષીદતિ; મા યૂયં ભિક્ષવો દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારં સ્પૃહયત; તત્ કસ્ય હેતોઃ? વધાય દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; પરાભવાય દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; તદ્યથા ભિક્ષવો વધાય કદલી ફલં દદાતિ પરાભવાય કદલી ફલં દદાતિ; એવમ્ એવ વધાય ( અ 451બ્ ) દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; પરાભવાય દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; તદ્યથા વધાય વેણુર્ નડઃ ફલં દદાતિ; એવમ્ એવ વધાય દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; પરાભવાય દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; તદ્યથા વધાય અશ્વતરી ગર્ભં ગૃહ્ણાતિ; પરાભવાય અશ્વતરી ગર્ભં ગૃહ્ણાતિ; એવમ્ એવ વધાય દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારઃ; યાવચ્ ચ ભિક્ષવો દેવદત્તસ્ય અયમ્ એવંરૂપો લાભસત્કારઃ ઉત્પદ્યતે, તત્ કસ્ય ભવિષ્યતિ મોહપુરુષસ્ય દીર્ઘરાત્રમ્ અનર્થાય દુઃખાય; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એવં શિક્ષિતવ્યં યલ્ લાભસત્કારમ્ અભિભવિષ્યામઃ; ન ચ ન ઉત્પન્નો લાભસત્કારઃ ચિત્તં પર્યાદાય સ્થાસ્યતિ; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યં;
ફલં વૈ કદલીં હન્તિ ફલં વેણું ફલં નડમ્* ।
<સત્કારઃ> પુરુષં હન્તિ સ્વગર્ભો ઽશ્વતરીં યથા ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 73 )
યાવદ્ એવ હ્ય્ અનર્થાય જ્ઞાતો ભવતિ બાલિશઃ ।
હન્તિ બાલસ્ય શુક્લાંસં મૂર્ધ્નો ઽપ્ય્ અસ્ય નિપાતયત્* ॥
અથ દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારાભિભૂતસ્ય પર્યાદત્તચિત્તસ્ય ઇદમ્ એવંરૂપો પાપકમ્ ઇચ્છાગતમ્ ઉત્પન્નમ્: એતર્હિ ભગવાન્ જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ ક્લામ્યતિ ચતસ્રઃ પર્ષદો ઽવવદિતુમ્; અહો વત ભગવાન્ મમ ભિક્ષુસંઘં પ્રતિનિસૃજેત્; અહં ભિક્ષુસંઘં પરિકર્ષયેયં; ભગવાન્ અલ્પોત્સુકો વિહરેત્ દૃષ્ટધર્મસુખવિહારમ્ અનુયુક્તઃ ઇતિ; સહચિત્તોત્પાદાત્ સ પુનર્ દેવદત્તસ્ તસ્ય ઋદ્ધેઃ પરિહીણઃ; પરિહીણશ્ ચ પુનર્ નાજ્ઞાસીદ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ અહં પરિહીણઃ ઇતિ.
મૌદ્ગલ્યાયન ઇન્fઓર્મ્સ્ થે બુદ્ધ અસ્ દેવદત્ત ઇસ્ ઐમિન્ગ્ અત્ થે દિરેચ્તિઓન્ ઓf થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્

તેન ખલુ સમયેન કકુદો ભિક્ષુઃ ક્રોડપુત્રો ભગવતઃ શ્રાવકો ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા ચતુરો બ્રહ્મવિહારાન્ ભાવયિત્વા, કામેષુ કામચ્છન્દં પ્રહાય, તદ્બહુલવિહારી બ્રહ્મલોકસભાગતાયામ્ ઉત્પન્નઃ; તેન ખલુ સમયેન આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ ભાર્ગવેષુ વિહરતિ શિશુમારગિરૌ ભીષણિકાવને મૃગદાવે; અથ કકુદો બ્રહ્મા દેવદત્તં તસ્યા ઋદ્ધેઃ પરિહીણં વિદિત્વા, તદ્યથા બલવાન્ પુરુષઃ સંકુચિતં વા બાહું પ્રસારયેત્, પ્રસારિતં વા સંકુચયેદ્ એવમ્ એવ કકુદો બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકે ઽન્તર્હિતો ભાર્ગવેષુ પ્રત્યષ્ઠાદ્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પુરસ્તાદ્; અથ કકુદો બ્રહ્મા આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્*; યત્ ખલુ ભદન્ત મૌદ્ગલ્યાયન જાનીયા દેવદત્તસ્ય લાભસત્કારેણાભિભૂતસ્ય પર્યાદત્તચિત્તસ્ય ઇદમ્ એવંરૂપો પાપકમ્ ઇચ્છાગતમ્ ઉત્પન્નમ્: એતર્હિ ભગવાન્ જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ ક્લામ્યતિ ચતસ્રઃ પર્ષદો ઽવવદિતુમ્; અહો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 74 ) વત ભગવાન્ મમ ભિક્ષુસંઘં પ્રતિનિસૃજેત્; અહં ભિક્ષુસંઘં પરિકર્ષયેયં; ભગવાન્ અલ્પોત્સુકો વિહરેત્ દૃષ્ટધર્મસુખવિહારયોગમ્ અનુયુક્તઃ ઇતિ; સહચિત્તોત્પાદાત્ સ પુનસ્ તસ્યા ઋદ્ધેઃ પરિહીણઃ; પરિહીણશ્ ચ પુનર્ નાજ્ઞાસીદ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ અહં પરિહીણ ઇતિ; ભદન્ત સાધુ મૌદ્ગલ્યાયન ( અ 452અ ) યેન બહગવાંસ્ તેનોપસંક્રામેઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ એતમ્ એવાર્થં વિસ્તરેણારોચયેઃ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય; અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ કકુદસ્ય બ્રહ્મણસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અથ કકુદો બ્રહ્મા આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા તત્રૈવાન્તર્હિતઃ; અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ અચિરપ્રક્રાન્તં કકુદં બ્રહ્માણં વિદિત્વા તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નઃ, યથા સમાહિતે ચિત્તે ભાર્ગેષ્વ્ અન્તર્હિતઃ રાજગૃહે પ્રત્યષ્ઠાદ્ વેણુવને કલન્દકનિવાપે; અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો યેન ભગવાંશ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો યાવાન્ એવાભૂત્ કકુદેન બ્રહ્મણા સાર્ધમ્ અન્તરાકથાસમુદાહારસ્ તત્ સર્વં વિસ્તરેણારોચયતિ; એવમ્ ઉક્તો ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: ન ખલુ મૌદ્ગલ્યાયન દેવદત્તઃ પૂર્વમ્ એવ ચેતસા સ્ફરિત્વા વિદિતઃ? કિં તતઃ પશ્ચાત્ કકુદેન બ્રહ્મણા આરોચિતમ્? એવં ભદન્ત ઇતિ; ઇયં ચ પુનર્ ભગવત આયુષ્મતા મહામૌદ્ગલ્યાયનેન સાર્ધમ્ અન્તરાકથા વિપ્રસૃતા.
દેવદત્ત વિસિત્સ્ થે બુદ્ધ અન્દ્ દેપર્ત્સ્ ઇન્દિગ્નન્ત્
અથ દેવદત્તશ્ ચતુભિર્ ભિક્ષુભિઃ સહાયકૈઃ કોકાલિકેન ખણ્ડદ્રવ્યેણ કટમોરકતિષ્યેણ સમુદ્રદત્તેન ચ સાર્ધં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ દેવદત્તં દૂરાદ્ એવ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: રક્ષેદાનીં મૌદ્ગલ્યાયન, રક્ષેદાનીં મૌદ્ગલ્યાયન, એષ ગચ્છતિ દેવદત્તઃ; ઇદાનીં એષ મોહપુરુષો મમ પુરસ્તાદ્ આત્મનૈવાત્માનં વ્યાકરિષ્યતિ; અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ ભગવતઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 75 ) પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નઃ, યથા સમાહિતે ચિત્તે વેણુવને ઽન્તર્હિતો ભાર્ગવેષુ પ્રત્યષ્ઠાદ્ શિશુમારગિરૌ ભીષણિકાવને મૃગદાવે.
અથ દેવદત્તો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાત્*; એકાન્તસ્થિતો દેવદત્તઓ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: એતર્હિ ભગવાન્ જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ ક્લામ્યતિ ચતસ્રઃ પર્ષદો ઽવવદિતુમ્; અહો વત ભગવાન્ મમ ભિક્ષુસંઘં પ્રતિનિસૃજેત્; અહં ભિક્ષુસંઘં પરિકર્ષયેયં; ભગવાન્ અલ્પોત્સુકો વિહરેત્ દૃષ્ટધર્મસુખવિહારયોગમ્ અનુયુક્ત; શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનયોસ્ તાવદ્ અહં મોહપુરુષ પેશલયોઃ સબ્રહ્મચારિણોર્ અપિ ભિક્ષુસંઘં ન પ્રતિનિસૃજામિ; કુતઃ પુનસ્ ત્વયિ નિસ્રક્ષ્યામિ શવે ખેટાશકે?
અથ દેવદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્*: ભગવાન્ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનયોર્ વર્ણં ભાષતે; માં ચ શવખેટાશકવાદેન સમુદાચરતિ ઇતિ; તત્ર દેવદત્તો ( અ 452બ્ ) ભગવતો ઽન્તિકે કોપં ચ દ્વેષં ચ માનં ચ મ્રક્ષં ચ આઘાતં ચ અક્ષાન્તિં ચ અપ્રત્યયં ચ પ્રાવિષ્કાર્ષીત્*; અથ દેવદત્તો હુમ્ ઇતિ કૃત્વા ત્રિઃ શિરઃ કમ્પયિત્વ ભગવતો અન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ.
થે બુદ્ધ અસ્સેમ્બ્લેસ્ થે મોન્ક્સ્
થે સેર્મોન્ ઓન્ થે fઇવે તેઅછેર્સ્
તેન ખલુ સમયેન આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ સ્થિતો ઽભૂદ્ વ્યજનં ગૃહીત્વા ચ ભગવન્તં વીજયમાનઃ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે: ગચ્છાનન્દ યાવન્તો વેણુવનં કલન્દકનિવાપમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ તાન્ સર્વાન્ ઉપસ્થાનશાલાયાં સન્નિપાતય; એવં ભદન્ત ઇત્ય્ આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય, યાવન્તો ભિક્ષવો વેણુવનં કલન્દકનિવાપમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ તાન્ સર્વાન્ ઉપસ્થાનશાલાયાં સન્નિપાત્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાત્*; એકાન્તસ્થિત આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 76 ) ઇદમ્ અવોચત્*: યાવન્તો ભદન્ત ભિક્ષવો વેણુવનં કલન્દકનિવાપમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ, તે સર્વે ઉપસ્થાનશાલાયાં સન્નિષણ્ણાઃ, સન્નિપતિતાઃ; યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યત ઇતિ.
અથ ભગવાન્ યેનોપસ્થાનશાલા તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાત્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; નિષદ્ય ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ; પંચેમે ભિક્ષવઃ શાસ્તારઃ સન્તઃ સંવિદ્યમાના લોકે; કતમે પંચ?
1) ઇહૈકઃ શાસ્તા અપરિશુદ્ધશીલ એવ સન્ પરિશુદ્ધં મે શીલમ્ અક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; તમ્ એનં શ્રાવકાઃ સંવાસાન્વયાત્ પ્રતિજાનન્તિ: અયં ભગવાન્ શાસ્તા અપરિશુદ્ધશીલ એવ સન્ પરિશુદ્ધં મે શીલમ્ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; વયં ચેદ્ એનં પરેષામ્ આરોચયેમ તેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં; યેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં કિં વયં તેન શાસ્તારં સમુદાચરિષ્યામઃ? એષ ભગવાન્ શાસ્તા સ્વયમ્ એવ પ્રતિજાનાતિ; સ્મન્વાહરત્ય્ એષો ઽસ્માન્ યદુત ચીવરપરિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ; ઇત્ય્ અપ્ય્ એનં શ્રાવકાઃ શીલવન્તો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; એવંરૂપઃ શાસ્તા શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ શીલાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસતિ; અયં પ્રથમઃ શાસ્તા સન્ સન્વિદ્યમાનો લોકે.

2) પુનર્ અપરમ્ ઇહૈકઃ શાસ્તા અપરિશુદ્ધજીવ એવ પરિશુદ્ધો મે અજીવઃ અક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; તમ્ એનં શ્રાવકાઃ સંવાસાન્વયાત્ પ્રતિજાનન્તિ: અયં ભગવાન્ શાસ્તા અપરિશુદ્ધજીવ એવ સન્ પરિશુદ્ધો મે આજીવ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; વયં ચેદ્ એનં પરેષામ્ આરોચયેમ તેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં; યેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં કિં વયં તેન શાસ્તારં સમુદાચરિષ્યામઃ? એષ ભગવાન્ શાસ્તા સ્વયમ્ એવ પ્રતિજાનાતિ; સ્મન્વાહરત્ય્ એષો ઽસ્માન્ યદુત ચીવરપરિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ; ઇત્ય્ અપ્ય્ એનં શ્રાવકાઃ આજીવતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; એવંરૂપઃ શાસ્તા શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ શીલાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસતિ; અયં દ્વિતીયઃ શાસ્તા સન્ સન્વિદ્યમાનો લોકે.
3) પુનર્ અપરમ્ ઇહૈકઃ શાસ્તા ( અ 453અ ) અપરિશુદ્ધજ્ઞાનદર્શન એવ સન્ પરિશુદ્ધં મે જ્ઞાનદર્શનમ્ અક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; તમ્ એનં શ્રાવકાઃ સંવાસાન્વયાત્ પ્રતિજાનન્તિ: અયં ભગવાન્ શાસ્તા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 77 ) અપરિશુદ્ધજ્ઞાનદર્શન એવ સન્ પરિશુદ્ધં મે જ્ઞાનદર્શનમ્ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; વયં ચેદ્ એનં પરેષામ્ આરોચયેમ તેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં; યેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં કિં વયં તેન શાસ્તારં સમુદાચરિષ્યામઃ? એષ ભગવાન્ શાસ્તા સ્વયમ્ એવ પ્રતિજાનાતિ; સ્મન્વાહરત્ય્ એષો ઽસ્માન્ યદુત ચીવરપરિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ; ઇત્ય્ અપ્ય્ એનં શ્રાવકાઃ જ્ઞાનદર્શનતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; એવંરૂપઃ શાસ્તા શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાદ્ જ્ઞાનદર્શનાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસતિ; અયં તૃતીયઃ શાસ્તા સન્ સન્વિદ્યમાનો લોકે.
4) પુનર્ અપરમ્ ઇહૈકઃ શાસ્તા અસંપન્નવ્યાકરણ એવ સન્ સંપન્નં મે વ્યાકરણમ્ અસંક્લિષ્ટમ્ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; તમ્ એનં શ્રાવકાઃ સંવાસાન્વયાત્ પ્રતિજાનન્તિ: અયં ભગવાન્ શાસ્તા અસંપન્નવ્યાકરણ એવ સન્ સંપન્નં મે વ્યાકરણમ્ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; વયં ચેદ્ એનં પરેષામ્ આરોચયેમ તેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં; યેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં કિં વયં તેન શાસ્તારં સમુદાચરિષ્યામઃ? એષ ભગવાન્ શાસ્તા સ્વયમ્ એવ પ્રતિજાનાતિ; સ્મન્વાહરત્ય્ એષો ઽસ્માન્ યદુત ચીવરપરિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ; ઇત્ય્ અપ્ય્ એનં શ્રાવકાઃ સંપન્નવ્યાકરણો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; એવંરૂપઃ શાસ્તા શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ સંપન્નવ્યાકરણાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસતિ; અયં ચતુર્થઃ શાસ્તા સન્ સન્વિદ્યમાનો લોકે.
5) પુનર્ અપરમ્ ઇહૈકઃ શાસ્તા દુરાખ્યાતધર્મવિનય એવ સન્ સ્વાખ્યાતો મે ધર્મવિનયઃ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; તમ્ એનં શ્રાવકાઃ સંવાસાન્વયાત્ પ્રતિજાનન્તિ: અયં ભગવાન્ શાસ્તા દુરાખ્યાતધર્મવિનય એવ સન્ સ્વાખ્યાતો મે ધર્મવિનયઃ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાનીતે; વયં ચેદ્ એનં પરેષામ્ આરોચયેમ તેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં; યેનાસ્ય સ્યાદ્ અમનાપં કિં વયં તેન શાસ્તારં સમુદાચરિષ્યામઃ? એષ ભગવાન્ શાસ્તા સ્વયમ્ એવ પ્રતિજાનાતિ; સ્મન્વાહરત્ય્ એષો ઽસ્માન્ યદુત ચીવરપરિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ; ઇત્ય્ અપ્ય્ એનં શ્રાવકાઃ સ્વાખ્યાતધર્મવિનયતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; એવંરૂપઃ શાસ્તા શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ સ્વાખ્યાતધર્મવિનયાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસતિ; અયં પંચમઃ શાસ્તા સન્ સન્વિદ્યમાનો લોકે.
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ પરિશુદ્ધ્શીલ એવ સન્ પરિશુદ્ધં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 78 ) મે શીલમ્ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાને; ન મે શ્રાવકા શીલવતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; નાહં શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ શીલાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસામિ; અયં ખલુ ભિક્ષવઃ પરિશુદ્ધજીવ એવ સન્ પરિશુદ્ધો મે અજીવઃ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાને; ન માં શ્રાવકા આજીવતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; નાહં શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાદ્ આજીવાનુરક્ષણં પ્રત્યાશંસામિ; અહં ખલુ ભિક્ષવઃ પરિશુદ્ધજ્ઞાનદર્શન ( અ 453બ્ ) એવ સન્ પરિશુદ્ધં મે જ્ઞાનદર્શનમ્ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાને; ન માં શ્રાવકાઃ જ્ઞાનદર્શનતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; નાહં શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાદ્ જ્ઞાનદર્શનાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસામિ; અહં ખલુ ભિક્ષવઃ સંપન્નવ્યાકરણ એવ સન્ સંપન્નં મે વ્યાકરણમ્ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાને; ન માં શ્રાવકાઃ સંપન્નવ્યાકરણતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; નાહં શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ સંપન્નવ્યાકરણાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસામિ; અહં ખલુ ભિક્ષવઃ સ્વાખ્યાતધર્મવિનય એવ સન્ સ્વાખ્યાતો મે ધર્મવિનયઃ અસંક્લિષ્ટ ઇતિ પ્રતિજાને; ન માં શ્રાવકાઃ સ્વાખ્યાતધર્મવિનયતો ઽનુરક્ષિતવ્યં મન્યન્તે; નાહં શ્રાવકાણામ્ અન્તિકાત્ સ્વાખ્યાતધર્મવિનયાનુરક્ષનં પ્રત્યાશંસામિ; નિગૃહ્ય નિગૃહ્ય વો ઽહં ભિક્ષવઃ પ્રવક્ષ્યામિ, પ્રસહ્ય પ્રસહ્ય; ન ચ વો ધનયિષ્યે, કુમ્ભકાર ઇવામભાજનાનાં; યત્ સારં તત્ સ્થાસ્યતિ; ક્ષમાશ્ ચ યૂયં ભગવતો વચનપથાનાં. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 79 )
દેવદત્ત દેચિદેસ્ તો બ્રિન્ગ્ અબોઉત્ સ્છિસ્મ્ ઇન્ થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્
અથ દેવદત્તઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તન્ આમન્ત્રયતે: એત એવં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ; તિષ્ઠતે એવ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય સમગ્રં શ્રાવકસંઘં ભેત્સ્યામઃ; ચક્રભેદં કરિષ્યામઃ; તદ્ અસ્માકમ્ અભ્યતીતકાલગતાનાં દિગ્વિદિક્ષુ ઉદારઃ કલ્યાણઃ કીર્તિશબ્દશ્લોકઃ અભ્યુદ્ગમિષ્યતિ; તિષ્ઠત એવ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય તાવન્મહર્ધિકસ્ય તાવન્મહાનુભાવસ્ય દેવદત્તેન કોકાલિકેન ખણ્ડદ્રવ્યેણ કટમોરકતિષ્યેણ સમુદ્રદત્તેન સમગ્રઃ શ્રાવકસંઘઃ ભિન્નશ્ ચક્રભેદશ્ ચ ક્રિયતે ઇતિ; તે કથયન્તિ: ન શક્ષ્યામો વયં દેવદત્ત ભગવતઃ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં ભેત્તું; તત્ કસ્ય હેતોઃ? સન્ત્ય્ આયુષ્મન્ દેવદત્ત ભગવતઃ શ્રાવકાઃ મહર્ધિકા મહાનુભાવા દિવ્યચક્ષુષઃ પરચિત્તવિદઃ; યે દૂરાદ્ અપિ પશ્યન્તિ, અન્તિકે ઽપિ ન દૃશ્યન્તે; તે ચેતસા ચિત્તં સ્ફરિત્વા મનસા મનો વિજાનન્તિ; તે અસ્માન્ પરિસર્પત એવ જ્ઞાસ્યન્તિ ઇતિ; સ કથયતિ: અસ્તિ કોકાલિક ઉપાયઃ; એતે વયં સ્થવિરસ્થવિરાન્ ભિક્ષૂન્ ઉપસંક્રમામઃ સર્વોપકરણૈઃ અલ્પોત્સુખા ભવન્તુ સ્થવિરા વયં સ્થવિરાણાં સર્વોપકરણૈર્ અવિઘાતં કરિષ્યામ ઇતિ; નવકાંશ્ ચ ભિક્ષૂન્ ઉપસ્થાપયામઃ ઉપલાડાયામઃ પાત્રેણ ચીવરેણ શિક્યેન સરિતેન કાયબન્ધનેન ઉદ્દેશેન પાઠેન સ્વાધ્યાયેન યોગેન મનસિકારેણ; અસ્ત્ય્ એષ આયુષ્મન્ દેવદત્ત ઉપાય ઇતિ; તત્ર દેવદત્તઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ.
થે બેહવિઓઉર્ ઓf દેવદત્ત ઇસ્ દિસ્ચુસ્સેદ્ ઇન્ થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્

સ્થવિરસ્થવિરૈર્ ભિક્ષુભિઃ પરિસર્પન્ન્ એવ વિજ્ઞાતઃ દેવદત્તઃ, સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતિ ઇતિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવઃ ભગવત આરોચયન્તિ; ભદન્ત દેવદત્તઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતિ ઇતિ; તાન્ ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: આજ્ઞાપયત યૂયં ભિક્ષવો દેવદત્તં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 80 ) મેષકેન ઇતિ, યો વા પુનર્ અન્યો ઽપ્ય્ એવંજાતીયઃ ( અ 454અ ) એવં ચ પુનર્ આજ્ઞાપયિતવ્યઃ; મા ત્વં દેવદત્ત સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમ; મા ભેદકરણસંવર્તનીયમ્ અધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠ; સમેતુ તે દેવદત્ત સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ ઇતિ; આજ્ઞાપયન્તિ તે ભિક્ષવો દેવદત્તં મેષકેન; મેષકેનાજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અભિનિવિશ્યાનુવ્યવહરતિ: ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ.
એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ: આજ્ઞાપ્તો ઽસ્માભિર્ ભદન્ત દેવદત્તો મેષકેન; મેષકેનાજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અભિનિવિશ્યાનુવ્યવહરતિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આજ્ઞાપયત યૂયં ભિક્ષવો દેવદત્તં જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા ઇતિ, યો વા પુનર્ અન્યો ઽપ્ય્ એવંજાતીયઃ એવં ચ પુનર્ આજ્ઞાપયિતવ્યઃ.
શયનાસનપ્રજ્ઞપ્તિં કૃત્વા ગણ્ડીમ્ આકોટ્ય પૃષ્ટવાચિકયા ભિક્ષૂન્ સમનુયુજ્ય સર્વસંઘે સન્નિષણ્ણે સન્નિપતિતે એકેન ભિક્ષુણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કર્મ કર્તવ્યં.
શૃણોતુ ભદન્તાઃ સંઘઃ; અયં દેવદત્તઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતે; ભેદકરણસંવર્તનીયં ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠતિ; સ એષ સંબહુલૈર્ ભિક્ષુભિર્ મેષકેનાજ્ઞપ્તઃ; મેષકેનાજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અનુવ્યવહરતિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; સચેત્ સંઘસ્ય પ્રાપ્તકાલં ક્ષમેત આનુજાનીયાત્ સંઘો યત્ સંઘઃ દેવદત્તં જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપયેત્ મા ત્વં દેવદત્ત સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમ; મા ભેદકરણસંવર્તનીયમ્ અધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠ; સમેતુ તે દેવદત્ત સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ; નિઃસૃજ ત્વં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 81 ) દેવદત્ત ઇદમ્ એવંરૂપં સંઘભેદકરં વસ્તુ; ઇત્ય્ એષા જ્ઞપ્તિઃ; એવં ચ કર્મ કર્તવ્યં.
શૃણોતુ ભદન્તાઃ સંઘઃ; અયં દેવદત્તઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતે; ભેદકરણસંવર્તનીયં ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠતિ; સ એષ સંબહુલૈર્ ભિક્ષુભિર્ મેષકેનાજ્ઞપ્તઃ; મેષકેનાજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અભિનિવિશ્યાનુવ્યવહરતિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; તત્ સંઘઃ દેવદત્તં જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપયતિ: મા ત્વં દેવદત્ત સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમ; મા ભેદકરણસંવર્તનીયમ્ ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠ; સમેતુ તે દેવદત્ત સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરત્વ્ ઇતિ; યેષામ્ આયુષ્મતાં ક્ષમતે દેવદત્તં જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપયિતું; મા ત્વં દેવદત્ત સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમ; ( અ 454બ્ ) ભેદકરણસંવર્તનીયમ્ ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠ; સમેતુ તે દેવદત્ત સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ ઇતિ તે તૂષ્ણીં; ન ક્ષમન્તે ભાષન્તામ્ ઇયં પ્રથમા કર્મવાચના; એવં દ્વિતીયા તૃતીયા કર્મવાચના.
આજ્ઞાપયન્તિ તે ભિક્ષવો દેવદત્તં જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા; આજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્યાભિનિવિશ્ય અનુવ્યવહરતિ: ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ.

થે બેહવિઓઉર્ ઓf થે fઓઉર્ મોન્ક્સ્ fઓલ્લોwએર્સ્ ઓf દેવદત્ત ઇસ્ દિસ્ચુસેદ્ ઇન્ થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્
ચત્વારશ્ ચાસ્ય ભિક્ષવઃ સહાયકાઃ અનુવર્તિનો વ્યગ્રવાદિતાયાં, કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ; તે ભિક્ષૂન્ એવં વદન્તિ: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? એષ હિ ભિક્ષુર્ ધર્મવાદી વિનયવાદી; ધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, નાજાનન્; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 82 ) યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે, ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ક્ષમતે ચ ઇતિ.
એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ: આજ્ઞાપ્તો ઽસ્માભિર્ ભદન્ત દેવદત્તઃ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અભિનિવિશ્યાનુવ્યવહરતિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; ચત્વારશ્ ચાસ્ય ભિક્ષવઃ સહાયકાઃ અનુવર્તિનો વ્યગ્રવાદિતાયાં, કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ; તે ભિક્ષૂન્ એવં વદન્તિ: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; એષ હિ ભિક્ષુર્ ધર્મવાદી વિનયવાદી; ધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્યાનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, નાજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ચ ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ચ ક્ષમતે ચ ઇતિ.
ભગવાન્ આહ: આજ્ઞાપયત યૂયં ભિક્ષવઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તા મેષકેન; એવં પુનર્ આજ્ઞાપયિતવ્યાઃ: મા યૂયં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જાનન્તો યો ભિક્ષુસમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતે, ભેદકરણસંવર્તનીયં ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠતિ, તસ્યાનુવર્તિનો ભવત વ્યગ્રવાદિતાયાં; મા ચ ભિક્ષૂન્ એવં વદત: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ અસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ધર્મવાદી ચૈષો આયુષ્મન્તો ભિક્ષુઃ, વિનયવાદી ચ; ધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્યાનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, નાજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ચ ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ચ ક્ષમતે ચ ઇતિ; મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ સંઘભેદં રોચયત; સમેત્વ્ આયુષ્મતાં સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનો ઽવિવદમાન એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ; નિઃસૃજન્ત્વ્ ( અ 455અ ) આયુષ્મન્તઃ ઇમામ્ એવંરૂપં સંઘભેદાનુવર્તનીં વ્યગ્રવાદિતામ્ ઇતિ; આજ્ઞાપયન્તિ તે ભિક્ષવઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ મેષકેન; તે મેષકેનાજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્યાનુવ્યવહરતિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ.
એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ: આજ્ઞાપ્તા અસ્માભિર્ ભદન્ત કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 83 ) મેષકેન; તે મેષકેનાજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અભિનિવિશ્ય અનુવ્યવહરતિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: આજ્ઞાપયત યૂયં ભિક્ષવઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા ઇતિ, યે વા પુનર્ અન્યે ઽપ્ય્ એવંજાતીયઃ એવં ચ પુનર્ આજ્ઞાપયિતવ્યાઃ.
શયનાસનપ્રજ્ઞપ્તિં કૃત્વા ગણ્ડીમ્ આકોટ્ય પૃષ્ટવાચિકયા ભિક્ષૂન્ સમનુયુજ્ય સર્વસંઘે સન્નિષણ્ણે સન્નિપતિતે એકેન ભિક્ષુણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કર્મ કર્તવ્યં.
શૃણોતુ ભદન્તાઃ સંઘઃ; ઇમે કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જાનન્તો યો ભિક્ષુઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતિ, તસ્યાનુવર્તિનો ભવિષ્યન્તિ વ્યગ્રવાદિતાયાં; ભિક્ષૂંશ્ ચૈવં વદન્તિ: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ધર્મવાદી ચૈષો આયુષ્મન્તો ભિક્ષુઃ, વિનયવાદી ચ; ધર્મં ચ એષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન અજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ક્ષમતે ચ ઇતિ; ત એવં સંબહુલૈર્ ભિક્ષુભિર્ મેષકેન આજ્ઞાપ્યમાનાસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્યાભિનિવિશ્ય અનુવ્યવહરન્તિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; સચેત્ સંઘસ્ય પ્રાપ્તકાલં ક્ષમેત અનુજાનીયાત્ સંઘો યત્ સંઘઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપયતિ: મા યૂયં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જાનન્તો યો ભિક્ષુઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતિ ભેદકરણસંવર્તનીયં ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠતિ; તસ્યાનુવર્તિનો ભવત વ્યગ્રવાદિતાયાં; મા ચ ભિક્ષૂન્ એવં વદત: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ધર્મવાદી ચૈષ ભિક્ષુઃ, વિનયવાદી ચ; ધર્મં ચ એષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન અજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ચ ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ચ ક્ષમતે ચ ઇતિ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? નૈષ આયુષ્મન્તો ભિક્ષુર્ ધર્મવાદી વિનયવાદી ચ; અધર્મવાદી ચૈષ ભિક્ષુર્ અવિનયવાદી ચ; અધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ અવિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; અજાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન અજાનન્; નિઃસૃજન્ત્વ્ આયુષ્મન્તઃ ઇમામ્ એવંરૂપાં સંઘભેદાનુવર્તિનીં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 84 ) વ્યગ્રવાદિતાયાં; સમેત્વ્ આયુષ્મતાં સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ ( અ 455બ્ ) શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ; ઇત્ય્ એષા જ્ઞપ્તિઃ; એવં ચ કર્મ કર્તવ્યં.

શૃણોતુ ભદન્તાઃ સંઘઃ; ઇમે કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જાનન્તો યો ભિક્ષુઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતિ, તસ્યાનુવર્તિનો ભવિષ્યન્તિ વ્યગ્રવાદિતાયાં; ભિક્ષૂંશ્ ચૈવં વદન્તિ: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ધર્મવાદી ચૈષો આયુષ્મન્તો ભિક્ષુઃ, વિનયવાદી ચ; ધર્મં ચ એષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન અજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ક્ષમતે ચ ઇતિ; ત એવં સંબહુલૈર્ ભિક્ષુભિર્ મેષકેન આજ્ઞાપ્યમાનાસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્યાભિનિવિશ્ય અનુવ્યવહરન્તિ ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; તત્ સંઘઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણાજ્ઞાપયતિ: મા યૂયં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તા જાનન્તો યો ભિક્ષુઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતે ભેદકરણસંવર્તનીયં ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠતિ; તસ્યાનુવર્તિનો ભવત વ્યગ્રવાદિતાયાં; મા ચ ભિક્ષૂન્ એવં વદત: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ધર્મવાદી ચૈષ ભિક્ષુઃ, વિનયવાદી ચ; ધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન અજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ચ ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ચ ક્ષમતે ચ ઇતિ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? નૈષ ભિક્ષુર્ ધર્મવાદી ન વિનયવાદી; અધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ અવિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્યાનુવ્યવહરતિ; અજાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન જાનન્; મા આયુષ્મન્તઃ સંઘભેદં રોચયન્તુ; સંઘસામગ્રીમ્ એવ રોચયન્તુ; સમેત્વ્ આયુષ્મતાં સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ; નિઃસૃજન્ત્વ્ આયુષ્મન્તઃ ઇમામ્ એવંરૂપં સંઘભેદાનુવર્તિનીં વ્યગ્રવાદિતામ્ ઇતિ.
યેષામ્ આયુષ્મતાં ક્ષમન્તે કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપયિતું; મા યૂયં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જાનન્તો યો ભિક્ષુઃ સમગ્રસ્ય સંઘસ્ય ભેદાય પરાક્રમતે ભેદકરણસંવર્તનીયં ચાધિકરણં સમાદાય પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠતિ; તસ્યાનુવર્તિનો ભવત વ્યગ્રવાદિતાયાં; મા ચ ભિક્ષૂન્ એવં વદત: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તો ઽસ્ય ભિક્ષોઃ કિંચિદ્ વોચત કલ્યાણં વા પાપકં વા; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ધર્મવાદી ચૈષ ભિક્ષુઃ, વિનયવાદી ચ; ધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ વિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્ય અનુવ્યવહરતિ; જાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન અજાનન્; યચ્ ચાસ્મૈ ભિક્ષવે રોચતે ચ ક્ષમતે ચ, અસ્માકમ્ અપિ તદ્ રોચતે ચ ક્ષમતે ચ ઇતિ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? નૈષ ભિક્ષુર્ ધર્મવાદી ન વિનયવાદી; અધર્મં ચૈષ ભિક્ષુર્ અવિનયં ચ સમાદાય પ્રગૃહ્યાનુવ્યવહરતિ; અજાનંશ્ ચૈષ ભિક્ષુર્ ભાષતે, ન જાનન્; મા આયુષ્મન્તઃ સંઘભેદં રોચયન્તુ; સંઘસામગ્રીમ્ એવ રોચયન્તુ; સમેત્વ્ આયુષ્મતાં સાર્ધં સંઘેન; સમગ્રો હિ સંઘઃ સહિતઃ સંમોદમાનઃ અવિવદમાનઃ એકાગ્રઃ એકોદ્દેશઃ એકક્ષીરોદકીભૂતઃ શાસ્તુઃ શાસનં દીપયન્ સુખસ્પર્શં વિહરતુ; નિઃસૃજન્ત્વ્ આયુષ્મન્તઃ ઇમામ્ એવંરૂપં સંઘભેદાનુવર્તિનીં વ્યગ્રવાદિતામ્ ઇતિ તે તૂષ્ણીં; ન ક્ષમન્તે ભાષન્તામ્ ઇયં પ્રથમા કર્મવાચના; એવં દ્વિતીયા તૃતીયા કર્મવાચના. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 85 )
આજ્ઞાપયન્તિ તે ભિક્ષવઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા; તે ભ્ક્ષુભિર્ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા આજ્ઞાપ્યમાનસ્ તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્ય અભિનિવિશ્ય અનુવ્યવહરતિ: ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ.
થે મોન્ક્સ્ ઇન્fઓર્મ્ થે બુદ્ધ ઓf થે રેસુલ્ત્ ઓf થે મોતિઓન્ (જ્ઞપ્તિ).
દેવદત્ત ગેત્સ્ સ્ત્રોન્ગેર્ ઇન્ હિસ્ રેસોલુતિઓન્ તો બ્રિન્ગ્ અબોઉત્ થે સ્છિસ્મ્ ઇન્ થે ચોન્ગ્રેગતિઓન્
એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ: આજ્ઞાપ્તા અસ્માભિર્ ભદન્ત કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જ્ઞપ્તિચતુર્થેન કર્મણા; આજ્ઞાપ્યમાનસ્ તે તદ્ એવ વસ્તુ સ્થામશઃ પરામૃશ્યાભિનિવિશ્ય અનુવ્યવહરતિ: ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યદ્ ઇતિ; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: પ્રતિબલો મે ભિક્ષવો દેવદત્તઃ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં ભેત્તું ચક્રભેદં ચ કર્તું; તથા ચાસ્ય ચત્વારો ભિક્ષવઃ સહાયકાઃ અનુવર્તિનો વ્યગ્રવાદિતાયાં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ.
દેવદત્તેન શ્રુતં વ્યાકૃતો ઽહં શ્રમણેન ગૌતમેન પ્રતિબલો મે ભિક્ષવો દેવદત્તઃ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં ભેત્તું ચક્રભેદં ચ કર્તું; તથા ચાસ્ય ચત્વારો ભિક્ષવઃ સહાયકાઃ અનુવર્તિનો વ્યગ્રવાદિતાયાં કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાન્ આમન્ત્રયતે: ( અ 456અ ) યત્ ખલુ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તાઃ જાનીયાત, વ્યાકૃતો ઽહં શ્રમણેન ગૌતમેન પ્રતિબલો દેવદત્તઃ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં ભેત્તું ચક્રભેદં ચ કર્તું; તથા ચાસ્ય ચત્વારો ભિક્ષવઃ સહાયકાઃ કોકાલિકખણ્ડદ્રવ્યકટમોરકતિષ્યસમુદ્રદત્તા ઇતિ; યન્ન્વ્ અહં ભૂયસ્યા મત્રયા સંઘભેદાય પરાક્રમેય ઇતિ; સ પંચભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ સાર્ધમ્ અન્તે આરામસ્ય ગણભોજનં ભુઙ્ક્તે; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ.
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? કિમર્થં તથાગતેન ત્રિકભોજનમ્ અનુજ્ઞાતં; ગણભોજનં પ્રતિક્ષિપ્તં? નનુ દ્વાવ્ અર્થાઉ સંપશ્યતા, કુલોદયતાં ચ પ્રતીત્ય, પાપેચ્છાનાં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 86 ) ચ પુદ્ગલાનાં પક્ષપ્રલોપનાર્થં; મા હૈવ પાપેચ્છઃ પુદ્ગલઃ સંઘમ્ એવાગમ્ય, સંઘમ્ એવોદ્દિશ્ય, સંઘમ્ એવાવેદયિત્વા પાષણ્ડિક ઇવ કૃત્વા સંઘેનૈવ સાર્ધં વિગૃહ્ય વિવાદં સ્થાપયેત્ ઇતિ.
દેવદત્ત લોસેસ્ હિસ્ મગિચલ્ પોwએર્સ્

યદા આયુષ્મતા દશબલકાશ્યપેન દેવદત્તસ્ય ઋદ્ધેર્ માર્ગો વ્યપદિષ્ટઃ, તદાસૌ ભિક્ષુભિર્ ઉચ્યતે: કસ્માત્ ત્વયા સ્થવિર દેવદત્તસ્ય પાપેચ્છસ્ય ઋદ્ધેર્ માર્ગો વ્યપદિષ્ટઃ? સ કથયતિ: નાહમ્ આયુષ્મન્તો જાને યથાયં પાપેચ્છ ઇતિ; યદિ મયા જ્ઞાતમ્ અભવિષ્યત્ ઋકારો ઽપ્ય્ અસ્ય મયા ન વ્યપદિષ્ટો ઽભવિષ્યત્; પ્રાગ્ એવ ઋદ્ધેર્ માર્ગઃ ઇતિ; તતો દેવદત્તઃ ભિક્ષુભિઃ પ્રણયમ્ આસ્થાયોચ્યતે; દેવદત્ત યા કાચિત્ શ્રીસૌભાગ્યસંપત્, સર્વાસૌ સ્થવિરં દશબલકાશ્યપમ્ આગમ્ય; ન ત્વં તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રામસિ ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ: અપ્ય્ એવ નામાયમ્ અસ્માભિઃ પ્રબોધિતઃ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રામેત્; સ એવં પ્રતિનિવર્તયેત્ ઇતિ; સ એવં પ્રતિચોદિતઃ કથયતિ: કિં મમ તેન કૃતં? નનુ મયા વીર્યમ્ આધાય, પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તેન વિહરતા પ્રથમં ધ્યાનં નિશ્રિત્ય ઋદ્ધિર્ અભિનિર્હૃતા ઇતિ; સ વાક્પ્રવ્યાહરણકાલસમનન્તરમ્ એવ તયા અકૃતજ્ઞતયા ઋદ્ધેઃ પરિહીણઃ.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્તઃ અકૃતજ્ઞતયા ઋદ્ધેઃ પરિહીણઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ, યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ એષઃ અકૃતજ્ઞતયા વિદ્યાયાઃ પરિહીણઃ; તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf અન્ ઓઉત્-ચસ્તે વેર્સેદ્ ઇન્ મગિચ્ અન્દ્ ઓf અ બ્રાહ્મણ સ્તુદેન્ત્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ યાવદ્ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 87 ) તત્ર ચણ્ડાલો વિદ્યામન્ત્રધરો વિદ્યામન્ત્રકુશલઃ ગાન્ધારીવિદ્યાં પરિવર્ત્ય ઋદ્ધ્યા ગન્ધમાદનાત્ પર્વતાત્ અકાલર્તુકાનિ પુષ્પફલાન્ય્ આદાય રાજ્ઞે બ્રહ્મદત્તાયોપનયતિ; રાજા બ્રહ્મદત્તસ્ તસ્યાભિપ્રસન્નઃ અભિસારમ્ અનુપ્રયચ્છતિ; યાવદ્ અન્યતમો માણવો મન્ત્રાર્થી મન્ત્રગવષી શ્રવપરમ્પયા જનપદાત્ વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તતો માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય તસ્ય ચણ્ડાલસ્ય વિદ્યામન્ત્રધારિણઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ: ઇચ્છામ્ય્ અહમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય શુશ્રૂષાં કર્તું; કસ્યાર્થે? વિદ્યાયાઃ; સ ગાથાં ભાષતે: ( અ 456બ્ )
ન વિદ્યા કસ્યચિદ્ દેયા મર્તવ્યં સહ વિદ્યયા ।
પ્રયચ્છેદ્ વિદ્યયા વિદ્યાં શુશ્રૂષાભિર્ ધનેન વા ॥ <ઇતિ>
સ કથયતિ: ઉપાધ્યાય યદ્ય્ એવમ્ અહં શુશ્રૂષાં કરોમિ; કિયન્તં કાલં કર્તવ્યા? સ કથયતિ: દ્વાદશભિર્ વર્ષૈઃ શુશ્રૂષયા દીયેત વા ન વા; સો ઽત્યર્થં વિદ્યાપ્રતિપન્નઃ અનુજ્ઞાતવાન્; તત આરાધનપરમઃ સત્કૃત્ય ગુરુશુશ્રૂષાં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેનાસૌ ચણ્ડાલો મદ્યમદાક્ષિપ્તો ગૃહમ્ આગતઃ; સ માણવઃ સંલક્ષયતિ; અયમ્ ઉપાધ્યાયઃ અતીવ મદ્યમદાક્ષિપ્તઃ; પાર્શ્વે અસ્ય શય્યા કલ્પયિતવ્યા ઇતિ; યાવદ્ અસૌ ચણ્ડાલઃ સંપરિવર્તિતુમ્ આરબ્ધઃ; તસ્ય સંપરિવર્તમાનસ્ય ખટ્વાયા અઙ્ગણિકા ભગ્ના; માણવઃ શ્રુત્વા પ્રતિબુદ્ધઃ; સ સંલક્ષયતિ: ઉપાધ્યાયઃ દુઃખં શયિષ્યતે; યન્ન્વ્ અહમ્ અઙ્ગણિકાયાં પૃષ્ઠં દત્વા અવસ્થિતઃ; ધર્મતા હ્ય્ એષા શૌણ્ડાનાં યો બલવાંસ્ તસ્ય વાન્તિર્ ભવતિ; તસ્ય પ્રથમે યામે મદ્યં વિગચ્છતિ; તેન તીક્ષ્ણમદ્યવેગાત્ માણવસ્ય પૃષ્ઠે વાન્તં; સ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ અહં કાયં ચાલયેયં વાચં વા નિશ્ચારયેયં સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ ઉપાધ્યાયઃ શબ્દં શ્રુત્વા પ્રતિબુદ્ધો ન પુનઃ શય્યાં કલ્પયેત્; સ પ્રતિસઙ્ખ્યાનેન અવસ્થિતઃ; યાવદ્ ચણ્ડાલઃ સ્વયમ્ એવ પ્રતિબુદ્ધઃ પશ્યતિ તં તથા વિપ્રકૃતં; તતઃ પૃચ્છતિ, કો ઽયં; સ કથયતિ: ઉપાધ્યાય અહં સોમશર્મા; વત્સ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 88 ) કિમ્ અસ્ય્ એવંસ્થિતઃ? તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; સો ઽભિપ્રસન્નઃ કથયતિ: વત્સ પરિતુષ્ટો ઽહં; ગત્વા સ્નાત્વા આગચ્છ; વિદ્યાં તુભ્યમ્ અનુપ્રયચ્છામિ ઇતિ; સોમશર્મા આગતઃ; તેન તસ્મૈ વિદ્યા દત્તા; ચપલા બ્રાહ્મણા ભવન્તિ; સ વેગમ્ અસહમાનઃ ચિન્તયતિ; ઇહૈવ તાવદ્ એનાં વિદ્યાં જિજ્ઞાસયામિ, તતો ઽન્યત્ર ગમિષ્યામિ ઇતિ; તેન સા વિદ્યા પરિવર્તિતા; ભવનતલમ્ ઉત્પત્ય, આશ્વ્ એવ ગન્ધમાદનં પર્વતં ગત્વા, અકાલર્તુકાનિ પુષ્પાન્ય્ આદાય આગતઃ; તેન તાનિ રાજ્ઞઃ પુરોહિતાય દત્તાનિ; તેનાપિ રાજ્ઞે બ્રહ્મદત્તાય; રાજા કથયતિ: કુતસ્ તવૈતાનિ; સ કથયતિ: વિપ્રકૃષ્ટાદ્ દેશાન્ માણવો ઽભ્યાગતઃ; તેનૈતાનિ મમ દત્તાનિ; સ ચાત્યર્થં વિદ્યામન્ત્રધારી અકામકરણીયશ્ ચ બ્રાહ્મણઃ; કિમ્ અનેન ચણ્ડાલેન સર્વલોકપ્રત્યાખ્યાતેન? તસ્ય વૃત્તિમ્ આચ્છિદ્ય અસ્મૈ માણવાય દીયતામ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ: એવં કારય ઇતિ; તતઃ પુરોહિતેન ચણ્ડાલાદ્ વૃત્તિમ્ આચ્છિદ્ય તસ્મૈ બ્રાહ્મણાય દત્તા; સ તયા અકૃતજ્ઞતયા તસ્ય વિદ્યાયાઃ પરિહીણઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ યો ઽસૌ ચણ્ડાલઃ એષ એવાસૌ દશબલકાશ્યપઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; સો ઽસૌ માણવઃ એષ એવ અસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ વિદ્યાયાઃ પરિહીણઃ; અદ્યાપ્ય્ એષ ઋદ્ધેઃ પરિહીણઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એવં શિક્ષિતવ્યં યત્ કૃતજ્ઞા ભવિષ્યામઃ; સ્વલ્પમ્ અપિ કૃતં ન નાશયિષ્યામઃ પ્રાગ્ એવ પ્રભૂતતરમ્; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યં.
થે બુદ્ધ ગોએસ્ તો ગયા
અથ ભગવાન્ યથાભિરમ્યં રાજગૃહે વિહૃત્ય ભિક્ષુગણપરિવૃતઃ ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતઃ, મગધેષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ ગયામ્ અનુપ્રાપ્તઃ ગયાયાં વિહરતિ; ( અ 457અ ) રાજ્ઞા બિમ્બિસારેણ ભગવતઃ પર્ણોપગૂઢસ્ય શાલેઃ પંચમાત્રાણિ શકટશતાનિ પ્રાપિતાનિ; દેવદત્તેન અજાતશત્રુર્ અભિહિતઃ: પશ્ય વૃદ્ધરાજા શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય કીદૃશાન્ કારાન્ કરોતિ; અહમ્ અપિ જનપદચારિકાં ચરિષ્યામિ; અસ્માકમ્ અપિ ત્વયા પિણ્ડકેન અવિઘાતઃ કરણીયઃ. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 89 )
અથ દેવદત્તો ઽપિ પંચશતપરિવારો જનપદચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; દેવદત્તસ્યાજાતશત્રુણા રાજ્ઞા પર્ણોપગૂઢસ્ય શાલેઃ પંચમાત્રાણિ શકટશતાનિ પ્રતિમાર્ગં પ્રેષિતાનિ; ભિક્ષવો દૃષ્ટ્વા સંલક્ષયન્તિ: કસ્યૈતાનિ પંચ શકટશતાન્ય્ આગચ્છન્તિ ઇતિ; તૈઃ કુતૂહલજાતૈઃ અધ્વગતપુરુષાઃ પૃષ્ટાઃ; તૈર્ વિસ્તરેણ સમાખ્યાતં.
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત રાજા અજાતશત્રુર્ અપાત્રમ્ અપાત્રવર્ષી ચ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ, રાજા અજાતશત્રુર્ અપાત્રમ્ અપાત્રવર્ષી, યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ એષઃ અપાત્રમ્ અપાત્રવર્ષી; તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ મન્ગો ત્રેએ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf પ્રિન્ચે અજાતશત્રુ)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અન્યતમસ્મિન્ન્ અગ્રામકે અરણ્યાયતને ઋષીણામ્ આશ્રમપદં, નાનાપુષ્પફલસલિલસંપન્નં; તત્ર ઋષયઃ પ્રતિવસન્તિ ફલમૂલામ્ભુભક્ષાઃ, જટાવલ્કલધારિણઃ, પ્રમુક્તફલભોજિનઃ; યાવત્ તસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે આમ્રવૃક્ષઃ ફલભારાવનતશાખઃ પક્વફલસ્ તિષ્ઠતિ; ઋશયઃ ફલાનિ યાચન્તે; યા તસ્મિન્ વૃક્ષે અધ્યુષિતા દેવતા સા માત્સર્યાભિભૂતા ન પ્રયચ્છતિ; તતસ્ તે ઋષયઃ મૂલાર્થિનઃ એકમ્ ઋષિમ્ આશ્રમપદે સ્થાપયિત્વા ભ્રાન્તાઃ; તત્સમનન્તરમ્ એવ પંચ ચોરશતાન્ય્ આશ્રમપદમ્ અનુપ્રાપ્તાનિ; તૈર્ અસૌ વૃક્ષો દત્તઃ; તે કથયન્તિ: કથમ્ અસ્માત્ ફલાનિ પરિભોક્તવ્યાનિ ઇતિ; ચોરસેનાપતિઃ કથયતિ: વૃક્ષં પરશુના મૂલે છિત્વા ફલાનિ ભક્ષયત ઇતિ; એવમ્ ઉક્તે દેવતયા સર્વાણિ ફલાનિ ભૂમ્યાં પાતિતાનિ; ચોરા યાવદાપ્તં ભક્ષયિત્વા પ્રક્રાન્તાઃ; ઋષય આગતાઃ પૃચ્છન્તિ: કેન તાન્ય્ આમ્રફલાનિ ભક્ષિતાનિ? ચોરૈઃ; સ ઋષિર્ ગાથાં ભાષતે:
દદાતિ વૃક્ષો ન ફલં શાન્તાનાં બ્રહ્મચારિણાં ।
દદાતિ તુ ફલં તેષાં ચોરાણાં પાપકારિણાં ॥ ઇતિ
તે પૃચ્છન્તિ: ઋષે કિમ્ એતત્? તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; તે અવધ્યાતુમ્ આરબ્ધાઃ; માત્સર્યાભિભૂતયા દેવતયા ફલાનિ ઋષીણાં ન દત્તાનિ; અપાત્રાણાં ચોરાણાં દત્તાનિ ઇતિ.
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ યાસૌ દેવતા એષ એવાસવ્ અજાતશત્રુઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અજાતશત્રુઃ દેવતાભૂતઃ અપાત્રમ્ અપાત્રવર્ષી ચ; એતર્હિ અપ્ય્ એષ અપાત્રમ્ અપાત્રવર્ષી ચ ઇતિ. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 90 )
થે બુદ્ધ ઇન્ રાજગૃહ
અથ ભગવાન્ મગધેષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે; દેવદત્તો રાજગૃહનિવાસિનો જનકાયસ્ય નિત્યમ્ એવાપરાધં કરોતિ; યસ્ય યસ્યાપરાધઃ ક્રિયતે, સ ભગવત ઉપાલમ્ભં પ્રેષયતિ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે: ગચ્છ આનન્દ સંઘાટીમ્ ( અ 457બ્ ) આદાય અન્યતમેન ભિક્ષુણા પશ્ચાચ્છ્રમણેન રાજગૃહે રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ બ્રાહ્મણગૃહપતીનામ્ આરોચય યદ્ દેવદત્તો વા, દેવદત્તપક્ષિકો વા અપરાધં કરોતિ; ન તેન બુદ્ધો વા ધર્મો વા સંઘો વા સંબધ્યતે ઇતિ; યદિ કથયન્તિ: મહર્ધિકો દેવદત્તો મહાનુભાવઃ ઇતિ, વક્તવ્યાઃ: આસીન્ મહર્ધિકઃ; ઇદાનીં પરિહીણસ્ તસ્યા ઋદ્ધેઃ ઇતિ; તેન ગત્વા રાજગૃહે નગરરથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ બ્રાહ્મણગૃહપતીનામ્ આરોચિતં, તે ન ભૂયો ભગવત ઉપાલમ્ભં પ્રેષયન્તિ.
થે બુદ્ધો ગ્રોwસ્ ઇલ્લ્
ભગવતો ગ્લાન્યમ્ ઉત્પન્નં; જીવકેન ભગવતે નારાચઘૃતમ્ ઉપનીતં; તત્ર ભગવાન્ જીવકં વૈદ્યરાજમ્ આમન્ત્રયતે: આશ્ચર્યં જીવક? આશ્ચર્યં ભગવન્; અદ્ભુતં જીવક? અદ્ભુતં ભગવન્, જાનાસિ જીવક? જાનામિ ભગવન્; ન જાનાસિ જીવક; ન ચાપિ સુગત; 1) કિં જીવક આશ્ચર્યં? ભગવન્ ગાવસ્ તૃણાનિ ચરન્તિ; પાનીયં પિબન્તિ; તત ઇદમ્ અમૃતં સમુત્પન્નં; યેનેદં નારાચઘ્ર્તં પક્વન્; 2) કિમ્ અદ્ભુતં? ભગવન્ બુદ્ધોત્પાદઃ, સદ્ધર્મસ્ય ચ દેશના, સંઘસ્ય ચ સુપ્રતિપત્તિઃ; 3) કિં જાનાસિ? ભગવન્ જાતેનાવશ્યં મર્તવ્યં; 4) કિં ન જાનાસિ? ભગવન્ કેન કુત્ર મર્તવ્યમ્ ઇતિ.

ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત જીવકેન ભગવતઃ સંધાય ભાષિતં વિજ્ઞાતમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ, યથા અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અનેન મમ સંધાય ભાષિતં વિજ્ઞાતં; તચ્ છ્રૂયતાં. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 91 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ ગૃહપતિ અન્દ્ હિસ્ સોન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf જીવક)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ, આઢ્યો મહાધનો મહાભોગઃ; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વ નાવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારિકા જાતા; તસ્યાસ્ ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંષતિદિવસાન્ જાતાયાઃ જાતિમહં કૃત્વા વલયેતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; ભૂયો ઽપ્ય્ અસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; તસ્યાપિ કુલસદૃશં નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; સ સંલક્ષયતિ: જાતો મે ઋણહરો ધનહરશ્ ચ; ગચ્છામિ પણ્યમ્ આદાય દેશાન્તરમ્ ઇતિ; ભૂયઃ સ સંલક્ષયતિ: ઇયં મમ પત્ની રૂપવતી; યદ્ય્ અહમ્ અસ્યાઃ પ્રભૂતાન્ કાર્ષાપણાન્ દત્વા ગચ્છામિ, સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યત્ પરપુરુષૈઃ સાર્ધં વિકરિષ્યતિ; યન્ન્વ્ અહમ્ અસ્યાઃ સ્વલ્પાન્ કાર્ષાપણાન્ દત્વા ગચ્છેયમ્ ઇતિ; સ તસ્યાઃ સ્તોકાન્ કાર્ષાપણાન્ દત્વા, અવશિષ્ટં સુવર્ણકલશે પ્રક્ષિપ્ય, ગ્રીવાયાં મુક્તાહારં બદ્ધ્વા શ્મશાને અશ્વકર્ણસ્ય મૂલે નિખન્ય પણ્યમ્ આદાય દેશાન્તરં ગતઃ; તસ્ય તત્ર પ્રભૂતો લાભઃ સંપન્નઃ; સ તત્રૈવ દારસઙ્ગ્રહં કૃત્વા અવસ્થિતઃ; તસ્ય ચ બહવઃ પુત્રા જાતાઃ; તતસ્ તયા પૂર્વિકયા પત્ન્યા વલયા સ ચ દારકઃ હસ્તબલેન જ્ઞાતિબલેન ચ પાયિતૌ, પોષિતૌ, સંવર્ધિતૌ; તૌ કથયતઃ: અમ્બ પિતા અસ્માકં ક્વ ગતઃ? સા કથયતિ: પુત્ર અસ્મિન્ દેશે અમુકમ્ અધિષ્ઠાનં તત્ર તિષ્ઠતિ ( અ 458અ ) તસ્ય ચ મહતી ધનસંપત્તિઃ શ્રૂયતે, ગચ્છ યદિ કિંચિદ્ અસ્યોજ્જીવનોપાયસ્ તે ભવિષ્યતિ ઇતિ; સ પિતરં સમન્વેષમાણઃ અનુપૂર્વેણ તસ્ય સકાશં ગતઃ; સ વીથ્યામ્ અન્વાહિણ્ડમાનઃ પિત્રા મુખબિમ્બકેન પ્રત્યભિજ્ઞાતઃ; શબ્દયિત્વ્યા અભિહિતઃ: કુતસ્ ત્વમ્ ઇહાગચ્છસિ? કુત્ર વા ગન્તુમ્? ઇતિ; તેન વિસ્તરેણ સમાખ્યાતં; સ સંલક્ષયતિ: એષ એવાસૌ મમ પુત્રઃ ઇતિ; સ તેન સ્વગૃહીતઃ ઉક્તશ્ ચ: પુત્ર ન તે કસ્યચિદ્ આખ્યેયં, મમાયં પિતા ઇતિ; સ તસ્યાત્યર્થં સ્નેહં કર્તું આરબ્ધઃ; ( સ્બ્વ્ ઇઇ 92 ) તતસ્ તૈર્ અન્યૈઃ પુત્રૈર્ ઉચ્યતે: તાત કસ્યાયં દારકઃ? સ કથયતિ: મમાયં વયસ્યસ્ય પુત્રઃ ઇતિ; તૈઃ સંલક્ષિતં: યથાયમ્ અસ્યાત્યર્થં સ્નેહવાન્ નૂનમ્ અસ્યૈવ પુત્રઃ ઇતિ; તે પરસ્પરં સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: અયમ્ અપરો ભ્રાતા ઇતિ; સ સંલક્ષયતિ: પ્રેષયામ્ય્ એનં; પ્રતિક્રુષ્ટમ્ એતદ્ વૈરાણાં, યદુત સાપત્ન્યકં; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ એનં પ્રઘાતયિષ્યન્તિ; યદિ ચ કિંચિદ્ દાસ્યામિ અન્તર્માર્ગે દાયાદ્યકારણાદ્ ઘાતયિષ્યન્તિ; યન્ન્વ્ અહમ્ એવં પ્રેષયેયમ્ ઇતિ વિદિત્વા ચીરિકા લિખિત્વા દત્તા:
ગ્રામશ્મશાને હયકર્ણમૂલં પ્રાગ્ભૂમિતો યોજનમ્ અન્તરેણ ।
તસ્મિન્ ખનન્ વૈ નિપુણો ઽપ્રમત્તો દાયાદ્યમ્ આત્મીયમ્ ઉપૈષ્યસિ ત્વં ॥
કણ્ઠે તુ યત્ તદ્ વલયાયા દેયમ્ ઇતિ.
સ ચીરિકામ્ આદાય સંપ્રસ્થિતઃ; અન્તર્માર્ગે ભ્રાતૃભિર્ ગૃહીતઃ; ઉક્તશ્ ચ: કિં ત્વયા પિતુઃ સકાશાલ્ લબ્ધં સ કથયતિ: ન કિંચિદ્ ઇયં ચીરિકા; તે સંલક્ષયન્તિ: વ્યંશિતો ઽયં પિત્રા; ગચ્છતુ ઇતિ; સ તૈર્ મુક્તઃ; અનુપૂર્વેણ સ્વગૃહે પ્રવિષ્ટો માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદયતિ; માત્રા અભિહિતઃ: કિં ત્વયા પિતુઃ સકાશાલ્ લબ્ધમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: ન કિંચિદ્ અપિ, કિંતુ ઇયં ચીરિકા; સા કથયતિ: વ્યંશિતસ્ ત્વં તેન, માર્ગશ્રમશ્ ચ જાતો, ન કિંચિત્ સંપન્નમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: અમ્બ મહાત્માસૌ; ન માં વ્યંશયિષ્યતિ ઇતિ; સ તાં ચીરિકાં વાચયિતુમ્ આરબ્ધઃ: ગ્રામેતિ, યત્ર જાયતે સો ઽત્ર ગ્રામો ઽભિપ્રેતઃ; શ્મશાનેતિ, યત્ર મૃતો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 93 ) દહ્યતે; હયકર્ણમૂલે ઇતિ, હયા ઉચ્યન્તે અશ્વાઃ; તત્કર્ણનામા વૃક્ષઃ; અશ્વકર્ણમૂલે ઇત્ય્ ઉક્તં ભવતિ; પ્રાગ્ભૂમિત ઇતિ, પૂર્વસ્યાં દિશિ; યોજનમ્ અન્તરેણેતિ, યુગમાત્રમ્ અન્તરેન ઇતિ; સ એવં ગાથાર્થં વિચાર્ય નિઃસંપાતવેલાયાં શ્મશાનં ગતઃ; તત્સમીપે પશ્યતિ, અશ્વકર્ણવૃક્ષઃ, સ તસ્ય પૂર્વે દિગ્ભાગે યુગમાત્રં માપયિત્વા ખનિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યતિ સુવર્ણકલશં; ગ્રીવાયાં ચાસ્ય હારં બદ્ધં; સ તમ્ આદાય આત્તમનાત્તમનો ગૃહં ગતઃ; મુક્તાહારં ચાપનીય વલયાયૈવ દત્તવાન્.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ગૃહપતિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ તસ્ય પુત્રઃ એષ એવાસૌ જીવકઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ અનેન મમ સંધાય ભાષિતં વિજ્ઞાતં.
થે સિછ્નેસ્સ્ ઓf થે બુદ્ધ. થે બુદ્ધ હેઅલ્સ્ દેવદત્ત
જીવકઃ સંલક્ષયતિ: વજ્રકાયશરીરો ભગવાન્ બૃહત્કાયશ્ ચ; ન શક્યમ્ અત્યલ્પેન ઘૃતેન ચિકિત્સાં કર્તું; તેન પાત્રં ગૃહીત્વા દ્વાત્રિંશદ્ ઘૃતપલાનિ તુલોન્મિતાનિ કૃત્વા ભગવતે પ્રદત્તાનિ; ભગવતા પાત્રશેષં ભિક્ષૂણાં ચાર્યતે; ભિક્ષવઃ ( અ 458બ્ ) ભગવતઃ પાત્રશેષમ્ ઇતિ કૃત્વા નમસ્યન્તિ.
દેવદત્તઃ સંલક્ષયતિ: અહમ્ અપિ ઘૃતં પિબામીતિ; તેન જીવકઃ પૃષ્ટઃ: જીવક કિયતિ માત્રા ઘૃતસ્ય શ્રમણેન ગૌતમેન પીતા? ઇતિ; સ કથયતિ: દ્વાત્રિંશત્ પલાનિ ઇતિ; સ કથયતિ: અહમ્ અપિ દ્વાત્રિંશત્ પલાનિ પિબામિ ઇતિ; જીવકઃ કથયતિ: વજ્રમયશરીરો ભગવાન્ બૃહત્કાયશ્ ચ; શક્નોતિ ઇયતીં માત્રાં જરયિતું; ત્વં પુનર્ ન શક્ષ્યસિ જરયિતુમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: અહમ્ અપિ વજ્રશરીરઃ; કિમર્થં ન જરયામિ? ઇતિ; તેન દ્વાત્રિંશત્પલિકા માત્રા બલાત્ પીતા; ભગવતઃ સમ્યક્ પરિણતં; દેવદત્તસ્ય ન પરિણતમ્; અપરસ્મિન્ન્ એવ દિવસે જીવકેન ભગવતો મણ્ડો દત્તઃ; દેવદત્તેન માનાદ્ ભગવાન્ પિબતીતિ અજીર્ણે એવ ઘૃતે મણ્ડઃ પીતઃ; શૂલઃ સમુત્પન્નઃ; મર્મોપરોધિકી વેદના પ્રાદુર્ભૂતા; સ તન્નિમિત્તં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 94 ) અમનાપાં વેદનાં વેદયતે; ન રાત્રૌ ન દિવા નિદ્રામ્ આસાદયતિ.

આયુષ્માન્ આનન્દો જ્ઞાતિવત્સલઃ; તેન સ વૃત્તાન્તો ભગવતે નિવેદિતઃ; તતો ભગવતા ગજભુજસદૃશં બાહુમ્ અભિપ્રસાર્ય ગૃધ્રકૂટં પર્વતં ભિત્વા ચક્તસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તેન અનેકપુણ્યશતનિર્જાતેન ભીતાનામ્ આશ્વાસનકરં કરં દેવદત્તસ્ય સ્થાપયિત્વા સત્યોપયાચનં કૃતં; યેન સત્યેન યથા રાહુલભદ્રે પ્રિયે એકપુત્રકે ચિત્તમ્ અનૂનાનધિકં તથૈવ દેવદત્તે તેન સત્યેન રુજા શમં ગચ્છેદ્ ઇતિ; સત્યોપયાચનકાલસમનન્તરમ્ એવ દેવદત્તસ્ય રુજા પ્રશાન્તા; સ નષ્ટોપલબ્ધપ્રાણો ભગવતઃ પાણિં નિરીક્ષતે; તેન સંપ્રરિજ્ઞાતં; સ સંલક્ષયતિ: શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય પાણિર્ ઇતિ; સો ઽનલ્પકલ્પશાઠ્યસમુદાચારમદાવલેપાવર્જિતસન્તૈઃ; તથાપિ બુદ્ધમાહાત્મ્યોપશાન્તરુજઃ કથયતિ: શોભનં તે સિદ્ધાર્થ વૈદ્યકમ્ અધિગતં; શક્ષ્યસ્ય્ અનેન જીવિકાં કલ્પયિતુમ્ ઇતિ; સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતઃ: દેવદત્તો ભગવતા સત્યોપયાચનયા પ્રગાઢવેદનાભિભૂતઃ પ્રાણૈર્ વિયુજ્યમાનઃ સ્વસ્થીકૃતઃ ઇતિ; યં શ્રુત્વા દેવદત્તપક્ષ્યા અપ્ય્ અત્યન્તાભિનિવિષ્ટા ભગવત્ય્ આશ્ચર્યં પ્રવેદિતવન્તઃ: અહો ઽસ્ય સમ્યક્સંપન્ના મૈત્રી; અહો સત્વેષુ સુભાવિતા કરુણા ઇતિ.
ભિક્ષુભિર્ દેવદત્તો ઽભિહિતઃ: દેવદત્ત ત્વં ભગવતા સ્વસ્થીકૃતઃ; અન્યથા પ્રાણૈર્ વિયુક્તઃ સ્યાઃ ઇતિ; સ કથયતિ: જાનાત્ય્ અસાવ્ અન્વાવર્તનીં માયાં, યયા લોકં સમન્વાવર્તયતિ ઇતિ; ભિક્ષવઃ કથયન્તિ: દેવદત્ત અલમ્ અનેન વિકત્થિતેન; સ્વચિત્તં પ્રતિલભસ્વ; સ્વસ્થીકૃતસ્ ત્વં ભગવતા ઇતિ; સ કથયતિ: કિં મમ તેન કૃતં? ઘૃતે પરિણતે રુજા વ્યુપશાન્તા ઇતિ.
અકૃતજ્ઞો ઽયમ્ અકૃતવેદી ઇતિ કૃત્વા પ્રક્રાન્તાઃ; યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય સંશયજાતઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત દેવદત્તઃ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ, યથા ( અ 459અ ) અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; તચ્ છ્રૂયતાં. ( સ્બ્વ્ ઇઇ 95 )
ઉદ્દાનં:
કૌશિકો મહેન્દ્રસેન આમ્રાણિ દારુકોટકઃ ।
દ્વૌ ઋક્ષૌ શિબિરાજા ચ વિદારા જુજ્જુકેન ચ ॥
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ સગે અન્દ્ ઓf અન્ ઉન્ગ્રતેfઉલ્ એલેફન્ત્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્મિન્ન્ અગ્રામકે અરણ્યાયતને નાનાવિધપુષ્પફલસલિલસંપન્નમ્ ઉદ્યાનં; તસ્મિન્ કૌશિકસગોત્રો ઋષિઃ પ્રતિવસતિ; પ્રમુક્તફલભોજી મૂલફલામ્બુભક્ષઃ અજિનવલ્કલવાસાઃ; તસ્યાશ્રમપદસમન્તકે વિશ્વસ્તા મૃગપક્ષિણો યથેષ્ટં વિહરન્તિ; તસ્ય નાતિદૂરે હસ્તિની પ્રસૂતા; તત્પ્રસવસમનન્તરં સિંહેન નાદો મુક્તઃ; સા ભીતા ત્રસ્તા કલભં પરિત્યજ્ય મૂત્રપુરીષમ્ ઉત્સૃજન્તી નિષ્પલાયિતા; યાવદ્ અસૌ ઋષિર્ આશ્રમપદાન્ નિષ્ક્રમ્ય આશ્રમપદસામન્તકેન દિશો વ્યવલોકયન્ સંપરિભ્રમિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યતિ તમ્ અભિનવજાતં હસ્તિકલભકં; તતો ઽસૌ ઋષિઃ કારુણ્યાદ્ આકમ્પિતહૃદયઃ તન્માતૃસમન્વેષણાભિનિવિષ્ટબુદ્ધિઃ સમન્તતો વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધઃ; યદા સર્વાવસ્થં ન પશ્યતિ તદા તમ્ આદાયાશ્રમપદં પ્રવિષ્ટઃ; સ તેન પુત્રવદ્ આપાયિતઃ પોષિતઃ સંવર્ધિતઃ; મહાન્ સંવૃત્તઃ; તદા તસ્ય ઋષેર્ આશ્રમપદે અપરાધ્યતે; પુષ્પવિટપાન્ ઉત્પાટયતિ; ફલવૃક્ષાન્ શાખાઃ ભિનત્તિ; એતાનિ ચાન્યાનિ ચાપરાધસહસ્રાણિ કરોતિ; સ ઋષિસ્ તં તર્જયતિ; ઋષિણા સન્તર્જિતઃ સંકોચમ્ આપદ્યતે; સ યદા સંજાતરાગઃ સંવૃત્તઃ તદા સન્તર્જ્યમાનો ઽપ્ય્ અવજ્ઞાં કરોતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ઋષિણા ભૃશં તર્જિતઃ, તમ્ એવ ઋષિં હન્તું પ્રધાવિતઃ; સ ઋષેર્ દેહૈકદેશં ભઙ્ક્ત્વા નિષ્પલાયિતઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે: ( સ્બ્વ્ ઇઇ 96 )
ન સંગતિઃ કાપુરુષેણ ભદ્રિક કૃતઘ્નસત્વેન સુદારુણેન ।
ચિરાનુયાતો ઽપિ કરોતિ પાપિકં નાગો યથૈવાશ્રમકૌશિકસ્ય ॥ ઇતિ
કિમ્ આદરાદ્ દુર્જનં સેવસે ત્વમ્ અન્નેન પાનેન તથોભયેન ।
અવશ્યમ્ અન્તે સ નિહન્તિ મિત્રં નાગો યથૈવાશ્રમકૌશિકસ્ય ॥ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ઋષિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ હસ્તિનાગઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી, તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf મહેન્દ્રસેન
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યાં નગર્યાં મહેન્દ્રસેન નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; તસ્ય ચન્દ્રપ્રભા નામ દેવી સત્યસ્વપ્ના; યત્ કિંચિત્ સ્વપ્ને પશ્યતિ સર્વં તત્ તથૈવ ભવતિ; તસ્ય ચ રાજ્ઞો વિજિતે સુવર્ણપાર્શ્વો નામ બોધિસત્વઃ મૃગેષૂપપન્નો મૃગાણામ્ અધિપતિઃ; સો ઽચિન્તનીયરૂપપ્રભાવયોગાત્ સર્વલોકમનોનયનપ્રહ્લાદનકરઃ, પ્રાર્થનીયશ્ ચ; યસ્ તં પશ્યતિ સ નિરીક્ષમાનસ્ તત્રૈવ તિષ્ઠતિ; સો ઽત્યર્થમ્ અભિવીક્ષ્યમાનઃ શઙ્કી સંવૃત્તઃ; સ લુબ્ધકભયાદ્ અન્યલોકભયાચ્ ચ ભીતશ્ ચરતિ; ધર્મતા હ્ય્ એષા અચિરવ્યતિવૃત્તે લોકસન્નિવેશે તિર્યઞ્ચો ઽપિ વાક્પ્રવ્યાહરણસમર્થા ભવન્તિ; અથાન્યતરઃ કાકસ્ ( અ 459બ્ ) તસ્ય સમીપમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; સ તેન સાર્ધં પ્રેમપ્રણયસૌખ્યઃ કથયતિ: ભો માતુલ કસ્માત્ ત્વમ્ એવં ભીતભીતશ્ ચરસિ? ઇતિ; સ કથયતિ: ભાગિનેય મમેદં રૂપં સર્વલોકશુભં સંપ્રાર્થનીયં ચ; સો ઽહં લોકભયાલ્ લુબ્ધકભયાચ્ ચ ભીતભીતશ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 97 ) ચરામિ ઇતિ; સ કથયતિ: મમાપ્ય્ અતીવોલૂકભયં; તદ્ અન્યોન્યં રક્ષાં કુર્વઃ; અહં ત્વાં દિવા રક્ષામિ; ત્વં માં રાત્રૌ રક્ષ ઇતિ; તાવ્ એવં કૃતમર્યાદૌ વ્યવસ્થિતૌ; યાવદ્ અન્યતમઃ પુરુષો દ્વિષદ્ભિઃ પશ્ચાદ્બાહુગાઢબન્ધનબદ્ધો નવામ્બુપૂર્ણાયાં હેમલોહ્યાં હેમમાલિન્યાં શીઘ્રસ્રોતસિ નદ્યાં પ્રક્ષિપ્તઃ; તત્ર ઉહ્યમાન આર્તસ્વરં વિલલાપ: પર્યદેવત:
ભવામિ કસ્ય દાસો ઽહં કસ્ય વા પરિચારકઃ ।
યો મે ઽદ્ય જીવિતં દદ્યાદ્ યલ્ લોકેષુ સુદુર્લભમ્ ॥ ઇતિ;

દૈવાદ્ અસૌ મૃગાધિપતિઃ સલિલાશયાત્ મૃગગણપરિવૃતો નદીસમીપમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; તતઃ પુરુષવિરાવં શ્રુત્વા તે મૃગાઃ સમન્તાદ્ વિદ્રુતાઃ; ધર્મતા હ્ય્ એષા બોધિસત્વાનાં યદ્ અપિ કાયેન વિનિપતન્તિ, નો તુ ચિત્તેન; તતઃ સ મૃગાધિપતિઃ કારુણ્યાદ્ આમ્રેડિતહૃદયઃ સહસા નદીમ્ અવતર્તુમ્ આરબ્ધઃ; કાકશ્ ચાસ્ય પૂર્વમર્યાદાવધૃતમતિઃ પૃષ્ઠતઃ અનુબદ્ધ એવ સંરક્ષણાય; સ તં પુરુષં કૃતોદ્ધરણવ્યવસાયં વિદિત્વા એવમ્ આહ: અલમ્ અલં મૃગાધિપતે; મા સાહસં કાર્ષીઃ; અકૃતજ્ઞા હ્ય્ એતે મનુષ્યાઃ નોપકારં મન્યન્તે ઇતિ; અનિવર્તકા ભવન્તિ બોધિસત્વા મહાસત્વાઃ; સ તસ્ય વચનમ્ અવચનં કૃત્વા નદીમ્ અવગાહ્ય તં પુરુષં પ્રિયમ્ ઇવૈકપુત્રં પૃષ્ઠમ્ અભિરોહ્ય, નદ્યાસ્ તીરં સંપ્રાપ્ય, બન્ધનાન્ય્ અવમુચ્ય, મુહૂર્તં સમાશ્વાસ્ય, કથયતિ: વત્સ અનેન પથા યથેષ્ટં ગચ્છ ઇતિ; તતો ઽસૌ પુરુષઃ કૃતાંજલિઃ પાદયોર્ નિપત્ય તં મૃગાધિપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્:
તવ દાસો હ્ય્ અહં તાત તવૈવ પરિચારકઃ ।
ત્વયા મે જીવિતં દત્તં યલ્ લોકેષુ સુદુર્લભમ્ ॥ ઇતિ
સ કથયતિ
મ મે ત્વમ્ અદ્ય દાસઃ સ્યાઃ મા ચૈવ પરિચારકઃ ।
ન વાચ્યસ્ ત્વ્ અહમ્ અન્યેભ્યો હન્યુર્ માં ચર્મકારણાત્ ॥
અપિ તુ વત્સ ઇદં ત્વયા કર્તવ્યં; કૃતે પ્રત્યુપકારાત્ નાહં ત્વયા કસ્યચિન્ નિવેદ્યઃ; અતિલોભનીયમ્ ઇદં મે શરીરં પ્રાર્થનીયં સર્વલોકસ્ય ઇતિ; તતસ્ સ પુરુષ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મૃગાધિપતિં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 98 ) ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રક્રાન્તઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ચન્દ્રપ્રભા દેવી રતિપરિખેદખિન્ના મહાશયને અત્યર્થં મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તા રાત્ર્યાઃ પશ્ચિમે યામે સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીદ્ અતિપરમરમણીયશરીરં મૃગાધિપતિં સિંહાસને નિષદ્ય મહત્યાં રાજપર્ષદિ ધર્મં દેશયન્તં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રત્યક્ષવત્ સ્વપ્નદર્શનસંજનિતસૌમનસ્યા લઘુ લઘ્વ્ એવ મહાશયનાદ્ ઉત્થાય રાજ્ઞો નિવેદિતવતી; શ્રુત્વા રાજા તસ્યાઃ સત્યસ્વપ્નાયાઃ પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ: અનિષ્ટગત્યુપપન્નેન સતા કથં નામ સિંહાસને નિષદ્ય મહત્યાં રાજપર્ષદિ ધર્મો દેશયિતવ્યઃ ઇતિ; તતશ્ ચન્દ્રપ્રભા દેવી પ્રિયમધુરચાતુર્યકથાસમુદાચારયોગેન મુહૂર્તં રાજાનમ્ ઉપલાડ્ય કથયતિ: દેવ ક્રિયતાં યત્નઃ તસ્ય મૃગસ્યાનયનાય ઇતિ; તતો રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ ( અ 460અ ) આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તો યાવન્તો મદ્વિષયનિવાસિનો મૃગલુબ્ધકાસ્ તિષ્ઠન્તિ તે સર્વે મત્સકાશમ્ ઉપનેયાઃ ઇતિ; અમાત્યૈઃ પ્રતિપ્રતિવિષયેષુ રાજપુરુષાણામ્ આજ્ઞા દત્તા: દેવઃ સમાજ્ઞાપયતિ મદ્વિષયનિવાસિભિર્ મૃગલુબ્ધકૈર્ ઇહાગન્તવ્યમ્ ઇતિ; તદ્ યુષ્માભિઃ સર્વમૃગલુબ્ધકા ઇહ પ્રેષયિતવ્યાઃ ઇતિ; તૈઃ સર્વે વિષયનિવાસિનો મૃગલુબ્ધકા રાજ્ઞઃ સકાશં પ્રેષિતાઃ; અમાત્યૈ રજ્ઞે ઉપનીતાઃ; રાજા કથયતિ: ભવન્તો શ્રુતં મયા મદ્વિજિતે પરમરમણીયરૂપવિગ્રહો મૃગો ઽસ્તીતિ; સ યુષ્માભિર્ મૃદુશિથિલબન્ધનોપનિબદ્ધો મત્સકાશમ્ અખેદિત ઉપનેયઃ ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ વયં તજ્જીવિન એવ; ઇયતા કાલેન દેવસ્ય વિજિતે પર્યટદ્ભિર્ ન કદાચિદ્ એવંવિધો મૃગવરઃ શ્રુતપૂર્વઃ; કિમુત દૃષ્ટઃ તમ્ અર્હતિ દેવઃ શ્રવપરમ્પરયા સમન્વેષ્ય અમુષ્મિન્ દેશે તિષ્ઠતીતિ; અસ્માકમ્ આજ્ઞાતુમ્; એવં દેવસ્ય વયં નિયતમ્ આજ્ઞાં સંપાદયામઃ ઇતિ; તતો રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ભવન્તો વારાણસ્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારયત સમાજ્ઞાપયતિ દેવઃ; અતિરમણીયવિગ્રહો મૃગાધિપતિર્ અસ્તિ; યો મે તસ્ય પ્રવૃત્તિં નિવેદયતિ તમ્ અહં મહતા સત્કારેણ સત્કરોમિ; પંચ ચાસ્મૈ ગ્રામવરાન્ પ્રયચ્છામિ ઇતિ; અમાત્યૈ રાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય વારાણસ્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં: શૃણ્વન્તુ ભવન્તો વારાણસીનિવાસિનઃ પૌરા નાનાદેશાભ્યાગતાશ્ ચ જનાઃ; દેવ એવં સમાજ્ઞાપયતિ મદ્વિજિતે અતિપરમરમણીયવિગ્રહો મૃગાધિપતિર્ અસ્તિ; યો મે તસ્ય પ્રવૃત્તિં નિવેદયતિ તમ્ અહં મહતા સત્કારેણ સત્કરોમિ; પંચ ચાસ્મૈ ગ્રામવરાન્ પ્રયચ્છામિ ઇતિ; તતસ્ તદ્દર્શિનઃ પુરુષસ્ય એતદ્ અભવત્: કિં તાવત્ કુટુમ્બમ્ અનુપાલયામિ, આહોસ્વિત્ કૃતજ્ઞતામ્? ઇતિ; કામાન્ ખલુ પ્રતિસેવમાનસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇઇ 99 ) નાસ્તિ કિંચિત્ પાપકં કર્મ અકરણીયમ્ ઇતિ સ કામનિદાનોત્થેન દ્વેષવહ્નિતીવ્રેણ સન્તાપિતહૃદયઃ સંલક્ષય્તિ: તિષ્ઠતુ કૃતજ્ઞતા; શત્રોર્ વૈરનિર્યાતનાય સમુપસ્થિતઃ કાલઃ; કિં મયા પુનસ્ તાદૃશી અવસ્થા પ્રાપયિતવ્યા? તસ્ય તાવદ્ વૈરનિર્યાતનં કરોમિ ઇતિ; સ પ્રભાતાયાં રજન્યાં રાજ્ઞઃ પર્ષદિ સન્નિષણ્ણસ્ય રાજકાર્યમ્ અધિતિષ્ઠતઃ, અનિવારિતે રાજકુલદ્વારે નાનાવિચિત્રસુરભિપુષ્પાણ્ય્ આદાય દૌવારિકામાત્યપરંપરયા રાજાનં સંશ્રાવ્ય પર્ષદમ્ અભ્યવગાહ્ય સત્કારવિધિપૂર્વકેણ રાજ્ઞો નિવેદિતયતિ: અમુષ્મિન્ દેશે નાનાતરુષણ્ડમણ્ડિતે વિશ્વસ્તમૃગપક્ષિણિ સુવર્ણપાર્શ્વો મૃગાધિપતિર્ અનેકમૃગગણપરિવૃતસ્ તિષ્ઠતિ; અહં તં દેવસ્ય અતિરમણીયવિગ્રહં મૃગવરમ્ ઉપદર્શયામિ ઇતિ; તતો રાજા તચ્છ્રવણસંજનિતસૌમનસ્યઃ અનેકામાત્યશતસહસ્રપરિવૃતઃ કુતૂહલજાતેનાન્યેન નાનાદેશાભ્યાગતેન વારાણસીનિવાસિના ચ પૌરજાનપદેન સંપુરસ્કૃતઃ, દેશિતમાર્ગસ્ તેન પુરુષેણ, અનુપૂર્વેણ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; યાવદ્ અસૌ કાકઃ બોધિસત્વસ્ય કૃતાવધિઃ દિશામ્ અવલોકકઃ તસ્મિન્ વનષણ્ડવૃક્ષશિખરે નિષણ્ણઃ; યાવત્ પશ્યતિ વનષણ્ડાભિમુખં ( અ 460બ્ ) મહાજનકાયં; ત્વરિતત્વરિતં મૃગાધિપતેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ; મૃગરાજ મયા ત્વં પૂર્વમ્ ઉક્તઃ અકૃતજ્ઞા મનુષ્યાઃ, અકૃતવેદિનઃ, નોપકારં મન્યતે ઇતિ; અયં સ પુરુષો મહતા પ્રાભૃતેનાગતઃ ઇતિ; તચ્છબ્દપ્રતિસંવેદિનો મૃગા ભીતાઃ સમન્તાદ્ પ્રદ્રુતાઃ; મૃગાધિપતિર્ બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ અહમ્ એતાન્ ન રક્ષિષ્યામિ, અદ્યૈવ નિધનમ્ ઉપયાસ્યન્તિ; કામં સ્વપ્રાણવિનાશો ન તુ સત્વાધ્યુપેક્ષણમ્ ઇતિ વિદિત્વા રાજાનં પ્રત્યુદ્ગતઃ; તતઃ સ પુરુષો નિર્ઘૃણહૃદયસ્ ત્યક્તપરલોકો મૃગદર્શનાદ્ આવર્જિતમતિસ્ તં મૃગવરમ્ ઉભાભ્યાં પાણિભ્યામ્ ઉપદર્શયન્ન્ આહ: દેવ અયં સ મૃગાધિપતિર્ ઇતિ; અત્યુદીર્ણપરિપૂર્ણાનિ હિ કર્માણિ ન વિપાકકાલમ્ અપેક્ષન્તે; વાક્પ્રવ્યાહરણકાલસમનન્તરમ્ એવ તસ્ય પુરુષસ્ય ઉભૌ પાણી પૃથિવ્યાં નિપતિતૌ;
તતઃ સ રાજા સંવેગજાતસ્ તં પુરુષં પૃષ્ટવાન્: ભોઃ પુરુષ કિમ્ ઇદમ્? ઇતિ; સ દુઃખવેદનાભ્યાહતઃ સગદ્ગદં ગાથાં ભાષતે:
નાસૌ ચોરો મહારાજ હરત્ય્ અર્થં નિહત્ય યઃ ।

સ તુ ચોરો મહારાજ યસ્ય નાસ્તિ કૃતજ્ઞતા ॥ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 100 )
રાજા કથયતિ: કો ઽસ્ય ભાષિતસ્યાર્થઃ? ઇતિ; તેન સર્વં યથાવિસ્તરેણ સમાખ્યાતં; તતો રાજા અકૃતજ્ઞપુરુષં ગાથયા પ્રત્યાભાષત:
કથં પૃથિવ્યાં ન નિમજ્જસે ઽધમઃ
કથં ન જિહ્વા શતધા વિદીર્યતે ।
કથં ન વજ્રાશનિશક્તિતોમરૈસ્
તવેહ ગાત્રે પ્રહરન્તિ ગુહ્યકાઃ ॥ ઇતિ
તતો રાજા બોધિસત્વસ્ય તાં પ્રભાવમહત્તાં જ્ઞાત્વા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે: સત્કારાર્થો ઽયં મૃગાધિપતિર્ મહાત્મા; ગચ્છત; નગરશોભાં માર્ગશોભાં ચ કારયત ઇતિ; તૈસ્ તન્નગરમ્ અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતં, ચન્દનવારિપરિષિક્તં સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધમ્ ઉચ્છૃતધ્વજપતાકમ્ આમુક્તપટ્ટાદામકલાપં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં રમણીયં, દેવાનામ્ ઇવ નન્દનવનોદ્યાનમ્; એવં માર્ગશોભા કારિતા; વારાણસીનિવસી જનકાયઃ મલ્યોપહારશોભામ્ આદાય પ્રત્યુદ્ગતઃ; તતો રાજ્ઞા અસાવ્ અતિરમણીયવિગ્રહો મૃગાધિપતિર્ મહત્યા વિભૂત્યા વારાણસીં નગરીં પ્રવેશ્ય સિંહાસને નિષાદિતઃ; તતો મહત્યા રાજઋદ્ધ્યા મહતા રાજાનુભાવેન રાજા સાન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજાનપદૈસ્ પરિવાર્ય નિષણ્ણઃ; અથ મૃગાધિપતિબોધિસત્વેન સમન્તાત્ તાં પર્ષદમ્ અવલોક્ય રાજ્ઞસ્ તસ્યાશ્ ચ પર્ષદસ્ તથાવિધો ધર્મો દેશિતઃ, યં શ્રુત્વા રાજ્ઞા સપરિવારેણ પંચશિક્ષાપદાનિ ગૃહીતાનિ; અનેકૈશ્ ચ સત્વૈઃ કુશલમૂલાન્ય્ આસાદિતાનિ; તતો રાજ્ઞા સદા બોધિસત્વમૃગેભ્યો ઽભયં દત્તં; સર્વપ્રાણિભૂતેષ્વ્ અભયં દત્તં.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ સુવર્ણપાર્શ્વો મૃગાધિપતિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ પુરુષઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથા દેવદત્તઃ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ લોર્દ્ ઓf મોન્કેય્સ્ અન્દ્ ઓf અ મકેર્ ઓf ગર્લન્દ્સ્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે માલાકારઃ પ્રતિવસતિ; ( અ 461અ ) તત્ર નદ્યાઃ પારે પુષ્પવાટિકા; સ દિવા દિવસમ્ એવ નદીપુષ્પાણ્ય્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 101 ) ઉચ્ચિનોતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન નદીમ્ ઉત્તરતા આમ્રફલમ્ ઉહ્યમાનમ્ અનાર્તવં દૃષ્ટં; તેન ગૃહીત્વા દૌવારિકાય દત્તં; દૌવારિકેણ પ્રતીહારાય; પ્રતીહારેણ રાજ્ઞે; રાજ્ઞા દેવ્યૈ; દેવ્યા તદ્ આસ્વાદિતમ્; આસ્વાદ્ય રસાભિગૃદ્ધયા રાજા વિજ્ઞપ્તઃ: દેવ ઈદૃશાન્ય્ આમ્રફલાનિ દાતુમ્ અર્હસિ ઇતિ; રાજ્ઞા પ્રતીહારઃ પૃષ્ટઃ: કુતસ્ તવામ્રફલાનિ? ઇતિ; સ કથયતિ: દૌવારિકેણ દત્તમ્ ઇતિ; દૌવારિકઃ પૃષ્ટઃ; સ કથયતિ: માલાકારેણ દત્તમ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્ત અઆહૂયતાં માલાકારઃ ઇતિ; રાજપુરુષૈર્ આહૂતઃ; રાજા કથયતિ: માલાકાર કુતસ્ ત્વયા આમ્રફલં લબ્ધં? તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; રાજ્ઞા તસ્યૈવાજ્ઞા દત્તા: ગચ્છ, તાદૃશાન્ય્ આમ્રફલાન્ય્ આનય ઇતિ; અકોપ્યા નરાધિપાણામ્ આજ્ઞા; સ શઙ્કાપરિહતહૃદયઃ આમ્રાણિ સમન્વેષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ; તેન પૂર્વકામ્રફલાનુસારેણ સમ્બલમ્ આદાય ગચ્છતા પર્વતૈકદેશે સ આમ્રવૃક્ષો દૃષ્ટઃ; સ મર્કટાનાં ગમ્યો, ન મનુષ્યાણાં; તતઃ સ માલાકારસ્ તં વૃક્ષમ્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ નિરીક્ષતે સમ્ધિરોઢું; સ પ્રપાતાભિવૃદ્ધત્વાદ્ અગમ્યો મનુષ્યાણાં; તસ્ય્ તત્ર આમ્રફલાશયાદ્ બહવો દિવસા અતિક્રાન્તાઃ; પથ્યદનં પરિક્ષીણં; સ સંલક્ષયતિ: એવમ્ અહં પથ્યદનવિરહાત્ પ્રાણાઇર્ વિયોક્ષ્યે; યથા વા તથા વા અધિરુહામિ ઇતિ; સ પાષાણન્ અવલમ્બ્ય અવલમ્બ્ય અધિરોઢુમ્ આરબ્ધઃ; અપ્રાપ્યૈવ આમ્રફલાનિ ગર્તાયાં પતિતઃ; તસ્મિંશ્ ચ પર્વતે વાનરભૂતો બોધિસત્વો વાનરાણામ્ અધિપતિર્ બભૂવ; દૈવાદ્ અસૌ તસ્મિન્ પર્વતે યૂથમ્ અપહાય તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; યાવત્ તેનાસૌ માલાકારઃ કૃચ્છ્રસઙ્કટસંબાધપ્રાપ્તો દૃષ્ટઃ; કુશલા ભવન્તિ બોધિસત્વાઃ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ; સ તસ્ય હિતાધાનતત્પરતયા ન શક્યતે ક્રમમ્ અન્તરેણ ઉદ્ધર્તુમ્ ઇતિ પાષાણૈર્ અભ્યાસં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; યદાસ્ય પરિવિદિતઃ શક્નોમ્ય્ અહમ્ એનમ્ ઉદ્ધર્તુમ્ ઇતિ તદા સ તેન પ્રપાતાત્ ક્રમેણોદ્ધૃતઃ; પાષાણવ્યાયામાત્ તસ્ય ચ માલાકારસ્યોદ્ધરણાદ્ અતીવ પરિશ્રાન્તઃ; તસ્મિંશ્ ચ સમયે તિર્યઞ્ચો માનુષપ્રલાપિનઃ; તેનાસુ પૃષ્ટઃ; કિમર્થં ત્વમ્ એવંવિધં સઙ્કટમ્ આપન્નઃ? ઇતિ; તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: ગતો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 102 ) ઽપ્ય્ અયમ્ આમ્રફલૈર્ વિના અનર્થં પ્રાપ્નોતિ; દદામ્ય્ અહમ્ અસ્મૈ આમ્રફલાનિ ઇતિ; અનિક્ષિપ્તોત્સાહઃ સ મહાત્મા પરહિતાધાનતત્પરઃ પરિશ્રાન્તો ઽપિ તં વૃક્ષમ્ અધિરુહ્ય આમ્રફલાનિ પાતયિતુમ્ આરબ્ધઃ; તેન પુરુષેણ યાવદાપ્તમ્ આમ્રફલાનિ ભક્ષિતાનિ; ઉત્સંગં ચ પૂરિતં; તદાસૌ વાનરાધિપતિર્ અવતીર્ણઃ; સર્વસત્વવિશ્વાસિનો બોધિસત્વાઃ; સ તં પુરુષમ્ ઉવાચ: ભોઃ પુરુષ દિગવલોકનં તાવત્ કુરુ; પરિશ્રાન્તો ઽસ્મિ; મુહૂર્તં સ્વપામિ ઇતિ; સ કથયતિ: એવં કુરુષ્વ; સ મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; પુરુષઃ સંલક્ષયતિ: ક્ષીણપથ્યદનો ઽહં યદ્ય્ આમ્રફલં ભક્ષયન્ ગમિષ્યામિ રાજ્ઞઃ કિં મયા દેયં? ( અ 461બ્ ) તસ્માદ્ એતમ્ એવ વાનરં હત્વા શુણ્ડીવલ્લૂરકાણિ કૃત્વા માર્ગં ગચ્છામિ ઇતિ; તેનાસૌ નિર્ઘૃણહૃદયેન ત્યક્તપરલોકેન મહત્યા શિલયા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ; દેવતા ગાથાં ભાષતે:
ઉપકારલક્ષણં પ્રાહુર્ મિત્રં તથોપકારજ્ઞમ્ ।
એકત્યાસ્ તુ મનુષ્યાઃ કૃતમ્ ઉપકારં ન જાનન્તિ ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ મર્કટાધિપતિર્ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ માલાકરઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ લોર્દ્ ઓf અ દારુકોટક બિર્દ્ અન્દ્ અ લિઓન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અનિયતરાશ્યવસ્થિતો બોધિસત્વઃ અન્યતમસ્મિન્ન્ અગ્રામકે અરણ્યાયતને પર્વતગિરિગુહાપ્રવણે પુષ્પફલસમૃદ્ધે પક્ષિષૂપપન્નો દારુકોટકો બભૂવ; તસ્મિન્ન્ એવ ચ પર્વતૈકદેશે સિંહો મૃગરાજઃ યથેષ્ટપ્રચારવિહારતયા મૃગાન્ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય ભક્ષયતિ; તસ્યાપરેણ સમયેન માંસં ભક્ષયતઃ અસ્થિ દન્તાન્તરેણ પ્રવિષ્ટં; સ શૂલરુજોપરુદ્ધ્યમાનવિગ્રહો ( સ્બ્વ્ ઇઇ 103 ) વિગતત્રાસભયો ઽપિ કાહલીભૂતઃ; આહારમ્ આહર્તું ન શક્નોતો; દૈવાત્ સ દારુકોટકો વૃક્ષાન્તરસઞ્ચારાભ્યાસાદ્ યસ્મિન્ પ્રદેશે મૃગાધિપતિસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન અસૌ સિંહો દુઃખવેદનાભ્યાહતો દૃષ્ટઃ; ઉક્તશ્ ચ: માતુલ કિમ્ અસિ કાહલઃ? ઇતિ? સ કથયતિ: ભાગિનેય દુઃખવેદનાભ્યાહતો ઽસ્મિ; કીદૃશં તવ દુઃખં? તેન વિસ્તરેણ સમાખ્યાતં; સ કથયતિ: માતુલ અહં તવ ચિકિત્સાં કરોમિ; ત્વં હિ સર્વચતુષ્પદામ્ અધિપતિઃ; શક્તઃ સર્વોપકારં કર્તું; તત્ ત્વયા મમ કાલેન કાલં યોગોદ્વહનં કર્તવ્યં; સ કથયતિ: એવં ભવતુ; કરિષ્યામિ ઇતિ; સ દારુકોટકઃ સંલક્ષયતિ: તથાસ્ય ચિકિત્સાં કરોમિ યથા કૃતમ્ અપિ ન જાનીતે; સ્વસ્થસ્ તુ સંજાનીતે; સ તસ્યાચારવિહારસમન્વેષણયા હિતાધાનતત્પરસ્ તિષ્ઠતિ; યાવદ્ અસૌ મૃગાધિપતિઃ સુખવાયુસંસ્પર્શવિષ્કમ્ભિતાસ્યો મહત્યાં પૃથિવીશિલાયાં વામપાર્શ્વં શિરસ્ય્ આધાય મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; તતો ઽસૌ દારુકોટકસ્ તસ્ય મૃગાધિપતેસ્ સમીપમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; પશ્યતિ તથા તથા વિપ્રલમ્ભવિહારિણં; સ સંલક્ષયતિ: અયં સ કાલો ઽસ્ય ચિકિત્સાયાઃ; ઇતિ વિદિત્વા સુપરીક્ષિતં કૃત્વા દન્તાનતરવિલગ્નમ્ અસ્થિ પક્ષનિપાતક્રમેણ સહસા અપકૃષ્ય મુખવિવરાન્ નિષ્ક્રમ્ય તમ્ એવ નિરીક્ષમાણો વૃક્ષે ઽવસ્થિતઃ નિષણ્ણઃ; તતઃ સ મૃગાધિપતિર્ અસ્થિશલ્યાપહારસંજનિતસૌમનસ્યો નિદ્રાક્લમં પ્રતિવિનોદ્ય ઉત્થાય પ્રક્રાન્તઃ; અથાસૌ દારુકોટકઃ તં મૃગાધિપતિં વ્યપગતદુઃખદૌર્મનસ્યં વિદિત્વા પ્રમુદિતમનાસ્ તત્સમીપમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ: માતુલ ઇદં તદ્ અસ્થિ તવ દુઃખનિમિત્તભૂતમ્ ઇતિ; તતો ઽસૌ મૃગાધિપતિઃ પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ કથયતિ: ભાગિનેય અસ્યોપકારસ્ય મયા તવાવશ્યં પ્રત્યુપકારઃ કર્તવ્યઃ કાલેન કાલમ્ ઉપસંક્રમેથાઃ ઇતિ; શોભનમ્ એવ તથા ભવતુ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ દારુકોટકઃ પ્રક્રાન્તઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન સ ( અ 462અ ) મૃગાધિપતિર્ માંસં ભક્ષયતિ; સ ચ દારુકોટકઃ શ્યેનકસ્ય પક્ષિણઃ ક્રમાન્તરપરિભ્રષ્ટઃ, મૃતમ્ ઇવ આત્માનં મન્યમાનઃ ક્ષુધાપરિગતહૃદયઃ તસ્ય મૃગાધિપતેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ આર્તિનિવેદનં કૃત્વા કથયતિ: માતુલ ક્ષુધાભિભૂતો ઽહં; માંસસ્તોકં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 104 ) પ્રયચ્છ ઇતિ; સ ગાથાં ભાષતે:
પ્રાણાતિપાતિનો મે ઽદ્ય રૌદ્રસ્યાશુભકારિણઃ ।
દંષ્ટ્રાન્તરાલસક્તસ્ ત્વં જીવન્ ન બહુમન્યસે ॥ ઇતિ
સો ઽપિ ગાથાં ભાષતે:
નષ્ટં સમુદ્રપતિતં નષ્ટં સ્વપ્ને વિચિન્તિતમ્ ।
નષ્ટં કાપુરુષે સેવા અકૃતજ્ઞે ચ યત્ કૃતમ્ ॥ ઇતિ
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ દારુકોટકઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ સિંહો મૃગરાજઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf અ લોર્દ્ ઓf અ બેઅર્ અન્દ્ અ પોઓર્ મન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણાસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમો દરિદ્રપુરુષઃ પ્રતિવસતિ; સ કાષ્ઠાનિ વિક્રીય જીવિકાં કલ્પયતિ: સો ઽપરેણ સમયેન કાલ્યમ્ એવોત્થાય પરશુમ્ આભઙ્ગીમ્ આદાય કાષ્ઠાર્થી વનં ગતઃ; મહાંશ્ ચાકાલમેઘો જલમુચમારુતપૂર્વરૂપઃ સમાગતઃ; તતઃ સ પુરુષઃ યુક્તં વાયુક્તં વા ઇદમ્ ઇતિ સ્થાનાન્તરસમન્વેષણયા વૃક્ષાદ્ વૃક્ષાન્તરં ગચ્છતિ; તથાપ્ય્ અતિવૃષ્યત એવ; સ વૃક્ષાન્તરચારતયા અનુપૂર્વેણ પર્વતગુહાં પ્રવિષ્ટઃ; તસ્યાં ચ ગુહાયામ્ ઋક્ષસ્ તિષ્ઠતિ; સ તં દૃષ્ટ્વા સન્ત્રસ્તો નિષ્પલાયિતુમ્ આરબ્ધઃ; ઋક્ષઃ કથયતિ: વત્સ કિં ત્રસ્તો ઽસિ; નાસ્તિ તે મત્સકાશાદ્ ભયં; તિષ્ઠ ઇતિ; સ જાતશઙ્કો ઽપિ સાધ્વસાન્ ન શક્નોતિ ગન્તું; તતસ્ તેન ઋક્ષેણ બાહુભ્યામ્ ઉપગૃહ્ય ધારિતઃ; મૂલફલૈશ્ ચ સન્તર્પિતઃ; સપ્તાહદુર્દિનં ચ સંવૃત્તં; વર્ષત્ય્ એવ દેવઃ, ન તિષ્ઠતિ; સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્ અષ્ટમે દિવસે વ્યભ્રે દિને વિગતબલાહકે દેવે ઋક્ષેણ ચતુર્દિશં વ્યવલોક્ય પ્રભૂતાનિ મૂલફલાનિ દત્વા સ પુરુષઃ અભિહિતઃ: વત્સ અપેતં દુર્દિનં; વ્ય્ભ્રં દિનં; વિગતબલાહકો દેવઃ; યથાસુખં ગચ્છ ઇતિ; સ પુરુષઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: તાત ગચ્છામિ; અપિ તુ મયા તવ પ્રત્યુપકારઃ કર્તવ્યઃ ઇતિ; સ કથયતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 105 ) વત્સ એતદ્ એવ મે કૃતં, યથા માં ન કસ્યચિન્ નિવેદયસિ ઇતિ; સ કથયતિ: તાત એવં ભવતુ ઉતુ; સ તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રક્રાન્તઃ; સ ચ વારાણસીં પ્રવિશતિ; અન્યતમશ્ ચ મૃગલુબ્ધકો મૃગવધાય નિર્ગચ્છતિ; સ તેન દૃષ્ટઃ ઉક્તશ્ ચ: મિત્ર ત્વમ્ ઇયતા કાલેન ઇહાગતઃ; પુત્રદારં તે વિક્લવીભૂતમ્; અતીવ વિરૌતિ: ત્વં કિલાકાલસાપ્તાહિકમેઘેન શ્વાપદેન વા પ્રઘાતિતઃ ઇતિ; અનેકે મૃગપક્ષિનઃ સાપ્તાહિકાકાલમેઘેન પ્રઘાતિતાઃ; ત્વં પુનઃ કથં પરિભ્રષ્ટઃ? ઇતિ; તેન યથાવૃતં સર્વમ્ આરોચિતં; સ કથયતિ: વયસ્ય કામં યેન વા તેન વા જીવિકં કલ્પયામિ, ન ભૂયો વનં પ્રવિશામિ ઇતિ; સ તેન તથા તથા પ્રતિલોભિતો માંસપ્રત્યંશદ્વયેન યથા પ્રતિપન્નો માર્ગમ્ ઉપદર્શયન્ સંપ્રસ્થિતઃ; યાવદ્ અનુપૂર્વેણ ( અ 462બ્ ) ગુહામ્ અનુપ્રાપ્તઃ યત્રાસૌ મહાત્મા ઋક્ષસ્ તિષ્ઠતિ; તતો નૈર્ઘૃણ્યમ્ આસ્થાય અકૃતજ્ઞતાં ચ કથયતિ: એષા ગુહા યત્રાસૌ તિષ્ઠતિ ઇતિ; તતસ્ તેન લુબ્ધેન પરપ્રાણોપરોધિના ગુહાયામ્ અગ્નિર્ દત્તઃ; અથ સ મહાત્મા ઋક્ષો ધૂમવ્યાકુલીકૃતમના અશ્રુપર્યાકુલેષણો ગાથાં ભાષતે:
કસ્ય કિં વ્યપનીતં મે વસતા ગિરિગહ્વરે ।
ફલમૂલામ્બુભક્ષેણ સત્વેષુ હિતબુદ્ધિના ॥
ઇદાનીં કિં કરિષ્યામિ મૃત્યુકાલ ઉપસ્થિતે ।
કર્મ ત્વ્ અનુપ્રસર્તવ્યમ્ ઇષ્ટાનિષ્ટં શરીરિણામ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કાલગતઃ; તતસ્ તૈર્ વિશસ્યમાંસસ્ય ભાગાન્ કૃત્વા સ કૃતઘ્નપુરુષો ઽભિહિતઃ: ગૃહાણ માંસસ્ય પ્રત્યંશદ્વયમ્ ઇતિ; તેન હસ્તૌ પ્રસારિતૌ ગ્રહીષ્યામીતિ; પૃથિવ્યાં નિપતિતૌ; તતસ્ તેન મૃગલુબ્ધકેન તં તથા વિપ્રકૃતં દૃષ્ટ્વા હા કષ્ટં હા કષ્ટમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ્વકાન્ અપિ પ્રત્યંશાન્ પરિત્યજ્ય પ્રક્રાન્તમ્; એતદ્ અત્યદ્ભુતં શ્રુત્વા મહાજનકાયસ્ તસ્મિન્ પ્રદેશે સન્નિપતિતઃ; રાજા બ્રહ્મદત્તઃ કુતૂહલજાતસ્ તત્રૈવ ગતઃ; તસ્મિંશ્ ચ પર્વતૈકદેશે સંઘારમઃ; તતો રાજા બ્રહ્મદત્તસ્ તસ્ય ચર્મ ગૃહીત્વ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 106 ) એતમ્ અર્થં ભિક્ષુસંઘાય નિવેદયામીતિ તં સંઘારામં ગતઃ; ચર્મ પુષ્કરિણ્યાં સ્થાપયિત્વા વૃદ્ધાન્તે નિષણ્ણઃ સંઘસ્યૈતમ્ અર્થં વિસ્તરેણ રોચયતિ; તત્ર ચ સંઘસ્થવિર અર્હન્; સ ગાથયા રાજ્ઞઃ કથયતિ:
નૈષ ઋક્ષો મહારાજ બોધિસત્વ દ્યુતિંધરઃ ।
પૂજનીયસ્ ત્રિભિર્ લોકૈઃ ત્વયાપ્ય્ એષ નરોત્તમ ॥ ઇતિ
રાજા સંલક્ષયતિ: કર્તવ્યાસ્ય પૂજેતિ; ભિક્ષવઃ કથયન્તિ: દેવ ભદ્રકલ્પિકો ઽયં બોધિસત્વઃ; સંવિધાતવ્યાસ્ય પૂજા ઇતિ; તતો રાજા બ્રહ્મદત્તઃ સાન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજાનપદઃ સર્વગન્ધકાષ્ઠાન્ય્ આદાય તં પ્રદેશમ્ અભિગતઃ; સર્વં તન્ માંસમ્ અસ્થિ કલેબરં ચ એકધ્યે કારયિત્વા કથયતિ: ભવન્તઃ સર્વગન્ધકાષ્ઠૈશ્ ચિતાં ચિત્વા મહતા સત્કારેણ ધ્યાપયત ઇતિ; તસ્મિંશ્ ચ પ્રદેશે મહાન્ સ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; છત્રધ્વજપતાકાશ્ ચ રોપિતાઃ; મહશ્ ચ પ્રસ્થાપિતમ્ –એદ્. પ્રતિસ્થાપિતમ્–; યૈશ્ ચ તત્ર કારાઃ કૃતાઃ તે સર્વે મોક્ષપરાયણાઃ સંવૃત્તાઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ઋક્ષઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસાવ્ અકૃતજ્ઞઃ પુરુષઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
અનોથેર્ સ્તોર્ય્ ઓf અ બેઅર્ ઓf અ પોઓર્ મન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણાસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમો દરિદ્રપુરુષઃ પ્રતિવસતિ; સ કાષ્ઠાનિ વિક્રીય જીવિકાં કલ્પયતિ: સો ઽપરેણ સમયેન કાલ્યમ્ એવોત્થાય પરશુમ્ આભઙ્ગીમ્ આદાય કાષ્ઠાર્થી વનં ગતઃ; તત્પર્વતપ્રદેશે વિવિધતરુષણ્ડમણ્ડિતે નાનાપુષ્પફલસમૃદ્ધે અનિયતરાશ્યવસ્થિતો બોધિસત્વઃ ઋક્ષેષૂપપન્નઃ; યાવદ્ અસૌ કાષ્ઠહારકઃ કાષ્ઠાનિ પર્યેષમાણઃ અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે વ્યાઘ્રેણાભિદ્રુતઃ; મરણભયભીતો દૈવાત્ તં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 107 ) વૃક્ષમ્ અભિરૂઢો યસ્મિન્વૃક્ષે સ ઋક્ષો બોધિસત્વસ્ તિષ્ઠતિ; સ તં દૃષ્ટ્વા ભૂયઃ સન્ત્રસ્તઃ; તેન મહાત્મના સમાશ્વાસ્ય ઉત્સઙ્ગેન ધારિતઃ; સ ચ વ્યાઘ્ર આહારગૃદ્ધસ્ તં વૃક્ષતલં નૈવ મુઞ્ચતિ; કથયતિ ( અ 463અ ) ચ: ભો મહાત્મન્ન્ એતે મનુષ્યાઃ કૃષ્ણશિરસઃ અકૃતજ્ઞાઃ ભવન્તિ; પાતયૈનં; ભક્ષયિત્વા ગચ્છામિ ઇતિ; પ્રાયઃ શરણાગતવત્સલા અન્ય ઽપિ મનુષ્યાઃ; પ્રાગેવ બોધિસત્વાઃ; સ કથયતિ: મમાયં શરણાગતઃ; નાહમ્ એતં પાતયામિ ઇતિ; તથાપ્ય્ અસૌ વ્યાઘ્રઃ માંસશોણિતાભિલાષી તિષ્ઠત્ય્ એવ; ન તસ્માદ્ વિપ્રક્રામતિ; અથાસૌ ઋક્ષસ્ તં પુરુષમ્ આહ: શ્રાન્તો ઽહં; ત્વં તાવત્ તિષ્ઠ; અહં વિશ્રમામિ ઇતિ; સ તસ્યોત્સઙ્ગનિષણ્ણઃ શ્રમખેદિતપરિષ્રાન્તશ્ ચ મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; સ વ્યાહ્ગ્રઃ કથયતિ: ભોઃ પુરુષ કિયન્તં કાલં ત્વયાત્ર સ્થાતવ્યં? પાતયૈનં; ભક્ષયિત્વા ગમિષ્યામિ: ઇતિ; સ નિર્ઘૃણહૃદયઃ પાપકર્મા ત્યક્તપરલોકઃ સંલક્ષયતિ: શોભનમ્ એષ કથયતિ; કિયન્તં કાલં મયાત્ર સ્થાતવ્યં? પાતયામિ ઇતિ; સ તેન પાતિતઃ; તેન મહાત્મના પતતાભિહિતં હા નૈ વા તે હા કિં ચિત્ દુસ્ સે મિ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પતિતઃ; વ્યાઘ્રેણાનયેન વ્યસનમ્ આપાદિતઃ; સ તસ્ય સંધાય ભાષિતં શ્રુત્વા સંલક્ષયતિ: મમાયં કેનચિત્ સંવિભાગં કર્તુકામઃ, યેનૈવં કથયતિ ઇતિ; તસ્ય તૃષ્ણાન્ધસ્ય પ્રલાપો લગ્નઃ; ક્ષિપ્તચિત્તસ્ તેન તેનાન્વાહિણ્ડન્ન્ એવમ્ આહ: હા નૈ વા તે હા કિં ચિત્ દુસ્ સે મિ ઇતિ; સ જ્ઞાતિભિર્ ગૃહં નીતઃ; પ્રલપત્ય્ એવ ન સન્તિષ્ઠતે; તે વિદ્યામન્ત્રધારિણો ભૂતચિકિત્સકાન્ અન્યાંશ્ ચ શ્રમણબ્રાહ્મણાન્ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાન્ પૃચ્છતિ; તે બહુધા કથયન્તિ; ન કશ્ચિત્ ચિકિત્સાં કરોતિ; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં નાતિદૂરે આશ્રમપદે વિવિધતરુષણ્ડમણ્ડિતે પુષ્પફલસલિલસંપન્ને અનેકવિહગનિકૂજિતે ઋષિઃ પંચાભિજ્ઞઃ પ્રતિવસતિ; તસ્ય પુરુષસ્ય જ્ઞાતયસ્ તં પુરુષન્ આદાય તસ્ય ઋષેઃ સકાશં ગતાઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયન્તિ: મહર્ષે અયમ્ અસ્માકં જ્ઞાતિઃ; મુહુર્ મુહુર્ એવં પ્રલપતિ; કિમ્ અસ્ય કર્તવ્યમ્ ઇતિ; પાપકારી અયં સત્વઃ; અનેન દુરાત્મના કૃતોપકારી બોધિસત્વો વ્યાઘ્રસ્ય પુરસ્તાત્ પાતિતઃ; તેન મહાત્મના ચિન્તિતમ્ અસ્મૈ ધર્મં દેશયામિ ઇતિ; સો ઽનેન પાતિતઃ; તસ્ય પતતો ભ્રાન્તસ્ય દશાનાં શ્લોકાનામ્ એકૈકમ્ અક્ષરં પ્રતિભાતં હા નૈ વા તે હા કિં ચિત્ દુસ્ સે મિ ઇતિ; તસ્ય ઋષેઃ શિષ્યઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 108 ) કથયતિ: ઉપાધ્યાય કથયસ્વ તાવત્ કીદૃશસ્ તે શ્લોકાઃ ઇતિ; સ ઋષિર્ અનુપૂર્વેણ તાન્ શ્લોકાન્ કથયિતુમ્ આરબ્ધઃ:
હા કાષ્ટં બત લોકે ઽસ્મિન્ અધર્મઃ ખલુ દારુણઃ ।
અસત્ય્ એષુ મનુષ્યેષુ હિંસા મિત્રેષુ વિદ્યતે ॥ 1 ॥

નૈવાસને ન શયને નાપિ ચૈવ ચ ચઙ્ક્રમે ।
ન કસ્યાંચિદ્ અવસ્થાયાં મિત્રદ્રુક્ સુખમ્ એધતે ॥ 2 ॥
વાણી તે કરુણાર્ત્તેન તતા યા ચૈવ ભાષિતા ।
સા ત્વાં દહતિ દુર્બુદ્ધે ખાણ્ડવં જ્વલિતં યથા ॥ 3 ॥
તેન હિ ત્વં પરે લોકે ઽનુભવિષ્યસિ વેદનામ્ ॥
અસાતાં દુઃખસંસ્પર્શાં કર્મ કૃત્વા સુદારુણામ્ ॥ 4 ॥
હા હેતિ ક્રન્દમાનસ્ ત્વં રૌરવે ભૃશદારુણે ।
સંપ્રાપ્સ્યસિ મહદ્ દુઃખં નિહીનમ્ અધમાધમ ॥ 5 ॥
કિં તે ન પ્રકૃતં કર્મ રૌદ્રસ્યાશુભકર્મણઃ ।
અસત્યેષુ મનુષ્યેષુ હિંસા મિત્રેષુ વિદ્યતે ॥ 6 ॥
ચિત્તં પાપં વ્યવસ્યન્તિ ધર્મલોપો ( અ 463બ્ ) હિ ધારુણઃ ।
સ્મર ઋક્ષં ચ વ્યાઘ્રં ચ યત્ પાપં પ્રકૃતં ત્વયા ॥ 7 ॥
દુર્બુદ્ધે ત્વં ન જાનીષે યથા મિત્રેષુ વર્તિતુમ્ ।
હન્તારં લભતે હન્તા વૈરી વૈરાણિ પશ્યતિ ॥ 8 ॥
સેવિતસ્ ત્વં ચિરં કાલં પ્રાપ્તે વ્યાઘ્રમહાભયે ।
રક્ષિતશ્ ચ શયાનસ્ ત્વં ત્વયાસૌ કિં ન રક્ષિતઃ ॥ 9 ॥
મિત્રભેદં પરં ગર્હ્યં બ્રુવતે ધર્મવાદિનઃ ।
કાયસ્ય ભેદાદ્ દુર્બુદ્ધે નરકેષૂપપત્સ્યતે ॥ 10 ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો? યો ઽસૌ ઋક્ષઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ કૃતઘ્નઃ સત્વઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે કિન્ગ્ શિબિ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો શિબિઘોષાયાં રાજધાન્યાં શિબિર્ નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 109 ) ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સ ચ રાજા શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયઃ આત્મહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ સર્વપ્રદઃ સર્વપરિત્યાગિ નિસ્સઙ્ગપરિત્યાગી મહતિ ચ ત્યાગે વર્તતે; તસ્ય નાસ્તિ કિંચિદ્ અદત્તમ્ અપરિત્યક્તં યદુત શ્રમણબ્રાહ્મણેભ્યઃ કૃપણેભ્યો વણીપકેભ્યઃ અધ્વગેભ્યઃ યાચનકેભ્યઃ; યદ્ભૂયસા તુ ગ્લાનેભ્યઃ આચરિતં તસ્ય રાજ્ઞઃ; કાલ્યમ્ એવોત્થાય માતાપિતરાવ્ અભિવાદ્ય ગ્લાનાવલોક્યનં કૃત્વા અર્થાધિકરણે નિષીદતિ; યાવદ્ અન્યતરઃ પુરુષો ગ્લાનઃ; સ સર્વવૈદ્યપ્રત્યાખ્યાતો નિરપેક્ષો જીવિતે મરણાભિમુક્તઃ તેન તેનાન્વાહિણ્ડમાનઃ શિબિઘોષાં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તસ્મિંશ્ ચ સમયે રાજા સંપ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે સંપુષ્પિતફલિતેષુ પાદપેષુ હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકાકોકિલજીવઞ્જીવોન્નાદિતે વનષણ્ડે અન્તઃપુરપરિવૃતઃ ઉદ્યાનભૂમિં સંપ્રસ્થિતઃ; સ ચ વ્યાધિતસ્ તીવ્રરુજોપતાપસઙ્જનિતદૌર્મનસ્યો મુહુઃ શ્વાસોપરુધ્હ્યમાનતનુર્ અશ્રુપર્યાકુલેકણો દણ્ડપાણિઃ શનૈઃ શનૈ રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ; શિરઃપ્રણામં કૃત્વા કથયતિ: દેવ પરિત્રાયસ્વ મામ્ અસ્માદ્ વ્યાધેઃ; પ્રયચ્છ જીવિતમ્ ઇતિ; તતઃ શિબિરાજા કરુણદીનવિલમ્બિતૈર્ અક્ષરૈર્ ઉચ્યમાનસ્ તદાતુરવચનં શ્રુત્વા કારુણ્યાદ્ આકમ્પિતહૃદયઃ તત્ર એવ પ્રતિનિવૃત્તઃ અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે: આહૂયન્તાં મદ્વિષયનિવાસિનો વૈદ્યાઃ ઇતિ; તૈસ્ સર્વે વૈદ્યા આહૂતાઃ; રાજ્ઞ ઉપનીતાઃ; તતો રાજા તં પુરુષં શબ્દયિત્વા કથયતિ: ભવન્તઃ કુરુતાસ્ય ચિકિત્સામ્ ઇતિ; વૈદ્યા વિચાર્યૈકમતેન કથયન્તિ: દેવ યઃ પુરુષઃ જન્મનો ન કસ્યચિદ્ રુષિતપૂર્વઃ તસ્ય રુધિરેણ યવાગૂં સાધયિત્વા યદિ ભોજ્યતે, એવમ્ અયં સ્વસ્થીભવતિ; નાન્યથા ઇતિ; શ્રુત્વા રાજા સંલક્ષયતિ: કિં મમાનેન એવંવિધેન જીવિતેન, રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યેન વા? ઈદૃશેન યો ઽહં પરેષાં દુઃખાર્તાનાં ન શક્નોમિ શાન્તિં કર્તુમ્ ઇતિ; એવં વિચિન્ત્ય રાજા સ્વસન્તતિં પ્રત્યવેક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; તેન ધાત્રી પૃષ્ટા: અમ્બ અસ્ત્ય્ અહં કસ્યચિદ્ રુષિતપૂર્વઃ? સા કથયતિ: દેવ યદા ( અ 464અ ) ત્વં મમાંસગતસ્ તદા અહમ્ અપિ ન કસ્યચિદ્ રુષિતપૂર્વા; પ્રાગેવ ત્વમ્ ઇતિ; તતો માતુઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ: પુત્ર યદા ત્વં મમ કુક્ષિગતસ્ તદા અહમ્ અપિ ન કસ્યચિદ્ રુષિતપૂર્વા, પ્રાગેવ ત્વમ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ: ઇદાનીં સંપન્નં ભૈષજ્યમ્ ઇતિ; તેન વૈદ્યા ઉક્તાઃ: મમ પંચસુ ગાત્રેષુ શિરાં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 110 ) મુઞ્ચત ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ ન વયં પ્રાકૃતપુરુષસ્યાર્થાય દેવસ્ય કાયે શસ્ત્રં નિપાતયામઃ ઇતિ; કુશલા ભવન્તિ બોધિસત્વાસ્ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ; તેન સ્વયમ્ એવ પંચસુ ગાત્રેષુ શિરા મુક્તા; રુધિરસ્ય કર્પરઃ પૂર્ણઃ; તતઃ પેયા સાધયિત્વા દત્તા; અનુરક્તપૌરજાનપદઃ સ રાજા; અન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજાનપદા વિક્રોષ્ટુમ્ આરબ્ધાઃ; નાનાદેશાભ્યાગતશ્ ચ જનકયો વિવાચયિતુમ્ આરબ્ધઃ: કથં નામ એકસ્ય પ્રાકૃતસત્વસ્યાર્થાય ઇયન્તઃ સત્વાઃ પરિત્યજ્યન્તે? ઇતિ; તતો રાજ્ઞા સ જનકાયઃ સમાશ્વાસિતઃ; તદ્ અનેનોપાયેન ષણ્ માસાન્ પંચસુ ગાત્રેષુ શિરા મુક્તા; યવાગૂં ભોજિતઃ; રાજ્ઞઃ શિબેઃ તચ્છરીરં ચાલનીસદૃશં સંવૃત્તમ્; ઓજઃ પરિહાતુમ્ આરબ્ધઃ; શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવાઃ સંલક્ષયન્તિ: યદ્ય્ એવં ભદ્રકલ્પિકો બોધિસત્વઃ પરિહીયતે, ન શોભનં; તે તસ્ય પ્રત્યહમ્ ઓજ ઉપહરન્તિ, યેનાસૌ યાપયતિ; યદા તસ્ય પુરુષસ્ય વ્યાધિર્ ઉપશાન્તઃ, તદા શિબિના રાજ્ઞા પંચભિર્ ગ્રામવરૈઃ સંવિભક્તઃ, વારાણસ્યાં પ્રધાનસંમતો જાતઃ; તદા સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતઃ; શિબિના રાજ્ઞા પંચસુ ગાત્રેષુ શિરા મુક્તા; સ્વરુધિરેણ ગ્લાનસ્ય ઇયન્તં કાલમ્ ઉપસ્થાનં કૃતં; સ ચ સ્વસ્થીકૃતઃ ઇતિ; તતઃ કુતૂહલજાતઃ સત્વા આગમ્ય તં પુરુષં પૃચ્છન્તિ: ભોઃ પુરુષ સત્યં તવ કિલ શિબિના રાજ્ઞા ઇયન્તં કાલમ્ ઉપસ્થાનં કૃતમ્? ઇતિ; સ કથયતિ: કિં મમાનેન કૃતં? દુષ્ટશોણિતં પૃથિવ્યાં વા છોર્યેત અન્યસ્ય વા દીયેત, કિમ્ અત્ર આશ્ચર્યમ્ ઇતિ; વચો ઽવસાનસમનન્તરમ્ એવાસ્ય ગૃહે અગ્નિર્ નિપતિતઃ; યેનાસ્ય ગૃહં સર્વં ચ સ્વાપતેયં દગ્ધં.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો? યો ઽસૌ શિબી રાજા અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ કૃતઘ્નઃપુરુષઃ એષ એવાસૌ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf કલ્યાણકારિન્
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્યાં રાજધાન્યામ્ અન્યતમો રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સો ઽપરેણ સમયેન દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 111 ) કાલાન્તરેણ દેવી આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વ નાવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણઃ છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્ વિસ્તીર્ણલલાટઃ સંગતભ્રૂસ્ તુઙ્ગનાસો ( અ 464બ્ ) સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતઃ; જન્મનિ ચાસ્ય અનેકાનિ કલ્યાણસહસ્રાણિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે; કિં ભવતુ દારકસ્ય નામ? ઇતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવાસ્ય જન્મનિ અનેકાનિ કલ્યાણસહસ્રાણિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય કલ્યાણકારીતિ નામ ઇતિ; તસ્ય કલ્યાણકારીતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; કલ્યાણકારી દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અંશધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યાં; સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેન અન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્; ભૂયઃ સ રાજા દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ દેવી આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વ નાવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; તસ્યાપિ જન્મનિ અકલ્યાણસહસ્રાણિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ; તસ્ય અકલ્યાણકારીતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં; સો ઽપિ ઉન્નીતો મહાન્ સંવૃત્તઃ; કલ્યાણકારી કુમારો મૈત્ર્યાત્મકઃ કારુણિકઃ સર્વસત્વેષુ દયાવાન્ દાનરુચિર્ દાનાભિરતઃ; સ શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવણીપકયાચનકેભ્યો દાનં દદાતિ; સ પિત્રા ઉચ્યતે: પુત્ર મા ત્વં સતતં દાનમ્ અનુપ્રયચ્છ; કુતો ઽસ્માકમ્ એતાવદ્ ધનજાતં ભવિષ્યતિ યન્ન્વ્ અહમ્ અન્વહમ્ એવં દાસ્યામીતિ; ધર્મતા હ્ય્ એષા દાતુર્ દાનપતેર્ યદ્ બહુજનસ્ય પ્રિયો ભવતિ મનાપશ્ ચ; દિગ્વિદિક્ષુ ચાસ્ય ઉદારઃ કલ્યાણકીર્તિશબ્દશ્લોકો ઽભ્યુદ્ગચ્છતિ; તસ્યાન્યતરેણ ભૂમ્યન્તરેણ રાજ્ઞા ગુણમાહાત્મ્યં શ્રુત્વા દુહિતા દત્તા; રાજ્ઞા મહતા શ્રીસમુદાયેન પ્રતીષ્ટા; કલ્યાણકારી કથયતિ: ન તાવદ્ અહં ભાર્યોપાદાનં કરોમિ, યાવન્ ન ધનોપાર્જનં કૃતં; તદ્ અનુજ્ઞાતુમ્ આર્હસિ તાત, મહાસમુદ્રમ્ અવતરામિ ઇતિ; સ કથયતિ: એવં કુરુષ્વ ઇતિ; સ પણ્યમ્ આદાય મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ; સો ઽસ્ય ભ્રાતા અકલ્યાણકારી સંલક્ષયતિ: અયં બહુજનસ્ય પ્રિયો મનાપશ્ ચ; યદિ મહાસમુદ્રાત્ સમૃદ્ધયાનપાત્રો ઽભ્યાગચ્છતિ ભૂયસા બહુજનપ્રિયો ભવતિ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 112 ) મનાપશ્ ચ; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યત્ તિષ્ઠત એવ પિતુઃ રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યં કારયતિ; સર્વથા કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્? અહમ્ અપ્ય્ અનેન સાકમ્ અવતરામિ: અત્રૈવૈનં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિષ્યામિ; એવં મમાકામસ્યાપિ યૌવરાજ્યાભિષેકઃ; ઇતિ વિદિત્વા પિતુઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ: દેવ કલ્યાણકારી મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ; અહમ્ અપિ તેન સાર્ધં ગચ્છામિ ઇતિ;સ કથયતિ એવં કુરુષ્વેતિ; તતઃ કલ્યાણકારિણા સ્વે ઽધિષ્ઠાને ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં; શૃણ્વન્તુ ભવન્તો નગરનિવાસિનો વણિજઃ; કલ્યાણકારી કુમારો મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ; યો યુષ્માકમ્ ઉત્સહતે કલ્યાણકારિણા સાર્થવાહેન સાર્ધમ્ અશુલ્કેન અગુલ્મેન અતરપણ્યેન મહાસમુદ્રમ્ અવતર્તું ( અ 465અ ) મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનયતુ ઇતિ; અનેકૈર્ વણિક્છતૈર્ મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનીતં; તતઃ કલ્યાણકારી સાર્થવાહઃ અકલ્યાણકારિણા ભ્રાત્રા સાર્ધં કૃતકુતૂહલમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનઃ અનેકવણિક્શતપરિવારઃ શકટૈર્ ભારૈર્ મૂટૈઃ પિટકૈઃ ઉષ્ટ્રૈર્ ગોભિર્ ગર્દભૈઃ પ્રભૂતં મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યમ્ આદાય સંપ્રસ્થિતઃ; સો ઽનુપૂર્વેણ ગ્રામનિગમરાજરાષ્ટ્રધાનીષુ પટ્ટનાન્ય્ અવલોક્ય સમુદ્રતીરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ પંચભિઃ પુરાણશતૈર્ વહનં કૃત્વા પંચ પૌરુષેયાન્ ગૃહીત્વા આહારકં નિર્હારકં નાવિકં કૈવર્તં કર્ણધારં ચ ત્રિર્ ઘણ્ટાવઘોષણં કૃત્વા મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણઃ; સંપ્રસ્થિતે વહને ભ્રાતુર્ અકલ્યાણકારિણઃ કથયતિ: મહાસમુદ્રમધ્યગતાનાં યદિ તદ્ વહનં વિપદ્યેત, મમ ગલે લગેઃ; મા કાહલીભવિષ્યસિ ઇતિ; સ કથયતિ: શોભનમ્ એવં ભવતુ ઇતિ; યાવત્ તદ્ વહનમ્ અનુગુણેન વાયુના રત્નદ્વીપમ્ અનુપ્રાપ્તં; કર્ણધારઃ કથયતિ: શૃણ્વન્તુ ભવન્તો જમ્બૂદ્વીપકા વણિજઃ; યો ઽસૌ શ્રૂયતે રત્નદ્વીપો નામ વજ્રવૈડૂર્યેન્દ્રનીલમરકતાદીનાં રત્નાનામ્ આકરઃ ઇતિ તમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ સ્મ; યથેષ્ટં રત્નસઙ્ગ્રહં કુરુત ઇતિ; તતસ્ તૈઃ પ્રમુદિતમનોભિઃ ઉપપરીક્ષ્ય, તદ્ વહનં રત્નાનાં પૂરિતં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 113 ) તદ્યથા તિલતણ્ડુલકોલકુત્થાનાં; નિપુણા ભવન્તિ બોધિસત્વાઃ કુશલશ્ ચ; કલ્યાણકારિણા કુમારેણ મહાર્હાણિ રત્નાનિ કટ્યામ્ ઉપનિબદ્ધાનિ; યાવત્ તદ્ વહનં વિપરિવૃત્તં; તીરસ્ય નાતિદૂરે મકરેણ મત્સ્યજાતેન અનયેન વ્યસનમ્ આપાદિતં; તતઃ અકલ્યાણકારી કલ્યાણકારિણો ગલે લગ્નઃ; સ તેન મહતા યત્નેન ઉત્તારિતઃ; સ તાવત્ કૃતપરિષ્રમો મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; તસ્ય પરિવર્તમાનસ્ય અકલ્યાણકારિણા કટ્યુપનિબદ્ધાનિ રત્નાનિ દૃષ્ટાનિ; સ સંલક્ષયતિ: અયં નામ રત્નાનિ ગૃહીત્વા ગમિષ્યતિ; અહં રિક્તપાણિર્ ગમિષ્યામિ;

ઇતિ વિદિત્વા તેન તસ્ય ગાઢમિદ્ધાવષ્ટબ્ધસ્ય તાનિ રત્નાન્ય્ અપહૃતાનિ; કણ્ટકૈશ્ ચ અક્ષિણી ઉત્પાટિતે; સ તમ્ અન્ધં સમુદ્રતીરે છોરયિત્વા પ્રક્રાન્તઃ; દૈવાત્ ગોપાલકા ગાશ્ ચારયન્તસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ; તૈર્ અસૌ દૃષ્ટઃ પૃષ્ટશ્ ચ: ભોઃ પુરુષ કસ્ ત્વમ્ ઈદૃશઃ ઇતિ; તેન યથાવૃતં સમાખ્યાતં; શ્રુત્વા તેષાં કારુણ્યમ્ ઉત્પન્નં; તૈર્ અસૌ પાલબન્ધોર્ ગૃહે નીતઃ; સ તેન વિણામ્ આશ્રાવયિતુમ્ આરબ્ધઃ; તસ્ય પાલબન્ધોર્ ભાર્યા યૌવનમદાક્ષેપાત્ વીણાસ્વનં શ્રુત્વા તં પ્રાર્થયિતું પ્રવૃત્તા; સ કૃતઘ્નચેષ્ટિતમ્ અનુસ્મૃત્ય કર્ણૌ પિધાયાવસ્થિતો નાધિવાસયતિ; કામાધ્યવસિતાનાં નાસ્તિ કિંચિદ્ અકરણીયમ્ ઇતિ તયા સ્વામિ વિગ્રાહિતઃ: મામ્ અયમ્ અન્ધઃ પુરુષઃ પ્રાર્થયતિ ઇતિ; ( અ 465બ્ ) ઈદૃશાનાં ત્વં સંગ્રહં કરોષિ ઇતિ; પ્રતિક્રુષ્ટમ્ એતદ્ વૈરાણાં યદુત સ્ત્રીવૈરં; સ સંલક્ષયતિ: કૃતનિગ્રહો ઽયં; નાસ્તિ કિંચિદ્ અસ્ય કરણીયમ્ ઋતે નિર્વાસનાદ્ ઇતિ; સ તેન ગૃહાન્ નિર્વાસિતઃ રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ વીણયા જીવિકાં કલ્પયતિ; તસ્ય પિતા કાલગતઃ; ભ્રાતા અસ્ય અકલ્યાણકારી રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ; સો ઽપ્ય્ અનુપૂર્વેણ સીમાન્તરસ્ય રાજ્ઞો નગરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ યેનાસ્ય પૂર્વં દુહિતા દત્તા; સા ચ મહતી સંવૃત્તા; તસ્યા નાનાદેશનિવાસિનો રાજપુત્રાઃ પુરોહિતપુત્રાશ્ ચ વરકા આગચ્છન્તિ; સાપિ તાતેનોચ્યતે: પુત્રિ યસ્ય ત્વં દત્તા સ કલ્યાણકારી કુમારો મહાસમુદ્રં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 114 ) ગતઃ; તત્રૈવ ચ અનયેન વ્યસનમ્ આપન્નઃ; તવ ચેદાનીં યાચકા આગચ્છન્તિ; યસ્યૈવ ત્વાં ન દાસ્યામિ સ વિસુખો ભવિષ્યતિ; કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્? ઇતિ; સા કથયતિ: તાત યદ્ય્ એવં નગરશોભાં કારય; અહં સ્વયંવરાય અવતરામિ ઇતિ; રાજા કથયતિ: પુત્રિ એવં કુરુષ્વ ઇતિ; તતો નાનાદેશેષુ નાનાધિષ્ઠાનેષુ સ્વયંવરણં શ્રાવિતં; તચ્ ચ નગરમ્ અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતં ચન્દનવારિપરિષિક્તં સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધમ્ ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકમ્ આમુક્તપટ્ટદામકલાપં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં રમણીયં દેવાનામ્ ઇવ નન્દનવનોદ્યાનં; ઘણ્ટાવઘોષણં ચ કારિતં: શૃણ્વન્તુ ભવતો નગરનિવાસિનઃ પૌરા, નાનાદેશાભ્યાગતશ્ ચ જનકાયઃ; શ્વો રાજકુમારી સ્વયંવરાય અવતરિષ્યતિ; તદ્ યુષ્માભિર્ યથાવિભવેન સન્નિપતિતવ્યમ્ ઇતિ; તતઃ પ્રભાતાયાં રજન્યાં સા રાજકુમારી નાનાલંકારવિભૂષિતા અનેકકુમારીપરિવૃત્તા વનદેવતેવ કુસુમિતવનમધ્યે અતીવ વિભ્રાજમાના મહતા શ્રીસમુદાયેન મધ્યે નગરસ્ય અનેકેષુ પ્રાણિશતસહસ્રેષુ સન્નિપતિતેષુ સ્વયંવરાય અવતીર્ણા; સ કલ્યાણકારી અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે વીણામ્ આશ્રાવયંસ્ તિષ્ઠતિ; કર્માણ્ય્ એવ સત્વાનાં પરસ્પરં સંયોજકાનિ; બલવદ્ અપિ હેતુબલં પ્રત્યબલમ્ અપેક્ષત ઇતિ; તતઃ સા રાજકુમારી વીણાસ્વનાવર્જિતહૃદયા વીણાવાદકે કલ્યાણકારિણ્ય્ આક્ષિપ્તા; તયા તસ્ય સ્રગ્દામ ક્ષિપ્તમ્: એષ મમ સ્વામી ઇતિ; જનકાયો દુર્મનાઃ સંવૃત્તઃ; કેચિદ્ વેગમ્ અસહમાનાઃ અવધ્યાતુમ્ આરબ્ધાઃ: કથં નામ નાનાદેશાભ્યાગતાન્ રાજામાત્યપુરોહિતપુત્રાન્ અન્યાંશ્ ચ નગરનિવાસિનઃ પ્રધાનપુરુષાન્ પ્રત્યાખ્યાય રાજકુમાર્યા એવંરૂપયૌવનકલાસંપદ્યુક્તયા અન્ધલકઃ સ્વામી વૃતઃ ઇતિ; પૌરુષેયૈર્ દૌર્મનસ્યવિમુખૈ રાજ્ઞો નિવેદિતં; દેવ કુમાર્યા સ્વયંવરાવતીર્ણયા સ્વામી વૃતઃ ઇતિ; રાજા કથયતિ: કીદૃશઃ? દેવ અન્ધલકઃ; સો ઽપિ શ્રુત્વા દુર્મનાઃ સંવૃત્તઃ; તતસ્ તેન સા આહૂયોક્તા; પુત્રિ સંવિદ્યન્તે રાજાનો ધનિનઃ શ્રેષ્ઠિનઃ સાર્થવાહાઃ અમાત્યપુત્રાઃ પુરોહિતપુત્રાશ્ ( અ 466અ ) ચ રૂપયૌવનવિભવસંપન્નાઃ; કસ્માત્ ત્વયા એવંવિધઃ સ્વામી વૃતઃ? ઇતિ; સા કથયતિ: તાત સ એવ મે રોચતે ઇતિ; રાજા કથયતિ: યદ્ય્ એવં કિમર્થં તિષ્ઠસિ ઇતિ; સા તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા કથયતિ: ત્વં મયા સ્વામી ( સ્બ્વ્ ઇઇ 115 ) વૃતઃ ઇતિ; ન તે શોભનં કૃતં; કિં ત્વં ચિન્તયસિ? એષો ઽન્ધલકઃ; અહં પરપુરુષૈઃ સાર્ધં પરિચારયિષ્યામિ ઇત્: સા કથયતિ: નાહમ્ એવંવિધસ્ય કર્મણઃ કારિણી ઇતિ; સ કથયતિ: કથં જ્ઞાયતે? સા સત્યોપયાચનં કર્તુમ્ આરબ્ધા: યેન સત્યેન સત્યવચનેન તસ્ય કલ્યાણકારિણો રાજકુમારસ્ય તવ ચાન્તિકે રાગઃ સમુત્પન્નઃ, નાન્યસ્ય કસ્યચિત્, અનેન સત્યેન સત્યવચનેન તવૈકમ્ અક્ષિ યથાપૌરાણં સ્યાદ્ ઇતિ; સત્યાધિષ્ઠાનસમનન્તરમ્ એવ તસ્યૈકં ચક્ષુઃ યથાપૌરાણં સંવૃત્તં: સ કથયતિ: સ એવાહં કલ્યાણકારી; અકલ્યાણકારિણા ભ્રાત્રા એતાં દશાં નીતઃ; સા કથયતિ: કથં જ્ઞાયતે ત્વમ્ એવાસૌ કલ્યાણકારી ઇતિ; સો ઽપિ સત્યોપયાચનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: યેન સત્યેન સત્યવચનેન તસ્ય મમાક્ષિણી સમુત્પાટયતો ઽન્તિકે ઈષદ્ અપિ ન પ્રદુષ્ટં ચિત્તં મે, અનેન સત્યેન સત્યવચનેન મમ દ્વિતીયમ્ અક્ષિ યથાપૌરાણં ભવેદ્ ઇતિ; તસ્ય સહ સત્યયાચનયા દ્વિતીયમ્ અક્ષિ યથાપૌરાણં સંવૃત્તં; તતઃ સા રાજકુમારી કલ્યાણકારિણમ્ અવિકલેન્દ્રિયમ્ આદાય રાજ્ઞઃ સકાશં ગતા કથયતિ: તાત એષ એવાસૌ કલ્યાણકારી ઇતિ; રાજા ન શ્રદ્ધત્તે; તેન યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; રાજા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ; તતસ્ તેનાસૌ દુહિતા મહતા શ્રીસમુદાયેન પરિણીતા; સ ચ કલ્યાણકારી મહતા બલસમુદાયેન તન્નગરં ગત્વા અકલ્યાણકારિણં ચ્યાવયિત્વા પિતૃકે
રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ.
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ કલ્યાણકારી અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યો ઽસૌ અકલ્ય્ણકારી એષ એવ સ દેવદત્તઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપ્ય્ એષ યથા અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.
થે સ્તોર્ય્ ઓf વિશાખ
(ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf દેવદત્ત)

ભૂતપૂર્વમ્ અન્યતમસ્યાં રાજધાન્યામ્ અન્યતમો રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સ દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ક્રમશશ્ ચત્વારઃ પુત્રા જાતાઃ, શાખઃ પ્રશાખઃ અનુશાખઃ વિશાખશ્ ચ; તે ઉન્નીતા વર્ધિતા મહાન્તઃ સંવૃત્તાઃ; ભૂમ્યન્તરાણાં ચ રાજ્ઞાં દુહિતૃભિઃ પરિણીતાઃ; તે રાજ્ઞો વિકર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; તતો રાજ્ઞા નિર્વાસિતાઃ સ્વકસ્વકા ( સ્બ્વ્ ઇઇ 116 ) પત્નીર્ આદાય નિર્ગતાઃ; યાવત્ કાન્તારમાર્ગં પ્રતિપન્નાઃ; તેષાં પથ્યદનં પરિક્ષીણં; તૈઃ પરસ્પરંક્રિયાકારઃ કૃતઃ: એકૈકાં સ્ત્રિયં જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય તન્માંસેન કાન્તારમાર્ગાન્ નિસ્તરેમ ઇતિ; વિશાખઃ ( અ 466બ્ ) સંલક્ષયતિ: કામં સ્વપ્રાણવિનાશો, ન તુ પરપ્રાણોપરોધઃ; કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલં ભાર્યામ્ આદાય નિષ્પલાયેય ઇતિ; સ ભાર્યામ્ આદાય નિષ્પલાયિતઃ; સાસ્ય ભાર્યા અન્નપાનવિયોગાન્ માર્ગશ્રમખેદાચ્ ચ કાહલીભૂતા કથયતિ: આર્યપુત્ર પ્રાણૈર્ વિયોક્ષ્યે ઇતિ; વિશાખઃ સંલક્ષયતિ: મયા રાક્ષસમધ્યાત્ પરિત્રાતા; ઇદાનીં યદિ મરિષ્યતિ, ન શોભનમ્ ઇતિ; તેન ઊરુમાંસં છિત્વા તસ્યા ભક્ષણાય દત્તં; બાહુભ્યાં ચ શિરે મુક્ત્વા રુધિરં પાયિતા; સો ઽનુપૂર્વેણ તામ્ આદાય અન્યતમં પર્વતમ્ ઉપસૃપ્તઃ; તત્ર ચ મૂલફલૈર્ યાપયતિ; તસ્ય ચ પર્વતસ્ય સન્નિકૃષ્ટે નદી વહતિ; તસ્યાં પુરુષઃ શત્રુણા હસ્તપાદવિકલઃ કૃત્વા પ્રવાહિતઃ; સ સ્રોતસાપહ્રિયમાણઃ આર્તસ્વરં ક્રન્દતિ; વિશાખશ્ ચાન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે મૂલાન્ય્ ઉત્પાટયતિ; તેનાસૌ પુરુષવિરાવઃ શ્રુતઃ; સ કરુણામ્રેડિતચિત્તસન્તતિઃ પર્વતમ્ અભિરુહ્ય સમન્તાદ્ વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધઃ; યાવત્ પશ્યતિ તં પુરુષમ્ ઉહ્યમાનં; સ લઘુ લઘ્વ્ એવ પર્વતાદ્ અવતીર્ય નદીમ્ અભ્યવગાહ્ય તં પુરુષં પૃષ્ઠમ્ અભિરોહ્ય નદીમ્ ઉત્તીર્ય તીરે સ્થાપયિત્વા તં દુઃખસન્તાપિતહૃદયઃ કથયતિ: વત્સ કિમ્ ઇદમ્ ઇતિ; તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; તતસ્ તેનાસૌ સમાશ્વાસિતઃ; મૂલફલૈશ્ ચ સન્તર્પ્ય પત્ન્યાઃ સમર્પિતઃ; તયા તસ્યોપસ્થાનં કૃતં; સા તસ્યોપસ્થાનં કુર્વતી પ્રણયસૌમુખ્યા મુહુર્ મુહુર્ ઉપસંક્રમ્ય વિવિધાભિઃ કથાભિર્ ઉપતિષ્ઠતિ; ધર્મતા હ્ય્ એષા પ્રકૃત્યા મન્દરાગિણો ભવન્તિ બોધિસત્વાઃ; વિશાખસ્ તયા સાર્ધં કદાચિત્ પરિચારયતિ કદાચિન્ ન પરિચારયતિ; બોધિસત્વાનુભાવેન ચ તાનિ કન્દમૂલફલાનિ અતીવ વીર્યવન્તિ; તાન્ય્ અસૌ પરિભુંજાના ક્લેશપ્રાબલ્યાત્ તં હસ્તપાદવિકલં પ્રાર્થયિતુમ્ આરબ્ધા; સ ન સંપ્રતિપદ્યતે; કથયતિ ચ: અહં તાવદ્ ઇદાનીં ગતપ્રત્યાગતપ્રાણઃ કથંચિજ્ જીવિતઃ; યદિ પુનર્ ઈદૃશં કરોમિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અયં તવ ભર્તા માં સર્વેણ સર્વં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયતિ ઇતિ; સ ભૂયો ભૂયસ્ તયા પ્રાર્થ્યતે; દુર્જયાઃ ક્લેશાઃ; સા તયા સાર્ધં વિપ્રતિપન્નઃ; સા તેન સાર્ધમ્ આનન્દસૌમનસ્યાદ્ એવ અતીવ સંરક્તા પ્રેષ્યમાણાપિ તત્સકાશાન્ ન ગચ્છતિ; સ સંલક્ષયતિ: યથૈવેયમ્ ( સ્બ્વ્ ઇઇ 117 ) અધ્યવસિતા, પ્રતિક્રુષ્ટમ્ એતદ્ વૈરાણાં યદુત સ્ત્રીવૈરમ્: ઇદાનીમ્ અહં નષ્ટઃ; તેન તયા સાર્ધં સંજલ્પઃ કૃતઃ; અયં તવ સ્વામી યદિ જાનીતે આવયોઃ સંપ્રયોગં નિયતં તવ અનર્થં કરોતિ, માં ચ જીવિતાદ્ વ્યપરોપયતિ ઇતિ; સા સંલક્ષયતિ: શોભનમ્ અયં કથયતિ; ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; અસિતપણ્ડિતો માતૃગ્રામઃ; સા શિરો વસ્ત્રેણ વેષ્ટયિત્વા પર્વતશિલાયાં નિષદ્યાવસ્થિતા; યાવન્ મૂલફલાન્ય્ આદાય વિશાખ આગતઃ; પશ્યતિ તાં તથા વિપ્રકૃતાં; તતઃ પૃચ્છતિ: ભદ્રે કિમ્ એતદ્ ઇતિ; સા કથયતિ: આર્યપુત્ર શિરોરુજા મે ઽતીવ બાધતે ઇતિ; વિશાખઃ કથયતિ: કિમત્ર કર્તવ્યમ્ ઇતિ; તયા પાષાણભેદકઃ પર્વતપ્રાગ્ભારે દૃષ્ટઃ ઇતિ સા ( અ 467અ ) કથયતિ: આર્યપુત્ર પૂર્વમ્ અપ્ય્ એષા શિરોરુજા આસિદ્ વૈદ્યેન પાષાણભેદકો વ્યપદિષ્ટઃ; તેન સ્વસ્થીકૃતા ઇતિ; વિશાખઃ કથયતિ: પાશાણભેદકં સમન્વેષામિ ઇતિ; સા કથયતિ: આર્યપુત્ર એષ પર્વતપ્રાગ્ભારે દૃશ્યતે; અહં ત્વાં રજ્વા ધારયામિ; ત્વમ્ ઉત્પાટય ઇતિ; ઋજુકો ઽસૌ મહાત્મા તસ્યાઃ શાઠ્યં ન વેત્તિ; સ પ્રતિપન્નઃ: એવં ભવતુ ધારય ઉત્પાટયામિ ઇતિ; સ તયા રજ્વા ઓસારિતઃ; તેન ચૈકેન પાણિના રજ્જુર્ મુક્તા; તયા ચ મુક્તા; નદ્યાં પતિતઃ; દીર્ઘાયુઃ સ સત્વઃ; રાજ્યસુખં ચ પ્રત્યનુભવિતવ્યં; ન મૃતઃ; સ્રોતસા ઉહ્યમાનઃ અન્યતમાં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તત્ર ચ રાજા અપુત્રઃ કાલગતઃ; અમાત્યાઃ સપૌરજાનપદાઃ સર્વે સન્નિપત્ય વિચારયન્તિ: ભવન્તો રાજા કાલગતઃ; કમ્ ઇદાનીં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયામઃ ઇતિ; તૈર્ લક્ષણજ્ઞાઃ પુરુષાઃ પ્રયુક્તાઃ: ભવન્તઃ સમન્વેષત; યઃ પુણ્યમહેશાખ્યઃ સત્વઃ તં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયામઃ ઇતિ; તે સમ્નતતઃ સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધાઃ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥

વિશાખઃ પ્રત્યુપસ્થિતવિપાકત્વાદ્ રાજ્યસંવર્તનીયસ્ય કર્મણઃ નદીમ્ ઉત્તીર્ય એકસ્મિન્ પ્રદેશે નિષણ્ણઃ; બોધિસત્વાનુભાવેન સ પ્રદેશો ઽલઙ્કૃતઃ ઇવાવસ્થિતઃ; યાવલ્ લક્ષણપરીક્ષકાઃ પુરુષાઃ તં ( સ્બ્વ્ ઇઇ 118 ) પ્રદેશમ્ આગતાઃ પશ્યન્તિ તં મહાત્માનં રાજ્યલક્ષણસંપન્નં; તે પ્રમુદિતમનસઃ અમાત્યાનાં સકાશં ગતાઃ કથયન્તિ: સમન્વેષિતઃ અસ્માભિઃ પુણ્યમહેશાખ્યઃ સત્વો યો રાજ્યમ્ અર્હતિ ઇતિ; તતસ્ તૈર્ અમાત્યૈર્ માર્ગશોભાં નગરશોભાં ચ કૃત્વા મહતા શ્રીસમુદાયેન નગરં પ્રવેશ્ય દિવસતિથિમુહૂર્તનક્ષત્રાનુપૂર્વ્યા રાજ્યે ઽભિષિક્તઃ; તસ્ય દેવી નાસ્તીતિ અમાત્યાઃ પુરોહિતાઃ ભૂમ્યન્તરરાજાનઃ અન્યે ચ ધનિનઃ શ્રેષ્ઠિનઃ સાર્થવાહાઃ સ્વકસ્વકા દુહિતૄન્ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતાઃ આદાય તન્નગરમ્ આગતાઃ રાજા પરિણેષ્યતીતિ; સ રાજા સ્ત્રિયા વિપ્રલબ્ધો ન પ્રતિપદ્યતે; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવ અન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજાનપદાઃ ધનિનો રાજાનો ભવન્તિ; અન્તઃપુરમ્ ઉપસ્થાપ્યતાં; નાનાદેશનિવાસિનઃ પ્રધાનપુરુષાઃ ભૂમ્યન્તરાશ્ ચ રાજાનઃ ઇતસ્ત્યાશ્ ચ પ્રધાનપુરુષાઃ કન્યાઃ સજ્જીકૃત્ય વ્યવસ્થિતાઃ; અભિમુખીભવતુ ઇતિ; તથાપ્ય્ અસૌ ન પ્રતિપદ્યતે; સ ભૂયસા ચ સ્ત્રિયો જુગુપ્સતે; પુણ્યાનુભાવાત્ સત્વાનામ્ ઉપભોગા વીર્યવન્તો ભવન્તિ સંપદ્યન્તે ચ; યદા બોધિસત્વસ્ તસ્માત્ પર્વતાત્ કૃતઘ્નસ્ત્રિયા મુક્તસ્ તદા તસ્મિન્ પર્વતે મૂલફલાનિ તનૂભૂતાનિ; નિર્વીર્યાણિ ચ સંવૃત્તાનિ; તતઃ સા સ્ત્રી દુર્ભિક્ષાકાલમૃત્યુભયભીતા તં હસ્તપાદવિકલં પુરુષં સ્કન્ધે આરોપ્ય ગ્રામાન્તં સમવસૃતા; રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ ભિક્ષામ્ અટતિ; પૃષ્ટા ચ કથયતિ અહં પતિવ્રતેતિ; અસ્તિ ચૈષ લોકધર્મો યા સ્ત્રી પતિવ્રતા સા લોકે પૂજ્યતે; સા યત્ર પ્રવિશતિ તત્ર ભિક્ષાં લભતે; યાવદ્ અસાવ્ અનુપૂર્વેણ તાં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તા; શ્રુત્વા લોકઃ ( અ 467બ્ ) પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ; કેચિત્ કુતૂહલજાતાઃ તાં દ્રષ્ટું બહિર્ નિર્ગતાઃ; નગરનિવાસિના જનકાયેનાવતારો લબ્ધઃ; તે ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ: ભવન્તઃ અયં રાજા સર્વાઃ સ્ત્રિયો જુગુપ્સતે; ન પશ્યતીમાં સતીં પતિવ્રતાં હસ્તપાદવિકલં પુરુષં સ્કન્ધેનાદાય પરિભ્રમતીમ્ ઇતિ; સ વૃત્તાન્તઃ પુરોહિતેન રાજ્ઞો નિવેદિતઃ; રાજ્ઞા ચ સંલક્ષિતં; સ કથયતિ: આહૂયતાં સા સ્ત્રી પશ્યામિ ઇતિ; સા આહૂતા, રાજ્ઞા દૃષ્ટા; વિપુષ્પિતં ગાથા ચોક્તા:
ભક્ષયિત્વોરુમાંસાનિ પીત્વા ચ મમ શોણિતમ્ ।
સ્કન્ધેન વહસે રુણ્ડમ્ ઇદાનીં ત્વં પતિવ્રતા ॥
પાતયિત્વા પ્રપાતે માં શિલોદ્ભેદસ્ય કારણાત્ । ( સ્બ્વ્ ઇઇ 119 )
સ્કન્ધેન વહસે રુણ્ડમ્ ઇદાનીં ત્વં પતિવ્રતા ॥ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ રાજકુમારઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યાસવ્ ભાર્યા એષ એવ સ દેવદત્તસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન; તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી; પુનર્ અપ્ય્ યથૈષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં.