સઙ્ઘભેદવસ્તુ · ભાગ 120

પિણ્ડોદ્દાનમ્
સંમતો દેવપાલશ્ ચ નિર્યૂહો જીર્ણો ભદ્રકઃ ।
પર્ષત્ કૌણ્ડિન્ય ઋદ્ધિશ્ ચ કૌશિકો ભુક્પુહ ... ।
સાવીચિશ્ ચ કતરો ભવતિ પશ્ચિમઃ ॥
ઉદ્દાનમ્
મહાસંમતઃ સિંહહનુઃ સુપ્રબુદ્ધસ્ તથૈવચ । ( સ્બ્વ્ ઇ 2 )
તુષિતાસ્ ચ દોહદો જાતિઃ છન્દો ઽસિતો ઽપ્ય્ અથ પાત્રી ॥
કૃમિવર્માથ બદ્ધાલી સહદેવસ્ તથૈવ ચ ।
છદનં વૈશાલકાનિર્દેશનં પ્રસાદનમ્ અથ ॥
યશોધરા હંસશ્ ચાપ્ય્ અથ કલ્યાણી ગોપિકા ।
નિર્દેશનં જમ્બૂ ચ મૃગજા સપ્તમઃ કુલો ભાર્ગવઃ ।
રાજગૃહં તપસશ્ ચ આરાડો દુષ્કરં નન્દા । ( સ્બ્વ્ ઇ 3 )
કાલકઃ સ્વસ્તિકસ્ તથા મારસ્ય નાશનં કૃત્વા ।
ચતુષ્પર્ષચ્ ચ પશ્ચિમમ્ ॥
લિનેઅગે ઓf કિન્ગ્સ્
અર્ચિષ્મન્તઃ પોતલકે એકશતમ્
અરિન્દમઃ અયોધ્યાયાં ચતુષ્પંચાશદ્
અજિતંજયો વારાણસ્યાં ત્રિષષ્ટિઃ
દુષ્પ્રસહો કિમ્પિલાયાં ચતુરશીતિઃ
બ્રહ્મદત્તઃ હસ્તિનાપુરે દ્વાત્રિંશદ્
હસ્તિદત્તઃ તક્ષશીલાયાં પંચસહસ્રાણિ
કાલીશો ઉરસાયાં દ્વાત્રિંશન્
નગ્નજિદ્ અજિતંજયે દ્વાત્રિંશજ્
જયદત્તો કન્યાકુબ્જાયાં દ્વાદશ
જયસેન ચંપાયામ્ અષ્ટાદશ
નાગદેવ તાલિપ્યે પંચવિંશતિઃ
નરદેવઃ તામલિપ્ત્યાં દ્વાદશ
સાગરદેવઃ દન્તપુર્યામ્ અષ્ટાદશ
સુમતિઃ રાજગૃહે પંચવિંશતિઃ
તમોનુદ્ વારાણસ્યામ્ એકશતં
મહેન્દ્રસેનઃ કુશાવત્યાં ચતુરશીતિઃ
સમુદ્રસેનઃ પોતલકે સહસ્રં
તપંચરઃ કુસાવત્યાં ચતુરશીતિઃ
મહીમુખો વારાણાસ્યાં શતસહસ્રં
મહીપતિર્ અયોધ્યાયાં શતસહસ્રં
મહીધરો મિથિલાયાં ચતુરશીતિઃ
મહાદેવો ( અ 350બ્ ) પુનર્ અપિ મિથિલાયાં ચતુરશીતિઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 4 )
મહાદેવો નિમિઃ ... પેયાલમ્ ... દૃઢરથઃ સાંકાશ્યે સપ્તસપ્તતિઃ
અમ્બરીશો નાગસંપાલો વારાણસ્યામ્ એકશતં
કૃકિઃ સુજાતઃ પોતલકે એકશતં

કર્ણ ઇક્ષ્વાકુઃ પોતલકે એકશતં
વિરૂઢક ઇક્ષ્વાક્વાદિર્ ગોપૂરકઃ કપિલવસ્તુનિ પંચપંચાશત્સહસ્રાણિ
દશરથઃ ... પેયાલમ્ ... સિંહહનુઃ સિંહહનોશ્ ચત્વારઃ ચતુર્ભ્યઃ દ્વિકયુક્તિઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 5 )
ભિક્ષુસ્ દેસિરે તો ક્નોw
થે ઓરિગિન્ ઓf થે શાક્યસ્
બુદ્ધો ભગવાન્ કપિલવસ્તુનિ વિહરતિ ન્યગ્રોધારામે । અથ સંબહુલાનાં કાપિલવાસ્તવાનાં શાક્યાનાં સંસ્થાગારે સંનિષણ્ણાનાં સંનિપતિતાનામ્ અયમ્ એવં રૂપો ઽભૂદ્ અન્તરાકથાસમુદાહારઃ । કુતો નિર્જાતા ભવન્તઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ શાક્યાનાં પૌરાણકુલવંશશ્ ચ । સચેત્ કશ્ચિદ્ અસ્માકમ્ ઉપસંક્રમ્યૈવં પૃચ્છેત્: કુતો નિર્જાતા ભવન્તઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ તેષાં પૌરાણઃ કુલવંશ ઇતિ । એવં પૃષ્ટા વયં કિં વ્યાકુર્યામઃ । ન ચ પુનર્ જાનીમઃ કુતો નિર્જાતાઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ તેષાં પૌરાણઃ કુલવંશ ઇતિ । એતે વયં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રામામઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ એતમ્ એવાર્થં પરિપૃચ્છામઃ, યથા ચાસ્માકં ભગવાન્ વ્યાકરોતિ તથૈનં ધારયિષ્યામઃ ઇતિ । અથ સંબહુલાઃ કાપિલવાસ્તવાઃ શાક્યા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ । એકાન્તે નિષણ્ણાઃ સંબહુલાઃ કાપિલવાસ્તવાઃ શાક્યા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્ । ઇહાસ્માકં ભદન્ત સંબહુલાનાં કાપિલવાસ્તવાનાં શાક્યાનાં સંસ્થાગારે સંનિષણ્ણાનાં સંનિપતિતાનામ્ અયમ્ એવંરૂપો ઽભૂદ્ અન્તરાકથાસમુધાહારઃ । કુતો નિર્જાતાઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ તેષાં પૌરાણઃ કુલવંશઃ । સચેત્ કશ્ચિદ્ અસ્માકમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 6 ) ઉપસંક્રમ્યૈવં પૃચ્છેત્ કુતો નિર્જાતા ભવન્તઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ તેષાં પૌરાણઃ કુલવંશ ઇતિ । એવં પૃષ્ટા વયં કિં વ્યાકુર્યામઃ । ન ચ પુનર્ જાનીમઃ કુતો નિર્જાતાઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ તેષાં પૌરાણઃ કુલવંશ ઇતિ । એતે વયં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમામઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ એતમ્ એવાર્થં પરિપૃચ્છામઃ, યથા ચાસ્માકં ભગવાન્ વ્યાકરિષ્યતિ તથૈનં ધારયિષ્યામઃ ઇતિ । તે વયમ્ એતમ્ એવાર્થં પરિપૃચ્છામઃ: કુતો ભગવન્ નિર્જાતાઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ શાક્યાનાં પૌરાણઃ કુલવંશ ઇતિ । અથ ભગવત એતદ્ અભવત્ । સચેદ્ અહં શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ધર્મ્યાં કથાં કુર્યાં સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે: યદ્ અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકા એવં વદેયુઃ આત્મશ્લાઘી શ્રમણો ગૌતમો યદ્ ઇચ્છતિ તદ્ વ્યાકરોતીતિ । અથ કો નુ મમ શ્રાવકઃ ( અ 351અ ) પ્રતિબલઃ સ્યાદ્ યઃ શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ભિક્ષૂણાં ધર્મ્યાં કથાં કુર્યાત્; તેન ખલુ સમયેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તસ્યામ્ એવ પરિષદિ સંનિષણ્ણો ઽભૂત્ સંનિપતિતઃ
થે બુદ્ધ અસ્ક્સ્ મૌદ્ગલ્યાયન તો નર્રતે
તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: પ્રતિભાતુ તે મૌદ્ગલ્યાયન શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ભિક્ષૂણાં ધર્મ્યાં કથાં કર્તુમ્ । પૃષ્ઠં મે આવિલાયતે । તત્ તાવદ્ આયામયિષ્યામીતિ । અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેન । અથ ભગવાન્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ગણપુટાં સંઘાટીં શિરસ્ય્ ઉપનિધાય દક્ષિણપાર્શ્વેન શય્યાં કલ્પયતિ પાદે પાદમ્ આધાયાલોકસંજ્ઞી સ્મૃતઃ સંપ્રજાનન્ન્ ઉત્થાનસંજ્ઞામ્ એવ મનસિકુર્વાણઃ । અથાયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્યૈતદ્ અભવત્ । યન્વ્ અહં તદ્રૂપં સમાધિં સમાપદ્યેયં ( સ્બ્વ્ ઇ 7 ) યથા સમાહિતે ચિત્તે શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ અવલોકયેયં કુતો નિર્જાતાઃ શાક્યાઃ કિમગ્રણ્યાઃ કિમન્વયાઃ કશ્ ચ શાક્યાનાં પૌરાણઃ કુલવંશ ઇતિ । અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ અવલોકયતિ । અદ્રાક્ષીદ્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ અવલોક્ય યતો નિર્જાતાઃ શાક્યાઃ યદગ્રણ્યાઃ યદન્વયાઃ યશ્ ચ શાક્યાનાં પૌરાણઃ કુલવંશઃ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તસ્માત્ સમાધેર્ વ્યુત્થાય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ । નિષદ્યાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાનઃ કપિલવાસ્તવાંશ્ છાક્યાન્ આમન્ત્રયતે
મૌદ્ગલ્યાયન નર્રતેસ્.
થે બેઇન્ગ્સ્ ઇન્ થે રેગિઓન્ ઓf થે આભાસ્વર દેવસ્
ભવતિ ગૌતમા સ સમયો યદ્ અયં લોકઃ સંવર્તતે; સંવર્તમાને લોકે યદ્ભૂયસા સત્વા આભાસ્વરે દેવનિકાયે ઉપપદ્યન્તે; તે તત્ર ભવન્તિ રૂપિણો મનોમયાઃ અવિકલા અહીનેન્દ્રિયાઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતાઃ શુભા વર્ણસ્થાયિનઃ સ્વયંપ્રભા વિહાયસંગમાઃ પ્રીતિભક્ષાઃ પ્રીત્યાહારાઃ દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ । તેન ખલુ સમયેનેયં મહાપૃથિવી એકોદકા ભવત્ય્ એકાર્ણવા । યઃ ખલુ <એકોદકાયા> મહાપૃથિવ્યા એકાર્ણવાયા ઉપરિ વાયુના સરઃ સંગચ્છતિ સંમૂર્છતિ સન્તનોતિ તદ્યથા પયસઃ પક્વસ્ય શીતીભૂતસ્ય ઉપરિ વાયુના સરઃ સંગચ્છતિ સંમૂર્છતિ સન્તનોતિ । એવમ્ એકોદકાયા મહાપૃથિવ્યા એકાર્ણવાયા ઉપરિ વાયુના સરઃ સંગચ્છતિ સંમૂર્ચ્છતિ સન્તનોતિ । સ ભવતિ પૃથિવીરસો વર્ણસંપન્નો ગન્ધસંપન્નો રસસંપન્નઃ; એવંરૂપો વર્ણેન તદ્યથા નવનીતમ્; એવંરૂપો રસેન તદ્યથા ક્ષૌદ્રમધ્વ્ અનેડકમ્ । ભવતિ ગૌતમા સ સમયો યદ્ અયં લોકો વિવર્તતે; વિવર્તમાને લોકે તત એકે સત્વા આયુઃક્ષયાત્ કર્મક્ષયાત્ પુણ્યક્ષયાદ્ આભાસ્વરાદ્ ( અ 351બ્ ) ( સ્બ્વ્ ઇ 8 ) દેવનિકાયાચ્ ચ્યુત્વા ઇત્થમ્ આગચ્છન્તિ માનુષ્યાણાં સભાગતાયામ્ । તે ઇહ ભવન્તિ રૂપિણો મનોમયા અવિકલા અહીનેન્દ્રિયાઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતાઃ શુભા વર્ણસ્થાયિનઃ સ્વયંપ્રભા વિહાયસંગમાઃ પ્રીતિભક્ષાઃ પ્રીત્યાહારાઃ દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ । તેન ખલુ સમયેન ન સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ; ન નક્ષત્રાણાં; ન ક્ષણલવમુહૂર્તાનાં; ન રાત્રિન્દિવસાનાં; ન માસાર્ધમાસરિતુસંવત્સરાણાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ । ન સ્ત્રી પ્રજ્ઞાયતે ન પુરુષો નાન્યત્ર સત્વઃ સત્વ ઇતિ સંખ્યા ગચ્છતિ ।
થે તસ્તિન્ગ્ ઓf થે પૃથિવીરસ

અથાન્યતમો લોલુપજાતીયઃ સત્વઃ પૃથિવીરસમ્ અઙ્ગુલ્યગ્રેણાસ્વાદયતિ । યથા યથાસ્વાદયતિ તથા તથા રોચયતે; યથા યથા રોચયતે તથા તથા કવડીકારાહારોપક્રમેણ પરિભુઙ્ક્તે । અદ્રાક્ષુર્ અન્યે ઽપિ સત્વા તં સત્વં પૃથિવીરસમ્ અઙ્ગુલ્યગ્રેણાસ્વાદયમાનં યથા યથાસ્વાદયતિ તથા તથા રોચયતે; યથા યથા રોચયતે તથા તથા કવડીકારોપક્રમેણ પરિભુક્તવાન્ ઇતિ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તે સત્વાઃ પૃથિવીરસમ્ અઙ્ગુલ્યગ્રેણ આસ્વાદયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; યથા યથાસ્વાદયન્તિ તથા તથા રોચયન્તે; યથા યથા રોચયન્તે તતઃ કવડીકારોપક્રમેણ પરિભુક્તવન્તઃ; યતસ્ ચ તે સત્વાઃ પૃથિવીરસં કવડીકારાહારોપક્રમેણ પરિભુક્તાસ્ તતસ્ તેષાં સત્વાનાં ખરત્વં ચ ગુરુત્વં ચ કાયે ઽવક્રાન્તમ્ । તેષાં યાસૌ શુભા વર્ણનિભા સાન્તર્હિતા । અન્ધકારં લોકે પ્રાદુર્ભૂતમ્ । ધર્મતા ખલુ ગૌતમા અન્ધકારસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાત્ સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ; નક્ષત્રાણાં ક્ષણલવમુહૂર્તાનાં રાત્રિન્દિવસાનાં માસાર્ધમાસરિતુસંવત્સરાણાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 9 ) । તે તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારા દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ । તેષાં યો ઽલ્પતરમ્ આહારમ્ આહરતિ સ વર્ણવાન્ ભવતિ; યઃ પ્રભૂતતરમ્ આહારમ્ આહરતિ સ દુર્વર્ણો ભવતિ; ઇત્ય્ આહારદ્વિમાત્રતાં પ્રતીત્ય વર્ણદ્વિમાત્રતા પ્રજ્ઞાયતે । વર્ણદ્વિમાત્રતાયાં સત્યાં સત્વઃ સત્વમ્ અવમન્યતે: હમ્ભોઃ સત્વ વર્ણવાન્ અહં; દુવર્ણસ્ ત્વમ્ ઇતિ; તેષાં વર્ણાભિમાનિકાનાં સતાં તેષામ્ એવ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં ધર્માણાં સમાદાનહેતોઃ પૃથિવીરસો ઽન્તર્હિતઃ । અન્તર્હિતે પૃથિવીરસે તે સત્વાઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે । એવં ચાહુર્ અહો રસ અહો રસ ઇતિ । તદ્યથૈતર્હિ મનુષ્યાઃ કિંચિદ્ એવ સ્વાદુ સુભોજનં ભુક્ત્વા તદ્ એવ પુરાણમ્ અક્ષરપદવ્યઞ્જનમ્ અનુસ્મરન્ત એવમ્ આહુર્ અહો રસ અહો રસ ઇતિ । એવં તે સત્વા અન્તર્હિતે ગૌતમા પૃથિવીરસે સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે । એવં ચાહુર્ અહો રસ અહો રસ ઇતિ । અર્થં ચાસ્ય ન જાનન્તિ: અયમ્ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થો ઽયમ્ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થ ઇતિ
થે અપ્પેઅરન્ચે ઓf થે પૃથિવીપર્પટકે, એત્ચ્.
અન્તર્હિતે પૃથિવીરસે તેષાં સત્વાનાં પૃથિવીપર્પટકઃ પ્રાદુર્ભૂતો વર્ણસંપન્નો ગન્ધસંપન્નો રસસંપન્નઃ; એવંરૂપો વર્ણેન તદ્યથા કર્ણિકારપુષ્પમ્; ( અ 352અ ) એવંરૂપો રસેન તદ્યથા ક્ષૌદ્રમધ્વ્ અનેડકમ્ । તે તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારાઃ દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ । તેષાં યો ઽલ્પતરમ્ આહારમ્ આહરતિ સ વર્ણવાન્ ભવતિ; યઃ પ્રભૂતતરમ્ આહારમ્ આહરતિ સ દુર્વર્ણઃ; ઇત્ય્ આહારદ્વિમાત્રતાં પ્રતીત્ય વર્ણદ્વિમાત્રતા પ્રજ્ઞાયતે । વર્ણદ્વિમાત્રતાયાં સત્યાં સત્વઃ સત્વમ્ અવમન્યતે: હમ્ભોઃ સત્વ વર્ણવાન્ અહમ્ અસ્મિ; દુર્વર્ણસ્ ત્વમ્ ઇતિ; તેષાં વર્ણાભિમાનિકાનાં સતાં તેષામ્ એવ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં ધર્માણાં સમાદાનહેતોઃ પૃથિવીપર્પટકો ઽન્તર્હિતઃ । અન્તર્હિતે પૃથિવીપર્પટકે તે સત્વાઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે । એવં ચાહુર્ અહો બત અહો બતેતિ । તદ્યથૈતર્હિ મનુષ્યાઃ કેનચિદ્ એવ દુઃખદૌર્મનસ્યેન ( સ્બ્વ્ ઇ 10 ) સ્પૃષ્ટાઃ તાન્ય્ એવ પુરાણાન્ય્ અક્ષરપદવ્યઞ્જનાન્ય્ અનુવ્યવહરન્ત એવમ્ આહુર્ અહો બત અહો બતેતિ । એવમ્ એવ તે સત્વા અન્તર્હિતે પૃથિવીપર્પટકે સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે । એવં ચાહુર્ અહો બત અહો બતેતિ । અર્થં ચાસ્ય ન જાનન્ત્ય્: અયમ્ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થો ઽયમ્ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થ ઇતિ
અન્તર્હિતે પૃથિવીપર્પટકે તેષાં સત્વાનાં વનલતા પ્રાદુર્ભૂતા વર્ણસંપન્ના ગન્ધસંપન્ના રસસંપન્ના; એવંરૂપા વર્ણેન તદ્યથા કદમ્બકાપુષ્પમ્; એવંરૂપા રસેન તદ્યથા ક્ષૌદ્રમધ્વ્ અનેડકમ્ । તે તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારા દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ । તેષાં યો ઽલ્પતરમ્ આહારમ્ આહરતિ સ વર્ણવાન્ ભવતિ; યઃ પ્રભૂતમ્ આહારમ્ આહરતિ સ દુર્વર્ણો ભવતીત્ય્ આહારદ્વિમાત્રતાં પ્રતીત્ય વર્ણદ્વિમાત્રતા પ્રજ્ઞાયતે । વર્ણદ્વિમાત્રતાયાં સત્યાં સત્વઃ સત્વમ્ અવમન્યતે: હમ્ભોઃ સત્વ વર્ણવાન્ અહં; દુર્વર્ણસ્ ત્વમ્ ઇતિ; તેષાં વર્ણાભિમાનિકાનાં સતાં તેષામ્ એવ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં ધર્માણાં સમાદાનહેતોઃ વનલતા અન્તર્હિતા ।

અન્તર્હિતાયાં વનલતાયાં તે સત્વાઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે । એવં ચાહુર્ અપૈહિ પુરસ્તાદ્ અપૈહિ પુરસ્તાદ્ ઇતિ । એવમ્ એવ તે સત્વા અન્તર્હિતાયાં વનલતાયાં સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે । એવં આહુર્ અપૈહિ પુરસ્તાદ્ અપૈહિ પુરસ્તાદ્ ઇતિ । અર્થં ચાસ્ય ન જાનન્ત્ય્: અયમ્ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થો ઽયમ્ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થ ઇતિ । અન્તર્હિતાયાં ગૌતમા વનલતાયાં તેષાં સત્વાનામ્ અકૃષ્ટોપ્તં તણ્ડુલફલશાલિઃ પ્રાદુર્ભૂત અકણ અતુષઃ શુદ્ધઃ શુચિઃ ચતુરઙ્ગુલઃ પર્યવનદ્ધઃ । સ સાયં લૂનઃ કાલ્યં પક્વશ્ ચ ભવતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 11 ) પ્રતિવિરૂઢશ્ ચ । કાલ્યાં લૂનઃ સાયં પક્વશ્ ચ ભવતિ પ્રતિવિરૂઢશ્ ચ ઇતિ લૂનો લૂનઃ પ્રતિવિરોહત્ય્ અલૂનશ્ ચ પ્રજ્ઞાયતે । તે તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારાઃ દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ । તતશ્ ચ તે સત્વા અકૃષ્ટોપ્તં તણ્ડુલફલશાલિં કવડીકારાહારોપક્રમેણ પરિભુક્તવન્તઃ । ( અ 352બ્ ) તતસ્ તેષામ્ ઇન્દ્રિયનાનાત્વં પ્રાદુર્ભૂતમ્ । એકેષાં સ્ત્રીન્દ્રિયમ્ એકેષાં પુરુષેન્દ્રિયમ્ । તત્ર યેષાં સ્ત્રીન્દ્રિયં યેષાં ચ પુરુષેન્દ્રિયં તે ઽન્યોન્યં ચક્ષુષા ચક્ષુર્ ઉપનિધ્યાય પશ્યન્તિ । યે યથા ચક્ષુષા ચક્ષુર્ ઉપનિધ્યાય પશ્યન્તિ તથા તથા સંરક્તાઃ; યથા યથા સંરક્તાસ્ તથા તથાવદીર્ણાઃ; યથા યથાવદીર્ણાસ્ તથા તથા વિપ્રતિપન્નાઃ । અદ્રાક્ષુર્ અન્યે ઽપિ સત્વાઃ સત્વં સત્વે વિપ્રતિપન્નં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પાંશુમ્ અપિ ક્ષિપન્તિ, લોષ્ટમ્ અપિ શર્કરા અપિ કપાલાન્ય્ અપિ; એવં ચાહુઃ: ધિગ્ ગ્રામ્યસત્વ અકાર્યકારક ધિગ્ ગ્રામ્યસત્વ અકાર્યકારક કથમ્ ઇદાનીં ત્વં ભોઃ સત્વ સત્વં દૂષયસીતિ । તદ્યથૈતર્હિ મનુષ્યા વધુકાયામ્ ઉદ્વાહ્યમાનાયાં ચૂર્ણમ્ અપિ ક્ષિપન્તિ ગન્ધમ્ અપિ માલ્યમ્ અપિ વસ્ત્રજાલાન્ય્ અપિ ક્ષિપન્તિ । એવં ચાહુઃ સુખિની ભવ વધૂકે સુખિની ભવ વધૂકે ઇતિ । એવમ્ એવ તે સત્વાઃ સત્વં સત્વે વિપ્રતિપન્નં દૃષ્ટ્વા પાંશુમ્ અપિ ક્ષિપન્તિ, લોષ્ટમ્ અપિ શર્કરા અપિ કપાલાન્ય્ અપિ; એવં ચાહુઃ: ધિગ્ ગ્રામ્યસત્વ <ધિગ્ ગ્રામ્યસત્વ અકાર્યકારક> કથમ્ ઇદાનીં ત્વં ભોઃ સત્વ સત્વં દૂષયસીતિ । ઇતિ હિ ગૌતમા યત્ પૂર્વમ્ અધર્મસંમતં તદ્ એતર્હિ ધર્મસંમતં; યત્ પૂર્વમ્ અવિનયસંમતં તદ્ એતર્હિ વિનયસંમતં; યત્ પૂર્વં ગર્હ્યસંમતં તદ્ એતર્હિ પ્રશસ્યસંમતમ્ । તે તમ્ એકાહમ્ અપિ પ્રવાસયન્તિ દ્વિસ્ ત્રિઃ સપ્તાહમ્ અપિ પ્રવાસયન્તિ । યતશ્ ચ તે સત્વાસ્ તસ્મિન્ પાપકે અસદ્ધર્મે ઽત્યર્થં પાતકવ્રતમ્ આપન્નાસ્ તતસ્ તે ઉદ્યુક્તા અગારાણિ માપયિતુમ્ ઇહ વયમ્ અકાર્યં કરિષ્યામ ઇહ વયમ્ અકાર્યં કરિષ્યામ ઇતિ; અગારમ્ અગારમ્ ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ । અયં ગૌતમા પુરાણો ઽગ્રણીર્ અગારે ( સ્બ્વ્ ઇ 12 ) કર્માન્તાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવઃ । યતશ્ ચ તે ધર્મેણ નાધર્મેણ તત્રાયં ધર્મઃ શ્રેષ્ઠો જિનેન્દ્રાણાં; તે સાયં ચ સાયમાશાર્થિનઃ શાલિકારણાત્ સમવસરન્તિ પ્રાતશ્ ચ પ્રાતરાશાર્થિનઃ । અથાન્યતરેણાલસજાતીયેન સત્વેન સાયંપ્રાતિકઃ શાલિર્ આનીતઃ । અથાન્યતરઃ સત્વસ્ તં સત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહિ ત્વં ભોઃ સત્વ શાલિકારણાત્ સમવસરામ ઇતિ । અથ સ સત્વસ્ તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: પ્રતિજાનીહિ ત્વં ભોઃ સત્વ સ્વં શાલિમ્; આનીતો મયા સાયંપ્રાતિકઃ શાલિર્ ઇતિ । અથ તસ્ય સત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: એતદ્ બત સાધ્વ્ એતદ્ બત સુષ્ઠુ યન્વ્ અહં દ્વૈયહ્નિકં ત્રૈયહ્નિકં યાવત્ સપ્તાહિકં શાલિમ્ આનયેયમ્ ઇતિ । સ દ્વૈયહ્નિકં યાવત્ સાપ્તાહિકં શાલિમ્ આનીતવાન્ । અથાન્યતરઃ સત્વસ્ તં સત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહિ ત્વં ભોઃ સત્વ શાલિકારણાત્ સમવસરામ ઇતિ । અથ સ સત્વસ્ તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: પ્રતિજાનીહિ ત્વં ભોઃ સત્વ સ્વં શાલિમ્; આનીતો મયા સ દ્વૈયહ્નિકં ત્રૈયહ્નિકં યાવત્ સાપ્તાહ્નિકં શાલિર્ ઇતિ । અથ તસ્ય સત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: એતદ્ બત સાધ્વ્ એતદ્ બત ( અ 353અ ) સુષ્ઠુ યન્વ્ અર્ધમાસિકં માસિકં શાલિમ્ આનયેયમ્ ઇતિ । સો ઽર્ધમાસિકં માસિકં શાલિમ્ આનીતવાન્ । યતશ્ ચ તે સત્વા અકૃષ્ટોપ્તં તણ્ડુલફલશાલિં સંનિધીકારપરિભોગેન પરિભુક્તાસ્ તતસ્ તસ્ય શાલેઃ કણશ્ ચ તુષશ્ ચ તણ્ડુલં પર્યવનહ્યતિ; લૂનો લૂનો ન પ્રતિવિરોહત્ય્ અબલશ્ ચ પ્રજ્ઞાયતે । ષણ્ડવનષણ્ડેષુ વ્યવસ્થિતઃ શાલિઃ । અથ તે સત્વાઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય શોચન્તિ ક્લામ્યન્તિ પરિદેવન્તે વયં સ્મ ભવન્તઃ પૂર્વં ( સ્બ્વ્ ઇ 13 ) રૂપિણો ભવામો મનોમયા અવિકલા અહીનેન્દ્રિયાઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતાઃ શુભા વર્ણસ્થાયિનઃ સ્વયંપ્રભા વિહાયસંગમાઃ પ્રીતિભક્ષાઃ પ્રીત્યાહારાઃ દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠામઃ । તેષામ્ અસ્માકં પૃથિવીરસઃ પ્રાદુર્ભૂતો વર્ણસંપન્નો ગન્ધસંપન્નો રસસંપન્નઃ । તે વયં પૃથિવીરસં કવડીકારાહારોપક્રમેણ પરિભુક્તા યતશ્ ચ પૃથિવીરસં કવડીકારાહારોપક્રમેણ પરિભુક્તા તતો અસ્માકમ્ ખરત્વં ગુરુત્વં ચ કાયે ઽવક્રાન્તં; યાસૌ શુભા વર્ણનિભા સાન્તર્હિતા; અન્ધકારં લોકે પ્રાદુર્ભૂતમ્ । તે વયં તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારા દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠામઃ । તેષામ્ અસ્માકં યો ઽલ્પમ્ આહારમ્ આહૃતવાન્ સ વર્ણવાન્ ભવતિ; યઃ પ્રભૂતમ્ આહારમ્ આહૃતવાન્ સ દુર્વર્ણ ઇત્ય્ આહારદ્વિમાત્રતાં પ્રતીત્ય વર્ણદ્વિમાત્રતા પ્રજ્ઞાયતે । વર્ણદ્વિમાત્રતાયાં સત્યાં સત્વઃ સત્વમ્ અવમન્યતે: હમ્ભોઃ સત્વ વર્ણવાન્ અહં; દુર્વર્ણસ્ ત્વમ્ ઇતિ; તેષામ્ અસ્માકં વર્ણાભિમાનિકાનાં સતાં તેષામ્ એવ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં ધર્માણાં સમાદાનહેતોઃ પૃથિવીરસો ઽન્તર્હિતઃ । અન્તર્હિતે પૃથિવીરસે પૃથિવીપર્પટકઃ પ્રાદુર્ભૂતો વર્ણસંપન્નો ગન્ધસંપન્નો રસસંપન્નઃ; તેષામ્ અસ્માકં વર્ણાભિમાનિકાનાં સતાં તેષામ્ એવ પાપકાનાં અકુશલાનાં ધર્માણાં સમાદાનહેતોઃ પૃથિવીપર્પટકો ઽન્તર્હિતઃ । અન્તર્હિતે પૃથિવીપર્પટકે વનલતા પ્રાદુર્ભૂતા વર્ણસંપન્ના ગન્ધસંપન્ના રસસંપન્ના । તેષામ્ અસ્માકં વર્ણાભિમાનિકાનાં સતાં તેષામ્ એવ પાપકાનાં અકુશલાનાં ધર્માણાં સમાદાનહેતોઃ વનલતા અન્તર્હિતા । અન્તર્હિતાયાં
વનલતાયામ્ અકૃષ્ટોપ્તં તણ્ડુલફલશાલિઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ અકણ અતુષ્ટઃ શુદ્ધઃ શુચિઃ ચતુરઙ્ગુલઃ પર્યવનદ્ધઃ । સ સાયં લૂનઃ કાલ્યં પક્વશ્ ચ ભવતિ પ્રતિવિરૂધશ્ ચ ઇતિ લૂનઃ લૂનઃ પ્રતિવિરોહતિ અલૂનશ્ ચ પ્રજ્ઞાયતે સ્મ । તે વયં તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારા દીર્ઘાયુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠામઃ । યતઃ વયમ્ અકૃષ્ટોપ્તં તણ્ડુલફલશાલિં સંનિધિકારપરિભોગેન પરિભુક્તવન્તઃ । તતો ઽસ્ય શાલેઃ કુણશ્ ચ તુષશ્ ચ તન્ડુલં ( સ્બ્વ્ ઇ 14 ) પર્યવનહ્યતિ । લૂનો લૂનો ન પ્રતિવિરોહત્ય્ અબલશ્ ચ પ્રજ્ઞાયતે । ષણ્ડવનષણ્ડેષુ વ્યવસ્થિતઃ શાલિઃ
થે એસ્તબ્લિસ્હિન્ગ્ ઓf લિનેસ્ ઓf દેમર્ચતિઓન્, બોઉન્દરિએસ્, એત્ચ્.,
થે ઓરિગિન્ ઓf પ્રોપેર્ત્ય્, અન્દ્ થે fઇર્સ્ત્ કિન્ગ્

યન્નુ વયં સંગમ્ય સમાગમ્ય ક્ષેત્રાણિ માપયેમ સીમાં બધ્નીયામ મર્યાદાં સ્થાપયેમ ઇદં તવ ઇદં મમેતિ; તે સંગમ્ય સમાગમ્ય ક્ષેત્રાણિ માપિતવન્તઃ; સીમાં ચ બદ્ધવન્તઃ; મર્યાદાં સ્થાપિતવન્તઃ । અયં ગૌતમા પુરાણો ઽગ્રણીઃ મર્યાદાકર્માન્તાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ । તચ્ ચ ધર્મેણ નાધર્મેણ । તત્રાયં ધર્મો ધર્મઃ શ્રેષ્ઠો જિનેન્દ્રાણામ્ । અથાન્યતમઃ સત્વઃ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ અદત્તમ્ આદત્તે । અદ્રાક્ષીદ્ અન્યતરઃ સત્વઃ તં સત્વં તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ અદત્તમ્ આદદાનં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તં સત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ સત્વ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ આદત્સે? ગચ્છ ભોસ્ ત્વં સત્વ મા ભૂય એવં કાર્ષિઃ; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ સ સત્વઃ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ અદત્તમ્ આદત્તે । અદ્રાક્ષીત્ સ સત્વઃ તં સત્વં દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ અદત્તમ્ આદદાનં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તં સત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ સત્વ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ અદત્તમ્ આદત્સે? સ તમ્ આકર્ષતિ પરાકર્ષતિ યાવત્ પર્ષન્મધ્યે ઽપ્ય્ અવતારયતિ અયં ભવન્તઃ સત્વઃ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ પરકીયં શાલિમ્ અદત્ત ઇતિ । અથ તે સત્વાસ્ તં સત્વમ્ ઇદમ્ અવોચન્: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ સત્વ તિષ્ઠતિ સ્વે શાલૌ યાવત્ ત્રિર્ અપિ પરકીયં શાલિમ્ અદત્તમ્ આદત્સે? ગચ્છ ત્વં ભોઃ સત્વ મા ભૂય એવં કાર્ષિઃ; અથ સ સત્વસ્ તાન્ સત્વાન્ ઇદમ્ અવોચત્: અનેનાસ્મિ ભવન્તઃ સત્વેન શાલિકારણાદ્ આકૃષ્ટઃ પરાકૃષ્ટો યાવત્ પર્ષન્મધ્યે અપિ અવધ્યાયિતઃ । અથ તે સત્વાસ્ સત્વમ્ ઇદમ્ અવોચન્: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ સત્વ સત્વં શાલિકારણાદ્ આકર્ષસિ પરાકર્ષસિ યાવત્ પર્ષન્મધ્યે ઽપ્ય્ અવતરયસિ; ( સ્બ્વ્ ઇ 15 ) ગચ્છ ત્વં ભોઃ સત્વ મા ભૂય એવં કાર્ષીર્ ઇતિ । અથ તેષાં સત્વાનામ્ એતદ્ અભવદ્: દૃષ્યન્તે ખલુ શાલિકારણાદ્ આકર્ષણમ્ અપિ પરાકર્ષણમ્ અપિ યાવત્પર્ષન્મધ્યે ઽપ્ય્ અવતારણમ્ । યન્નુ વયં સંગમ્ય સમાગમ્ય યો ઽસ્માકં સત્વો ઽભિરૂપતરશ્ ચ દર્શનીયતરશ્ ચ પ્રાસાદિકતરશ્ ચ મહેશાખ્યતરશ્ ચ તં વયં ક્ષેત્રાણામ્ અધિપતિં સ્થાપયેમ યો ઽસ્માકં નિગૃહીતવ્યાંશ્ ચ નિગ્રહીષ્યતિ ( અ 354અ ) પ્રગૃહીતવ્યાંશ્ ચ પ્રગ્રહીષ્યતિ । યચ્ ચાસ્માકં ક્ષેત્રેભ્યઃ સંપત્સ્યતે તતો ઽસ્મૈ ધર્મ્યાં ક્ષિતિમ્ અનુપ્રદાસ્યામ ઇતિ તે સંગમ્ય સમાગમ્ય યસ્ તેષાં સત્વો ઽભિરૂપતરશ્ ચ દર્શનીયતરશ્ ચ પ્રાસાદિકતરશ્ ચ મહેશાખ્યતરશ્ ચ તં ક્ષેત્રાણામ્ અધિપતિં સ્થાપયન્તિ । એવં ચાહુઃ: એહિ ત્વં ભોઃ સત્વ અસ્માન્ નિગૃહીતવ્યાંશ્ ચ નિગૃહાણ; પ્રગૃહીતવ્યાંશ્ ચ પ્રગૃહાણ; યચ્ ચાસ્માકં ક્ષેત્રેભ્યઃ સંપત્સ્યતે તતસ્ તે વયં ધર્મ્યાં ક્ષિતિમ્ અનુપ્રદાસ્યામ ઇતિ । સ તેષાં નિગૃહીતવ્યાંશ્ ચ નિગૃહ્ણાતિ પ્રગૃહીતવ્યાંશ્ ચ પ્રગૃહ્ણાતિ । યચ્ ચ તેષાં ક્ષેત્રેભ્યઃ સંપદ્યતે તતો ઽસ્મૈ ધર્મ્યાં ક્ષિતિમ્ અનુપ્રયચ્છન્તિ; મહાજનેન સંમતો મહાસંમત ઇતિ મહાસંમતો મહાસંમત ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ । ક્ષેત્રાણામ્ અધિપતિઃ ક્ષતાચ્ ચ ત્રાયત ઇતિ ક્ષત્રિયઃ ક્ષત્રિય ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ । ધર્મેણ પ્રજા રઞ્જયતિ શીલવૃત્તસમુદાચારેણ પ્રજ્ઞાવૃત્તસમુદાચારેણેતિ રાજા રાજેતિ સંજ્ઞોદપાદિ । મહાસંમતસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞો મનુષ્યાણાં સત્વા સત્વા ઇતિ સંજ્ઞાભૂત્ । મહાસંમતસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞો <રોચઃ પુત્રઃ; રોચસ્ય રાજ્ઞો માનુષ્યાણામ્ એહિકા એહિકા ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ; રોચસ્ય ગૌતમા કલ્યાણઃ પુત્રઃ; કલ્યાણસ્ય રાજ્ઞો માનુષ્યાણાં તિલકાસ્ તિલકા ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ; કલ્યાણસ્ય ગૌતમા વરકલ્યાણઃ પુત્રઃ વરકલ્યાણસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞો માનુષ્યાણામ્> અભ્રકણ્ઠા અભ્રકણ્ઠા ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ । વરકલ્યાણસ્ય ઉપોષધઃ પુત્રઃ । ઉપોષધસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞો મનુષ્યાણાં સ્તાલજઙ્ઘા સ્તાલજઙ્ઘા ઇતિ સંજ્ઞાભૂત્ । ઉપોષધસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 16 ) રાજ્ઞો મૂર્ધ્નિ પિટકો જાતઃ મૃદુઃ સુમૃદુઃ; તદ્યથા તૂલપિચુર્ વા કર્પાસપિચુર્ વા; ન કદાચિદ્ આબાધાં જનયતિ । પરિપાકાન્વયાત્ સ્ફુટિતઃ; કુમારો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દ્વાદ્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ; મૂર્ધ્ના જાતો ઇતિ મૂર્ધ્નાતો મૂર્ધ્નાત ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ । જાતમાત્રઃ કુમારો ઽન્તઃપુરં પ્રવેશિતઃ । ઉપોષધસ્ય રાજ્ઞઃ ષષ્ટિસ્ત્રીસહસ્રાણિ । સર્વાસાં સ્તનાઃ પ્રસ્રુતાઃ । એકૈકા કથયતિ માન્ ધાપય માન્ ધાપયેતિ; માન્ધાતા માન્ધાતેતિ સંજ્ઞોદપાદિ । યસ્મિન્ સમયે માન્ધાતા રાજા રાજ્યં કારયતિ તસ્મિન્ સમયે મનુષ્યાઃ ચિન્તકા અભૂવન્ તુલકા ઉપપરીક્ષકાઃ । તે ચિન્તયિત્વા તુલયિત્વા ઉપપરીક્ષ્ય પૃથક્છિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ માપયન્તીતિ તેષાં મનુજા મનુજા ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ । ઇતીમે ગૌતમા ષડ્રાજાનો ઽમૃતાયુષશ્ ચાભૂવન્ન્ અપરિમિતાયુષશ્ ચ
અન્તરોદ્દાનમ્
સત્વા એહિકાસ્ તિલકા અભ્રકણ્ઠાસ્ તથૈવ ચ ।
સ્તાલજઙ્ઘાશ્ ચ મનુજા ષડેતે ઉદિતાઃ પદા ।
લિનેઅગે ઓf કિન્ગ્સ્

માન્ધાતુર્ ગૌતમા રાજ્ઞો દક્ષિણે ઊરૌ પિટકો જાતો મૃદુઃ સુમૃદુઃ; તદ્યથા તૂલપિચુર્ વા કર્પાસપિચુર્ વા; સ ન કાંચિદ્ આબાધાં જનયતિ । પરિપાકાન્વયાત્ સ્ફુટિતઃ; કુમારો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દ્વાદ્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ; ( અ 354બ્ ) દક્ષિણાદ્ ઊરોર્ જાતશ્ ચારુશ્ ચારુર્ ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ । મહર્ધિકઃ સ કુમારો મહાનુભાવઃ । અથેદાનીં ચતુર્ષુ દ્વીપેષુ રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યં કારિતવાન્ । ચારોર્ ગૌતમા વામે ઊરૌ પિટકો જાતઃ મૃદુઃ સુમૃદુસ્ તદ્યથા તૂલપિચુર્ વા કર્પાસપિચુર્ વા; ન કાંચિદ્ આબાધાં જનયતિ, પરિપાકાન્વયાત્ ( સ્બ્વ્ ઇ 17 ) સ્ફુટિતઃ; કુમારો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દ્વાદ્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ; વામાદ્ ઊરોર્ જાતઃ ઉપચારુર્ ઉપચારુર્ ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ । મહર્ધિકઃ સ કુમારો મહાનુભાવો ઽપીદાનીં ત્રિષુ દ્વીપેષુ રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યં કારિતવાન્ । ઉપચારોર્ ગૌતમા રાજ્ઞો દક્ષિણે ચરણે પિટકો જાતો મૃદુઃ સુમૃદુસ્ તદ્યથા તૂલપિચુર્ વા કર્પાસપિચુર્ વા; ન કાંચિદ્ આબાધાં જનયતિ, પરિપાકાન્વયાત્ સ્ફુટિતઃ; કુમારો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દ્વાદ્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ; દક્ષિણાચ્ ચરણાજ્ જાતઃ ચારુમાંશ્ ચારુમાન્ ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ । મહર્ધિકઃ સ કુમારો મહાનુભાવ ઇત્ય્ અપીદાનીં દ્વયોર્ દ્વીપયો રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યં કારિતવાન્ । ચારુમતો ગૌતમા રાજ્ઞો વામે ચરણે પિટકો જાતઃ મૃદુઃ સુમૃદુસ્ તદ્યથા તૂલપિચુર્ વા કર્પાસપિચુર્ વા; ન કાંચિદ્ આબાધાં જનયતિ, પરિપાકાન્વયાત્ સ્ફુટિતઃ; કુમારો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દ્વાદ્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ; વામાચ્ ચરણાજ્ જાત ઉપચારુમાન્ ઉપચારુમાન્ ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ । મહર્ધિકઃ સ કુમારો મહાનુભાવઃ અપીદાનીં એકસ્મિન્ દ્વીપે રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યં કારિતવાન્ । ઇતિ હિ ગૌતમા મહાસંમતસ્ય રાજ્ઞો રોચઃ પુત્રઃ રોચસ્ય કલ્યાણઃ કલ્યાણસ્ય વરકલ્યાણઃ વરકલ્યાણસ્ય ઉપોષધઃ ઉપોષધસ્ય માન્ધાતા માન્ધાતુશ્ ચારુઃ ચારોર્ ઉપચારુઃ ઉપચારોશ્ ચારુમાન્ ચારુમત ઉપચારુમાન્ રુચિઃ સુરુચિઃ મુચિર્ મુચિલિન્દ અઙ્ગ અઙ્ગીરથો ભૃઙ્ગો ભગીરથઃ સગરઃ સાગરો મહાસાગરઃ શકુનિર્ મહાશકુનિઃ કુશ ઉપકુશો મહાકુશઃ સુદર્શનો મહાસુદર્શનઃ પ્રણયો મહાપ્રણયઃ પ્રણાદો મહાપ્રણાદઃ પ્રભઙ્કરઃ પ્રતાપવાન્ મેરુર્ મેરુમાન્ મેરુમન્તઃ અર્ચિર્ અર્ચિષ્માન્ અર્ચિષ્મન્તઃ; અર્ચિષ્મન્તસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા ( સ્બ્વ્ ઇ 18 ) પોતલકે નગરે એકશતરાજશતમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકઃ અરિન્દમો નામ રાજાભૂદ્; અરીન્ દમયતીત્ય્ અરિન્દમઃ અરિન્દમ ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ; અરિન્દમસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞાઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા અયોધ્યાયાં ચતુઃપંચાશદ્ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકઃ અજિતઞ્જયો નામ રાજાભૂદ્; અજિતં જયતીત્ય્ અજિતંજયઃ અજિતંજય ( અ 355અ ) ઇતિ સંજ્ઞા ઉદપાદિ । અજિતંજયસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા વારાણસ્યાં ત્રિષષ્ટી રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો દુષ્પ્રસહો નામ રાજાભૂત્ । દુષ્પ્રસહસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા કિંપિલ્યે નગરે ચતુરશીતિરાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો બ્રહ્મદત્તો નામ રાજાભૂત્ । બ્રહ્મદત્તસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા હસ્તિનાપુરે દ્વાત્રિંશદ્ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો હસ્તિદત્તો નામ રાજાભૂત્ । હસ્તિદત્તસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા તક્ષશિલાયાં પંચ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો કાલીશો નામ રાજાભૂત્ । કાલીશસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા ઉરસાયાં નગર્યાં દ્વાત્રિંશદ્ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો નગ્નજિન્ નામ રાજાભૂત્ । નગ્નજિનો ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા અજિતંજયે નગરે દ્વાત્રિંશદ્ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો જયદત્તો નામ રાજાભૂત્ । જયદત્તસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા કન્યકુબ્જાયાં નગર્યાં દ્વાદશરાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો જયસેનો નામ રાજાભૂત્ । જયસેનસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા ચંપાયાં નગર્યાં અષ્ટાદશ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો નાગદેવો નામ રાજાભૂત્ । નાગદેવસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા તાલિપ્યે નગરે પંચવિંશતી ( સ્બ્વ્ ઇ 19 ) રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો નરદેવો નામ રાજાભૂત્ । નરદેવસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા તામલિપ્ત્યાં નગર્યાં દ્વાદશ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકઃ સાગરદેવો નામ રાજાભૂત્ । સાગરદેવસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા દન્તપુર્યાં નગર્યાં અષ્ટાદશ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકઃ સુમતિર્ નામ રાજાભૂત્ । સુમતેર્ ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા રાજગૃહે નગરે પંચવિંસતી રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકસ્ તમોનુદો નામ રાજાભૂત્ । તમોનુદસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ વારાણસ્યાં નગર્યાં એકશતરાજશતમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો મહેન્દ્રસેનો નામ રાજાભૂત્ । મહેન્દ્રસેનસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા કુશાવત્યાં નગર્યાં ચતુરશીતિરાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકઃ સમુદ્રસેનો નામ રાજાભૂત્ । સમુદ્રસેનસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ પોતલકે નગરે રાજસહસ્રમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકસ્ તપંચરો નામ રાજાભૂત્ । ( અ 355બ્ ) તપંચરસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ કુશાવત્યાં નગર્યાં ચતુરશીતિરાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો મહીમુખો નામ રાજાભૂત્ । મહીમુખસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ વારાણસ્યાં નગર્યાં રાજશતસહસ્રમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો મહીપતિર્ નામ રાજાભૂત્ । મહીપતેર્ ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ અયોધ્યાયાં નગર્યાં શતસહસ્રમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો મહીધરો નામ રાજાભૂત્ । મહીધરસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા મિથિલાયાં નગર્યાં ચતુરશીતિરાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો મહાદેવો નામ રાજાભૂત્ । મહાદેવસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ મિથિલાયાં નગર્યાં ( સ્બ્વ્ ઇ 20 ) ચતુરશીતિમહાદેવસહસ્રાણિ રાજર્ષય બ્રહ્મચર્યમ્ અચાર્ષુઃ; તેષામ્ અપશ્ચિમકો નિમિર્ નામ રાજાભૂત્ । નિમેર્ નિમગ્નો દૃઢનેમિઃ ખનુર્ ઉપખનુઃ ખનુમાન્ ખનુમન્તઃ સુદૃશઃ સમદૃશઃ શ્રુતસેનો ધર્મસેનો વિદિતો મહાવિદિતો વિદિતસેન અશોકો વિગતશોકો દૃઢસેનો જરાસન્ધ ધુન્ધુમારઃ અરુણો દિશાંપતિર્ એણ્ડઃ સંકકરકઃ આનન્દ આદર્શમુખો જનકઃ

સંજનકો જનર્ષભઃ અન્નપાનઃ પ્રચુરાન્નપાનઃ અજિતો ઽપરાજિતઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ મહાબલો મહાબલવાહનઃ સુમતિર્ દૃઢવાહનઃ શતધનુઃ ચિત્રધનુઃ નવતિધનુઃ વિજિતધનુર્ દૃઢધનુર્ દશરથઃ શતરથો નવતિરથઃ નરર્ષભઃ ચિત્રરથો વિચિત્રરથો દૃઢરથઃ; દૃઢરથસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા સાંકાસ્યે નગરે સપ્તસપ્તતી રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપશ્ચિમકઃ અમ્બરીષો નામ રાજાભૂત્ । અમ્બરીષસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ નાગસંપાલઃ પુત્રઃ; નાગસંપાલસ્ય ગૌતમા રજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ વારાણસ્યાં નગર્યાં એકશતં રાજશતમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો ક્ર્કિર્ નામ રાજાભૂત્ । તેન ખલુ સમયેન કાશ્યપો નામ શાસ્તા લોકે ઉત્પન્નઃ; તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; યસ્ય અન્તિકે બોધિસત્વો ભગવાન્ આયત્યાં બોધાય પ્રણિધાય ( સ્બ્વ્ ઇ 21 ) બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા તુષિતે દેવનિકાયે ઉપપન્નઃ । કૃકેર્ ગૌતમા રાજ્ઞઃ સુજાતઃ પુત્રઃ; સુજાતસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ પોતલકે નગરે એકશતં રાજશતમ્ અભૂત્; તેષામ્ અપશ્ચિમકો કર્ણો નામ રાજાભૂત્
સ્તોર્ય્ ઓf ગૌતમ, થે પ્રોગેનિતોર્ ઓf ઇક્ષ્વાકુ
( અ 356અ ) કર્ણસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞો દ્વૌ ગૌતમો ભરદ્વાજશ્ ચ; તયોર્ ગૌતમો નૈષ્કર્મ્યાભિનન્દિ; ભરદ્વાજો રાજ્યાભિનન્દી; સ પિતરં પશ્યતિ ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયન્તં; સ સંલક્ષયતિ: અહમ્ અપિ પિતુર્ અત્યયાદ્ રાજા ભવિષ્યામ્ય્ અહમ્ અપિ ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયિત્વા નરકપરાયણો ભવિષ્યામિ; કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્ અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યે ઇતિ વિદિત્વા યેન કર્ણો રાજા તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય પાદયોર્ નિપત્ય વિજ્ઞાપયતિ; તાતાનુજાનીહિ માં પ્રવ્રજામિ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકામ્ ઇતિ; સ કથયતિ: પુત્ર યસ્યાર્થે યજ્ઞા ઇજ્યન્તે હોમા હૂયન્તે તપાંસિ તપ્યન્તે તત્ તવ કરતલગતં રાજ્યં; મમાત્યયાદ્ રાજા ભવિષ્યસિ । કિમર્થં પ્રવ્રજસીતિ । સ કથયતિ: તાત ન શક્યં મયા ધર્માધર્મેણ રાજ્યં કારયિતું; તદ્ અનુજાનીહિ પ્રવ્રજામીતિ; તતો રાજ્ઞા અવશ્યં નિર્બન્ધં જ્ઞાત્વા અનુજ્ઞાતઃ । તેન ખલુ સમયેન અન્યતમસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે કૃષ્ણદ્વૈપાયનો નામ ઋષિઃ પ્રતિવસતિ; તતો ગૌતમઃ કુમારો રાજ્ઞા સમનુજ્ઞાતો હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિત ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતો યેન કૃષ્ણદ્વૈપાયનો રિષિસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય વિનીતેર્યાપથપાદાભિવન્દનં ( સ્બ્વ્ ઇ 22 ) કૃત્વા કથયતિ પ્રવ્રજ્યાર્થી પ્રવ્રજાયસ્વ મામ્ ઇતિ । સ તેન પ્રવ્રજિતઃ; કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ઋષિઃ ફલમૂલાંબુભક્ષઃ; તસ્યાપિ ગૌતમ ઋષિઃ ગૌતમ ઋષિઃ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા । યાવદ્ અપરેણ સમયેન કર્ણો રાજા કાલગતઃ; ભરદ્વાજકુમારો રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ પિત્ર્યં રાજ્યં કારયતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ગૌતમો ઋષિર્ ઉપાધ્યાયાસ્ય કથયતિ: ઉપાધ્યાય ન શક્નોમિ આરણ્યકાભિર્ ઓષધીભિર્ યાપયિતું; ગ્રામાન્તં સમવસરામીતિ; સ કથયતિ: પુત્ર શોભનં; ગ્રામે વા અરણ્યે વા પ્રતિવસતા રિષિણા સર્વથા ઇન્દ્રિયાણિ રક્ષિતવ્યાનીતિ; ગચ્છ ત્વં પોતલસામન્તકેન શાખાપર્ણકુટિં કૃત્વા વાસં કલ્પય; એવમ્ ઉપાધ્યાય ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગૌતમ રિષિઃ પોતલકસામન્તકેન શાખાપર્ણકુટિં કૃત્વા અવસ્થિતઃ; તેન ખલુ સમયેન પોતલકે નગરે ભદ્રા નામ રૂપાજીવની પ્રતિવસતિ; મૃણાલશ્ ચ નામ્ના ધૂર્તપુરુષઃ; તેન વસ્ત્રાલંકારમ્ અનુપ્રેષિતં પરિચારણાય; સા તદ્વસ્ત્રાલંકારં પ્રાવૃત્ય સંપ્રસ્થિતા; અન્યતમશ્ ચ પુરુષઃ પંચકાર્ષાપણશતાન્ય્ આદાયોપસ્થિતઃ; ભદ્રે આગચ્છ પરિચારય ઇતિ; સા સંલક્ષયતિ: યદિ ગમિષ્યામિ પંચકાર્ષાપણશતાનિ લપ્સ્યે; અદાક્ષિણ્યં ચૈતદ્ ગૃહાગતં પ્રત્યાખ્યાયાન્યત્ર ગમનમ્ ઇતિ; તયા પ્રેષ્યદારિકાભિહિતા: ગચ્છ મૃણાલસ્ય કથય આર્યા કથયતિ ન તાવદ્ અહં સજ્જા પશ્ચાદ્ આગમિષ્યામીતિ; તયાપિ તસ્ય ગત્વારોચિતં; સો ઽપિ પુરુષો બહુકરણીયઃ; સ ( અ 356બ્ ) તાં પરિચાર્ય પ્રથમ એવ યામે પ્રક્રાન્તઃ । સા સંલક્ષયતિ: મહતી વેલા વર્તતે શક્ષ્યામ્ય્ અહં તસ્યાપિ ચિત્તગ્રાહં કર્તુમ્ ઇતિ; તયા પુનર્ અપ્ય્ અસૌ દારિકાભિહિતા: ગચ્છ મૃણાલસ્યારોચય આર્યા સજ્જા સંવૃત્તા કથય કતરદ્ ઉદ્યાનમ્ આગચ્છત્વ્ ઇતિ; તયા તસ્મૈ ગત્વારોચિતં; સ કથયતિ ક્ષણેન તવાર્યા સજ્જા ક્ષણેનાસજ્જેતિ; સા દારિકા તસ્યાઃ સાન્તરા; તયા સમાખ્યાતમ્: આર્ય્પુત્ર નાસાવ્ અસજ્જા; કિં તર્હિ; તયા ત્વદીયેન વસ્ત્રાલંકારેણાન્યેન પુરુષેણ સાર્ધં પરિચારિતમ્ ઇતિ; તસ્ય યત્તત્ કામરાગપર્યવસ્થાનં ( સ્બ્વ્ ઇ 23 ) તદ્ વિગતં; વ્યાપાદપર્યવસ્થાનં સમુત્પન્નં; સ સંજાતામર્ષઃ કથયતિ: દારિકે ગત્વા ભદ્રાયાઃ કથય મૃણાલઃ કથયત્ય્ અમુકમ્ ઉદ્યાનં નિર્ગચ્છેતિ; તયા ગત્વા ભદ્રાયા આરોચિતં; તતઃ સા તદ્ ઉદ્યાનં નિર્ગતા; મૃણાલેન ધૂર્તપુરુષેણોક્તા: યુક્તં નામ તવ મદીયેન વસ્ત્રાલંકારેણાન્યેન પુરુષેણ સાર્ધં પરિચારયિતુમ્ ઇતિ; સા કથયતિ: આર્યપુત્રાસ્ત્ય્ એવ મમાપરાધઃ; કિં તુ નિત્યાપરાધો માતૃગ્રામઃ ક્ષમસ્વેતિ; તતસ્ તેન સંજાતામર્ષેણ નિષ્કોશમ્ અસિં કૃત્વા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતા; તતસ્ તયા પ્રેષ્યદારિકયા મહાન્ કોલાહલઃ શબ્દઃ કૃતઃ આર્યા પ્રઘાતિતા આર્યા પ્રઘાતિતેતિ; શ્રુત્વા સમન્તાજ્ જનકાયઃ પ્રધાવિતઃ યાવત્ તસ્મિન્ન્ એવાશ્રમપદે ગૌતમરિષિઃ પ્રતિવસતિ; તતો ઽસૌ મૃણાલો ધૂર્તપુરુષઃ સંત્રસ્તો રુધિરમ્રક્ષિતમ્ અસિં ગૌતમસ્ય રિષેઃ પુરસ્તાચ્ છોરયિત્વા તસ્યૈવ મહાજનકાયસ્ય મધ્યં પ્રવિષ્ટઃ; મહાજનકાયશ્ ચ રુધિરમ્રક્ષિતમ્ અસિં દૃષ્ટ્વા કથયતિ: અનેન પ્રવ્રજિતેન ભદ્રા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતેતિ । તતસ્ તં ગૌતમરિષિં પરિવાર્ય સંજાતામર્ષાઃ કથયન્તિ: ભોઃ પ્રવ્રજિત રિષિધ્વજં ધારયસિ ઈદૃશં ચ કર્મ કરોષીતિ । સ કથયતિ: કિં કૃતં; તે કથયન્તિ: ભદ્રયા તે સાર્ધં પરિચારિતં સા ચ જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતેતિ; સ કથયતિ: શાન્તં નાહમ્ અસ્ય કર્મણઃ કારીતિ; સ શાન્તવાદ્ય્ અપિ તેન મહાજનકાયેન પશ્ચાદ્બાહુગાઢબન્ધનબદ્ધો રાજ્ઞે ઉપનામિતઃ દેવાનેન પ્રવ્રજિતેન ભદ્રયા સાર્ધં પરિચારિતં સા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતા ઇતિ; અપરીક્ષકા રાજાનઃ; કથયતિ: યદ્ય્ એવં ગચ્છત; એનં શૂલે સમારોપયત; પરિત્યક્તો ઽયં મયા પ્રવ્રજિત ઇતિ । તતો ઽસૌ પ્રવ્રજિતઃ કરવીરમાલાસક્તકણ્ઠગુણો નીલાંબરવસનૈઃ પુરુષૈર્ ઉદ્યતશસ્ત્રૈઃ સંપરિવારિતો રથ્યાવીથીચત્વરશૃણ્ગાટકેષુ શ્રવણાસુખેષ્વ્ અનુશ્રાવ્ય દક્ષિણેન

( સ્બ્વ્ ઇ 24 ) નગરદ્વારેણ નિષ્કાસ્ય જીવન્ન્ એવ શૂલે સમારોપિતઃ; તસ્યાસાવ્ ઉપાધ્યાયઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ કાલેન કાલં તસ્યાશ્રમપદમ્ ઉપસંક્રામતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેનોપસંક્રાન્તઃ ન પશ્યતિ સ ઇતશ્ ચેતશ્ ચ સમન્વેષિતુમ્ આરબ્ધો યાવત્ પશ્યતિ શૂલસમારોપિતં ( અ 357અ ) સ બાષ્પગદ્ગદકણ્ઠઃ અશ્રુપર્યાકુલેક્ષણઃ કરુણદીનવિલંબિતાક્ષરં કથયતિ: હા વત્સ કિમ્ ઇદં; સો ઽપિ ગદ્ગદકણ્ઠો મર્મવેદનોપરોધજનિતવિષાદઃ કથયત્ય્ ઉપાધ્યાય કર્માણિ; કિમ્ અન્યદ્ ભવિષ્યતીતિ । સ કથયતિ: વત્સ નાસિ ક્ષત ઉપહતો વા; તાત ક્ષતો ઽહં કાયેન નો તુ ચિત્તેન; વત્સ કથં જ્ઞાયતે; ઉપાધ્યાય સત્યોપયાચનં કરિષ્યે શૃણુ યેન સત્યેન સત્યવચનેન ક્ષતો ઽહં કાયેન નો તુ ચિત્તેન તેન સત્યેન સત્યવચનેન યેયમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય કૃષ્ણવર્ણા ચ્છવિર્ ઇયં સુવર્ણવર્ણા ભવેદ્; ભાવિતાધ્યાશયો ઽસૌ મહાત્મા; વચનાવસાનસમનન્તરમ્ એવ કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્ય ઋષેઃ કૃષ્ણવર્ણા ચ્છવિર્ અન્તર્હિતા; સુવર્ણવર્ણા સંવૃત્તા । સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનરિષિઃ સુવર્ણવર્ણઃ સંવૃત્ત ઇતિ । તસ્ય સુવર્ણદ્વૈપાયનઃ સુવર્ણદ્વૈપાયન ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; સ પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતઃ; તતો ઽસૌ ગૌતમરિષિઃ કથયતિ: ઉપાધ્યાય ઇતશ્ ચ્યુતસ્ય મે કા ગતિર્ ભવિષ્યતિ કા ઉપપત્તિઃ કો ઽભિસંપરાય ઇતિ । સ કથયતિ: વત્સ બ્રાહ્મણાઃ કથયન્તિ: અપુત્રસ્ય ગતિર્ નાસ્તીતિ; અસ્તિ ત્વયા કિંચિદ્ અપત્યમ્ ઉત્પાદિતમ્; ઉપાધ્યાય કુમાર એવાહં; સ્ત્રીતન્ત્રે અપ્રકૃતિજ્ઞઃ; પિત્રા રાજ્યનિમિત્તં પ્રોત્સાહ્યમાનઃ પ્રવ્રજિતઃ; કુતો મમાપત્યસમુત્પત્તિઃ; વત્સ યદ્ય્ એવં પૂર્વોપભુક્તવિષયાનુસ્મરણં કુરુ; ઉપાધ્યાય ગાઢવેદનાભ્યાહતસ્ય મે ઇદાનીં છિદ્યમાનેષુ મર્મસુ મુચ્યમાનેષુ સન્ધિષુ ( સ્બ્વ્ ઇ 25 ) મરણૈકાન્તમનસઃ કથં પૂર્વોપભુક્તવિષયાનુસ્મરણં ભવતિ; સ તસ્યોપાધ્યાયઃ પંચાભિજ્ઞાલાભી; તેન ઋદ્ધ્યા મહાન્ વાતવર્ષો નિર્મિતઃ; તસ્ય વર્ષબિન્દવઃ કાયે નિપતિતાઃ; તતઃ શીતલસલિલવાતસ્પર્શાદ્ વેએદના વિષ્ટંભિતા; સ પૂર્વોપભુક્તવિષયાન્ સ્મર્તુમ્ આરબ્ધઃ; યાવદ્ અસ્ય મૈથુનરાગસમનુસ્મરણાદ્ દ્વૌ શુક્રબિન્દૂ સરુધિરે નિપતિતૌ; ચત્વારિ સ્થાનાન્ય્ અચિન્તનીયાનિ; આત્મચિન્તા લોકચિન્તા સત્વાનાં કર્મવિપાકચિન્તા બુદ્ધાનાં ચ બુદ્ધવિષયચિન્તા ઇતિ; તૌ શુક્રબિન્દૂ દ્વે અણ્ડે પ્રાદુર્ભૂતે; સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે સૂર્યરશ્મિપરિપાચિતે સ્ફુટિતે; દ્વૌ કુમારૌ જાતૌ; તતો નાતિદૂરે ઇક્ષુવાટઃ; તૌ તત્ર પ્રવિષ્ટૌ; તતસ્ સૂર્યરશ્મયો ભાસુરતરા જાતાઃ; ગૌતમરિષિઃ સૂર્યરશ્મિપરિતાપિતઃ કાલગતઃ; તતઃ સુવર્ણદ્વૈપાયનરિષિર્ આગતઃ; પશ્યતિ કાલગતઃ; સ શૂલસામન્તકે પશ્યતિ અણ્ડે સ્ફુટિતે; કપાલાન્ય્ અવસ્થિતાનિ; સો ઽનુસરન્ન્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ ઇક્ષુવાટં પ્રવિષ્ટો યાવત્ પશ્યતિ: દ્વૌ કુમારૌ; સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તઃ; કસ્યૈતૌ પુત્રાવ્ ઇતિ; પશ્યતિ: ગૌતમસ્ય ઋષેઃ; તતો ઽસ્ય સુતરાં પ્રેમા ઉત્પન્નઃ; તેન તાવ્ આસ્રમપદં નીત્વા આપાયિતૌ પોષિતૌ સંવર્ધિતૌ; ( અ 357બ્ ) તયોશ્ ચ નામધેયં વ્યવસ્થાપયિતું પ્રવૃત્તઃ; સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે સૂર્યરશ્મિભિઃ પરિપાચિતૌ જાતૌ ભવતઃ; તસ્માત્ સૂર્યગોત્રાવ્ ઇતિ સૂર્યગોત્રા ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; ગૌતમસ્ય રિષેઃ પુત્રૌ ગૌતમા ગૌતમા ઇતિ દ્વિતીયા સંજ્ઞા સંવૃત્તા; સ્વાઙ્ગીનિસૃતા ઇતિ આઙ્ગીરસા આઙ્ગીરસા ઇતિ તૃતીયા સંજ્ઞા સંવૃત્તા; ઇક્ષુવાટાલ્ લબ્ધા ઇક્ષ્વાકા ઇક્ષ્વાકા ઇતિ ચતુર્થી સંજ્ઞા સંવૃત્તા; યાવદ્ અપરેણ સમયેન ભરદ્વાજો રાજા અપુત્ર એવ કાલગતઃ; અમાત્યાઃ સંનિપત્ય સમવાયં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; ભવન્તઃ કમ્ ઇદાનીં રાજાનમ્ અભિષિઞ્ચામ ઇતિ; અપરે કથયન્તિ તસ્ય ભ્રાતા ગૌતમો રિષીણાં મધ્યે પ્રવ્રજિતઃ; તસ્યેદં કુલક્રમાગતં રાજ્યં; તમ્ અભિસિઞ્ચામ ઇતિ; કૃતસઞ્જલ્પાઃ સુવર્ણદ્વૈપાયનસ્ય રિષેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કથયન્તિ: મહર્ષે ગૌતમઃ ક્વ ગત ઇતિ; સ કથયતિ યુષ્માભિર્ એવ પ્રઘાતિત ઇતિ; મહર્ષે વયં તસ્ય દર્શનમ્ અપિ ન સમનુસ્મરામઃ; કથં પ્રઘાતયામઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 26 ) અહં યુષ્માન્ સ્મારયામિ; શોભનં; તેન તે સ્મારિતાઃ કથયન્તિ: મહર્ષે યદ્ય્ એવમ્ અલં તસ્ય નામગ્રહણેન; પાપકાર્ય્ અસાવ્ અકીર્તનીયઃ; કિં તેન પાપકં કર્મ કૃતં; ઇદં ચેદં ચ; નાસૌ પાપકર્મકારી; અદૂષ્ય્ અનપકાર્ય્ એવ યુષ્માભિઃ પ્રઘાતિતઃ; કથં; તેન વિસ્તરેણ યથાવૃત્તં સમાખ્યાતં; તે સંજાતદૌર્મનસ્યાઃ કથયન્તિ: મહર્ષે યદ્ય્ એવં વયં પાપકર્મકારિણો નાસાવ્ ઇતિ; તે ચૈવમ્ આલાપં કુર્વન્તિ; તૌ ચ દારકૌ રિષેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તૌ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: મહર્ષે કસ્યેતૌ દારકૌ કથયતિ તસ્યૈવ પુત્રૌ; કથમ્ એતૌ સમુત્પન્નૌ કા વા અનયોઃ સંજ્ઞા; તેન સોત્પત્તિકં વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્; અમાત્યાઃ શ્રુત્વાપિ પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતાઃ; તૈસ્ તં રિષિમ્ અનુજ્ઞાપ્ય તયોર્ જ્યેષ્ઠઃ કુમારો રાજ્યાભિષેકેણાભિષિક્તઃ; સો ઽપ્ય્ અપુત્રઃ કાલગતઃ; તતો ઽસૌ દ્વિતીયઃ કનીયાન્ અભિષિક્તઃ; તસ્ય ઇક્ષ્વાકુરાજા ઇક્ષ્વાકુરાજા ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; ઇક્ષ્વાકોર્ ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા પુનર્ અપિ પોતલકે નગરે એકશતમ્ ઇક્ષ્વાકુરાજશતમ્
અભૂત્
થે સ્તોર્ય્ ઓf વિરૂઢક

તેષામ્ અપશ્ચિમકો વિરૂઢકો નામ ઇક્ષ્વાકુરાજો ઽભૂદ્; વિરૂઢકસ્ય ગૌતમા ઇક્ષ્વાકુરાજસ્ય ચત્વારઃ પુત્રાઃ; ઉલ્કામુખઃ કરકર્ણી હસ્તિનિયંસઃ નૂપુરકશ્ ચ; તસ્યાપરેણ સમયેનાગ્રમહિષી કાલગતા; સ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: કિમર્થં દેવ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરસ્ તિષ્ઠતિ; સ કથયતિ: મમાગ્રમહિષી કાલગતા; કથં ન ચિન્તાપરસ્ તિષ્ઠામીતિ; દેવ યદ્ય્ એવં કિમર્થં દેવસ્યાગ્રમહિષી ન સમન્વિષ્યતે; સંવિદ્યન્તે પ્રતિસામાન્તકાનાં રાજ્ઞાં ( સ્બ્વ્ ઇ 27 ) દુહિતરઃ; ( અ 358અ ) રાજા કથયતિ: ઇમે રાજ્યાભિનન્દિનઃ કુમારાઃ; એષુ સંવિદ્યમાનેષુ પ્રત્યનીકભૂતેષુ કો મે દુહિતરં દાસ્યતિ: દેવશ્ ચિત્તં કરોતુ; વયં સમન્વેષામઃ; યાવદ્ અન્યતમસ્ય રાજ્ઞઃ દુહિતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા પ્રતિરૂપા દેવીત્વેન; તે તાં સમુપલભ્ય તસ્ય રાજ્ઞઃ સકાશં ગતાઃ; તૈઃ પારંપર્યેણ રાજ્ઞો નિવેદિતં; રાજ્ઞા આજ્ઞા દત્તા આહૂયતામ્ ઇતિ; તતસ્ તે રાજ્ઞઃ સકાશં પ્રેષિતાઃ; પાદયોર્ નિપત્ય કથાલાપપૂર્વકં નિષણ્ણાઃ; આલાપાવસરપ્રાપ્તા રાજાનં સંમુખં દૃષ્ટ્વા કથયન્તિ: દેવ સ્વસ્તિ સ્વસ્તીતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ કિં યાચધ્વે; વિરૂઢકસ્યેક્ષ્વાકુરાજસ્યાગ્રમહિષી કાલગતા; તસ્યાર્થાય કન્યાં ભિક્ષાં; રાજા કથયતિ: શોભનં પ્રતિરૂપો વરઃ; કિં તુ સમયતો ઽનુપ્રયચ્છામિ યદિ મે દુહિતુઃ પુત્રો ભવતિ; તં યદિ રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપયતિ; દેવ એવં ભવતુ ગચ્છામઃ દેવં શ્રાવયામઃ; તૈર્ ગત્વા વિરૂઢકસ્યેક્ષ્વાકુરાજસ્ય યથાવૃત્તમ્ આરોચિતં; રાજા કથયતિ: ભવન્તો નૈતત્ પ્રતિરૂપં જ્યેષ્ઠતરાન્ રાજ્યાભિનન્દિનઃ કુમારાન્ પ્રત્યાખ્યાય કનીયસઃ પ્રતિષ્ઠાપનં; દેવ સન્દિગ્ધો ઽયમ્ અર્થઃ આનીયતાં તાવદ્ દેવી; તયા સાર્ધં દેવઃ ક્રીડતુ રમતાં પરિચારયતુ; ન જ્ઞાયતે કિમ્ અસૌ કુમારં જનયિષ્યતીત્ય્ આહોસ્વિત્ કુમારિકાં વન્ધ્યા વા ભવિષ્યતીતિ; રાજા કથયતિ: ભવન્તો યદ્ય્ એવં ગચ્છત; તતઃ પ્રતિષ્ટા ભવતુ; તૈર્ ગત્વા પ્રતિગૃહીતા; યાવદ્ રાજ્ઞા મહતા શ્રીસમુદાયેન પરિણીતા; સા ચ રાજ્ઞો ઽભિમતા સંવૃત્તા; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરે દેવી આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ; તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ; અમાત્યા દેવ યસ્માદ્ અયમ્ અજાત એવ ( સ્બ્વ્ ઇ 28 ) રાજ્યમ્ અભિનન્દતિ તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય રાજ્યાભિનન્દીતિ; સ દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યઃ અનુપ્રદત્તઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજં; તં રાજા યૌવરાજ્યે ન પ્રતિષ્ઠાપયતિ; તસ્ય માતામહેન રાજ્ઞા શ્રુતં; તેન તસ્ય દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ; સકર્કશં ચ લિખિતં: ત્વયા પૂર્વમ્ અનુજ્ઞાતમ્ એવ; યદિ યથાપ્રતિજ્ઞાતં કરોષિ ઇત્ય્ એવં કુશલં; નો ચેદ્ યત્ તે બલં વીર્યં પરાક્રમસ્ ### તેનાવતિષ્ઠસ્વ; એષો ઽહમ્ આગતઃ રાષ્ટ્રાપમર્દં કરોમીતિ; મહાબલસમુદિતો ઽસૌ રાજા; સ શ્રુત્વા વ્યથિતઃ; અમાત્યાન્ સંનિપાત્ય પૃચ્છતિ: ભવન્તઃ મમ તેન રાજ્ઞા એવં લિખિતં; કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ; તે કથયન્તિ: દેવ અભિષિચ્યતાં રાજ્યાભિનન્દી યૌવરાજ્યે; સ કથયતિ: ભવન્તઃ નૈતદ્ યુક્તં જ્યેષ્ઠાન્ રાજ્યાભિનન્દિનઃ કુમારાન્ પ્રત્યાખ્યાય કનીયસો રાજ્યાભિષેચનં; તે કથયન્તિ: દેવ ઉદીર્ણબલવાહનો ( અ 358બ્ ) ઽસૌ રાજા; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ આગત્ય નિયતં રાષ્ટ્રાપમર્દં કરિષ્યતિ; અભિષિચ્યતાં રાજ્યાભિનન્દી રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે; પ્રવાસ્યન્તાં કુમારા રાજ્યાદ્; રાજા કથયતિ: ભવન્તઃ કથમ્ અદૂષિણો ઽનપકારિણઃ કુમારા નિર્વાસ્યન્તે; દેવ વયમ્ અમાત્યા હિતાધાનતત્પરાઃ અદૂષિણો ઽનપકારિણઃ પ્રવાસયામઃ; દૂષિણમ્ અપકારિણં પ્રતિષ્ઠાપયામઃ; રાજા અપ્ય્ ઉપેક્ષ્ય તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; અમાત્યાઃ સંનિપત્ય પરસ્પરં સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: ભવન્ત ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યં યેન રાજા કુમારેષુ વિમુખી ભવતિ; તતસ્ તૈર્ ઉદ્યાનં શોધયિત્વા ચિત્રમ્ ઉપચિત્રં કારિતં; સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધમ્ આમુક્તદામપટ્ટકલાપં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં રમણીયં; તતસ્ તૈર્ અમાત્યૈસ્ તદ્ ઉદ્યાનં તથાભિસંસ્કૃતં દૂરાદ્ દૃષ્ટં; તે કુમારાશ્ ચપલાદ્ ઉદ્યાનાભિમુખં સંપ્રસ્થિતાઃ; અમાત્યા ઉદ્યાનશોભાં કારયિત્વા નિર્ગતાઃ; કુમારૈઃ પૃષ્ટાઃ કસ્યેદમ્ ઉદ્યાનમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 29 ) ઇતિ; તે કથયન્તિ દેવસ્ય; તે પ્રતિનિવર્તિતુમ્ આરબ્ધાઃ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: કુમારાઃ પ્રવિશત કિમર્થં નિવર્તથ ઇતિ; તે કથયન્તિ દેવકીયમ્ ઉદ્યાનં; કથં પ્રવિશામ ઇતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવો વા ક્રીડેત્ કુમારો વા કો ઽત્ર વિરોધઃ; તે પ્રવિશ્ય ક્રીડિતુમ્ આરબ્ધાઃ; અમાત્યૈ રાજાભિહિતઃ: દેવ ઉદ્યાનં શોભનં પરિકર્મીકૃતં; કાલો દેવસ્ય દ્રષ્ટુમ્ ઇતિ; રાજા સંપ્રસ્થિતઃ; અશ્રૌષીદ્ ઉદ્યાને કોલાહલં શબ્દં; શ્રુત્વા ચ પુનર્ અમાત્યાન્ પૃચ્છતિ: ભવન્ત ઉદ્યાને કોલાહલઃ

શબ્દઃ શ્રૂયતે; કો ઽત્રાવતિષ્ઠતે; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવ કુમારાઃ; યદ્ય્ એવં પરિત્યક્તા મયા કુમારાઃ; અમાત્યાઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયન્તિ: દેવ ક્ષમ્યતાં કુમારાણાં; મા પરિત્યજ્યન્તામ્ ઇતિ; રાજા કથયતિ એવં ભવત્વ્ ઇતિ; તે પ્રવાસયિતુમ્ આરબ્ધાઃ રાજ્ઞઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયન્તિ: દેવ યદ્ય્ એવં યો ઽસ્માભિઃ સાર્ધં પરિજનો ગચ્છતિ સ યથા ન નિવાર્યતે તથાજ્ઞાં દાતુમ્ અર્હસિ; રાજ્ઞા આજ્ઞા દત્તા; તે સંપ્રસ્થિતાઃ; અનુરક્તજનપદાસ્ તે; તૈઃ સાર્ધં મહાજનકાયઃ સંપ્રસ્થિતઃ; સપ્તદિવસં પોતલકસ્ય નગરદ્વારમ્ અપાવૃતં સ્થિતં જનકાયસ્ય નિર્ગચ્છતઃ; અમાત્યૈ રાજ્ઞે નિવેદિતં: દેવ યદિ નગરસ્ય દ્વારં નાવ્રિયતે ન ચિરાત્ પોતલકં નિરાવાસં ભવતીતિ; યદ્ય્ એવં દ્વારાણ્ય્ આવૃણુત; તતસ્ તે કુમારાઃ સ્વકસ્વકા ભગિનીર્ આદાયાનુપૂર્વેણ હિમવત્પાર્શ્વં નદ્યા ભગીરથ્યાસ્ તીરં કપિલસ્ય રિષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ; તે તસ્મિંશ્ છાખાપર્ણકુટીરકાણિ કૃત્વા વાસં કલ્પિતવન્તઃ મૃગાંશ્ ચ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય જીવિકાં કલ્પયન્તિ; ત્રિષ્કાલં ચ કપિલસ્ય રિષેર્ આશ્રમપદમ્ ઉપસંક્રામન્તિ; અભિનવયૌવનમદાક્ષિપ્તાઃ કામરાગેણાત્યર્થં બાધ્યમાનાઃ ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડૂકાઃ કૃશાલકાઃ ( અ 359અ ) સંવૃત્તાઃ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન કપિલેન રિષિણા તથાવિધા દૃષ્ટાઃ પૃષ્ટાશ્ ચ: કસ્માદ્ યૂયમ્ ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડુકાઃ; તે કથયન્તિ: મહર્ષે કામરાગેણાતીવ બાધ્યામહે; સ કથયતિ: સ્વકસ્વકા ભગિનીસ્ ત્યક્ત્વા વૈમાતૃકાભિર્ ભગિનીભિઃ સાર્ધં વાસં કલ્પયત; લભ્યં મહર્ષે અસ્માભિર્ એવં કર્તું; લભ્યં ભવન્તો યથાપિતત્ ક્ષત્રિયૈ રાજ્યપરિભ્રષ્ટૈઃ; તતસ્ તે રિષિવચનં પ્રમાણમ્ ઇતિ કૃત્વા કામરાગાધ્યવસિતાઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતાઃ વૈમાતૃકાભિર્ ભગિનીભિઃ સાર્ધં ( સ્બ્વ્ ઇ 30 ) ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ; તેષાં તાભિઃ સંક્રીડતાં રમમાણાનાં પરિચારયતાં પુત્રા દુહિતરશ્ ચ જાતાઃ; તે વૃદ્ધિં ગતાઃ
થે ચિતિએસ્ ઓf કપિલવસ્તુ અન્દ્ દેવદૃશ
કપિલરિષિઃ શબ્દકણ્ટકત્વાદ્ ધ્યાનાનાં ચિત્તૈકાગ્રતાં નારાગયતિ; સ કથયતિ: ભવન્તઃ અવલોકિતા ભવત; અહમ્ અન્યત્ર ગમિષ્યામિ; મહર્ષે કિમર્થં; ચિત્તૈકાગ્રતાં નારાગયામિ, શબ્દકણ્ટકાનિ ધ્યાનાનિ; મહર્ષે ત્વમ્ ઇહૈવ તિષ્ઠ; વયમ્ અન્યત્ર ગચ્છામઃ; કિં તુ ભૂભાગમ્ અસ્માકમ્ અનુપ્રયચ્છ; ભવન્તઃ શોભનં; ઋષયસ્ તે મહાત્માનઃ ઈપ્સિતમનોરથસાધકાઃ; તેન સૌવર્ણં ભૃંગારમ્ આદાય નગરાકારેણ ઉદકધારાપાતૈર્ નગરં માપિતં; કપિલેન રિષિણા તેષાં વાસાય વસ્તુ પરિત્યક્તમ્ ઇતિ કપિલવસ્તુ કપિલવસ્ત્વ્ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; તે તત્ર વૃદ્ધિં ગતાઃ; મહાજનકાયઃ સંવૃત્તઃ; સંબાધાદ્ વૃદ્ધિં ન લભન્તે; તેષાં ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય દેવતાભિર્ અન્યપ્રદેશ ઉપદર્શિતઃ; તૈસ્ તત્ર ગત્વા દ્વિતીયં નગરં માપિતં; દેવદ્રિશં દેવદ્રિશમ્ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; તતસ્ તે સંગમ્ય સમાગમ્ય સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: ભવન્તો યદ્ વયં નિર્વાસિતાઃ તત્ સદૃશભાર્યોપાદાનાત્; તદ્ અસ્માકં ન કેનચિદ્ દ્વિતીયા સદૃશી ભાર્યા ઉપાદાતવ્યા; એકયૈવ સન્તોષઃ કરણીય ઇતિ; તે એકામ્ એવ સદૃશીં ભાર્યાં પરિણમયન્તિ; ન દ્વિતીયામ્; અથાપરેણ સમયેન વિરૂઢકો રાજા પ્રિયાન્ પુત્રાન્ સમનુસ્મરન્ અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે: હમ્ભોઃ ગ્રામણ્યસ્ તે કુમારાઃ ક્વ સાંપ્રતં; તૈર્ વિસ્તરેણારોચિતં; દેવ કેનચિદ્ અધિકરણેન નિર્વાસિતાઃ; તે સ્વકસ્વકા ભગિનીર્ આદાય ઇતઃ પ્રક્રાન્તાઃ; અનુહિમવત્પાર્શ્વે નદ્યા ભગીરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્ય રિષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે વાસં કલયન્તિ; સ્વકસ્વકા ભગિનીઃ પ્રત્યાખ્યાય વૈમાતૃકાભિર્ ભગિનીભિઃ સાર્ધં ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ; તેષાં ક્રીડતાં રમમાણાનાં પરિચારયતાં પુત્રા ( સ્બ્વ્ ઇ 31 ) દુહિતરશ્ ચ જાતાઃ; શક્યં ગ્રામણ્યઃ કુમારૈર્ એવં કર્તું; દેવ શક્યમ્; અથ વિરૂઢકઃ ઇક્ષ્વાકુરાજઃ પૂર્વં કાયમ્ અભ્યુન્નમય્ય દક્ષિણબાહુમ્ અભિપ્રસાર્યોદાનમ્ ઉદાનયતિ; શક્યા બત કુમારાઃ, પરમશક્યા બત કુમારા ઇતિ; મહેશાખ્યેન સત્વેન વાઙ્ નિશ્ચારિતા શાક્યા બત કુમારાઃ; પરમશાક્યા બત કુમારા ઇતિ શાક્યા ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા
સુચ્ચેસ્સોર્સ્ તો વિરૂઢક
અપરેણ સમયેન વિરૂઢક ઇક્ષ્વાકુરાજઃ કાલગતઃ ( અ 359બ્ ); રાજ્યાભિનન્દી રાજ્યે ઽભિષિક્તઃ; સો ઽપ્ય્ અપુત્રઃ કાલગતઃ; ઉલ્કામુખો રાજ્યૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; સો ઽપ્ય્ અપુત્રઃ કાલગતઃ; કરકર્ણી રાજા સંવૃત્તઃ; સો ઽપ્ય્ અપુત્રઃ કાલગતઃ; હસ્તિનિયંસો રાજા સંવૃત્તઃ; સો ઽપ્ય્ અપુત્રઃ કાલગતઃ; નૂપુરકો રાજા સમ્વૃત્તઃ; તસ્ય પુત્ર ઓપુરકઃ; ઓપુરકસ્ય ગોપુરકઃ ગોપુરકસ્ય ગૌતમા રાજ્ઞઃ પુત્રપ્રપૌતૃકયા નપ્તૃપ્રનપ્તૃકયા કપિલવસ્તુનગરે પંચપંચાશદ્ રાજસહસ્રાણ્ય્ અભૂવન્; તેષામ્ અપ્શ્ચિમકો દશરથઃ શતરથો નવતિરથઃ ચિત્રરથો બિજિતરથો દૃઢરથઃ દશધનુઃ શતધનુઃ નવતિધનુઃ વિજિતધનુર્ ચિત્રધનુઃ દૃઢધનુર્; દૃઢધનુષો ગૌતમા દ્વૌ પુત્રૌ સિંહહનુઃ સિંહનાદી ચ; યાવન્તઃ ખલુ ગૌતમા જમ્બૂદ્વીપે ધનુર્ધરાઃ સિંહહનુસ્ તેષામ્ અગ્ર અખ્યાતઃ; સિંહહનોર્ ગૌતમા ચત્વારઃ પુત્રાઃ શુદ્ધોદનઃ શુક્લોદનઃ દ્રોણોદનઃ અમૃતોદનઃ; શુદ્ધા શુક્લા દ્રોણા અમૃતિકા ચેતિ દુહિતરઃ; શુદ્ધોદનસ્ય દ્વૌ પુત્રૌ ભગવાન્ આયુષ્માંશ્ ચ નન્દઃ; શુક્લોદનસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 32 ) દ્વૌ પુત્રૌ; આયુષ્માંશ્ ચ તિષ્યો ભદ્રકશ્ ચ શાક્યરાજઃ; દ્રોણોદનસ્ય દ્વૌ પુત્રૌ મહાનામા આયુષ્માંશ્ ચાનિરુદ્ધઃ; અમૃતોદનસ્ય દ્વૌ પુત્રૌ આયુષ્માન્ આનન્દો દેવદત્તશ્ ચ; શુદ્ધાયાઃ સુપ્રબુદ્ધઃ પુત્રઃ; શુક્લાયાઃ પુત્રો માલી; દ્રોણાયા ભાદ્દાલી; અમૃતિકાયાઃ શૈવલઃ ભગવતો રાહુલઃ પુત્ર ઇતિ ગૌતમા રાહુલે મહાસંમતવંશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ; ઉચ્છિન્ના ભવનેત્રી વિક્ષીણો જાતિસંસારો નાસ્તીદાનીં પુનર્ભવઃ
બુદ્ધઽસ્ રેમર્ક્સ્

અથ ભગવાન્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય કથાપર્યવસાનં વિદિત્વા ઉત્થાય નિષણ્ણઃ; નિષદ્યાયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે: સાધુ સાધુ મૌદ્ગલ્યાયન સાધુ સાધુ ખલુ ત્વં મૌદ્ગલ્યાયન યસ્ ત્વં ભિક્ષૂણાં પુરસ્તાચ્ છાક્યાનાં પૌરાણં કુલવમ્શમ્ આરભ્ય ધર્મ્યાં કથાં કથયસિ; પુનર્ અપિ ત્વં મૌદ્ગલ્યાયન અભીક્ષ્ણમ્ અપિ ત્વં શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ધર્મ્યાં કથાં કથય; તદ્ એષાં ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાય; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ઉદ્ગૃહ્ણીત યૂયં ભિક્ષવઃ શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ધર્મ્યાં કથાં ધારયિતું ગ્રાહયિતું વાચયિતું; તત્ કસ્ય હેતોઃ; અર્થોપસંહિતા ભિક્ષવઃ શાક્યાનાં પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ધર્મ્યા કથા; અર્થોપસંહિતા બ્રહ્મચર્યોપસંહિતા; યુક્તમ્ એવ ભિક્ષવઃ શ્રદ્ધયા પ્રવ્રજિતેન કુલપુત્રેણ શાક્યાનાં ( સ્બ્વ્ ઇ 33 ) પૌરાણં કુલવંશમ્ આરભ્ય ધર્મ્યાં કથાં ધારયિતું ગ્રાહયિતું વાચયિતુમ્; અથ કાપિલવસ્તવાઃ ( અ 360અ ) શાક્યા ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તાઃ
સિંહહનુઽસ્ રેઇગ્ન્

તેન ખલુ સમયેન કપિલવસ્તુનિ નગરે સિંહહનુર્ નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; દેવદૃશે નગરે સુપ્રબુદ્ધો રાજ્યં રાજા કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ; સુપ્રબુદ્ધસ્ય રાજ્ઞો લુમ્બિની નામાગ્રમહિષી અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા જનપદકલ્યાણી; દેવદૃશે ઽન્યતમો ગૃહપતિઃ પ્રતિવસત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; તસ્યારામઃ પુષ્પસંપન્નઃ ફલસંપન્નઃ શાલિસંપન્નો નાનાવિહગનિકૂજિતઃ; તસ્યાભિરામતયા રાજા કાલાનુકાલં તત્ર ગત્વા સાર્ધમ્ અન્તઃપુરેણ રતિક્રીડાં પ્રત્યનુભવતિ; લુમ્બિન્યાસ્ તં દૃષ્ટ્વા સ્પૃહા ઉત્પન્ના; સ કથયતિ: દેવ મમૈતમ્ આરામમ્ અનુપ્રયચ્છેતિ; રાજા કથયતિ: ગૃહપતિસન્તકો ઽયમ્ આરામઃ; કથમ્ અનુપ્રયચ્છામિ; યદિ ત્વમ્ આરામેણાર્થિની અન્યં તવાર્થાય શોભનતરં કારયામીતિ; તતો રાજ્ઞા સુપ્રબુદ્ધેન લુમ્બિન્યા અર્થાય તદ્વિશિષ્ટતર આરામઃ કારિતઃ; તસ્ય લુંબિનીવનં લુમ્બિનીવનમ્ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; સિંહહનોર્ દીર્ઘરાત્રમ્ અયમ્ આશાસકઃ: અહો બત મે કુલે ચક્રવર્તી ઉત્પદ્યેત ઇતિ; સુપ્રબુદ્ધસ્યાપિ રાજ્ઞો દીર્ઘરાત્રમ્ અયમ્ આશાસકઃ: અહો બત મે સિંહહનુના સાર્ધં સંબન્ધઃ સ્યાદ્ ઇતિ; યાવત્ તસ્યાપરેણ સમયેન દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારિકા જાતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતા; ( સ્બ્વ્ ઇ 34 ) તસ્યા રૂપશોભયા સુપ્રબુદ્ધો રાજા સાન્તઃપુરો દેવદૃશનિવાસી જનકાયશ્ ચ પરં વિસ્મયમ્ ઉપગતઃ; સન્દિગ્ધમનાશ્ ચ સંવૃત્તઃ: કિમ્ ઇયં દારિકા આહોસ્વિદ્ વિશ્વકર્મનિર્મિતેયં માયેતિ; તસ્યાસ્ ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતાયા જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે: કિં ભવતુ દારિકાયા નામેતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવ દેવદૃશનિવાસિજનકાયા રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ વિપ્રવદન્તે; કેચિત્ કથયન્તિ: દારિકા એવાસૌ પૂર્વકર્મવિપાકાભિનિષ્પન્ના એવં વર્ણરૂપશોભેતિ; અપરે કથયન્તિ: નાસૌ દારિકા; કિંતર્હિ વિશ્વકર્મનિર્મિતા સા માયેતિ તસ્માદ્ ભવતુ દારિકાયા માયેતિ નામ; તસ્ય માયેતિ નામ કૃતં; માયા દારિકા અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તા પૂર્વવદ્ યાવન્ મહતી સંવૃત્તા; સા નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતા; પુત્રં જનયિષ્યત્ય્ અનેકલક્ષણસંપન્નં; રાજા ભવિષ્યતિ બલચક્રવર્તી; ભૂયો ઽપ્ય્ અસ્ય ક્રીડતો રમ્માણસ્ય પરિચારયતઃ દુહિતા ( અ 360બ્ ) જાતા પ્રતિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા પરમયા વર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતા; તસ્યા જન્મનિ સર્વં તન્ નગરમ્ ઉદારેણાવભાસેનાવભાસિતં; ન ચાસ્યાઃ શક્યતે સર્વથા રૂપશોભાં વર્ણયિતું; યથા માયાયાસ્ તસ્યા અપિ વિસ્તરેણ જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે; કિં ભવતુ દારિકા નામેતિ; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: અસ્યા રૂપશોભા યન્ માયાં વ્યતિરિચ્ય વર્તતે તસ્માદ્ ભવતુ મહામાયેતિ; સાપ્ય્ ઉન્નીતા વર્ધિતા મહતી સંવૃત્તા; સા નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતા; પુત્રં જનયિષ્યતિ દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતં; સ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તીતિ; સુપ્રબુદ્ધેન રાજ્ઞા સિંહહનોર્ દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ; દ્વે દુહિતરૌ જાતે માયા મહામાયા ચ; તત્રૈકા વ્યાકૃતા પુત્રં જનયિષ્યતિ લક્ષણસંપન્નં; સ રાજા ભવિષ્યતિ બલચક્રવર્તીતિ; દ્વિતીયા વ્યાકૃતા પુત્રં જનયિષ્યતિ દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષનૈઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 35 ) સમલઙ્કૃતં; સ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તીતિ; અનયોર્ યાભિપ્રેતા શુદ્ધોદનસ્ય કુમારસ્યાર્થાયાનયેતિ; સિંહહનુના પ્રતિસન્દેશો દત્તઃ, દ્વાભ્યામ્ અપિ કુમારસ્ય પ્રયોજનં; કિં તુ ન દ્વે સદૃશે ભાર્યે એકસ્યોપસ્થાપયિતવ્યે ઇતિ યૈવં વ્યાકૃતા પુત્રં જનયિષ્યતિ દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતં સ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તીતિ, એષા તાવત્ પ્રતીષ્ટા; દ્વિતીયાયા અર્થાય ગણમ્ અવલોકયિષ્યામીતિ; તેન સા પઞ્ચશતપરિવારા પ્રેષિતા; તેન ખલુ સમયેન શાક્યાનાં પાણ્ડવા નામ ખષાઃ પ્રતિવિરુદ્ધાઃ; શાક્યાઃ સંભૂય રાજ્ઞઃ સિંહહનોઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ; દેવ પાણ્ડવૈઃ ખષૈર્ ઉપદ્રુતાઃ સ્મ, સાહાય્યં કલ્પયેતિ; સ કથયતિ ભવન્તો વૃદ્ધો ઽહં ન શક્નોમિ તૈઃ સાર્ધં સંગ્રામયિતું; દેવ શુદ્ધોદનં કુમારમ્ અનુપ્રેષય; સમયતો ઽનુપ્રેષયામિ યદિ કુમારસ્ય યથાભિપ્રેતં વરં પ્રાર્થયતો ઽનુપ્રયચ્છત; તે કથયન્તિ: દેવ એવં ભવતુ પ્રયચ્છામઃ; રાજ્ઞા ચતુરઙ્ગં બલકાયં દત્વા શુદ્ધોદનઃ કુમારઃ પ્રેષિતઃ; તેન તે ખષાઃ હતપ્રહતવિધ્વસ્તાઃ કૃતાઃ; તતઃ શાક્યાઃ પરિતુષ્ટાઃ સિંહહનો રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ; દેવ કુમારેણ પાણ્ડવા ખષાઃ હતપ્રહતાઃ વિધ્વસ્તાઃ કૃતાઃ; પરિતુષ્ટા સ્મઃ; વદ કુમારસ્ય કં વરમ્ અનુપ્રયચ્છામઃ; ભવન્તઃ શાક્યૈઃ ક્રિયાકારઃ કૃતઃ ન કેનચિદ્ દ્વે સદૃશે ભાર્યે ઉપસ્થાપયિતવ્યે ઇતિ; દેવ કિં મુચ્યતાં ક્રિયાકારઃ; સ કથયતિ: સુતરાં બદ્ધવ્યો ન મોક્તવ્યઃ; કિં તુ કુમારસ્યૈકં વરમ્ અનુપ્રયચ્છથ, દ્વિતીયાં સદૃશીં ભાર્યામ્ ઉપસ્થાપયિતું; દેવ શોભનમ્; એવં ક્રિયતાં; તતઃ સિંહહનુના સુપ્રબુદ્ધસ્ય લેખો ઽનુપ્રેષિતઃ અવલોકિતો
મયા ગણઃ; દ્વિતીયાં દુહિતરમ્ અનુપ્રેષયેતિ; તેન સાપિ પઞ્ચશતપરિવારા પ્રેષિતા; શુદ્ધોદનેન કુમારેણ દ્વે અપિ પરિણીતે ( સ્બ્વ્ ઇ 36 )
શુદ્ધોદન સુચ્ચેએદ્સ્ સિંહહનુ અન્દ્ થે દેસ્ચેન્ત્ ઓf થે બુદ્ધ

યાવદ્ અપરેણ સમયેન સિંહહનૂ રાજા કાલગતઃ; કપિલવસ્તુનિ શુદ્ધોદનો રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ( અ 361અ ) ચ; સો ઽપરેણ સમયેન મહામાયાદેવ્યા સાર્ધમ્ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; ધર્મતા હ્ય્ એષા તુષિતભવનસ્થો બોધિસત્વઃ પંચભિર્ અવલોકનૈર્ લોકમ્ અવલોકયતિ જાત્યવલોકનેન દેશાવલોકનેન કાલાવલોકનેન વંશાવલોકનેન સ્ત્ર્યવલોકનેન ચ; (1) કેન કારણેન બોધિસત્વા જાત્યવલોકનં કુર્વન્તિ? તુષિતભવનસ્થસ્ય બોધિસત્વસ્યૈવં ભવતિ; કીદૃશ્યાં જાતૌ બોધિસત્વાઃ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તીતિ; પશ્યતિ બ્રાહ્મણકુલે વા ક્ષત્રિયકુલે વા; તત્ર કદાચિદ્ બ્રાહ્મણા ઉચ્ચકુલસંમતા ભવન્તિ; કદાચિત્ ક્ષત્રિયાઃ; ઇદાનીં તુ ક્ષત્રિયાઃ ઉચ્ચકુલસંમતાઃ, યન્વ્ અહં ક્ષત્રિયકુલે પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણીયાં; મા મે સ્યુર્ અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ બોધિસત્વેન ગર્હણીયાયાં જાતૌ પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીત ઇતિ; તથા હિ બોધિસત્વેનાનાદિકાલીનમ્ અનાક્ષેપસંવર્તનીયં કર્મ કૃતમ્ ઉપચિતમ્; <અવન્ધ્યફલધર્મદેશિકા હિ બુદ્ધા ભગવન્તઃ>; અનેન કારણેન બોધિસત્વા જાત્યવલોકનં કુર્વન્તિ; (2) કેન કારણેન બોધિસત્વા દેશાવલોકનં કુર્વન્તિ? બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: કીદૃશિ દેશે બોધિસત્વાઃ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તીતિ; પશ્યતિ યો ઽસૌ દેશ ઇક્ષુશાલિમાલાગોમહિષીસંપન્નો ભૈક્ષુકશતકલિલો દસ્યુજનવિવર્જિતઃ આર્યજનાધ્યુષિતઃ; તસ્યૈવં ભવત્ય્ અયં મધ્યદેશ ઇક્ષુશાલિમાલાગોમહિષીસંપન્નો ભૈક્ષુકશતકલિલો દસ્યુજનવિવર્જિતઃ આર્યજનાધ્યુષિતઃ; યન્વ્ અહં મધ્યદેશે પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણીયાં; મા મે સ્યુર્ અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ બોધિસત્વેન ( સ્બ્વ્ ઇ 37 ) પ્રત્યન્તેષુ જનપદેષુ પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીત ઇતિ; તથા હિ બોધિસત્વેનાનાદિકાલીનમ્ અનાક્ષેપસંવર્તનીયં કર્મ કૃતમ્ ઉપચિતમ્; અવન્ધ્યફલધર્મદેશિકા હિ બુદ્ધા ભગવન્તઃ; અનેન કારણેન બોધિસત્વા દેશાવલોકનં કુર્વન્તિ; (3) કેન કારણેન બોધિસત્વાઃ કાલાવલોકનં કુર્વન્તિ? બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્; કીદૃશે કાલે બોધિસત્વા જંબૂદ્વીપે પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તિ; ઉત્કર્ષે વર્તમનાયાં પ્રજાયામ્ અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયામ્ ઊર્ધ્વં પ્રતિસન્ધિં ન ગૃહ્ણન્તિ; અપકર્ષે શતવર્ષાયુષાં મનુષ્યાણાં <પ્રજાયામ્ અર્વાક્ પ્રતિસન્ધિં ન> ગૃહ્ણન્તિ; કેન કારણેન બોધિસત્વા અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષિ મનુષ્યાણામ્ ઊર્ધ્વં પ્રતિસન્ધિં ન ગૃહ્ણન્તિ? અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષો હિ મનુષ્યા દુરુદ્વેજ્યા ભવન્તિ; દુઃસંવેદ્યા જડા મૃદ્વિન્દ્રિયાઃ પ્રમત્તાઃ સુખબહુલાઃ સત્યાનામ્ અભાજનભૂતાઃ; અપકર્ષે ઽપ્ય્ અર્વાગ્ વર્ષશતસ્ય પઞ્ચકષાયા ઉદ્રિક્તા ભવન્તિ; તદ્યથા આયુઃકષાયઃ ક્લેશકષાયઃ સત્વકષાયો દૃષ્ટિકષાયઃ કલ્પકષાયશ્ ચ; મા મે સ્યુર્ અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ પઞ્ચકષાયોદ્રિક્તે કાલે બોધિસત્વેન પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીત ઇતિ; તથા હિ બોધિસત્વેનાનાદિકાલીનમ્ અનાક્ષેપસંવર્તનીયં કર્મ કૃતમ્ ઉપચિતમ્; અવન્ધ્યફલધર્મદેશિકાશ્ ( અ 361બ્ ) ચ બુદ્ધા ભગવન્તઃ; અનેન કારણેન બોધિસત્વાઃ કાલાવલોકનં કુર્વન્તિ; (4) કેન કારણેન કુલાવલોકનં કુર્વન્તિ? બોધિસત્વસ્યૈવં ભવતિ; કીદૃશે કુલે બોધિસત્વાઃ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તીતિ; પશ્યતિ યત્ કુલમ્ ઉચ્ચસંમતમ્ અનુપાક્રુષ્ટચારિત્રં યાવદ્ આસપ્તમં માતામહં પૈતામહં યુગમ્ ઉપાદાયેતિ; તસ્યૈતદ્ અભવદ્ અયં શાક્યવંશ ઉચ્ચકુલસંમતો યાવન્ મહાસંમતમ્ ઉપાદાયાનુપાક્રુષ્ટચારિત્રશ્ ચ યન્વ્ અહં રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય કુલે પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણીયાં; મા મે સ્યુર્ અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ પ્રત્યવરે કુલે બોધિસત્વેન પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીત ઇતિ; તથા હિ બોધિસત્વેનાનાદિકાલીનમ્ અનાક્ષેપસંવર્તનીયં કર્મ ( સ્બ્વ્ ઇ 38 ) કૃતમ્ ઉપચિતમ્; અવન્ધ્યફલધર્મદેશિકાશ્ ચ બુદ્ધા ભગવન્તઃ; અનેન કારણેન બોધિસત્વા વંશાવલોકનં કુર્વન્તિ; (5) કેન કારણેન બોધિસત્વા સ્ત્ર્યવલોકનં કુર્વન્તિ? બોધિસત્વસ્યૈવં ભવતિ; કીદૃશ્યા સ્ત્રિયાઃ કુક્ષૌ બોધિસત્વાઃ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તીતિ; પશ્યતિ યા સ્ત્રી રૂપવતી ભવતિ શીલવતી કુલવતી કુલિના કુલવર્ધની પૂર્વબુદ્ધેષુ કૃતપ્રણિધાના અહો બતાહં બુદ્ધસ્ય માતા સ્યામ્ ઇતિ; શક્નોતિ બોધિસત્વં દશમાસં કુક્ષિણા ધારયિતું; ન ચ સ્વાર્થં હાપયતિ; તસ્યૈવં ભવતિ ઇયં મહામાયા યાવદ્ આસપ્તમં માતામહં માતામહં પૈતામહં યુગમ્ ઉપાદાયાનુપાક્રુષ્ટચારિત્રા રૂપવતી શીલવતી કુલિના કુલવર્ધની; શક્નોતિ બોધિસત્વં દશમાસં કુક્ષિણા ધારયિતું; ન ચ સ્વાર્થં હાપયિતુમ્; તથા હિ મહામાયા પૂર્વબુદ્ધેષુ કૃતાધિકારપ્રણિધાના અહો બતાહં બુદ્ધમાતા સ્યામ્ ઇતિ; મા ચ મે સ્યુર્ અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ અલક્ષણસંપન્નાયા સ્ત્રિયાઃ કુક્ષૌ બોધિસત્વેન પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીત ઇતિ; તથા હિ બોધિસત્વેનાનાદિકાલીનમ્
અનાક્ષેપસંવર્તનીયં કર્મ કૃતમ્ ઉપચિતમ્; <અવન્ધ્યફલધર્મદેશિકાશ્ ચ બુદ્ધા ભગવન્તઃ>; અનેન કારણેન બોધિસત્વાઃ સ્ત્ર્યવલોકનં કુર્વન્તિ; અથ બોધિસત્વઃ પઞ્ચ વ્યવલોકનાનિ વ્યવલોક્ય ષટ્ કામાવચરાન્ દેવાંસ્ ત્રિર્ અનુશ્રાવયતિ ઇતો ઽહં માર્ષાસ્ તુષિતાદ્ દેવનિકાયાચ્ ચ્યુત્વા મનુષ્યેષુ પ્રતિસન્ધિં ગ્રહીષ્યામિ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યાગ્રમહિષ્યાઃ કુક્ષૌ; તસ્ય પુત્રત્વમ્ અધિગમ્ય અમૃતમ્ અધિગમિષ્યામિ; યો યુષ્માકમ્ અમૃતેનાર્થી સ મનુષ્યેષુ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણાતુ ભૂયો મધ્યદેશ ઇતિ; એવમ્ ઉક્તાસ્ તુષિતકાયિકા દેવા બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અવોચન્: યત્ ખલુ બોધિસત્વ જાનીયા એતર્હિ કલિકલુષો લોકઃ ક્રૂરસન્તાનપ્રજા આકુલીકૃતશ્ ચ જંબૂદ્વિપઃ ષડ્ભિસ્ તાર્કિકૈઃ ષડ્ભિર્ આનુશ્રવિકૈઃ ષડ્ભિઃ સમાપત્તૃભિઃ; તત્ર ષટ્ તાર્કિકાઃ કતમે? તદ્યથા પૂરણઃ કાશ્યપઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 39 ) મસ્કરી ગોશાલિપુત્રઃ સઞ્જયી વૈરટ્ટીપુત્રઃ અજિતઃ કેશકંબલઃ કકુદઃ કાત્યાયનો નિર્ગ્રન્થો જ્ઞાતિપુત્ર; ષડ્ આનુસ્રવિકાઃ કતમસ્ તદ્યથા કૂટતાણ્ડ્યો બ્રાહ્મણઃ શ્રોણતાણ્ડ્યો બ્રાહ્મણઃ, ચોગી બ્રાહ્મણઃ બ્રાહ્માયુર્ બ્રાહ્મણઃ ( અ 362અ ) પુષ્કરસારિ બ્રાહ્મણઃ લોહિત્યશ્ ચ બ્રાહ્મણઃ; ષટ્ પ્રતિપત્તારઃ કતમે? તદ્યથા ઉદ્રકો રામપુત્રઃ; અરાડઃ કાલામઃ સુભદ્રઃ પરિવ્રાજકઃ સઞ્જયી માણવઃ અસિતરિષિઃ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપશ્ ચ જટિલઃ; ઇહ તુ બોધિસત્વસ્ય દ્વાદશયોજનાનિ ધર્મશ્રવણાર્થમ્ આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ પ્રજ્ઞાપ્યતે; અસ્માકં ચૈવં ભવતિ: યમ્ અસ્માકં તુષિતભવનસ્થો બોધિસત્વો ધર્મં દેશયિષ્યતિ તં વયં ધર્મં શ્રુત્વા તથા તથા પ્રતિપત્સ્યામહે; યથાપિતદ્ અસ્માકં ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાયેતિ; એવમ્ ઉક્તો બોધિસત્વઃ તુષિતકાયિકાન્ દેવાન્ ઇદમ્ અવોચત્: તેન હિ માર્ષા સર્વવાદ્યાનિ પ્રહણ્યન્તામ્ ઇતિ
દેસ્ચેન્ત્ fરોમ્ થે તુષિતસ્

તુષિતકાયિકાભિર્ દેવતાભિઃ સર્વવાદ્યાનિ પ્રહતાનિ; બોધિસત્વેનાપિ સઙ્ખમ્ આપૂર્યાભિહિતં: કતરો ઽત્ર માર્ષાઃ ઓદારિકઃ શબ્દઃ? શઙ્ખશબ્દો ભગવન્; યથાયં માર્ષાઃ શઙ્ખશબ્દઃ સર્વવાદ્યાન્ય્ અભિભૂયાવસ્થિતઃ એવમ્ એવાહં જમ્બૂદ્વીપમ્ અવતીર્ય ષટ્ તાર્કિકાન્, ષડ્ આનુશ્રવિકાન્, ષટ્ ચ પ્રતિપત્ત્રીન્ અભિભૂયામૃતમ્ અધિગમિષ્યામિ; અમૃતેન જગત્ સન્તર્પયિષ્યામિ; અનિત્યતાશઙ્ખમ્ આપૂરયિષ્યામિ; શૂન્યતાભેરીં તાડયિષ્યામીતિ; નૈરાત્મ્યસિંહનાદં નદિષ્યામી ઇતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે:
સિંહૈકઃ પ્રમથતિ નૈકશ્વાપદૌઘાન્
વજ્રૈકો વિલિખતિ નૈકષૃઙ્ગશૈલાન્ ।
શક્રૈકો વિજયતિ નૈકદાનવેન્દ્રાન્
સૂર્યૈકો વિમથતિ નૈકમ્ અન્ધકારમ્ ॥ ( સ્બ્વ્.ઇ 40 )
યો યુષ્માકં માર્ષા અમૃતેનાર્થી સ મધ્યદેશે પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણાતુ; ષટ્સુ મહાનગરેષ્વ્ ઇર્યતહ; શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્યૈતદ્ અભવત્: અયં બોધિસત્વો ભગવાન્ મહામાયાયાઃ દેવ્યાઃ કુક્ષાઉ પ્રતિસન્ધિં ગ્રહીતુકામઃ; યન્વ્ અહમ્ અસ્યા ઓજોપસંહારં કુર્યાં કુક્ષિં ચ વિશોધયેયમ્ ઇતિ વિદિત્વા શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ મહામાયાયા દેવ્યાઃ ઓજોપસંહારં કૃતવાન્; કુક્ષિં ચ શોધિતવાન્; તતસ્ તુષિતભવનસ્થો બોધિસત્વઃ પઞ્ચાવલોકિતાનિ વ્યવલોક્ય ષટ્ કામાવચરાન્ દેવાંસ્ ત્રિર્ અનુશ્રાવ્ય ગજનિદર્શનેન રાત્ર્યા મધ્યમે યામે માહામાયાયા દેવ્યાઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તઃ; આહ ચ
જગત્પરિત્રાણકૃતપ્રતિજ્ઞો
દેવાન્ ઉપામન્ત્ર્ય તતશ્ ચ્યુતો ઽસૌ ।
ઇક્ષ્વાકુવંશે પ્રવિવેશ કુક્ષિમ્
સન્ધ્યાભ્રરાજીમ્ ઇવ બાલસૂર્યઃ ॥
ચોન્ચેપ્તિઓન્; ઔસ્પિચિઓઉસ્ સિગ્ન્સ્ ઇન્ થે દ્રેઅમ્
તથા હિ મહામાયા ચતુરઃ સ્વપ્નાન્ પશ્યતિ; (1) ષડ્દન્તો મે શ્વેતો હસ્તિનાગઃ કુક્ષિં ભિત્વા પ્રવિષ્ટઃ; (2) ઉપરિ વિહાયસા ગચ્છામિ; (3) મહાશૈલપર્વતમ્ અભિરુહામિ; (4) મહાજનકાયો મે પ્રણામં કરોતીતિ; તયા રજ્ઞ શુદ્ધોદનાયારોચિતમ્; રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા; ભવન્તઃ આહૂયન્તાં સ્વપ્નાધ્યાયવિદઃ નૈમિત્તિકાશ્ ચ બ્રાહ્મણા ઇતિ; તૈશ્ ચ સ્વપ્નાધ્યાયવિદો નૈમિત્તિકાશ્ ચ બ્રાહ્મણા આહૂતાઃ; તતો રાજ્ઞા તેષામ્ સ્વપ્નાનિ નિવેદિતાનિ; તે કથયન્તિ: દેવ યથા શાસ્ત્રે દૃષ્ટં, પુત્રં જનયિષ્યતિ દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતમ્; સચેદ્ ગૃહી અગારમ્ અધ્યાવત્સ્યતિ, ( અ 362બ્ ) રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી; સચેત્ કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાયાણિ ( સ્બ્વ્ ઇ 41 ) વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ, તથાગતો ભવિષ્યત્ય્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોક ઇતિ
અન્તરોદ્દાનમ્:
ચ્યુતિર્ દેવપુત્રો રતનમ્ અષ્ટાઙ્ગં શ્રાન્તવ્રતમાનસમ્
થે બુદ્ધ ઇન્ મોથેર્ઽસ્ wઓમ્બ્
ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વસ્ તુષિતાદ્ દેવનિકાયાચ્ ચ્યુત્વા માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તો ઽત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે મહાપૃથિવીચાલો ઽભૂત્; સર્વશ્ ચાયં લોકઃ ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટો ઽભૂત્; યા અપિ તા લોકસ્ય લોકાન્તરિકા અન્ધાસ્ તમસો ઽન્ધકારતમિસ્રા યત્રેમૌ સૂર્યાચન્દ્રમસાવ્ એવંમહર્ધિકાવ્ એવંમહાનુભાવાવ્ આભયાભાં ન પ્રત્યનુભવતઃ, તા અપિ તસ્મિન્ સમયે ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટા અભૂવન્; તત્ર યે સત્વા ઉપપન્નાસ્ તે સ્વકમ્ અપિ બાહું પ્રગૃહીતં ન પશ્યન્તિ; તે તયા આભયા અન્યોન્યં સત્વાન્ દૃષ્ટ્વા સંજાનતે અન્યે ઽપીહ ભવન્તઃ સત્વા ઉપપન્ના અન્યે ઽપીહ ભવન્તઃ સત્વા ઉપપન્ના ઇતિ
યથૈવ મેઘો વિપુલઃ સુસંભૃતો
બહૂદકો મારુતવેગપ્રેરિતઃ ।
તથોપમં કુક્ષિમ્ ઇવાક્રમન્ મુનિશ્
ચિરાદ્ ઘનં સૂર્ય ઇવાભ્યુપાગતઃ ॥
અવભાસયિત્વેહ દિશઃ સમન્તતઃ
પૃથક્ ચ લોકાન્તરિકાસ્ તમોવૃતાઃ ।
યદાક્રમત્ કુક્ષિમ્ અતુલ્યવિક્રમસ્
તથા તદાસીદ્ ઇયમ્ અત્ર ધર્મતા ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 41 )
ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ માતુઃ કુક્સાવ્ અવક્રાન્તઃ તસ્મિન્ સમયે શક્રો દેવેન્દ્રાશ્ ચતુરો દેવપુત્રાન્ માતુર્ આરક્ષકાન્ સ્થાપયત્ય્ અસિહસ્તાન્, પ્રાસહસ્તાંશ્ છક્તિહસ્તાન્ તોમરહસ્તાન્, મા કશ્ચિદ્ બોધિસત્વં વિહેટયિષ્યતિ મનુષ્યો વા અમનુષ્યો વેતિ; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાત્ કોશોગત એવાસ્થાદ્ અમ્રક્ષિતો ગર્ભમલેન, જુવ્રમલેન, રુધિરમલેન, અન્યતમાન્યતમેન વાશુચિના વિપ્રકૃતેન; તદ્યથા મણિરત્નં કાશિકરત્ને ઉપક્ષિપ્તં નૈવ મણિરત્નં કાશીકરત્નેન લિપ્યતે, નાપિ કાશિકરત્નં મણિરત્નેન; એવમ્ એવ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાત્ કોશોગત એવાસ્થાદ્ અમ્રક્ષિતો ગર્ભમલેન, જુવ્રમલેન, રુધિરમલેન અન્યતમાન્યતમેન વા અશુચિના વિપ્રકૃતેન; તદ્યથા મણિરત્નં; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાત્ તમ્ એનં તસ્મિન્ સસ્મયે માતા સર્વમ્ અન્તઃકુક્ષિગતં પરિપૂર્ણં પશ્યતિ; તદ્યથા મણિર્ અષ્ટાઙ્ગો વૈડૂર્યઃ શુભ્રો જાતિમાન્ અચ્છો વિપ્રસન્નો ઽનાવિલઃ પઞ્ચરઙ્ગિકે સૂત્રે ઽર્પિતઃ સ્યાત્; તદ્ય્થા નીલે પીતે લોહિતે ઽવદાતે માઞ્જિષ્ઠે; તં ચક્ષુષ્માન્ પુરુષો દૃષ્ટ્વા જાનીયાદ્ ઇદં સૂત્રમ્ અયં મણિઃ; સૂત્રે મણિર્ અર્પિતઃ; એવમ્ એવ બોધિસત્વો યસ્મિન્ સમયે માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાત્ તમ્ એનં તસ્મિન્ સમયે માતા સર્વમ્ અન્તઃકુક્ષિગતં પરિપૂર્ણં પશ્યતિ; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાન્ નાસ્ય તસ્મિન્ સમયે માતા શ્રાન્તકાયા વા ઽભૂત્ ક્લાન્તકાયા વા યદુત બોધિસત્વં ધારયન્તી; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ ( સ્બ્વ્ ઇ 43 ) માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાત્ તસ્મિન્ સમયે માતા યાવજ્જીવં પઞ્ચવ્રતપદાનિ સમાદત્તવતી; યાવજ્જીવં પ્રાણાતિપાતં પ્રહાયા પ્રાણાતિપાતાત્ પ્રતિવિરતા; અદત્તાદાનમ્, અહ્રહ્મચર્યં, મૃષાવાદં સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનાં પ્રહાય સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનાત્ પ્રતિવિરતા;
પ્રાણાન્ અહન્તી નાદત્તમ્ આદદૌ; મૃષા નાવોચત્; ન મદ્યલોલુપા ઽભૂત્;
અબ્રહ્મચર્યાદ્ વિરતા ચ મૈથુનાત્ સિદ્ધાર્થમાતા; ઇયમ્ અત્ર ધર્મતા;
ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ માતુઃ કુક્ષાવ્ અસ્થાન્ નાસ્ય માતા તસ્મિન્ સમયે પુરુષેષુ માનસં નિબદ્ધવતી યદુત કામોપસંહિતમ્;
ન રજ્યતે ક્લેશેષુ; ન ચાસ્યાઃ કામહેતોઃ પરિદહ્યતે મનઃ;
ન ચાસ્ય માતા પુરુષેષુ માનસં બધ્નાતિ કામગુણોપસંહિતમ્
પૈન્સ્ ઓf છિલ્દ્બિર્થ્

અથ મહામાયાયા દોહદ ઉત્પન્નઃ અહો બતાહં ચતુર્ભ્યો મહાસ્મુદ્રેભ્યઃ પાનીયં પિબેયમ્ ઇતિ; તયા રજ્ઞે શુદ્ધોદનાયારોચિતમ્; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન નૈમિત્તિકાનાં નિવેદિતમ્; કિમર્થં દેવ્યા અયમ્ એવંરૂપો દોહદ ઉત્પન્નઃ; નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતં: દેવ દેવી કુમારાં જનયિષ્યતિ; દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષણૈઃ સમલઙ્કૃતમૂર્તિઃ પ્રવ્રજિત્વા સકલં જ્ઞેયાર્ણવં પાસ્યતિ; રાજ્ઞાભિહિતમ્; યદ્ય્ અસ્યાઃ મહાસમુદ્રાત્ પાનીયં <ન> દીયતે, કિં તત્ સ્યાત્; વ્યઙ્ગં પુત્રં જનયેત્; રાજ્ઞાભિહિતં: મમ તાવત્ શુદ્ધોદનસ્યાવિકલાઙ્ગઃ પુત્રો ભવિષ્યતીતિ; તેન ખલુ સમયેન કપિલવસ્તુનિ રક્તાક્ષો નામ પરિવ્રાજકસ્ તિષ્ઠતિ ઇન્દ્રજાલે કૃતાવી; રાજ્ઞા તસ્યાહૂય નિવેદિતમ્; તેન તસ્યા ઉપરિપ્રાસાદતલગતાયા યાવચ્ ચતુરો મહાસમુદ્રાન્ દર્શયિત્વા પાનીયં દત્તમ્; તસ્યા યો દોહદ ઉત્પન્નઃ સ ( સ્બ્વ્ ઇ 44 ) પ્રતિવિગતઃ; પુનર્ અપ્ય્ અસ્યા દોહદ ઉત્પન્નઃ અહો બત સર્વબન્ધનમોક્ષઃ ક્રિયેતેતિ; રાજ્ઞા સર્વબન્ધનમોક્ષઃ કૃત ઇતિ તસ્યા યો દોહદ ઉત્પન્નઃ સ પ્રતિવિગતઃ; પુનર્ અપ્ય્ અસ્યા દોહદ ઉત્પન્નઃ અહો બત દાનાનિ દીયેરન્ પુણ્યાનિ ક્રિયેરન્ન્ ઇતિ; રાજ્ઞા દાનાનિ દત્તાનિ પુણ્યાનિ કૃતાનિ; તસ્યા યો દોહદ ઉત્પન્નઃ સ પ્રતિવિગતઃ; પુનર્ અપ્ય્ અસ્યા દોહદ ઉત્પન્નઃ; અહો બતાહમ્ ઉદ્યાનાનિ પશ્યેયમ્ ઇતિ; રાજ્ઞા ઉદ્યાનાનિ દર્શિતાનિ; તસ્યા યો દોહદ ઉત્પન્નઃ સ પ્રતિવિગતઃ; પુનર્ અપ્ય્ અસ્યા દોહદ ઉત્પન્નઃ અહો બતાહમ્ ઉદ્યાને તિષ્ઠેયમ્ ઇતિ; રાજ્ઞઃ સુપ્રબુદ્ધસ્ય લુમ્બિની નામોદ્યાનમ્; તસ્ય શુદ્ધોદનેન રાજ્ઞા સન્દિષ્ટં દુહિતા તે ઉદ્યાનં નિર્ગન્તુકામા; ઉદ્યાનં શોધયેતિ; તેન પૌરુષેયાણાં આજ્ઞા દત્તા, ભવન્ત ઉદ્યાનં શોધયતેતિ; તૈર્ ઉદ્યાનં શોધિતમ્; તતઃ સા પરિચારિકાસહીયા નિર્ગતા; તતસ્ તયા લુંબિનીવને વિચરન્ત્યા સપુષ્પિતઃ અશોકપાદપો દૃષ્ટઃ; સા તમ્ અવલોક્યાવસ્થિતા પ્રસવિતુકામા
થે બિર્થ્ ઓf થે બુદ્ધ અન્દ્ થે અચ્ચોમ્પન્યિન્ગ્ wઓન્દેર્સ્
શક્રો ( અ 363બ્ ) દેવેન્દ્રઃ સંલક્ષયતિ: બોધિસત્વમાતા હ્રીમતી; ન શક્નોતિ મહાજનપરિવૃતા પ્રસવિતુમ્; ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; તેન તુમુલં વાતવર્ષં નિર્મિતમ્; તેનાસૌ મહાજનકાયઃ સમન્તાદ્ વિદ્રુતઃ; તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રઃ વૃદ્ધધાત્રીવર્ણમ્ આત્માનામ્ અભિનિર્માય મહામાયાયાઃ પુરસ્તાદ્ અવસ્થિતઃ સા પ્રસવિતુમ્ આરબ્ધા; બોધિસત્વો નિર્ગચ્છંશ્ છક્રેણાજિનશાટિકાયાં પ્રતિગૃહીતઃ; સ ગર્ભવાસપરિક્લાન્તઃ; અથ બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: મદપ્રાપ્તો ઽયં શક્રો ભવિષ્યતિ મયા બોધિસત્વઃ પ્રતીચ્છિત ઇતિ; વિદિત્વા વજ્રશરીરમ્ આત્માનમ્ અધિષ્ઠિતઃ; શક્રો દેવેન્દ્રઃ કંપયિતુમ્ આરબ્ધો બોધિસત્વેનાભિહિતઃ; મુઞ્ચ મુઞ્ચ કૌશિક અપૈહિ પુરસ્તાદ્ ઇતિ; ( સ્બ્વ્ ઇ 45 ) <ધર્મતા ખલુ>, યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ જાતઃ તસ્મિન્ સમયે મહાપૃથિવીચાલો ઽભૂત્; પૂર્વવદ્ યાવદ્ અન્યે ઽપીહ ભવન્તઃ સત્વા ઉપપન્ના અન્યે ઽપીહ ભવન્તઃ સત્વા ઉપપન્ના ઇતિ; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ માતુઃ કુક્ષેર્ નિષ્ક્રાન્તઃ કોશોગત ઇવાસિર્ નિષ્ક્રાન્તઃ અમ્રક્ષિતો ગર્ભમલેન જુવ્રમલેન રુધિરમલેનાન્યતમાન્યતમેન વા અશુચિના વિપ્રકૃતેન; ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો ભગવાન્ માતુઃ કુક્ષેર્ નિષ્ક્રાન્તો નાસ્ય તસ્મિન્ સમયે માતા નિષણ્ણા વા ઽભૂન્ નિપન્ના વા; સ્થિતૈવ સા ક્ષત્રિયી ક્ષત્રિયં પ્રસૂતા; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વઃ સપ્તપદાનિ પ્રક્રાન્તઃ પરિગૃહીતો ન કેનચિત્; ચતુર્દિષં ચ વ્યવલોકયતિ; વાચં ચ ભાષતે, ઇયં પૂર્વા દિક્ પૂર્વંગમો ભવિષ્યામિ નિર્વાણાય, ઇયં દક્ષિણા દક્ષિણીયો ભવિષ્યામિ કૃત્સ્નસ્ય <જગતઃ, ઇયં પશ્ચિમા દિક્, મમ પશ્ચિમં જન્મ ભવિષ્યતિ; ઇયમ્ ઉત્તરા દિક્, ભવસંસારાદ્ ઉત્ત્તરિષ્યામિ ઇતિ; તસ્ય શિરસિ ઉપરિ દેવાઃ શ્વેતં ચ છત્રં મણિદણ્ડકં ચ ચામરં ચ ધારયન્તિ; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતસ્ય બોધિસત્વસ્ય દ્વે વારિધારે ઽન્તરિક્ષાત્ પ્રાદુર્ભવત એકા શિતા એકા ઉષ્ણા યે બોધિસત્વં સ્નાપિતવત્યે>; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતસ્ય બોધિસત્વસ્ય માતુર્ જનયિત્ર્યાઃ પુરસ્તાન્ મહદ્ ઉદપાનં પ્રાદુર્ભૂતં વારિનિષ્યન્દિ; યતો ઽસ્ય માતા ઉદકેનોદકકાર્યમ્ અકાર્ષીત્; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતસ્ય બોધિસત્વસ્ય દેવતા અન્તરિક્ષાત્ દિવ્યાન્ય્ ઉત્પલાનિ ક્ષિપન્તિ; પદ્માનિ, કુમુદાનિ, પુણ્ડરીકાન્ય્ અગરુચૂર્ણાનિ, તગરચૂર્ણાનિ; ચન્દનચૂર્ણાનિ, તમાલપત્રચૂર્ણાનિ, ( સ્બ્વ્ ઇ 46 ) દિવ્યાનિ ચ માન્દારવાણિ પુષ્પાણિ ક્ષિપન્તિ; દિવ્યાનિ ચ વાદ્યાનિ પ્રવાદયન્તિ

અન્તરોદ્દાનામ્
ઉત્પાદકોશસ્થિતિઃ સપ્ત પદાનિ દ્વે વારિધારે, ઉદપાનં દેવતા
યદા શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો જાતઃ તદા ચતુર્ણાં રાજ્ઞાં પુત્રા જાતાઃ, શ્રાવસ્ત્યામ્ અરાડબ્રહ્મદત્તસ્ય પુત્રો જાતઃ; અરાડબ્રહ્મદત્તસ્યૈતદ્ અભવત્: મમ પુત્રસ્ય જન્મનિ પ્રસન્નઃ પ્રસન્ન ઇવ જનપદઃ ખ્યાતિ; તસ્માદ્ ભવત્વ્ અસ્ય પ્રસેનજિત્ ઇતિ નામ, રાજગૃહે નગરે મહાપદ્મસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રો જાતઃ; તસ્યૈતદ્ અભવત્ મમ પુત્રસ્ય જન્મનિ આદિત્યબિમ્બેનેવોદયતા લોકો ઽવભાસિતઃ; બિમ્બાયાશ્ ચ પુત્રઃ; ભવત્વ્ અસ્ય બિમ્બિસાર ઇતિ નામ; કૌશાંબ્યાં શતાનીકસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રો જાતઃ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: મમ પુત્રસ્ય જન્મનિ ( અ 364અ ) આદિત્યેનેવોદયતા લોકો ઽવભાસિતઃ; ભવત્વ્ અસ્યોદયન ઇતિ નામ; ઉજ્જયન્યાં નગર્યામ્ અનન્તનેમિનો રાજ્ઞઃ પુત્રો જાતઃ; અનન્તનેમિનો રાજ્ઞ એતદ્ અભવત્ મમ પુત્રસ્ય જન્મનિ પ્રદ્યોતેનેવ લોકો ઽવભાસિતઃ; ભવત્વ્ અસ્ય પ્રદ્યોત ઇતિ નામ; તચ્ ચ નૈવમ્; અપિ સર્વં તદ્ બોધિસત્વાનુભાવાત્.
અસિત, નાલદ અન્દ્ થે યક્ષ શાક્યવર્ધન
કિષ્કિન્ધે પર્વતે અસિતો નામ રિષિઃ પ્રતિવસતિ સંવર્તનીયકુશલો વિવર્તનીયકુશલશ્ ચ તસ્ય નાલદો નામ ભાગિનેયઃ; સ તસ્ય કાલેન કાલં સંવર્તનીયવિવર્તનીયં કથયતિ; સ તસ્ય સકાશે પ્રવ્રજિતઃ; બોધિસત્વસ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 47 ) ભગવતો જન્મનિ સર્વલોક ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટો ઽભૂત્; તેન ખલુ સમયેન નાલદો ગુહાં પ્રવિશ્ય ધ્યાયતિ; સ તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા અસિતમ્ ઉવાચ; ઉપાધ્યાય ઉપાધ્યાય
ઉત્પદ્યન્તે હિ કિં સર્વે યુગપત્ ભાસ્કરા ઇહ ।
તથા હિ સગુહા શૈલા દીપ્તા ઇવ ગભસ્તિભિઃ ॥
અસિતસ્ ત્વ્ અબ્રવીત્ તીક્ષ્ણા ભનોઃ શીતા ત્વ્ ઇયં પ્રભા ।
તદ્ અસ્મિન્ પ્રવિશત્ય્ આભિર્ નૂનમ્ એષા મુનિપ્રભા ॥
નિષ્ક્રામતિ ધ્રુવં કુક્ષેઃ બોધિસત્વો મહાદ્યુતિઃ ।
ઇયં નિષ્ક્રામતસ્ તસ્ય માહાસત્વસ્ય નિર્મલા ।
પ્રભા કાઞ્ચનસઙ્કાશા લોકેષુ વિસૃતા ત્રિષુ ॥
નાલદઃ કથયતિ: ઉપાધ્યાય ગચ્છામો બોધિસત્વં પશ્યામઃ; સ કથયતિ: વત્સ ઇદાનીં બોધિસત્વો મહેશાખ્યમહેશાખ્યાભિર્ દેવતાભિર્ આકીર્ણો વિહરતિ; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ વયમ્ અવકાશં ન લપ્સ્યામહે; યદા ભગવાન્ કપિલવસ્તુ પ્રવેશિતો ભવતિ, નામ ચાસ્ય વ્યવસ્થાપિતમ્, તદા વયં દર્શનાયોપસઙ્ક્રમિશ્યામ ઇતિ; યમ્ એવ દિવસં બોધિસત્વો ભગવાન્ જાતઃ તમ્ એવ દિવસં રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય છન્દકપ્રમુખાનિ પઞ્ચોપસ્થાયકશતાનિ જાતાનિ; ચ્છન્દિકાપ્રમુખાનિ પઞ્ચોપસ્થાયિકશતાનિ <જાતાનિ>; પઞ્ચહસ્તિનીશતાનિ પ્રસૂતાનિ; પઞ્ચવડવાશતાનિ પઞ્ચભિર્ નિધિશતૈર્ મુખાન્ય્ ઉપદર્શિતાનિ; પ્રાતિસીમૈશ્ ચ કોટ્ટરાજભિઃ કરપ્રત્યયા ઉપનિબદ્ધાઃ
નમેસ્ ઓf થે બોધિસત્વ
અમાત્યૈ રાજ્ઞે શુદ્ધોદનાય યથાવૃત્તં સમાખ્યાતમ્; રાજા સંલક્ષયતિ: મમ પુત્રસ્ય જન્મનિ સર્વાર્થાઃ સર્વકર્માન્તાશ્ ચ પરિપૂર્ણાઃ; ભવતુ કુમારસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધ ઇતિ નામ; તત્ર બોધિસત્વસ્યેદં પ્રથમં નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં યદુત સર્વાર્થસિદ્ધ ( સ્બ્વ્ ઇ 48 ) ઇતિ; કપિલવસ્તુનિ નગરે શાક્યવર્ધનો નામ યક્ષો નૈવાસિકઃ; આચરિતં શાક્યાનાં, યસ્ય કસ્યચિત્ છાક્યસ્ય પુત્રો વા જાતે દુહિતા વા સ શાક્યવર્ધનસ્ય પાદાભિવન્દકો નીયતે; રાજ્ઞા પૌરુષેયાણામ્ આજ્ઞા દત્તા: ગચ્છત ભવન્તઃ કુમારં શાક્યવર્ધનસ્ય યક્ષસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય પાતયત ઇતિ; એવં દેવ ઇત્ય્ અમાત્યા રાજ્ઞાઃ શુદ્ધોદનસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય, બોધિસત્વં ચતૂરત્નમયાં શિબિકામ્ આરોપ્ય કપિલવસ્તુનગરં પ્રવેશયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; કાપિલવાસ્તવાઃ શાક્યાશ્ ચણ્ડા રભસાઃ કર્કશાઃ સાહસિકાશ્ ચ; તે બોધિસત્વસ્ય પ્રવિશતો મુનય ઇવ સ્થિતાઃ; રાજા શુદ્ધોદનઃ સંલક્ષયતિ: ઇમે કાપિલવાસ્તવાઃ ( અ 364બ્ ) શાક્યાશ્ ચણ્ડા રભસાઃ કર્કશાશ્ ચ કુમારાસ્ય પ્રવિશતો મુનય ઇવાવસ્થિતાઃ; ભવતુ કુમારસ્ય શાક્યમુનિર્ ઇતિ નામેતિ; તત્ર બોહિસત્વસ્ય દ્વિતીયં નામ વ્યવસ્થાપિતં યદુત શાક્યમુનિર્ ઇતિ; બોધિસત્વઃ શાયવર્ધનસ્ય યક્ષય ભવનસસ્મીપં નીતઃ; અદ્રાક્ષીચ્ છાક્યવર્ધનો યક્ષો બોધિસત્વં ભવનસમીપમ્ આગતં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભવનાન્ નિર્ગમ્ય સર્વકાયેન બોધિસત્વસ્ય પાદયોર્ નિપતિતઃ; જનકાયેન રાજ્ઞા શુદ્ધોદનાય નિવેદિતમ્: દેવ શાક્યવર્ધન એવ યક્ષો બોધિસત્વસ્ય પાદયોર્ નિપતિતઃ ઇતિ; શ્રુત્વા ચ રાજા કથયતિ: ભવન્તો દેવા અપિ કુમારસ્ય પાદયોર્ નિપતન્તિ; દેવાનામ્ અપ્ય્ અયં દેવઃ; તસ્માત્ ભવતુ કુમારસ્ય દેવાતિદેવ ઇતિ નામ ઇતિ; તત્ર બોધિસત્વસ્ય તૃતીયં નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં યદુત દેવાતિદેવ ઇતિ; સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વઃ માતાપિતૃભ્યાં ધાત્ર્યૈ દત્તઃ: અયં તે ધાત્રિ કુમારઃ કાલેન કાલમ્ ઉદ્વર્તયિતવ્યઃ, કાલેન કાલં સ્નપયિતવ્યઃ, કાલેન કાલં ભોજયિતવ્યઃ, કાલેન કાલં સમ્યક્ સુખેન પરિહર્તવ્યઃ ઇતિ; તમ્ એનં ધાત્રી આત્તમનાત્તમના ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં પ્રતિગૃહ્ય, કાલેન કાલમ્ ઉદ્વર્તયતિ, કાલેન કાલં સ્નપયતિ, કાલેન કાલં ભોજયતિ, કાલેન કાલમ્ સમ્યક્ સુખેન પરિહરતિ; અપીદાનીં યે ગન્ધાઃ સુમનોજ્ઞરૂપાઃ તૈર્ વિલિપ્ય, સર્વાલઙ્કારૈર્ અલઙ્કૃતં પિતુઃ શુદ્ધોદનસ્યાનુપ્રયચ્છતિ; તમ્ એનં રાજા શુદ્ધોદનો ગૃહીત્વા, અઙ્કે નિષાદ્ય, પુનઃ પુનઃ પ્રેક્ષતે હર્ષજાતઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 49 )
પ્રેદિચ્તિઓન્સ્ ઓf થે નૈમિત્તિકસ્
ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતં બોધિસત્વં માતાપિતરૌ બ્રાહ્મણાનાં, નૈમિત્તિકાનામ્, વિપઞ્ચનકાનામ્ ચોપદર્શયતઃ: કચ્ચિદ્ ભવન્તઃ સમન્વાગતઃ કુમારો દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ? યૈઃ સમન્વાગતસ્ય મહાપુરુષસ્ય ( અ 365અ ?) દ્વે ગતી ભવતો, નાન્યા; સચેદ્ ગૃહી અગારમ્ અધ્યાવસતિ, રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી, ચાતુરન્તાં વિજેતા, ધાર્મિકો, ધર્મરાજઃ સપ્તરત્નસમન્વાગતઃ; તસ્યેમાન્ય્ એવંરૂપાણિ સપ્ત રત્નાનિ ભવન્તિ; તદ્યથા (1) ચક્રરત્નમ્, (2) હસ્તિરત્નમ્, (3) અશ્વરત્નમ્, (4) મણિરત્નમ્, (5) સ્ત્રીરત્નમ્, (6) ગૃહપતિરત્નમ્, (7) પરિણાયકરત્નમ્ એવ સપ્તમમ્; પૂર્ણં ચાસ્ય ભવતિ સહસ્રં પુત્રાણાં શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનામ્; સ ઇમામ્ એવ સમુદ્રપર્યન્તાં મહાપૃથિવીમ્ અખિલામ્ અકણ્ટકામ્ અનુત્પીડામ્ અદણ્ડેનાશસ્ત્રેણ ધર્મેણ સમેનાભિનિર્જિત્યાધ્યાવત્સ્યતિ; સચેત્ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજતિ તથાગતો ભવત્ય્ અર્હન્ સંયક્સંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોક ઇતિ; તથ્યં દેવ સમન્વાગતઃ કુમારો દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણાઇઃ; યૈઃ સમન્વાગતસ્ય મહાપુરુષસ્ય દ્વે ગતી ભવતો નાન્યા; સચેત્ ગૃહી અગારમ્ અધ્યાવસતિ, રાજા ભવતિ ચક્રવર્તિ, ચાતુરન્તાં વિજેતા, ધાર્મિકો ધર્મરાજાઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ તથાગતો ભવત્ય્ અર્હન્ સમ્યકસ્ંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે
લક્ષણસ્ ઓf અ મહાપુરુષ

કતમાનિ તાનિ ભવન્તો દ્વાત્રિંશત્ મહાપુરુષલક્ષણાનિ? યૈઃ સમન્વાગતસ્ય મહાપુરુષસ્ય દ્વે ગતી ભવતો નાન્યા; પૂર્વવદ્ યાવદ્ વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે ( સ્બ્વ્ ઇ 50 ) (1) સુપ્રતિષ્ઠિતપાદો દેવ કુમારઃ; અપીદાનીં સુપ્રતિષ્ઠિતત્વાત્ પાદયોઃ સમમ્ આક્રમતે મહીમ્; ઇદં કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (2) અધસ્તાચ્ ચાસ્ય પાદતલયોઃ ચક્રે જાતે સહસ્રારે, સનાભિકે સનેમિકે, સર્વાકારપરિપૂર્ણે; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (3) દીર્ઘાઙ્ગુલિર્ દેવ કુમારઃ (4) આયતપાદ્પાર્ષ્ણિર્ (5) મૃદુતરુણપાણિપાદઃ; મૃદુકમ્ અસ્ય પાણિપાદં તદ્યથા તૂલપિચુર્ વા કર્પાસપિચુર્ વા; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (6) જાલિનીપાણિપાદો દેવ કુમારઃ; જાલિન્ય્ અસ્ય હસ્તયોશ્ ચ પાદયોશ્ ચ, તદ્યથા અભિજાતસ્ય હંસરાજસ્ય; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (7) ઉચ્છાઙ્ખચારો દેવ કુમારઃ; (8) એણીજઙ્ઘઃ; (9) અનવનતકાયઃ અનવનમનેન કાયેન ઉભૌ જાનુમણ્ડલાવ્ આમાર્ષ્ટિ પરામાર્ષ્ટિ; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષણમ્; (10) કોશોગતવસ્તિગુહ્યો દેવ કુમારઃ; કોશોગતવસ્તિગુહ્યં તદ્યથા અભિજાતસ્ય હસ્ત્યાજાનેયસ્ય વા અશ્વાજાનેયસ્ય વા; ઇદેં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (11) ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલો દેવ કુમારઃ; યાવાન્ કાયેન તાવાન્ વ્યામેન, યાવાન્ વ્યામેન તાવાન્ કાયેન; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (12) ઊર્ધ્વાઙ્ગરોમો દેવ કુમારઃ; (13) એકૈકરોમઃ; એકૈકમ્ અસ્ય રોમ કાયે જાતં નીલમ્, કુણ્ડલજાતકાં પ્રદક્ષિણાવર્તમ્; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (14) સુવર્ણવર્ણસઙ્કાશો દેવ કુમારઃ; વ્યામપ્રભઃ કાઞ્ચનસન્નિભસ્ ત્વક્; (15) સૂક્ષ્મચ્છવિઃ; અપીદાનીં સૂક્ષ્મત્વાચ્ ચ્છવે રજોમલમ્ અસ્ય કાયે ન સન્તિષ્ઠતે; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષ્લક્ષણમ્; (16) સપ્તોત્સદકાયો દેવ કુમારઃ; સપ્તોત્સદાઃ કાયે જાતાઃ; દ્વૌ હસ્તયોર્ દ્વૌ પાદયોર્ દ્વાઉ અંસયોર્ એકં ગ્રીવાયામ્; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; ( સ્બ્વ્ ઇ 51 ) (17) ચિતાન્તરાંસો દેવ કુમારઃ, (18) સિંહપૂર્વાર્ધકૃયો (19) બૃહદૃજુગાત્રાઃ, (20) સુસંવૃતસ્કન્ધઃ, (21) ચત્વારિંશદ્દન્તઃ, (22) સમદન્તઃ (23) અવિરલદન્તઃ, (24) શુક્લદંષ્ટ્રઃ, (25) સિમ્હહનૂ (26) રસરસાગ્રપ્રાપ્તઃ; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (27) પ્રભૂતતનુજિહ્વો દેવ કુમારઃ; અપીદાનીં પ્રધૂતત્વાત્ તનુત્વાચ્ ચ જિહ્વાયા મુખાજ્ જિહ્વાં નિર્ણમય્ય સર્વં મુખમણ્ડલં છાદયતિ યાવત્ કેશપર્યન્તમ્ ઉપાદાય; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (28) બ્રહ્મસ્વરો દેવ કુમારઃ, કલવિઙ્કમનોજ્ઞભાણી દુન્દુભિસ્વરનિર્ઘોષઃ; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; (29) અભિનીલનેત્રો દેવ કુમારઃ, (30) ગોપક્ષ્મા; (31) ઉષ્ણીષશિરાઃ; (32) ઊર્ણા ચાસ્ય ભ્રુવોર્ માધ્યે જાતા શ્વેતા શઙ્ખનિભા પ્રદક્ષિણાવર્તા; ઇદં દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્; ઇમાનિ તાનિ ( અ 365બ્ ) દેવ કુમારસ્ય મહાપુરુષસ્ય મહાપુરુષલક્ષણાનિ, યૈઃ સમન્વાગતસ્ય દ્વે ગતી ભવતો નાન્યા; પૂર્વવદ્ યાવદ્ વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; યદિ ચ કુમારો ન પ્રવ્રજિષ્યતિ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી
બેઔત્ય્ અન્દ્ ઓથેર્ qઉઅલિતિએસ્ ઓf થે બોધિસત્વ
ધર્મતા ખલુ સપ્તાહજાતસ્ય શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય માતા જનયિત્રી કાલગતા; સમનન્તરકાલગતા પ્રણીતે ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવનિકાયે ઉપપન્ના; ધર્મતા ખલુ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ; અતિક્રાન્તો માનુષવર્ણમ્ અસંપ્રાપ્તશ્ ચ દિવ્યં વર્ણં; અપીદાનીમ્ નરાશ્ ચ નાર્યશ્ ચ નિરીક્ષમાણાસ્ તૃપ્તિં ન ગચ્છન્તિ; મુદં લભન્તે; તદ્યથા જાંબૂનદમયી સુવર્ણનિષ્કા કર્મારપરિમૃષ્ટા અહતે પાણ્ડુકમ્બલ ઉપનિક્ષિપ્તા અત્યર્થં ભાસતે તપતિ વિરોચતે; એવમ્ એવ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ અતિક્રાન્તો માનુષં વર્ણં અસંપ્રાપ્તશ્ ચ દિવ્યં વર્ણં; ધર્મતા ખલુ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો મહાજનકાયસ્ય પ્રિયશ્ ચાભૂન્ મનાપશ્ ચ; અપીદાનીં મહાજનકાયમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 52 ) અંસેનાંસં સમ્પરિવર્તયતિ, તદ્યથા શારદકં પદ્મં મહાજનકાયસ્ય પ્રિયં ચ મનાપં ચ; અપીદાનીં મહાજનકાયસ્ તત્ પાણિના પાણિં સંવારયતિ; એવં પૂર્વવત્
અન્તરોદ્દાનમ્:
અનિમિષવિપાકધર્મશ્ ચ વલ્ગુસ્વરશ્ ચ પણ્ડિત ઉદ્યાનમ્ ॥
ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વ અનિમિષણ્; રૂપાણિ પશ્યન્ નાસૌ નિમિષતિ; તદ્યથા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશાઃ; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વ પૂર્વકર્મવિપાકજેન દિવ્યેન ચક્ષુષા સમન્વાગતો યેનાસુ પશ્યતિ દિવા ચ રાત્રૌ ચ સમન્તયોજનં; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વ વલ્ગુસ્વરશ્ ચાભૂન્ મધુરસ્વરશ્ ચ મનોજ્ઞસ્વરશ્ ચ; તદ્યથા હૈમવતઃ શકુનકો વલ્ગુસ્વરશ્ ચ મધુરસ્વરશ્ ચ મનોજ્ઞસ્વરશ્ ચ; એવમ્ એવ સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વો વલ્ગુસ્વરશ્ ચાભૂન્ મધુરસ્વરશ્ ચ મનોજ્ઞસ્વરશ્ ચ; ધર્મતા ખલુ સાંપ્રતતજાતો બોધિસત્વઃ પણ્ડિતો ઽભૂદ્ વ્યક્તો મેધાવી તન્ત્રોપમિકયા મીમાંસિક્યા પ્રજ્ઞયા સમન્વાગતઃ; અપીદાનીં રાજ્ઞશ્ ચ શુદ્ધોદનસ્યાર્થાધિકરણેન નિષદ્ય ગંભીરમ્ અર્થપદવ્યઞ્જનં પ્રજ્ઞયા પ્રતિવિધ્યતિ
થે અર્રિવલ્ ઓf અસિત અન્દ્ નાલદ
તતો નાલદઃ કથયતિ: ઉપાધ્યાય બોધિસત્વઃ કપિલવસ્તુનિ પ્રવેશિતઃ; નામત્રયં ચ વ્યવસ્થાપિતમ્; ઇદાનીં ગચ્છામો બોધિસત્વં દર્શનાય ઇતિ; સ કથયતિ; એવં કુર્મઃ; તૌ સંપ્રસ્થિતૌ; બોધ્હિસત્વાનુભાવાદ્ ઋદ્ધેઃ પરિહીણૌ; પદ્ભ્યામ્ એવ કપિલવસ્તુનગરં પ્રવિશ્ય રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહદ્વારં ગતૌ; તત અસિતરિષિર્ દૌવારિકં પુરુષં આમન્ત્રયતે: ગચ્છ ભોઃ પુરુષ રજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગત્વા કથય, અસિતરિષિર્ દ્વારિ તિષ્ઠતિ, દેવં દ્રષ્ટુકામ ઇતિ; તેન પ્રવિશ્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 53 ) રાજ્ઞે નિવેદિતમ્; રાજા કથયતિ, પ્રવિશતુ કો ભવન્તમ્ અસિતં વારયતિ; સ પ્રવિષ્ટઃ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન સત્કારપુરસ્સરમ્ અર્ઘપાદ્યેન પૂજિતઃ આસને દત્તે નિષણ્ણઃ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન કથાલાપેન પ્રતિસંમોદ્યાભિહિતો: મહર્ષે કિમ્ આગમનપ્રયોજિતમ્ ( અ 366અ ); સ કથયતિ: મહારાજ તવ પુત્રદર્શનાય વયમ્ ઇહાગતાઃ, લોકજ્યેષ્ઠસ્ય વિનાયકસ્ય મુનેર્ દર્શનાય; યદ્ય્ એવં મુહૂર્તં તાવદ્ ઉદીક્ષસ્વ, સુપ્તઃ કુમારો યાવત્ પ્રતિબુદ્ધ્યત ઇતિ; સ કથયતિ સુપ્તમ્ એવ પશ્યામિ; એવં કુરુ; સ પશ્યતિ; યાવદ્ બોધિસત્વ અનિમિષઃ; રૂપાણિ પશ્યતિ ન નિમિસાન્; સ ગાથાં ભાષતે
હયાનામ્ ઇવ જાત્યાનામ્ અર્ધરાત્રાવશાયિનામ્ ।
નાહિતકાર્યાનાં નિદ્રા ચિરં નેત્રેષુ તિષ્ઠતિ ॥ ઇતિ

તતઃ સાંપ્રતજાતો બોધિસત્વો ધાત્ર્યા અઙ્કે ગૃહીત્વા રિષેર્ ઉપનામિતઃ; અસિતેન રિષિણા ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં પ્રતિગૃહીતઃ; મુહૂર્તં નિરીક્ષ્ય કથયતિ: દેવ દર્શિતઃ કુમારો બ્રાહ્મણાનાં નૈમિત્તિકાનાં વિપઞ્ચનકાનામ્? રાજા કથયતિ દર્શિતઃ; કિમ્ તૈર્ વ્યાકૃતમ્? રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી, પૂર્વવદ્ યાવદ્ વિઘુષ્ટશબ્દો લોકે; અથાસિતરિષિર્ બોધિસત્વં દૃષ્ટ્વા ગાથાં ભાષતે
ભ્રષ્ટા મતિઃ પાર્થિવ તાર્કિકાણાં
યુગાન્તકાલે ન હિ ચક્રવર્તી ।
અયં તુ પુણ્યોત્તમધર્મકોશો
બુદ્ધો ભવિષ્યત્ય્ અભિજિત્ય દોષાન્ ॥
અવ્યક્તૈર્ ભવતિ હિ લક્ષણૈર્ નરેન્દ્રો
દ્વીપાનામ્ અધિપતિર્ ઈશ્વરશ્ ચતુર્ણામ્ ।
સુવ્યક્તૈર્ ભવતિ હિ લક્ષણૈર્ મુનીન્દ્રો
સંબુદ્ધો નરવર ધર્મચક્રવર્તી ॥ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 54 )
વિદિત્વા આત્મન આયુઃપ્રકર્ષં વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધો બોધિસત્વસ્ય ચાભિસંબોધિં યાવત્; પશ્યતિ બોધિસત્વ એકાન્નત્રિંશત્કો વયસા ગૃહાન્ નિર્ગમિષ્યતિ; ષડ્વર્ષાણિ દુષ્કરં ચરિષ્યતિ; તતો ઽમૃતમ્ અધિગમિષ્યતિ; આત્મનઃ પશ્યત્ય્ અન્તરૈવ કાલક્રિયામ્; સો ઽસ્રુપર્યાકુલેક્ષણો વ્યવસ્થિતઃ; રાજા શુદ્ધોદનો દૃષ્ટ્વા સન્ત્રસ્તમતિર્ ગાથાં ભાષતે
નરાશ્ ચ નાર્યશ્ ચ હિ યં સમીક્ષ્ય
તૃપ્તિં ન ગચ્છન્તિ મુદં લભન્તે ।

દૃષ્ટ્વેહ તં પ્રીતિકરં શુભાઙ્ગમ્
કસ્માત્ સબાષ્પં વદનં મહર્ષેઃ ॥
ન મે કુમારસ્ય ભયં કુતશ્ચિદ્
આયુઃક્ષયો વા સમુપસ્થિતઃ સ્યાત્ ।
તત્ સાધુ મે ક્ષિપ્રમ્ ઇદં વદસ્વ
તવાશ્રુપાતેન વિકંપિતો ઽસ્મિ ॥
અસિતો ઽપિ ઋષિર્ ગાથાં ભાષતે
અસ્યોપરિષ્ટાદ્ યદિ વજ્રવર્ષં
નભઃપ્રમુક્તં પ્રપતેત્ પ્રચણ્ડમ્ ।
મહામુનેર્ નૈકશરીરચાલ્યમ્
અપ્ય્ એકકમ્ કંપયિતું સમર્થમ્ ॥
મહાગ્નયો વાયુબલપ્રવેરિતાસ્
તીક્ષ્ણાનિ શત્રાણિ સુદારુણાનિ ।
વિષં ચ ઘોરા ઉરગાશ્ ચ તીક્ષ્ણાઃ
ક્ષણં નશેયુઃ પતિતાઃ કુમારે ॥
ભયાર્દિતાનામ્ અભયપ્રદાતા
ઔદર્યભૂમિઃ કરુણાવિહારી । ( સ્બ્વ્ ઇ 55 )
કૃત્સ્નસ્ય લોકસ્ય ભયં સ હન્તિ
ભયં ભવેત્ તસ્ય કુતો નરેન્દ્ર ॥
સબ્રહ્મકાયસ્ય દિવૌકસાદ્યાઃ
કુર્વન્તિ રક્ષાં સતતં મદાત્મનઃ ।
મગાત્મનાં શ્રેષ્ઠતમસ્ય લોકે
ભયં ભવેત્ તસ્ય કુતો નરેન્દ્ર ॥
સંપ્રેક્ષ્ય તુ સ્વાં નૃપતે વિપત્તિં
રોદિમ્ય્ અહં યેન લભે ન શાન્તિં ।
અયં સ સત્વોત્તમધર્મકોશો
યો ઽહં મરિષ્યામ્ય્ અનવાપ્તકાર્યઃ ॥
તે ધન્યપુણ્યાશ્ ચ ગતજ્વરાશ્ ચ
યે ધર્મં અસ્યાપ્રતિમાનસ્ય ।
શ્રોષ્યન્તિ ધર્મં વદતાં વરસ્ય
શ્રુત્વા ચ યાસ્યન્તિ પરાં પ્રશાન્તિમ્ ॥
અસિતઽસ્ દેપર્તુરે
અસિતર્ષિઃ ક્લિષ્ટસન્તાનઃ સંલક્ષય્તિ: અહં બોધિષત્વસ્યાનુભાવાદ્ ઋદ્ધેઃ પરિહીણઃ; સયદિ પદ્ભ્યાં ગમિષ્યામિ ( અ 366બ્ ) મહાજનકાયો માં પ્રતર્કયિષ્યતિ રાજા ચ ; ઇતિ વિદિત્વા કથયતિ: દેવ તવાયં દીર્ઘરાત્રમ્ આશાસકઃ, અહો બતાસિતર્ષિઃ, પદ્ભ્યામ્ એવ કપિલવસ્તુ પ્રવિશેદ્ ઇતિ; સો ઽહં પધ્ભ્યામ્ કપિલવસ્તુ પ્રવિષ્ટઃ; ઇદાનીં પદ્ભ્યામ્ એવ નિષ્ક્રમિષ્યામિ; ત્વં માર્ગશોભાં ચ કારયેતિ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન અમાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા: ગચ્છત ભવન્તો નગરશોભાં માર્ગશોભાં ચ કારયત રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ ઘણ્ટાવઘોષણામ્; અસિતિરિષિઃ પદ્ભ્યાં કપિલવસ્તુનો નગરાન્ નિષ્ક્રામતિ; યદ્ વઃ કૃત્યં વા કરણીયં વા તત્ કુરુધ્વમ્ ઇતિ; એવં દેવેત્ય્ અમાત્યૈઃ રાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય કપિલવસ્તુનગરમ્ અપગતશર્કરકઠલ્લં ( સ્બ્વ્ ઇ 56 ) વ્યવસ્થાપિતમ્, ચન્દનવારિપરિષિક્તમ્ સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધમ્ આમુક્તપલ્લવદામકલાપમ્, ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકં; રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેસુ ઘણ્તાવઘોષણં કારિતમ્: શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ કપિલવાસ્તવાઃ શાક્યાઃ અસિતર્ષિઃ કપિલવસ્તુનો નગરાન્ નિષ્ક્રામતિ; યદ્ વઃ કૃત્યં વા કરણીયં વા તત્ કુરુધ્વમ્ ઇતિ; તતો ઽસૌ ક્લિષ્ટબુદ્ધિઃ કૃતોપચારી રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેનામાત્યગણપરિવૃતેનાનેકૈશ્ ચ કાપિલવાસ્તવૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ અનુગમ્યમાનો મધ્યમધ્યેન નગરસ્ય પરયા વિભૂત્યા કપિલવસ્તુનો નિષ્ક્રાન્તઃ; રાજાનં નિવર્ત્ય યથેષ્ટગતિપ્રચારતયા સંપ્રસ્થિતો ઽનુપૂર્વેણ કિષ્કિન્ધં પર્વતમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ તમ્ અધિરુહ્ય ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમન્ યથાભિપ્રેતસ્થાનસમન્વેષણયા અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે નિષણ્ણઃ; તતસ્ તેન માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય ધ્યાનાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ; ઋદ્ધિશ્ ચાભિનિર્હૃતા; યાવદ્ અપરેણ સમયેન અસિતરિષિર્ ગ્લાનઃ સંવૃત્તઃ; સ ઉપસ્થીયતે મૂલગન્ધપત્રપુષ્પફલભૈષજ્યૈઃ; તથાપ્ય્ અસૌ હીયત એવ; તતો ઽસ્ય નાલદઃ શરીરાવસ્થાં પરિચ્છિદ્ય કથયતિ: ઉપાધ્યાય યત્કિંચિદ્ વયં પ્રવ્રજિતાસ્ તત્ સર્વમ્ અમૃતાર્થિનો મૃતગવેષિણઃ; સચેદ્ ઉપાધ્યાયેનામૃતમ્ અધિગતમ્ અસ્માકમ્ અપુ અમૃતેન સંવિભાગં કરોત્વ્ ઇતિ; સ કથયતિ: માણવ અહમ્ અપિ યત્કિંચિત્ પ્રવ્રજિતઃ સર્વં તદ્ અમૃતાર્થી અમૃતગવેષિ; ન ચ મયામૃતમ્ અધિગતમ્; અપિ તુ ય એષ શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્ન એષો ઽમૃતમ્ અધિગમિષ્યતિ; અમૃતેન જગત્ સન્તર્પયિષ્યતિ; તસ્યાન્તિકે પ્રવ્રજ; પ્રવ્રજ્ય ચ તેન <ન> જાતિવાદઃ કર્તવ્યો ન ગોત્રવાદો ન માણવકવાદઃ; કેવલં તુ પ્રવ્રજ્ય બ્રહ્મચર્યં ચરિતવ્યમ્; અમૃતાધિગમે ચોદ્યોગઃ કરણીયઃ; તતસ્ તે અમૃતં ભવિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે
પ્રાચીનાન્ એવ સેવ ત્વમ્ અન્વેષાણસ્ તથાગતમ્ ।
દુર્લભં દર્શનં ભવતિ સંબુદ્ધાનાં યશસ્વિનામ્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા
સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાઃ સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તા મરણાન્તં હિ જીવિતમ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 57 )
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કાલધર્મેણ સંયુક્તઃ; તતો નાલદસ્ તસ્ય શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા ( અ 367અ ) વારાણસીં ગત્વાવસ્થિતઃ; સ તત્ર પઞ્ચમાણવકશતાનિ બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયતિ; નાલદઃ કાત્યાયનો ગોત્રેણ; તસ્ય કાત્યાયનઃ કાત્યાયન ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; સો ઽભિસમ્બુદ્ધબોધેર્ ભગવતઃ સકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રમિષ્યતિ; તં ભગવાન્ કાત્યાયનાવવાદેનાવબોધ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્ય અત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યતિ; તસ્ય મહાકાત્યાયનો મહાકાત્યાયન ઇતિ સંજ્ઞા ભવિષ્યતિ
સિદ્ધાર્થ, થે નાગસહસ્રબલ

અથાપરેણ સમયેન શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ધાત્ર્યંસગતઃ સુવર્ણપાત્ર્યાં શાલિમાસૌદનં ભુઙ્ક્તે; સ પ્રભૂતં ભુઙ્ક્તે; નાવતિષ્ઠત ઇતિ ધાત્રી આચ્છેત્તુમ્ આરબ્ધા; ન શક્નોત્ય્ આચ્છેત્તુમ્; તયા રાજ્ઞે શુદ્ધોદનયા આરોચિતમ્; રાજા અન્તઃપુરસહીય આચ્છેત્તુમ્ આરબ્ધઃ; સો ઽપિ ન શક્નોતિ; તતો રાજ્ઞા અમાત્યાઃ કપિલવાસ્તવાશ્ ચ જનકાયાઃ પ્રયુક્ટાઃ; તે ઽપિ ન શક્નુવન્ત્ય્ આચ્છેત્તુમ્; તતઃ પઞ્ચહસ્તિશતાનિ યોક્ત્રિતાનિ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: મા મમેતિ બલં પંસયિષ્યન્તિ; યન્વ્ અહમ્ કુટિલાઙ્ગુલિકયા પાત્રીં વિધારયેયમ્ ઇતિ; તેન કુટિલાઙ્ગુલિકયા સુવર્ણપાત્રી આકૃષ્ટા; તાનિ ચ પઞ્ચશતાનિ પૃષ્ઠતોમુખાનિ આકૃષ્ટાનિ, ન તુ તૈઃ સુવર્ણપાત્રી આકૃષ્ટા; રાજા શુદ્ધોદનઃ સંલક્ષયતિ: બોધિસત્વેન વામેન પાણિના પઞ્ચહસ્તિશતાન્ય્ આકૃષ્ટાનિ; નિયતમ્ ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં નાગસહસ્રમ્ આક્રક્ષ્યતિ; તસ્માદ્ ભવતુ કુમારસ્ય નાગસહસ્રબલ ઇતિ નામેતિ
અન્તરોદ્દાનમ્
દારકા ક્રીડનકા ચૈવ વિદ્યા પ્રાસાદ એવ ચ ।
હંસો યુદ્ધં સારકલ્યાની યુદ્ધમ્ અન્તઃપુરેણ ચ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 58 )
સિદ્ધાર્થઽસ્ પેર્fઓર્મન્ચેસ્
ધર્મતા ખલુ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ પઞ્ચશતપરિવારઃ કૃમિવર્મણો લિપ્યાચાર્યસ્ય લિપિં શિક્ષણાયોપન્યસ્તઃ; કૃમિવર્મણા લિપ્યાચાર્યેણ બોધિસત્વસ્ય લિપિર્ લિખિત્વા દત્તા; બોધિસત્વઃ કથયતિ જાનામ્ય્ અહમ્ એનામ્ ઇતિ; તતસ્ તેન દ્વિતિયા તૃતીયા; એવં યાવત્ પઞ્ચલિપિશતાનિ લિખિત્વા દત્તાનિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: એતામ્ અપ્ય્ અહં જાને અન્યાં કથયેતિ; કૃમિવર્મા કથયતિ: એતાવત્યો લોકે લિપયઃ પ્રચરન્તિ, નાહમ્ અન્યાં જાને ઇતિ; તતો બોધિસત્વેન સ્વયમ્ એવ લિપિર્ લિખિત્વા કૃમિવર્મણો દત્તા; ઉક્તશ્ ચ કથય કિંનામેયં લિપિર્ ઇતિ; સ કથયતિ ન જાનામીતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: દ્વયોર્ લોકે પ્રદુર્ભાવાદ્ ઇયં લિપિઃ પ્રજ્ઞાયતે, બોધિસત્વસ્ય ચક્રવર્તિનો વા ઇતિ; ગગનતલસ્થેન બ્રહ્મણાભિહિતમ્: એવમ્ એતત્ કૃમિવર્મન્ યથા બોધિસત્વઃ કથયતિ; દ્વયોર્ એવ લોકે પ્રાદુર્ભાવાદ્ ઇયં લિપિઃ પ્રજ્ઞાયતે, બોધિસત્વસ્ય ચક્રવર્તિનો વા ઇતિ; બોધિસત્વેનેયં લિપિર્ બ્રહ્મસ્વરેણ વાચિતા; બ્રહ્મણા ચ ગગનતલસ્થેન સાક્ષ્યં દત્તમ્; બ્રાહ્મી લિપિર્ બ્રાહ્મી લિપિર્ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; યદા બોધિસત્વો લિપ્યાઃ પારં ગતઃ ભાદ્દાલિનામ બોધિસત્વસ્ય માતુલસ્ તેન હસ્તિગ્રીવાયં શિક્ષાયાં શિક્ષિતઃ; સહદેવો નામ ઇષ્વસ્ત્રાચાર્યઃ; તેન પઞ્ચશતપરિવારઃ ચ્છેદ્યં શિક્ષયિતુમ્ આરબ્ધઃ; ભાદ્દાલિના સહદેવ ઉચ્યતે: બોધિસત્વઃ કારુણિકઃ ( અ 367બ્ ) સર્વાશ્ શિક્ષાશ્ શિક્ષયિતવ્યઃ; એવમ્ અન્યે કુમારાહ્; અયં દેવદત્તઃ ક્રૂરકર્મા; અસ્ય મર્મવેધો ન વ્યપદેષ્ટવ્યઃ મા સર્વલોકં વ્યાપાદયિષ્યતીતિ; યદા બોધિસત્વઃ સર્વશિક્ષાસુ શિક્ષિતઃ, પઞ્ચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવી સંવૃત્તઃ, દૂરવેધે, શબ્દવેધે, મર્મવેધે, અક્ષૂણવેધે, દૃઢપ્રહારિતાયાં ચ, સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતઃ શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ વિઘુષ્ટશબ્દો લોક ઇતિ; તેન ખલુ સમયેન વૈશાલૈર્ લિચ્છવિભિર્ લક્ષણસંપન્નો હસ્તી લબ્ધઃ; તે સંલક્ષયન્તિ; રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય પુત્રો નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતઃ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તીતિ; તસ્યાનુભાવાદ્ ઇદં હસ્તિરત્નમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 59 ) ઉત્પન્નમ્; ગચ્છામસ્ તસ્યૈવ ઉપનામયામ ઇતિ; તે તં હસ્ત્યલઙ્કારૈર્ અલઙ્કૃત્ય મહત્યા વિભૂત્યા સંપ્રસ્થિતા અનુપૂર્વેણ કપિલવસ્ત્વ્ અન્પ્રાપ્તાઃ; રાજકુલદ્વારે હસ્તિનં સ્થાપયિત્વા સ્થિતાઃ; દૈવાત્ ક્રૂરકર્મા દેવદત્તો નિર્ગતઃ; તેનાસૌ હસ્તિનાગસ્ તથાલઙ્કારવિભૂષિતો દૃષ્ટઃ; યતો ઽસ્ય મહતી ઈર્ષ્યા સમુત્પન્ના; ઈર્ષ્યાંઅર્ષજાતઃ પૃચ્છતિ કસ્યાયં હસ્તિનાગ ઇતિ; તૈઃ સમાખ્યાતમ્; શાક્યમુનિઃ કુમારો નૈમિત્તિકૈશ્ ચક્રવર્તી વ્યાકૃતઃ; તસ્યેદં હસ્તિરત્નં વૈશાલિકેન ગણેન પ્રેષિતમ્ ઇતિ; દેવદત્તઃ સુતરાં સઞ્જાતામર્ષઃ કથયતિ: યાવદ્ અસૌ ચક્રવર્તી ન ભવતિ તાવદ્ યુષ્માભિર્ અસ્ય હસ્તિરત્નમ્ ઉપનીતમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તલપ્રહારેણાસૌ હસ્તી જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ; યાવત્ તેન પ્રદેશેન નન્દો ગચ્છતિ; તેનાસૌ દૃષ્ટઃ; સ પૃચ્છતિ: ભવન્તઃ શોભનો ઽયં હસ્તી કેન પ્રઘાતિતઃ; તૈઃ સમાખ્યાતં: દેવદત્તેન; સ સંલક્ષયતિ: નૂનમ્ અત્ર દેવદત્તેન બલં જિજ્ઞાસિતમ્, <યન્નુ વયમ્ અપ્ય્ અત્ર બલં જિજ્ઞાસયેમઃ> ઇતિ કૃત્વા પુચ્છે ગૃહીત્વા એકાન્તે સ્થાપિતો મા દૌર્ગન્ધ્યં કરિષ્યતીતિ; યવત્ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો નિર્ગતઃ; તેનાસૌ દૃષ્ટઃ; સ પૃચ્છતિ; કુતો ઽયં હસ્તી? તૈર્ યથાવૃત્તં સમાખ્યાતમ્; કેન પ્રઘાતિતઃ? દેવદત્તેન; ન શોભનમ્; અતિથીનામ્ અતિથિપૂજા કર્તવ્યા; કસ્મ્મિન્ પ્રદેશે પ્રઘાતિતઃ? એતસ્મિન્; કેનાયમ્ અત્રાનીતઃ? નન્દેન; સંલક્ષયતિ: નૂનમ્ અત્ર તાભ્યાં બલં જિજ્ઞાસિતમ્; યન્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અત્ર બલં જિજ્ઞાસ્યેયમ્ ઇતિ વિદિત્વા પુચ્છે ગૃહીત્વા ઉપરિષ્ટાત્ પ્રાકારસ્ય ક્ષિપ્તઃ સપ્ત પ્રાકારાન્, સપ્ત ચ પરિખા લઙ્ઘયિત્વા પતિતઃ; તેન પતતા ગર્તા કૃતા; હસ્તિગર્તા હસ્તિગર્તા ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 60 ) સંજ્ઞા સંવૃત્તા; તત્ર શ્રાદ્ધૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિભિશ્ ચૈત્યં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્; અદ્યાપિ ચૈત્યવન્દકા ભિક્ષવો વન્દન્તે; આહ ચાત્ર
યો દેવદત્તેન હતો ગજેન્દ્રો
નન્દેન નીતશ્ ચ પદાનિ સપ્ત ।
સ બોધિસત્વેન કરેણ દૂરં
ક્ષિપ્તો બહિર્ લોષ્ટ ઇવાન્તરિક્ષે ॥ ઇતિ ॥
કુમારાઃ કથયન્તિ: ગચ્છામઃ; ચ્છેદ્યં કુર્મઃ ઇતિ તે નિર્ગતાઃ; શ્રુત્વા શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ પઞ્ચાશતપરિવારઃ ચ્છેદ્યં કર્તું નિર્ગતઃ; કુમારાઃ કલમચ્છેદ્યં કુર્વન્તિ; તૈશ્ છિન્નાશ્ છિન્નાઃ પતન્તિ; બોધિસત્વઃ આઢકચ્છેદ્યં કરોતિ; તેન છિન્ના ન પતન્તિ; તથૈવાવતિષ્ઠન્તે; કુમારાઃ કથયન્તિ; ભવન્તઃ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો બલવાન્ શ્રૂયતે, પઞ્ચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવીતિ; તદ્ અયં છેદ્યમ્ અપિ ન જાનાતિ કર્તુમ્; ન ચાયમ્ અસ્મત્તો બલવાન્; તથા હ્ય્ અસ્માભિઃ પાદપાશ્ છિન્નાસ્ તે સર્વે નિપતિતાઃ; અનેન તુ યે છિન્નાસ્ તે તથૈવાવતિષ્ઠન્ત ઇતિ; અથ યા દેવતા શાક્યમુનૌ બોધિસત્વે અભિપ્રસન્ના તસ્યા એતદ્ અભવત્: ઇમે શાક્યા બોધિસત્વબલમ્ અજાનન્તઃ શિલ્પે ચ કૃતાવિતાં બોધિસત્વસ્યાવજ્ઞાં કરિષ્યન્તિ; બલં ચ પંસયિષ્યન્તિ; તદ્ ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; તયા તાદૃશં વાતમ્ ઉત્સૃષ્ટં, યેન સર્વે તે વૃક્ષાઃ કર્કરાયમાણાઃ પતિતાઃ; દૃષ્ટ્વા શાક્યાઃ પરં વિસ્મયમ્ આપનનાઃ; તે વેધ્યં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; તેષાં તત્ર લોહા લક્ષ્યાઃ; સપ્ત લોહમયાસ્ તાલા ભેરી <સૂરી> ચ <પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ>; દેવદત્તેન પદબન્ધં કૃત્વા નારાચઃ ક્ષિપ્તઃ; એકસ્ તાલો ભિન્નઃ; નન્દેન દ્વૌ; બોધિસત્વેન નારાચઃ ક્ષિપ્તઃ; સપ્ત તાલા ભેરી સૂરી ચ ભિન્નાઃ; સ નારાચઃ પાતાલં પ્રવિષ્ટઃ; નાગૈર્ ઉદ્દ્ઃઋતઃ; પાનીયં પ્રાદુર્ભૂતં સ્વાદુ; તન્ મહાજનકાયઃ પાતુમ્ આરબ્ધઃ; શ્રાદ્ધૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિભિસ્ તત્ર ચૈત્યં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્; અદ્યાપિ ચૈત્યવન્દકા ભિક્ષવો વન્દન્તે ( સ્બ્વ્ ઇ 61 )
શુદ્ધોદનઽસ્ એffઓર્ત્સ્
fઓર્ સ્બ્વ્ ઇ 61.18-63.3 ચ્f. અલ્સો ગ્બ્મ્ 10.3348-3349

કુમારા રથાભિરૂઢાઃ કપિલવસ્તુ પ્રવિશન્તિ; નૈમિત્તિકાશ્ ચ નગરાન્ નિષ્ક્રામન્તિ; તૈઃ શાક્યમુનિઃ કુમારો રથાભિરુઢઃ પ્રવિશન્ વ્યાકૃતઃ; યદ્ય્ અયં દ્વાદશભિર્ વર્ષૈર્ ન પ્રવ્રજિષ્યતિ, નિયતં રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તીતિ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન શ્રુતં કુમારો નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃત ઇતિ; શ્રુત્વા પુનઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજતઃ શાક્યાન્ સન્નિપાત્ય કથયતિ: શ્રુતં મે ભવન્તઃ કુમારો નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતઃ યદિ દ્વાદશભિર્ વર્ષૈર્ ન પ્રવ્રજિષ્યતિ, નિયતં રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તીતિ; તદ્ યદિ કુમારો દ્વાદશભિર્ વર્ષૈર્ ન પ્રવ્રજતિ રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી; તે વયં ગગનતલવિચારિણશ્ ચતુરો દ્વીપાન્ અનુસંયાસ્યામઃ; નિવેશો ઽસ્ય ક્રિયતામ્; અમાત્યાઃ કથયન્તિ: દેવ કુમારો ઽનર્થિકઃ કામૈર્ ઇતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: સર્વાઃ કન્યાઃ કુમ્મારસ્યોપદર્શયામઃ; યાસ્યાભિપ્રેતા ભવિષ્યતિ, તામ્ અન્તઃપુરં પ્રવેશયિષ્યામઃ; અપરે કથયન્તિ: દેવ દાનાભિરુચિઃ કુમારઃ; કન્યાનામ્ અલઙ્કારો દાપ્યતામ્; યાસ્ય પરિતોષં જનયિષ્યતિ તામ્ અન્તઃપુરં પ્રવેશયિષ્યામ ઇતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયત્ય્ એવં ક્રિયતામ્; અમાત્યૈર્ નાનાપ્રકારાણાં રત્નવિચિત્રાણામ્ અલઙ્કારાણાં રાશિર્ ઉપસ્થાપિતઃ; તતો રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન ગૃહશોભાં નગરશોભાં ચ કારયિત્વા નક્ષત્રતિથિમુહૂર્તૈર્ મણ્ડપે સિંહાસનં પ્રજ્ઞપ્ય શાક્યમુનિકુમારો નિષાદિતઃ; સિંહાસનસમીપે ચ્દ્ નાનાવિચિત્રાણામ્ અલઙ્કારાણાં રાશિર્ વ્યવસ્થાપિતહ્; અમાત્યા અન્યશ્ ચ કાપિલવાસ્તવપ્રધાનસંમતો જનકાયઃ પ્રવિષ્ટઃ; તતઃ સર્વકન્યાઃ સ્વકુલવિભવાનુરૂપેણ વેષાલઙ્કારપરિચ્છદેન પ્રવેશિતાઃ; બોધિસત્વેન દાનરુચિતયા તાસામ્ અલઙ્કારં દત્તમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 62 )
યશોધરા
fઓર્ સ્બ્વ્ ઇ 61.18-63.3 ચ્f. અલ્સો ગ્બ્મ્ 10.3348-3349
દણ્ડપાણેઃ શાક્યસ્ય દુહિતા યશોધરા નામ રૂપયૌવનવયસાનુગતા; દણ્ડપાણિના શાક્યેનોક્તા: પુત્રિ બોધિસત્વો ઽલઙ્કારં દદાતિ; સા કથયતિ: તાત કિમ્ અસ્માકમ્ આલઙ્કારિકં નાસ્તિ? પુત્રિ ન નાસ્તિ; કિં તુ યા ( અ 368બ્ ) બોધિસત્વસ્ય કન્યાભિરુચિતા તામ્ અસૌ વરયતિ; તાત વરયતુ વા મા વા; અપિ તુ સ એવ મમ ભર્તા; પુત્રિ યદ્ય્ એવં સુતરાં ગન્તવ્યમ્; ગચ્છતઃ; યશોધરાભિનવવયાઃ; સુવેષા, મહાજનમનોનયનાન્ય્ આક્ષિપન્તી સર્વાસ્ તાઃ કન્યાઃ દેવકન્યા ઇવાવભાસમાના પ્રવિશ્ય શાન્તેનેર્યાપથેન બોધિસત્વસ્ય પુરસ્તાદ્ અવસ્થિતા; બોધિસત્વેન સર્વાલઙ્કારિકં દત્તમ્; અઙ્ગુલીયકમ્ એવ સમવશિષ્ટમ્; બોધિસત્વેન તસ્યાસ્ તદ્ ઉપદર્શિતમ્; તતસ્ તયા અનાદિકાલપ્રકર્ષપ્રણયનયા સિંહાસનસોપાનકમ્ અભિરુહ્ય બોધિસત્વહસ્તાત્ સ્વયમ્ આકૃષ્ટમ્; અમાત્યાઃ કાપિલવાસ્તવશ્ ચ પ્રધાનસંમતો જનકાયઃ કથયન્તિ: ભવન્તઃ સર્વકન્યાનામ્ ઇયં વિશિષ્ટા; શક્નોત્ય્ એષા કુમારસ્ય ચિત્તગ્રાહં કર્તુમ્; એષા પ્રવેશ્યતામ્ ઇતિ; તતો રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન યશોધરા વિંશતિકન્યાસહસ્રપરિવારા શાક્યમુણેઃ કુમારસ્યાન્તઃપુરં પ્રવેશિતા
થે સારકલ્યાણિ-ત્રેએ, થે ગોઓસે અન્દ્ દેવદત્તઽસ્ fઇર્સ્ત્ qઉઅર્રેલ્
fઓર્ સ્બ્વ્ ઇ 61.18-63.3 ચ્f. અલ્સો ગ્બ્મ્ 10.3348-3349
ધર્મતા ખલુ યદા બુદ્ધા ભગવન્તો લોક ઉત્પદ્યન્તે તદા સારકલ્યાણી નામા વૃક્ષો જાયતે; સ દિવસેન હસ્તશતં વર્ધતે; યાવચ્ ચાદિત્યો નોદયતિ તાવન્ નખેનાપિ છિદ્યતે; ઉદિતે ત્વ્ આદિત્યે શસ્ત્રેણાપિ ન છિદ્યતે; અગ્નિનાપિ ન દહ્યતે; અન્તરા ચ કપિલવસ્તુ અન્તરા ચ દેવદૃષમ્, ( સ્બ્વ્ ઇ 63 ) અત્રાન્તરા નદી રોહકા નામ, તસ્યાઃ કૂલે જાતઃ; કાલેન કાલમ્ ઉદકવૃદ્ધ્યા તસ્ય મૂલં શોચિતમ્; વાતવશાત્ પતિતઃ સેતુવન્ નદીં રુદ્ધ્વા સ્થિતઃ; તતઃ સુપ્રબુદ્ધસ્ય રાજ્ઞઃ અનુદકેન દેશો નાશ્યતિ; શુદ્ધોદનસ્યાપ્ય્ ઉદકેન; સુપ્રબુદ્ધેન રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય સન્દિષ્ટમ્: સારકલ્યાણિ વૃક્ષઃ પતિતઃ; રોહકાં નદીમ્ અવષ્ટભ્યાવસ્થિતઃ; કુમારા બલવન્તઃ શ્રૂયન્તે; તદ્ એતાન્ પ્રેષયિતુમ્ અર્હસિ ઇતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: નાહં કુમારાણામ્ આજ્ઞાં દદામીતિ; છન્દઃ કથયતિ: કેવલં દેવો ઽનુજાનાતુ; અહં તથા કરિષ્યામિ યથા ન ચ કુમારાણામ્ આજ્ઞા દીયતે, અથ ચ પુનઃ સ્વયમ્ એવ ગચ્છન્તીતિ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેનાધિવાસિતં; છન્દેન નદ્યા રોહકાયાસ્ તીરે પ્રત્યેકં કુમારાણામ્ ઉદ્યાનાનિ માપિતાનિ; ઉક્તાશ્ ચ કુમારા ગચ્છામ ઉદ્યાનં; તે કથયન્તિ, ગચ્છામઃ; તે પ્રત્યેકં રથમ્ અભિરુહ્ય ઉદ્યાનં ગતાઃ; દેવદત્તસ્યોદ્યાનોપરિષ્ટદ્ ધંસો ગચ્છતિ; સ દેવદત્તેન શરેણ વિદ્ધઃ; બોધિસત્વસ્યોદ્યાને નિપતિતઃ; બોધિસત્વેન ગૃહીત્વા વિશલ્યીકૃતઃ; ઉપહારશ્ ચ દત્તઃ; સ્વસ્થો જાતઃ; દેવદત્તેન બોધિસત્વસ્ય સન્દિષ્ટમ્: મયાયં પૂર્વપરિગૃહીતો હંસઃ, પ્રેષયૈનમ્ ઇતિ; બોધિસત્વેન સન્દિષ્ટમ્: યદૈવ મયા બોધાય ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં, તૈદૈવ મયા સર્વસત્વાઃ પરિગૃહીતા ઇતિ; તત્ર દેવદત્તસ્ય બોધિસત્વેન સાર્ધં ચરમે ભવે તત્પ્રથમતો વૈરૂક્ષ્યમ્ ઉત્પન્નમ્; અન્યભવેષુ તુ બહુશઃ; સુપ્રબુદ્ધેન ( સ્બ્વ્ ઇ 64 ) કુમારા ઉદ્યાનભૂમિં સારકલ્યાણીવૃક્સસ્યાપનયનાય નિર્ગતા ઇતિ શ્રુત્વા મહાજનકાયઃ પ્રેષિતઃ; તત્રોચ્ચશબ્દમહાશબ્દો મહાજનકાયસ્ય ચ નિર્ઘોષો જાતઃ; બોધિસત્વઃ ( અ 369અ ) પૃચ્છતિ: ભવન્તઃ કિમ્ એષ ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દો મહાજનકાયસ્ય ચ નિર્ઘોષ ઇતિ; છન્દેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતમ્; બોધિસત્વઃ કથયતિ: યદ્ય્ એવં ગચ્છામો ઽપનયામઃ; બોધિસત્વઃ સંપ્રસ્થિતઃ સાર્ધં કુમારૈઃ; યાવદ્ વિવરાદ્ આશીવિષો બોધિસત્વસ્યાભિમુખો નિર્ગતઃ; ઉદાયિના મા બોધિસત્વં દઙ્ક્ષ્યતીતિ તીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ મધ્યે છિન્નઃ; તેન ઉદાયી શ્વાસેન દગ્ધઃ કૃષ્ણીભૂતઃ; તસ્ય કાલોદાયી કાલોદયીતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; તતઃ કુમારાઃ સારકલ્યાણીવૃક્ષમ્ અપનેતું પ્રવૃત્તાઃ; દેવદત્તેન પરિકરં બદ્ધ્વા ઈષચ્ચાલિતઃ; નન્દેનેષદ્ ઉત્ક્ષિપ્તઃ; બોધિસત્વેન તુ સર્વમ્ ઉપરિ વિહાયસા ક્ષિપ્તો દ્વિખણ્ડો જાતઃ; નદ્યા રોહકાયા એકસ્મિંસ્ તીરે એકખણ્ડો નિપરિતઃ, દ્વિતીયે દ્વિતીયઃ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: ભવન્તઃ અયં સારકલ્યાણીવૃક્ષઃ શીતવિપાકઃ, પિત્તઘ્નઃ; ગણ્ડગણ્ડં કૃત્વા નયત; ઉત્પાતગણ્ડપિટકાનાં પ્રલેપં દાસ્યથ; કુમારાઃ સ્વકસ્વકાન્ રથાન્ અભિરુહ્ય ઉદ્યાનભૂમેઃ કપિલવસ્તુ સંપ્રસ્થિતાઃ; પુરપ્રવેશે રથાભિરૂઢો બોધિસત્વો નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતઃ; યદ્ય્ એષ સપ્તદિવસે ન પ્રવ્રજતિ, રાજા ભવતિ ચક્રવર્તીતિ
મેએતિન્ગ્ wઇથ્ ગોપિકા

ઘાટાગિરેઃ શાક્યસ્ય ગોપિકા દુહિતા, ઉપરિપ્રાસાદતલગતા બોધિસત્વેન દૃષ્ટા; સહદર્શનાચ્ ચ રથઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠેનાવષ્ટબ્ધો નિષ્કમ્પો જાતઃ; બોધિસત્વો ગોપિકાં નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; ગોપિકાપિ બોધિસત્વમ્; બોધિસત્વસ્ય હસ્તે નારાચઃ; સ તેન ગોપિકાં પશ્યતા ચૂર્ણીકૃતઃ; ગોપિકયાપિ બોધિસત્વં ( સ્બ્વ્ ઇ 65 ) નિરીક્ષમાણયા પાદાઙ્ગુષ્ઠેન પ્રાસાદતલં છિદ્રિતમ્; મહાજનકાયેન બોધિસત્વો ગોપિકા ચ પરસ્પરં નિઋઈક્ષમાણૌ ભાવિતાધ્યાશયૌ દૃષ્ટૌ; <દૃષ્ટ્વા કથયન્તિ>: યાદૃશી કન્યા શક્ષ્યત્ય્ એવૈષા બોધિસત્વસ્ય ચિત્તગ્રાહં કર્તુમ્; એષ વૃત્તાન્તો રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન શ્રુતઃ; તેન <સા> બોધિસત્વસ્યાન્તઃપુરં વિંશતિકન્યાશહસ્રપરિવારા પ્રવેશિતા
સિઘ્ત્ ઓf અમ્ ઓલ્દ્ મન્
ધર્મતા ખલુ યદા બોધિસત્વ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગન્તુકામો ભવતિ તદા સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય યત્રાહમ્ અભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યામિ <ઇતિ; તતો બોધિસત્વઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય યત્રાભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં ગચ્છામિ;> એવં દેવેતિ સારથિઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ભદ્રં યાનં યોજયિત્વા યેન શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય શાક્યમુનિં બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યુક્તં દેવસ્ય ભદ્રં યાનં, યસ્યેદાનીં દેવઃ કાલં મન્યતે; અથ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહ્ય ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; અદ્રાક્ષીચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ પુરુષં જીર્ણં વૃદ્ધં મહલ્લકં <કુબ્જં> ગોપાનસીવાઙ્કં દણ્ડમ્ અવષ્ટભ્ય પુરતઃ પ્રવેપમાનેન કાયેન ગચ્છન્તં; કેશાશ્ ચાસ્ય વિવર્ણા, ન યથાન્યેષાં પુરુષાણાં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: ક એષ સારથે પુરુષઃ? જીર્ણો ( અ 369બ્ ) વૃદ્ધો મહલ્લકઃ કુબ્જો ગપાનસીવઙ્કો દણ્ડમ્ અવષ્ટભ્ય પુરતઃ પ્રવેપમાનેન કાયેન ગચ્છતિ; કેશાશ્ ચાસ્ય ન યથાન્યેષાં પુરુષાણામ્; એષ, દેવ, પુરુષો જીર્ણો નામ; ક એષ સારથે જીર્ણો નામ?; અનેન, દેવ, પુરુષેણ ન ચિરાદ્ એવ મર્તવ્યં ભવિષ્યતિ; સ એષ જીર્નો નામ; અહમ્ અપિ સારથે જરાધર્મા, જરાધર્મતાં ચાનતીતઃ? દેવો ઽપિ જરાધર્મા જરાધર્મતાં ચાનતીતઃ; તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય ( સ્બ્વ્ ઇ 66 ) રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહમ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામીતિ; જરાં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; પ્રતિનિવર્તયતિ સારથી રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ યાતિ; તત્ર સ્વિચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ઽન્તઃપુરમધ્યગતઃ; અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ, જરાં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; આહ ચાત્ર
પુરુષં હિ દૃષ્ટ્વા સમતીતયૌવનં
જીર્ણં કુબ્જં પલિતં દણ્ડપાણિમ્ ।
અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ
જરાં કિલાસ્મ્ય્ અવ્યતિવૃત્ત ઇત્યસૌ ॥ ઇતિ ॥
અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: કચ્ચિત્ સારથે કુમાર આત્તમનાત્તમના ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગત અભિરતો વા ઉદ્યાને?; નો દેવ: તત્ કસ્ય હેતોઃ? અદ્રાક્ષીદ્ દેવ કુમાર ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગચ્છન્ પુરુષં જીર્ણં વૃદ્ધં મહલ્લકં કુબ્જં ગોપાનસીવઙ્કં દણ્ડમ્ અવષ્ટભ્ય પુરતઃ પ્રવેપમાનેન કાયેન ગચ્છન્તમ્; કેશાશ્ ચાસ્ય વિવર્ણા; ન યથાન્યેષાં પુરુષાણામ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મામ્ ઇદમ્ અવોચત્: ક એષ સારથે પુરુષો જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ કુબ્જો ગોપાનસીવઙ્કો દણ્ડમ્ અવષ્ટભ્ય પુરતઃ પ્રવેપમાનેન કાયેન ગચ્છતિ; કેશાશ્ ચાસ્ય વિવર્ણા ન યથાન્યેષાં પુરુષાણામ્ ઇતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ; એષ દેવ જીર્ણો નામેતિ; સ એવમ્ આહ; ક એષ સારથે જીર્ણો નામેતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: અનેન દેવ, પુરુષેણ ન ચિરાન્ મર્તવ્યં ભવિષ્યતિ; સ એષ જીર્ણો નામેતિ; સ એવમ્ આહ: અહમ્ અપિ સારથે જરાધર્મા, જરાધર્મતાં ચાનતીત ઇતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: દેવો ઽપિ જરાધર્મા, જરાધર્મતાં ચાનતીત ઇતિ; સ એવમ્ આહ: તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહમ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયામિ, જરાં કિલાહમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 67 ) અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; સ એષ દેવ કુમારો ઽન્તઃપુરમધ્યગતઃ; અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ, જરાં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ
શુદ્ધોદનસ્ઽ અન્xઇએત્ય્
અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભવત્: મા હૈવ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં નૈમિત્તિકાનાં વિપઞ્ચનકાનાં ચ વચનં ભૂતં સત્યં ભવિષ્યતિ; મા હૈવ કુમારઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ; યન્વ્ અહં કુમારસ્ય ભૂયસ્યા મત્રયા પઞ્ચ કામગુણાન્ અનુપ્રદદ્યામ્, અપ્ય્ એવાભિરતો ન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા પઞ્ચકામગુણાન્ ( અ 370અ ) અનુપ્રયચ્છત્ય્ અપ્ય્ એવાભિરતો ન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ; આહ ચાત્ર
શ્રુત્વા હિ સઙ્ગ્રાહકવાક્યમ્ એતચ્
છુદ્ધોદનઃ શાક્યમુનેઃ પિતાસૌ ।
દદૌ તદા કામગુણાન્ સ પઞ્ચ
ભૂયો રતો ઽપ્ય્ એવ ન માં ત્યજેદ્ ઇતિ ॥
સિઘ્ત્ ઓf અ સિચ્ક્ મન્
ધર્મતા ખલુ યદા બોધિસત્વ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગન્તુકામો ભવતિ તદા સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય, યત્રાહમ્ અભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યામિ ઇતિ; તતો બોધિસત્વઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય, યત્રાહમ્ અભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યામિ ( સ્બ્વ્ ઇ 68 ) ઇતિ; એવં દેવેતિ સારથિઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ક્ષિપં ભદ્રં યાનં યોજયિત્વા યેન શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય શાયમુનિં બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યુક્તં દેવસ્ય ભદ્રં યાનં, યસ્યેદાનીં દેવઃ કાલં મન્યત ઇતિ; અથ શાક્યમુનિર્ ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહ્ય ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; અદ્રાક્ષીચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ પુરુષમ્ ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડુકં કૃશાલં દુર્બલકં વ્યતિભિન્નેન્દ્રિયં નો તુ નિબન્ધનીયં બહુજનસ્ય ચક્ષુષો દર્શનાય; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: ક એષ સારથે પુરુષ ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડુકઃ કૃશાલો દુર્બલકો વ્યતિભિન્નેન્દ્રિયો નો તુ નિબન્ધનીયો બહુજનસ્ય ચક્ષુષો દર્શનાય? એષ દેવ વ્યાધિતો નામ; ક એષ સારથે વ્યાધિતો નામ? અનેન દેવ પુરુષેણ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અનેનૈવાબાધેન મર્તવ્યં ભવિષ્યતિ; સ એષ વ્યાધિતો નામ; અહમ્ અપિ સારથે વ્યાધિધર્મા વ્યાધિધર્મતાં ચાનતિતહ્? દેવો ઽપિ વ્યાધિધર્મા વ્યાધિધર્મતાં ચાનતીતઃ; તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહમ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામિ, વ્યાધિં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; પ્રતિનિવર્તયતિ સારથી રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ યાતિ; તત્ર સ્વિચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ઽન્તઃપુરમધ્યગતઃ; અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ, વ્યાધિં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; આહ ચાત્ર
દૃષ્ટ્વેહ રોગેણ વિષક્તરૂપં
પાણ્ડું મનુષ્યં કૃશમ્ અસ્વતન્ત્રમ્ ।
અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ

વ્યાધિં કિલાસ્મ્ય્ અવ્યતિવૃત્ત ઇત્યસૌ ॥ ઇતિ ।
અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: કચ્ચિત્ સારથે કુમાર આત્તમનાત્તમના ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગત અભિરતો વા ઉદ્યાને? નો દેવ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? અદ્રાક્ષીદ્ દેવ કુમારઃ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગચ્છન્ પુરુષમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 69 ) ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડુકં કૃશાલકં દુર્બલકં મ્લાનં વ્યતિભિન્નેન્દ્રિયં, નો તુ નિબન્ધનીયં બહુજનસ્ય ચક્ષુષા દર્શનાય; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મામ્ આમન્ત્રયતે; ક એષ સારથે પુરુષ ઉત્પણ્ડૂત્પાણ્ડુકઃ કૃશાલકો દુર્બલકઃ મ્લાનો વ્યતિભિન્નેન્દ્રિયો નો તુ નિબન્ધનીયો બહુજનસ્ય ચક્ષુષા દર્શનાય; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: એષ દેવ વ્યાધિતો નમેતિ; સ એવમ્ આહ: ક એષ સારથે વ્યાધિતો નામ? તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: અનેન દેવ પુરુષેણ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અનેનૈવાબાધેન મર્તવ્યં ભવિષ્યતિ; સ એષ દેવ વ્યાધિતો નામેતિ; સ એવમ્ આહ: અહમ્ અપિ સારથે વ્યાધિધર્મા વ્યાધિધર્મતાં ચાનતીત? ઇતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: દેવો ઽપિ વ્યાધિધર્મા વ્યાધિધર્મતાં ચાનતીત ઇતિ; સ એવમ્ આહ: તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહમ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામિ, વ્યાધિં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; સ એષ દેવ કુમારો ઽન્તઃપુરમધ્યગત અપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ, વ્યાધિં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યૈતદ્ અભવત્: મા હૈવ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં નૈમિત્તિકાનાં વિપઞ્ચનકાનાં વચનં ભૂતં સત્યં ભવિષ્યતિ; મા હૈવ કુમારઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતીતિ; યન્વ્ અહં કુમારસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા પઞ્ચકામગુણાન્ અનુપ્રદાસ્યામિ; અપ્ય્ એવાભિરતો ન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા પઞ્ચકામગુણાન્ અનુપ્રયચ્છત્ય્ અપ્ય્ એવાભિરતો ન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ; આહ ચાત્ર
રૂપાણિ શબ્દાંશ્ ચ તથૈવ ગન્ધાન્
સ્પ્રષ્ટવ્યાન્ વૈ પ્રેમણીયાન્ પ્રધાનાન્ । ( સ્બ્વ્ ઇ 70 )
દદૌ તદા કામગુણાંસ્ તુ પઞ્ચ
ભૂયો રતો ઽપ્ય્ એવ ન માં ત્યજેદ્ ઇતિ ॥
સિઘ્ત્ ઓf અ દેચેઅસેદ્-મન્
ધર્મતા ખલુ યદા બોધિસત્વ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગન્તુકામો ભવતિ તદા સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય; યત્રાહમ્ અભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યામિ ઇતિ; તતો બોધિસત્વઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય, યત્રાભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં ગચ્છામિ; એવં દેવેતિ સારથિઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજયિત્વા યેન શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ: ઉપસઙ્ક્રમ્ય શાક્યમુનિં બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યુક્તં દેવસ્ય ભદ્રં યાનં યસ્યેદાનીં દેવઃ કાલં મન્યત ઇતિ; અથ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહ્ય ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; અદ્રાક્ષીચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગચ્છન્ નાનારઙ્ગૈર્ વસ્ત્રૈશ્ ચૈલવિતાનં વિતતં, શિબિકાં ચ પ્રગૃહીતામ્, ઉલ્કાં ચ પુરસ્તાન્ નીયમાનાં, મહાજનકાયં ચ પુરસ્તાદ્ ગચ્છન્તં, નારીભિઃ પ્રકીર્ણકેશાભિઃ રુદન્તીભિઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: કિમ્ એતત્ સારથે નાનારઙ્ગૈર્ વસ્ત્રૈશ્ ચૈલવિતાનં વિતતમ્? શિબિકા ચ પ્રગૃહીતા? ઉલ્કા ચ પુરસ્તાન્ નીયતે? મહાજનકાયશ્ ચ પુરસ્તાદ્ ગચ્છતિ? નાર્યશ્ ચ પ્રકીર્ણકેશ્યો રુદન્ત્યઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધા? ઇતિ; દેવ એષ મૃતો નામ; ક એષ સારથે મૃતો નામ? એષ દેવ પુરુષો ન ભૂયઃ પ્રિયં માતાપિતરં દ્રક્ષ્યતિ; ન પુત્રદારં; દાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયં; તે ઽપ્ય્ એનં ન ભૂયો દ્રક્ષ્યન્તિ; સ એષ દેવ મૃતો નામ; અહમ્ અપિ સારથે મરણધર્મા મરણધર્મતાં ચાનતીતઃ? ( અ 371અ ) દેવો ઽપિ મરણધર્મા મરણધર્મતાં ચાનતીતઃ; સ એવમ્ આહ: તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહં ( સ્બ્વ્ ઇ 71 ) અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામિ, મરણં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; પ્રતિનિવર્તયતિ સારથી રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ યાતિ; તત્ર સ્વિચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ઽન્તઃપુરમધ્યગતઃ અપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ, મરણં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; આહ ચાત્ર
પુરુષં દૃષ્ટ્વા વ્યપયાતચેતસં
મૃતં વિસંજ્ઞં ગતમ્ આયુષઃ ક્ષયાત્ ।
અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ
મૃત્યું કિલાસ્મ્ય્ અવ્યતિવૃત્ત ઇત્ય્ અસૌ ॥
અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: કચ્ચિત્ સારથે કુમાર આત્તમનાત્તમના ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગત અભિરતો વા ઉદ્યાને? નો દેવ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? અદ્રાક્ષીદ્ દેવ કુમાર ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગચ્છન્ નાનારઙ્ગૈર્ વસ્ત્રૈશ્ ચૈલવિતાનં વિતતમ્; શિબિકાં ચ ગૃહીતામ્; ઉલ્કાં ચ પુરસ્તાન્ નીયમાનામ્; મહાજનકાયં ચ પુરસ્તાદ્ ગચ્છન્તં; નારીશ્ ચ પ્રકીર્ણકેશા રુદતીઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધાઃ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મામ્ આમન્ત્રયતે: કિમ્ એતત્ સારથે નાનારઙ્ગૈર્ વસ્ત્રૈશ્ ચૈલવિતાનં વિતતમ્? શિબિકા ચ પ્રગૃહીતા? ઉલ્કા ચ પુરસ્તાન્ નીયતે? મહાજનકાયશ્ ચ પુરસ્તાદ્ ગચ્છતિ? નાર્યશ્ ચ પ્રકીર્ણકેશ્યો રુદન્ત્યઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધા? ઇતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: એષ દેવ મૃતો નામેતિ; સ એવમ્ આહ; ક એષ સારથે મૃતો નામેતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ: ( સ્બ્વ્ ઇ 72 ) એષ દેવ પુરુષો ન ભૂયઃ પ્રિયં માતાપિતરં દ્રક્ષ્યતિ; ન પુત્રદારં; ન દાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયમ્; તે ઽપ્ય્ એનં ન ભૂયો દ્રક્ષ્યન્તિ; સ એષ દેવ મૃતો નામેતિ; સ એવમ્ આહ: અહમ્ અપિ સારથે મરણધર્મા? મરણધર્મતાં ચાનતીતઃ? ઇતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ; દેવો ઽપિ મરણધર્મા મરણધર્મતાં ચાનતીત ઇતિ; સ એવમ્ આહ; તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહમ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામિ, મરણં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ; સ એષ દેવ કુમારો ઽન્તઃપુરમધ્યગતઃ; અથાપ્રતીતઃ કરુણાનિ ધ્યાયતિ, મરણં કિલાહમ્ અવ્યતિવૃત્ત ઇતિ
અથ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યૈતદ્ અભવત્: મા હૈવ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં નૈમિત્તિકાનાં વિપઞ્ચનકાનાં વચનં ભૂતં સત્યં ભવિષ્યતિ; મા હૈવ કુમારઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ; યન્વ્ અહં કુમારસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા પઞ્ચકામગુણાન્ અનુપ્રદદ્યામ્; અપ્ય્ એવાભિરતો ન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય પઞ્ચકામગુણાન્ અનુપ્રયચ્છતિ; અપ્ય્ એવાભિરતો ન પ્રવ્રજેદ્ ઇતિ; આહ ચાત્ર
પુરોત્તમે શ્રીમતિ તત્ર રમ્યે
દેવાતિદેવો દહરઃ સમાનઃ ।
સંમોદતે કામગુણૈર્ હિ પઞ્ચભિઃ
સહસ્રનેત્ર ઇવ નન્દને વને ॥
સિઘ્ત્ ઓf અ મેન્દિચન્ત્

અથ શુદ્ધાવાસકાયિકાનાં દેવાનામ્ એતદ્ અભવત્: ( અ 37લ્બ્ ) યદ્ય્ અપિ બોધિસત્વા હેતુબલિનસ્ તથાપિ પ્રત્યયોપસંહારઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 73 ) કર્તવ્યઃ યસ્માદ્ ધેતુબલં પ્રત્યયબલમ્ અપેક્ષત ઇતિ; તૈઃ પુરુષો નિર્મિતો મુણ્ડઃ કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતઃ, પાત્રપાણિર્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામન્; ધર્મતા ખલુ યદા બોધિસત્વ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગન્તુકામો ભવતિ તદા સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય, યત્રાહમ્ અભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિમ્ <નિર્યાસ્યામિ ઇતિ; તતો બોધિસત્વઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: અઙ્ગ તાવત્ સારથે ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજય યત્રાહમ્ અભિરુહ્યોદ્યાનભૂમિં> નિર્ગચ્છામિ; એવં દેવેતિ સારથિઃ સાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ક્ષિપ્રં ભદ્રં યાનં યોજયિત્વા યેન સાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય શાક્યમુમિં બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યુક્તં દેવસ્ય ભદ્રં યાનં યસ્યેદાનીં દેવઃ કાલં મન્યત ઇતિ; અથ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહ્ય ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; અદ્રાક્ષીચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ પુરુષં મુણ્ડમ્ કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતં પાત્રપાણિમ્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામન્તમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: ક એષ સારથે પુરુષો મુણ્ડઃ પાત્રપાણિર્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામતિ? વસ્ત્રાણિ ચાસ્ય વિવર્ણાનિ; મ યથાન્યેષામ્? એષ દેવ પ્રવ્રજિતો નામ; ક એષ સારથે પ્રવ્રજિતો નામ; એષ દેવ પ્રવ્રજિતઃ સાધુદમઃ સાધુસંયમઃ સાધ્વર્થચર્યઃ સાધુકુશલચર્યઃ સાધુકલ્યાણચર્ય ઇતિ વિદિત્વા કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સ એષ દેવ પ્રવ્રજિતો નામ; તેન હિ સારથે યેનૈષ પ્રવ્રજિતસ્ તેન રથં પ્રેરય; એવમ્ દેવેતિ સારથિઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય યેન સ પ્રવ્રજિતસ્ તેન રથં પ્રેરયતિ; અથ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ તં પ્રવ્રજિતમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ પુરુષ મુણ્ડઃ પાત્રપાણિર્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામસિ? વસ્ત્રાણિ ચ તે વિવર્ણાનિ ન યથાન્યેષામ્? સ એવમ્ આહ: અહમ્ અસ્મિ કુમાર પ્રવ્રજિતો નામ; યથા કથં ત્વં ભોઃ પુરુષ પ્રવ્રજિતો નામ? અહમ્ અસ્મિ કુમાર સાધુદમઃ સાધુસંયમઃ સાધ્વર્થચર્યઃ સાધુધર્મચર્યઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 74 ) સાધુકુશલચર્યઃ સાધુકલ્યાણચર્ય ઇતિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સંયગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; એવમ્ અહં પ્રવ્રજિતો નામ; સાધુ ત્વં ભોઃ પુરુષ સાધુદમઃ સાધુસંયમઃ સાધ્વર્થચર્યઃ સાધુધર્મચર્યઃ સાધુકુશલચર્યઃ સાધુકલ્યાણચર્ય ઇતિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ
અથ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અહમ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામિ; પ્રતિનિવર્તયતિ ( અ 372અ ) સારથી રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ યાતિ; તત્ર સ્વિચ્ છાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો ઽન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયત્ય્ અહો બતાહં કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજેયમ્ ઇતિ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ સારથિમ્ આમન્ત્રયતે: કચ્ચિત્ સારથે કુમાર આત્તમનાત્તમના ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતો ઽભિરતો વા ઉદ્યાને? નો દેવ; તત્ કસ્ય હેતોહ્? અદ્રાક્ષીદ્ દેવ કુમારઃ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગચ્છન્ પુરુષં મુણ્ડં કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતં પાત્રપાણિમ્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામન્તં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મામ્ આમન્ત્રયતે: એષ સારથે મુણ્ડઃ પાત્રપાણીર્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામતિ; વસ્ત્રાણિ ચાસ્ય વિવર્ણાનિ ન યથાન્યેષામ્ ઇતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ એષ દેવ પ્રવ્રજિતો નામેતિ; સ એવમ્ આહ: ક એષ સારથે પ્રવ્રજિતો નામેતિ; તમ્ એનમ્ એવં વદામિ એષ દેવ પ્રવ્રજિતઃ સાધુદમઃ સાધુસંયમઃ સાધ્વર્થચર્યઃ સાધુધર્મચર્યઃ સાધુકુશલચર્યઃ સાધુકલ્યાણચર્ય ઇતિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સ એષ દેવ પ્રવ્રજિતો નામેતિ; સ એવમ્ આહ: તેન હિ સારથે યેનૈષ પ્રવ્રજિતસ્ તેન રથં પ્રેરય; એવં દેવેતિ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વસ્ય પુઅતિશ્રુત્ય યેન સ પ્રવ્રજિતસ્ તેન રથં પ્રેરયામિ; અથ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વસ્ તં પ્રવ્રજિતમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ પુરુષ મુણ્ડઃ પાત્રપાણિર્ અનુવેશ્માનુવેશ્મ કુલાન્ય્ ઉપસઙ્ક્રામસિ? વસ્ત્રાણિ ( સ્બ્વ્ ઇ 75 ) ચ તે વિવર્ણાનિ; ન યથાન્યેષાં પુરુષાણામ્? સ એવમ્ આહ: અહમ્ અસ્મિ <કુમાર> પ્રવ્રજિતો નામેતિ; બોધિસત્વઃ પ્રાહ: યથાકથં ત્વં ભોઃ પુરુષ પ્રવ્રજિતો નામેતિ; સ એવમ્ આહ: અહમ્ અસ્મિ કુમાર સાધુદમઃ સાધુસંયમઃ સાધ્વર્થચર્યઃ <સાધુધર્મચર્યઃ> સાધુકુશલચર્યઃ સાધુકલ્યાણચર્ય ઇતિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; એવમ્ અહં પ્રવ્રજિતો નામેતિ; બોધિસત્વઃ પ્રાહ: સાધુ ત્વં ભોઃ પુરુષ સાધુદમઃ સાધુસંયમઃ સાધ્વર્થચર્યઃ <સાધુધર્મચર્યઃ> સાધુકુશલચર્યઃ સાધુકલ્યાણચર્ય ઇતિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિત ઇતિ; તતો દેવ કુમારો મામ્ આમન્ત્રયતે: તેન હિ સારથે પ્રતિનિવર્તય રથમ્; અન્તઃપુરમ્ એવ ગચ્છ; યદ્ અન્તઃપુરમધ્યગત એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યામિ; તન્ મયા નિવર્તિતઃ <રથઃ>; કુમારો ઽન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટઃ
વિસિત્ તો અ fઅર્મિન્ગ્ વિલ્લગે
રાજા સંલક્ષયતિ: મા હૈવ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં નૈમિત્તિકાનાં વિપઞ્ચનકાનાં વચનં સત્યં ભૂતં ભવિષ્યતિ; મા હૈવ કુમારઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ; યન્વ્ અહં કુમારં કાર્ષગ્રામકં પ્રેષયેયમ્; અપ્ય્ એવ તત્ર ચિત્તં વિનોદયેદ્ ઇતિ વિદિત્વા શાક્યમુનિં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહિ ત્વં કુમાર કાર્ષકગ્રામકં ગચ્છ; ( અ 372બ્ ) કર્માન્તાન્ય્ અવલોકય ઇતિ; તતો બોધિસત્વો જીર્ણાતુરમૃતસન્દર્શનાદ્ ઉદ્વિગ્નઃ પ્રવ્રજ્યાયામ્ અભિનિવિષ્ટબુદ્ધિઃ પિતુઃ શાક્યસ્ય શુદ્ધોદનસ્ય વચનાનુકારિતયા રથમ્ અભિરુહ્ય કાર્ષગ્રામકં સંપ્રસ્થિતઃ કાયેન નો તુ ચિત્તેન; તસ્યાન્તર્માર્ગે પઞ્ચભિર્ નિધિશતૈર્ મુખાન્ય્ ઉપદર્શિતાનિ; શબ્દશ્ ચ નિશ્ચારિતઃ: કુમાર વયં તવ જ્ઞાતિસન્તકા નિધયો ગૃહાણાસ્માન્ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: તૈસ્ તાવન્ મોહપરિગ્રહં કૃત્વા કિં કૃતમ્; ગચ્છત મમ ન યુષ્માભિઃ પ્રયોજનમ્ ઇતિ; ગાથાં ચ ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇ 76 )
યૈર્ અપિ કૃતા ઽમૃતકથા તે ઽપ્ય્ અસ્માકં મૃતાઃ કથીભૂતાઃ ।
વયમ્ અપિ મૃતાઃ પરેષાં નચિરેણ કથીભવિષ્યામઃ ॥

તૈઃ પુનર્ અપિ શબ્દો નિશ્ચારિતઃ: યદ્ય્ અસ્માકં કુમારો ન ગૃહ્ણાતિ વયં મ્હાસમુદ્રં વિશામ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: પ્રવિશત યથાસુખમ્ ઇતિ; તે મહાસમુદ્રં પ્રવિષ્ટાઃ; બોધિસત્વઃ સંપ્રસ્થિતો યાવત્ પશ્યતિ કાર્ષકાન્ ઉદ્ધૂતશિરસ્કાન્ સ્ફુટિતપાણિપાદાન્ રજસાવચૂર્ણિતગાત્રાન્; બલીવર્દાંશ્ ચ પ્રતોદવિક્ષતશરીરાન્ રુધિરાવસિક્તપૃષ્ઠકટિપ્રદેશાન્ ક્ષુત્પિપાસાશ્રમોપરુધ્યમાનપ્રાણાન્, પ્રતતનિશ્વાસોપરુધ્યમાનહૃદયાન્, યુતગોત્પીડનપ્રગડિતવ્રણપૂયશોણિતાન્, મક્ષિકાકૃમિસઙ્ઘાતભક્ષ્યમાણસ્કન્ધપ્રાણાન્, હલયુગવિલિખિતચરણાન્, લાલાશિઙ્ઘાણકપ્રસ્રુતમુખનાસાન્, દંશમશકચર્મપ્રાણકાકીર્ણાન્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અનાદિકાલપુણ્યોપચયસંભૃતયા કરુણયા પર્યાકુલીકૃતમનાઃ કાર્ષકાન્ ઇદમ્ અવોચત્: ભવન્તઃ કસ્ય યૂયં? તે કથયન્તિ: દેવસ્ય; સ કથયતિ: ગચ્છત, ભવન્તો, યૂયમ્ અદ્યાગ્રેણાદાસા અપ્રેષ્યાભુજિષ્યા યેનકામગમા સુખસ્પર્શં વિહરત; બલીવર્દાશ્ ચ ઉક્તાઃ: ગચ્છત યૂયમ્ અપ્ય્ અદ્યાગ્રેણ અચ્છિન્નાગ્રાણિ તૃણાનિ ભક્ષયત; અનવમર્દિતાનિ સ્વચ્છાનિ ચ પાનીયાનિ પિબત અનાવિલાનિ; ચતુર્દિશં ચ શીતલા વાયવો વાન્ત્વ્ ઇતિ ।
થે સ્હદોw ઓf થે રોસે-અપ્પ્લે ત્રેએ
તતો બોધિસત્વસ્ તેનૈવ સંવેગેન પિતુઃ શાક્યસ્ય શુદ્ધોદનસ્ય કર્માન્તાન્ અવલોક્ય યેન જમ્બૂછાયા તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય જમ્બૂછાયાયાં નિષદ્ય વિવિક્તં <કામૈર્ વિવિક્તં> પાપકૈર્ અકુશલધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં અનાશ્રવસદૃશં પ્રથમં ધ્યાનં સમાપન્નઃ; જનકાયો ઽપિ પરિશિષ્ટવૃક્ષમૂલેષ્વ્ અવસ્થિતો બોખિસત્વં ન ( સ્બ્વ્ ઇ 77 ) પરિત્યજ્ય ગચ્છતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ સંલક્ષયતિ: બોધિસત્વશ્ ચિરયતિ; તથા હિ ભક્તકાઇઅસમયો ઽતિક્રાન્તઃ, ગચ્છામિ, પશ્યામિ ઇતિ; સ રથમ્ અભિરુહ્ય કાર્ષકગ્રામકં ગતઃ; ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ બોધિસત્વં સમન્વેષમાણો જમ્બૂસમીપમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન પરિણતે મધ્યાહ્ને અન્યેષાં વૃક્ષાણાં છાયા પ્રાચીનનિમ્ના, પ્રાચીનપ્રવણા, પ્રાચીનપ્રાગ્ભારા; બોધિસત્વાનુભાવાત્ તુ જમ્બૂછાયા બોધિસત્વસ્ય કાયં ન વિજહાતિ; અદ્રાક્ષીદ્ રાજા શુદ્ધોદનઃ પરિણતે મધ્યાહ્ને અન્યેષાં વૃક્ષાણાં છાયા પ્રાચીનનિમ્ના, પ્રાચીનપ્રવણા, પ્રાચીનપ્રાગ્ભારા; બોધિસત્વસ્ય <અનુભાવાત્> તુ જમ્બૂછાયા બોધિસત્વસ્ય કયં ન વિજહાતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: મહર્ધિકઃ કુમારો મહાનુભાવો યત્રેદાનીં પરિણતે મધ્યાહ્ને અન્યેષાં વૃક્ષાણાં છાયા પ્રાચીનનિમ્ના પ્રાચીનપ્રવણા પ્રાચીનપ્રાગ્ભારા, ( અ 373અ ) જમ્બૂછાયા તુ બોધિસત્વસ્ય કાયં ન વિજહાતિ; તતઃ પ્રસન્નાધિકારં કૃત્વા બોધિસત્વસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય, ગાથાં ભાષતે
ઇદં દ્વિતીયં તવ ભૂરિવૃદ્ધે
પાદૌ નમસ્યામિ સમન્તચક્ષો ।
યથા ચ જાતે પૃથિવી પ્રકંપિતા
છાયા ચ જમ્બોર્ ન જહાતિ કાયમ્ ॥
તતઃ પ્રસન્નાધિકારં કૃત્વા બોધિસત્વં પર્યઙ્કાદ્ ઉત્થાપ્ય રથમ્ અભિરોપ્ય શ્મશાનમધ્યેન કપિલવસ્તુ સંપ્રસ્થિતઃ; બોધિસત્વેન શ્મશાનમધ્યેન ગચ્છતા વિનીલકાનિ, વિપટુમકાનિ, વ્યાધ્માતકાનિ શરીરાણિ દૃષ્ટાનિ; તત્ર સુતરાં સંવિગ્નો રથાભિરૂઢ એવ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વાવસ્થિતઃ; તતો ઽપિ રાજ્ઞા પર્યઙ્કાદ્ ઉત્થાપિતઃ; સ સંપ્રસ્થિતઃ; કપિલવસ્તુનગરપ્રવેશે નૈમિત્તિકૈર્ વ્યાકૃતઃ યદિ કુમારઃ સપ્તમે દિવસે ન પ્રવ્રજતિ રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી ઇતિ; વિદિત્વા રાજાનં ઇદમ્ અવોચન્ ( સ્બ્વ્ ઇ 78 )
પ્રાદુર્ભવિષ્યન્તિ દિવાકરોદયે
રત્નાનિ સપ્ત નૃપતે ન સંશયહ્।
તસ્માદ્ ધિ રક્ષાં કુરુ સપ્તરાત્રિં
સુતસ્ય શોભાં યદિ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છસિ ॥
સપ્તરત્નેશ્વરો રાજા ભવિષ્યતિ સુતસ્ તવ ।
પ્રશાસિષ્યત્ય્ અદણ્ડેન સાગરાન્તાં વસુન્ધરામ્ ॥
અથવા ત્યજ્ય વસુધાં વનં યાસ્યતિ નિર્ભયઃ ।

સર્વજ્ઞતામ્ અનુપ્રાપ્ય જગદ્ ઉત્તારયિષ્યતિ ॥
મેએતિન્ગ્ wઇથ્ મૃગજા
કાલક્ષેમસ્ય શાક્યસ્ય મૃગજા નામ દુહિતા; તયા વાતાયનસ્થયા બોધિસત્વં દૃષ્ટ્વા ગાથા ભાષિતા
સુખિતા બત સા માતા સુખી ચાસ્ય પિતા હ્ય્ અસૌ ।
નિર્વૃતા બત સા નારી યસ્યા ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥
નિર્વાણશબ્દં શ્રુત્વા તુ ધ્યાયી સ પુરુષોત્તમઃ ।
નિર્વાણે શાન્તતાં જ્ઞાત્વા તસ્મિંશ્ ચિત્તમ્ અરોચયત્ ॥
તતો બોધિસત્વેન સૌભાષિણિકો મુક્તાહારઃ ક્ષિપ્તઃ; બોધિસત્વસ્યાનુભાવેન વાતાયનેનાનુપ્રવિશ્ય તસ્યા ગ્રીવાયાં લગ્નઃ; પ્રવિશન્ન્ અસૌ મહાજનકાયેન દૃષ્ટઃ; તૈ રાજ્ઞે શુદ્ધોદનાય વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન મૃગજા વિંશતિસ્ત્રીસહસ્રપરિવારા બોધિસત્વસ્યાન્તઃપુરં પ્રવેશિતા; ઇતિ તત્ર બોધિસત્વસ્ય ગોપિકામૃગજાયશોધરાપ્રમુખાનિ ષષ્ટિસ્ત્રીસહસ્રાણ્ય્ અન્તઃપુરમ્ અભૂત્
પ્રેચૌતિઓન્સ્ ઓf શુદ્ધોદન
તતો રાજા શુદ્ધોદનઃ ભ્રાતૃભિઃ, દ્રોણોદનેન, શુક્લોદનેન, અમૃતોદનેન ચ, સાર્ધમ્ એકધ્યે સન્નિપત્ય સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: બ્રાહ્મણૈર્ નૈમિત્તિકૈર્ વિપઞ્ચનકૈશ્ ચ ( સ્બ્વ્ ઇ 79 ) વ્યાકૃતઃ શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો યદિ સપ્તમે દિવસે ન પ્રવ્રજતિ, રાજા ભવતિ ચક્રવર્તીતિ; તદ્ અસ્માભિર્ બોધિસત્વઃ સપ્ત રાત્રિન્દિવસાન્ યત્નતો રક્ષણીયઃ; નગરં સુગુપ્તં કારયામઃ; તતસ્ તૈઃ કપિલવસ્તુનગરં સપ્તભિઃ પ્રાકારૈઃ પરિક્ષિપ્તં સપ્તભિઃ પરિખાભિશ્ ચ; આયસાશ્ ચ કવાટાઃ પુરદ્વારે દત્તાઃ; ઘણ્ટાશ્ ચ સુસ્વનાઃ કવાટેષુ નિબદ્ધાઃ; યાસામ્ ઉદ્ઘાટ્યમાનેષુ દ્વારેષુ સમન્તાદ્ યોજનમ્ શબ્દઃ સ્ફુરતિ; બોધિસત્વશ્ ચ હર્મ્યતલે નૃત્તગીતવાદિત્રૈ સ્ત્રીભિશ્ ચાભિરૂપમનોહરાભિર્ ઉપચર્યમાણો ઽવસ્થાપિતઃ; અમાત્યાશ્ ચ તુરઙ્ગબલકાયસમેતા બહિઃ પ્રાકારસ્ય સમન્તાદ્ ગુલ્મકેષુ સ્થાપિતાઃ; સઞ્ચારિસંશોધનં કારિતમ્; યત્ પઞ્ચભિઃ પુરુષશતૈઃ સ્થાપ્યતે અન્તઃપુરદ્વારં તાદૃશં કારિતમ્; યસ્યોદ્ઘાટ્યમાનસ્ય રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહં શબ્દેન સ્ફુરતિ; તચ્છ્રવણાદ્ અન્તઃપુરજનો નગરદ્વારનિયુક્તશ્ ચ અપ્રમત્તો ઽવતિષ્ઠતે બહિર્નગરનિયુક્તા અમાત્યાઃ પૌરાજનપદાશ્ ચ; તન્ મહત્યા વિભૂત્યા બોધિસત્વ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ વીણાવેણુપણવસુઘોષકાદિના ઉપગીયમનસ્ તિષ્ઠતિ; રાત્રૌ બહિઃ શુદ્ધોદનશ્ ચતુરઙ્ગેન બલકાયેન પૂર્વદ્વારે ઽવહિતો ઽવતિષ્ઠતે; દક્ષિણે દ્રોણોદનઃ પશ્ચિમે શુક્લોદનઃ, ઉત્તરે અમૃતોદનઃ; મધ્યે નગરસ્ય મહાનામા શાક્યઃ પ્રાહારિકઃ; સ પૂર્વદ્વારં ગત્વા કથયતિ, કો જાગર્તિ, કો જાગર્તીતિ; રાજા કથયતિ: અહં જાગર્મિ; જાગૃહિ દેવ, જાગ્રતસ્ તે શ્રેયાન્ ઇતિ; વિદિવા ગાથાં ભાષતે
સુપ્તો મૃતસમો લોકઃ સુપ્તો મારવશં ગતઃ ।
જાગ્રતીહ સદા સન્તસ્ તસ્માજ્ જાગૃત જાગૃત ॥ ઇતિ;
દક્ષિણદ્વારં ગત્વા કથયતિ: કો જાગર્તિ, કો જાગર્તીતિ; દ્રોણોદનઃ કથયતિ: અહં જાગર્મિ; જાગૃહિ દેવઃ જાગ્રતસ્ તે શ્રેયાન્ ઇતિ; વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે ( સ્બ્વ્ ઇ 79 )
સુપ્તો મૃતસમો લોકઃ સુપ્તો મારવશં ગતઃ ।
સુપ્તો મૃત્યુવશં પ્રાપ્તસ્ તસ્માજ્ જાગૃત જાગૃત ॥ ઇતિ;
પશ્ચિમદ્વારં ગત્વા કથયતિ: કો જાગર્તિ કો જાગર્તીતિ; શુક્લોદનઃ કથયતિ: અહં જાગર્મિ; જાગૃહિ દેવ, જાગ્રતસ્ તે શ્રેયાન્ ઇતિ; વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે
સુપ્તઃ ખલુ સદા મત્તઃ સુપ્તો મદ્યાઢકં પીત્વા ।
અટવીષુ વનેષુ સુપ્તસ્ તસ્માજ્ જાગૃત જાગૃત ॥ ઇતિ
ઉત્તરં દ્વારં ગત્વા કથયતિ: કો જાગર્તિ કો જાગર્તીતિ; અમૃતોદનઃ કથયતિ: અહં જાગર્મિ; જાગૃહિ દેવ; જાગ્રતસ્ તે શ્રેયાન્ ઇતિ; વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે
શયિતં ગિરિષુ શયિતં દરીષુ
શયિતં ચ સાગરજલેષ્વ્ અપિ ।
વૃક્ષાગ્રેષ્વ્ અપિ શયિતં
તસ્માજ્ જાગૃત જાગૃત ॥ ઇતિ;
મધ્યે ચત્વરશૃઙ્ગાટકસ્ય ગત્વા કથયતિ: કો જાગર્તિ કો જાગર્તીતિ; નિયુક્તાઃ કથયન્તિ: વયં જાગૃમઃ; જાગૃત જાગ્રતાં વઃ શ્રેયાન્ ઇતિ; વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે
ધર્મં ચરત મા ઽધર્મં સત્યં વદત માનૃતમ્ ।
મહત્ તમો પ્રવેષ્ટવ્યં તસ્માજ્ જાગૃત જાગૃત ॥ ઇતિ;
તતઃ પ્રભાતાયાં રજન્યાં મહાનામા શાક્યો રાજ્ઞે શુદ્ધોદનાય આરોચયતિ: દેવ પ્રભાતા રજની; નિર્ગતં સપ્તાનાં રાત્રિંદિવસાનામ્ એકં રાત્રિંદિવસમ્; ષડ્ રાત્રિંદિવસાન્ય્ અવશિષ્ટાનિ ઇતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: શોભનમ્; ષણ્ણાં રાત્રિંદિવસાનામ્ અત્યયાત્ કુમારશ્ ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ; વયં ગગનતલવિચારિણશ્ ચતુરો દ્વીપાન્ અનુસંયાસ્યામઃ; ઇત્ય્ એવં યાવદ્ એકં રાત્રિંદિવસમ્ અવશિષ્ટં; શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્યાધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; સ ગાઘાં ભાષતે; ( સ્બ્વ્ ઇ 81 )
અસૌ મુનિશ્ શાક્યનરેન્દ્રગર્ભઃ
પ્રપૂર્ણષડ્પારમિતો મહાત્મા ।
પ્રયાતુકામો વનમ્ આર્યકાન્તં
તપોવનં પ્રીતિકરં મુનીનામ્ ॥ ઇતિ ।
દિસ્ગુસ્તિન્ગ્ સિઘ્ત્ ઇન્ હરેમ્
તતો બોધિસત્વસ્યાન્તઃપુરસમેતસ્ય નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ( અ 374અ ) ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયત એતદ્ અભવત્: ભવિષ્યન્તિ મે અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ શાક્યમુનિઃ કુમારો ઽપુમાન્, યેન યશોધરાગોપિકામૃગજાપ્રભૃતીનિ ષષ્ટિસ્ત્રીસહસ્રાણ્ય્ અપાસ્ય પ્રવ્રજિત ઇતિ; યન્વ્ અહં યશોધરયા સાર્ધં પરિચારયેયમ્ ઇતિ; તેન યશોધરયા સાર્ધં પરિચારિતમ્; યશોધરા આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; તસ્યા એતદ્ અભવત્: પ્રભાતાયાં રજન્યાં બોધિસત્વસ્યારોચયિષ્યામિ ઇતિ; અથ બોધિસત્વસ્ તસ્યાં વેલાયાં પ્રતીત્યસમુત્પાદયોગાદ્ ગાથાં ભાષતે
નારીસહાગારશય્યા અપશ્ચિમા મમાદ્યેયમ્ ।
નાહં પુનર્ અપિ વત્સ્યે અગારે સહ યુવત્યા ॥ ઇતિ:
અથ તાઃ સ્ત્રિયો નૃત્તગીતવાદિત્રપરિશ્રાન્તા લાલાપ્રસ્રુતવદના પ્રકીર્ણકેશ્યો વિક્ષિપ્તભુજવાસસઃ કાન્ય્ અપિ કાન્ય્ અપ્ય્ અશ્લીકાનિ પ્રલપન્ત્યો મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તાઃ; અદ્રાક્ષીદ્ બોધિસત્વસ્ તા સ્ત્રિયઃ પ્રસ્રુતવદનાઃ પ્રકીર્ણકેશ્યઃ વિક્ષિપ્તભુજવાસસઃ કાન્ય્ અપિ કાન્ય્ અપ્ય્ અશ્લીકાનિ પ્રલપન્ત્યઃ મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તાઃ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યાન્તઃપુરે શ્મશાનસંજ્ઞા સમુત્પન્ના; સ ગાથાં ભાષતે
વાતાહતં કમલષણ્ડમ્ ઇવાપવિદ્ધં ( સ્બ્વ્ ઇ 82 )
વિક્ષિપ્તબાહુચરણં ધરણીતલે ઽસ્મિન્ ।
કેશાકુલં વિવૃતગુહ્યકટિપ્રદેશં
દૃષ્ટ્વાપિ શાક્યતનયોદ્વિજિતો ઽસ્મિ ભાવાત્ ॥

એતાન્ શ્મશાનસદૃશાન્ વિકૃતસ્વભાવાન્
પશ્યામિ ચારુરહિતાન્ યુવતીજનૌઘાન્ ।
કિં ભો વિચેતનમતિસ્મૃતિસંપ્રયુક્તો
યદ્ બાલસત્વચરિતો વિષયે રમેદ્ યઃ ॥
ધિક્ કામપઙ્કશરશક્તિવિષાગ્નિતુલ્યાન્
સ્વપ્નોપમાન્ લવણપાનવિષોપમાંશ્ ચ ।
એષ ત્યજામિ ભુજગેન્દ્રનિભાન્ દુરન્તાન્
કામાન્ અનર્થકલિકિલ્બિષહેતુભૂતાન્ ॥ઇતિ ।
દ્રેઅમ્સ્ ઓf મહાપ્રજાપતિ, યશોધરા અન્દ્ સિદ્ધાર્થ
અત્રાન્તરે મહાપ્રજાપતિશ્ ચતુરઃ સ્વપ્નાન્ પશ્યતિ: રાહુણા ચન્દ્રમસં ગ્રસ્તમ્; પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ આદિત્યમ્ ઉદિતં, તત્રૈવાસ્તંગતમ્; મહાજનકાયમ્ આત્માનં પ્રણામં કુર્વન્તમ્; હસન્તં ચાત્માનમ્; યશોધરા અષ્ટૌ સ્વપ્નાન્ અદ્રાક્ષીત્; આત્મીયં માતૃકાવંશં ભગ્નમ્; શ્રીપર્યઙ્કં ભગ્નમ્; વલયબાહૂ ભગ્ને; દન્તમાલે વિશીર્ણે; કેશવેણીં સ્રસ્તામ્; શ્રિયં ગૃહાન્ નિર્ગતામ્; ચન્દ્રમસં રાહુણા ગ્રસ્તમ્: પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ આદિત્યમ્ ઉદિતં તત્રૈવાસ્તંગતમ્; બોધિસત્વો ઽપિ પઞ્ચ સ્વપ્નાન્ અદ્રાક્ષીત્: મહાપૃથિવીમ્ આત્મનો મહાશયનમ્; સુમેરું પર્વતરાજં વિશ્વોપધાનમ્; વામં બાહું પૂર્વમહાસમુદ્રે ઽન્તર્ગતમ્; દક્ષિનં બાહું પશ્ચિમમહાસમુદ્રે ઽન્તર્ગતમ્; ઉભૌ ચરણૌ દક્ષિણમહાસમુદ્રે ઽન્તર્ગતૌ; સ્થિતિકાં તૃણજાતં નાભેર્ અભ્યુદ્ગમ્ય યાવન્નભ આસાદ્ય વ્યવસ્થિતામ્; સર્વશ્વેતાંશ્ છકુનકાન્ કૃષ્ણશિરસઃ પાદયોર્ નિપત્ય યાવજ્જાનુમણ્ડલમ્ ઉત્થિતાન્; નાનાવર્ણાંશ્ છકુનકાન્ ચતુર્દિશામ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 83 ) આગમ્ય પુરસ્તાદ્ એકવર્ણાન્ સ્થિતાન્; અમેધ્યપર્વતસ્યોપરિ આત્માનં ચઙ્ક્રમણં <કુર્વન્તમ્>; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રીતમનાઃ સંલક્ષયતિ: યાદૃશા મયા સ્વપ્ના દૃષ્ટાઃ, ન ચિરાદ્ એવાનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગમિષ્યામિ ઇતિ; તતો યશોધરયા બોધિસત્વસ્ય સ્વપ્ના નિવેદિતાઃ: દેવ અદ્ય મયા અષ્ટૌ સ્વપ્ના દૃષ્ટાઃ; ( અ 374બ્ ) માતૃકાવંશો ભગ્નઃ; <શ્રિપર્યઙ્કો ભગ્નઃ>; વલયબાહૂ ભગ્ને; દન્તમાલે વિશીર્ણે; વેણી સ્રસ્તા; શ્રી ગૃહાન્ નિર્ગતા; ચન્દ્રો રાહુણા ગ્રસ્તઃ; પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ આદિત્ય ઉદિતસ્ તત્રૈવ અસ્તંગતઃ ઇતિ; બોધિસત્વો યશોધરાં પ્રતિવિનોદયન્ સ્વપ્નાન્ આવિષ્કરોતિ: યત્ કથયસિ માતૃકાવંશો મે ભગ્ન ઇતિ; નન્વ્ અયં તિષ્ઠતિ; યત્ કથયસિ શ્રીપર્યઙ્કો ભગ્ન ઇતિ; સો ઽપિ ન ભગ્નઃ; એષ તિષ્ઠતિ; યત્ કથયસિ વલયબાહૂ ભગ્ને ઇતિ; સ્વયમ્ એવ પ્રત્યવેક્ષસ્વ કિં ભગ્ને ન વેતિ; યત્ કથયસિ દન્તમાલે વિશીર્ણે ઇતિ, એતત્ તે પ્રત્યાત્મવેદ્યમ્; પ્રત્યવેક્ષસ્વ કિં વિશીર્ણે ન વેતિ; યત્ કથયસિ વેણી સ્રસ્તેતિ; એતત્ તે પ્રત્યાત્મવેદ્યમ્; પ્રત્યવેક્ષસ્વ કિં સ્રસ્તા ન વેતિ; યત્ કથયસિ શ્રીર્ મે ગૃહાન્ નિર્ગતેતિ; સ્ત્રિયો ભર્તા શ્રીઃ, તદ્ અહં તિષ્ઠામ્ય્ એવ; યત્ કથયસિ રાહુણા ચન્દ્રો ગ્રસ્ત ઇતિ; નન્વ્ એષ ચન્દ્રમાઃ સાક્ષાત્ તિષ્ઠતિ; યત્ કથયસિ પૂર્વસ્યાં દિશ્ય્ આદિત્ય ઉદિતસ્ તત્રૈવાસ્તંગત ઇતિ; તદ્ અયમ્ અર્ધરાત્રો વર્તતે; ન તાવદ્ ઉદેતિ; કુતો ઽસ્તંગમિષ્યતિ; એવં સંજ્ઞપ્તા યશોધરા તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતા; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: યાદૃશાનિ યશોધરયા સ્વપ્નાનિ દૃષ્ટાનિ નિયતં મયાદ્યૈવ ગન્તવ્યમ્; તદ્ અસ્યા લેશાંશદેશેન કથયામ્> ઇતિ; તેન તસ્ય લેશાંશદેશેન કથિતમ્; યશોધરા કથયતિ: દેવ યત્ર ત્વં ગમિષ્યસિ તત્ર માં નેષ્યસિ ઇતિ; બોધિસત્વો નિર્વાણં સન્ધાય કથયત્ય્ એવં ભવતુ; યત્ર યત્ર ગમિષ્યામિ તત્ર તત્ર ત્વાં નેષ્યામિ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 84 )
સિદ્ધાર્થઽસ્ રેનુન્ચિઅતિઓન્
અથ શક્રબ્રહ્માદયો દેવા બોધિસત્વસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ;
ઉદ્દામકિશોરકસન્નિભકં
વનવાનરગોચરચિત્તસમમ્ ।
યદિ ચિત્તં નિવર્તસિ કામગુણાત્
તતો દ્રક્ષ્યસિ જ્યોતિર્ અનિન્દ્યપદમ્ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ સુમતે ત્યક્ત્વા નિષ્ક્રમ મેદિનીમ્ ।
સર્વજ્ઞતામ્ અનુપ્રાપ્ય જગદ્ ઉત્તારયિષ્યસિ ॥
બોધિસત્વેનાભિહિતમ્: નનુ પશ્યસિ કૌશિક
મૃગપતિર્ ઇવ વાગુરાવૃતો ઽહં
ધનુરસિખડ્ગધરૈર્ નરૈઃ સમર્થૈઃ ।
હયગજરથસઙ્કુલૈર્ બલૌઘૈઃ
કપિલપુરં પરિવારિતં સમન્તાત્ ॥
શુદ્ધોદનપ્રમુખ એષ હિ શાક્યસઙ્ઘો
હસ્ત્યશ્વયાનમ્ અભિરુહ્ય સુવર્મિતાઙ્ગઃ ।
પ્રાસાદતોરણવિમાનતલાન્તરસ્થો
નાનાવિધૈઃ પ્રહરણૈર્ અમનાપહસ્તૈઃ ॥
અન્તઃપુરગૃહદ્વારમ્ <બહિઃ દ્વારં> તથૈવ ચ ।
બદ્ધં ચ યન્ત્રિતં ચૈવ સમન્તાદ્ રક્ષિતં તથા ॥
આડિંબશઙ્ખપટહસ્વરભેરિનાદૈઃ
પ્રાસાદતોરણવિમાનતલાન્તરસ્થૈઃ ।
હસ્ત્યશ્વયોધકલિલઃ સતતાપ્રમત્તો
માયં વ્રજેદ્ ઇતિ હિ રક્ષતિ માં જનૌઘઃ ॥
શક્રઃ કથયતિ
પૂર્વપ્રતિજ્ઞાં સમનુસ્મરસ્વ
દીપઙ્કરવ્યાકરણં ચ સૌમ્ય ।
દુઃખાર્દિતં લોકમ્ ઇમં ચ ભૂયસ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 85 )
ત્યક્ત્વા ગૃહાન્ નિષ્ક્રમણં કુરુષ્વ ॥
વયં તથા કરિષ્યામઃ સબ્રહ્માદ્યા દિવૌકસઃ ।
યદ્ ભવાન્ વિઘ્નનિર્મુક્તો વનમ્ ( અ 375બ્ ) અદ્યૈવ વાસ્યતિ ॥ ઇતિ;

બોધિસત્વઃ શોભનમ્ ઇત્યુક્ત્વા પ્રીતમનાઃ સંવૃત્તઃ; તતઃ શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ સ્વાપનં કૃત્વા પાઞ્ચિકસ્ય મહાયક્ષસેનાપતેર્ આજ્ઞા દત્તા; માર્ષ સોપાનમ્ ઉપાનય; બોધિસત્વો હર્મ્યતલાદ્ અવતરતીતિ; તેન સોપાનમ્ ઉપનીતમ્; બોધિસત્વો ઽવતીર્ણઃ; તતઃ શક્રેણ સહ કૃતસઙ્કેતો યેન છન્દક ઉપસ્થાયકસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તો યાવત્ પશ્યતિ છન્દકં ગાઢમિદ્ધાવષ્ટબ્ધમ્; બોધિસત્વેન યત્નમ્ આસ્થાય પ્રબોધિતો ગાથાભિર્ ગીતેન ચોક્તઃ:
ઉત્તિષ્ઠ હે છન્દ મમાનયસ્વ
તૂર્ણં ગૃહાત્ કન્થકમ્ અશ્વરત્નમ્ ।
યાસ્યામ્ય્ અહં પૂર્વજિનોપભુક્તં
તપોવનં તુષ્ટિકરં મુનીનામ્ ॥
છન્દકઃ સુપ્તપ્રતિબુદ્ધલોચનઃ કથયતિ: દેવ
નોદ્યાનકાલઃ સમુપસ્થિતસ્ તે
વૈરં ન તે કેનચિદ્ અસ્તિ સૌમ્ય ।
ન ચાપિ શત્રુસ્ તવ કશ્ચિદ્ અસ્તિ
કિમ્ અર્ધરાત્રે હિ તવાશ્વકાર્યમ્ ॥
બોધિસત્વઃ કથયતિ
ન કદાચિત્ ત્વયા છન્દ મમ વાક્યં વિલોપિતમ્ ।
મા મેઽદ્ય ચરમે કાલે વાક્યમ્ એતદ્ વિલોપય ॥ ઇતિ;
છન્દઃ કથયતિ: કુમાર રાત્રિર્ ઇયં ભયભૈરવા; નાહમ્ અશ્વમ્ આનયામિ ઇતિ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: ઉત્તરાદ્ ઉત્તરે નિયતં જનપ્રબોધો ભવતિ; ગચ્છામિ સ્વયમ્ એવ; કન્થકમ્ અશ્વરાજં સજ્જીકરોમિ ઇતિ; તતઃ સ્વયમ્ એવ પુરદ્વારમ્ ઉદ્ઘાટ્ય કન્થકમ્ અશ્વરાજં ગ્રહીતુમ્ આરબ્ધઃ; સ ક્રોધાગ્નિસંપ્રદીપ્ત ઇવ ક્ષિપતિ પાદં, વક્રયતિ મુખં, સ્થાનાત્ સ્થાનં ચાલયતિ; નાવતિષ્ઠતે; તતો બોધિસત્વેન ચક્રસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તેનાનેકપુણ્યશતનિર્જાતેન ભૂતાનામ્ આશ્વાસનકરેણ કરેણ શિરસિ પરામૃષ્ટ ઉક્તશ્ ચ: ( સ્બ્વ્ ઇ 86 )
અપશ્ચિમં કન્થક ભારમ્ ઉદ્વહા
વિલંબિતં પ્રાપય માં તપોવનમ્ ।
અવાપ્ય બોધિં ન ચિરેણ તર્પયે
કૃત્સ્નં જગદ્ ધ્યાનવિમોક્ષવૃષ્ટિભિઃ ॥ ઇતિ;
ધર્મતા ખલુ તિર્યઞ્ચો ઽપ્ય્ ઉપસાન્ત્વ્યમાના વિકૃતિં ન વિકૃતિં ન ભજન્તે; કન્થકો ઽશ્વરાજો નિર્વિકારો ઽવસ્થિતઃ; તતો બોધિસત્વઃ સંજાતસૌમનસ્યં કન્થકમ્ અશ્વરાજં સજ્જમ્ અવસ્થિતં <દૃષ્ટ્વોત્થિતઃ>; શક્રબ્રહ્માદિભિર્ દેવૈશ્ ચત્વારો દેવપુત્રા બોધિસત્વં નિષ્કાસનાય સમનુશિષ્ય સ્થાપિતાઃ, કૂલઃ, ઉપકૂલઃ, પર્ણઃ શબરશ્ ચ; તે બોધિસત્વેનાભિહિતાઃ: ભવન્તઃ કો માં નેષ્યતિ? કથયન્તિ: વયં નેષ્યામઃ; કિં યુષ્માકં બલમ્? એકઃ કથયતિ: કુમાર યાવતી પૃથિવ્યા મૃત્તિકા તામ્ અહં સ્કન્ધેનાદાય ગચ્છામીતિ; દ્વિતીયઃ કથયતિ: યાવચ્ ચતુર્ષુ મહાસમુદ્રેષુ સરિત્તડાગોદપાનેષુ ચ સલિલં તત્ સર્વમ્ અહં સ્કન્ધેનાદાય ગચ્છામિ ઇતિ; તૃતીયઃ કથયતિ: યાવન્તઃ પૃથિવ્યાં પર્વતાસ્ તાન્ અહં સ્કન્ધેનાદાય ગચ્છામિ ઇતિ; ચતુર્થઃ કથયતિ: યાવત્ પૃથિવ્યાં તૃણકાષ્ઠપર્ણશાદં તત્ સર્વમ્ અહં સ્કન્ધેનાદાય ગચ્છામિ ઇતિ; તતો બોધિસત્વેન પૃથિવ્યાં પાદો ન્યસ્તઃ; તે કમ્પયિતુમ્ અપિ ન શક્નુવન્તિ; વિસ્મયજાતાઃ કથયન્તિ: કુમાર નાસ્માભિર્ વિજ્ઞાતમ્ ઈદૃશં બલં ( અ 375બ્ ) બોધિસત્વાનામ્ ઇતિ; યદિ વિજ્ઞાતં સ્યાન્ ન વયમ્ અવસ્થિતા સ્યામ ઇતિ; તં કથાલાપમ્ શ્રુત્વા પૂર્વબુદ્ધશ્ છન્દકો બોધિસત્વસમીપમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ; તતો બોધિસત્વઃ કન્થકમ્ અશ્વરાજમ્ અધિરૂઢઃ; છન્દકે ઽશ્વપૃષ્ઠે લગ્ને કન્થકો ઽશ્વરાજ ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગતઃ: યથાપિ તત્ બોધિસત્વસ્ય બોધિસત્વાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; અન્તઃપુરનિવાસિન્યો દેવતા બોધિસત્વવિજોગાદ્ રોદિતુમ્ આરબ્ધાઃ; તાસાં રુદન્તીનામ્ અશ્રુબિન્દવઃ કાયે પૃથિવ્યાં ચ નિપતિતુમ્ આરબ્ધાઃ; છન્દકઃ કથયતિ: કુમાર ઉદકબિન્દવો નિપતન્તિ; કિં દેવો વર્ષતિ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: ન દેવો વર્ષતિ; કિન્ ત્વ્ અન્તઃપુરનિવાસિન્યો દેવતા મદ્વિયોગાદ્ રોદિતુમ્ આરબ્ધાઃ; તાસાં ( સ્બ્વ્ ઇ 87 ) રુદન્તીનામ્ અશ્રુબિન્દવઃ કાયે નિપતન્તીતિ; તતશ્ છન્દકો ઽશ્રુપર્યાકુલેક્ષણો દીર્ઘમ્ ઉષ્ણં ચ નિશ્વસ્ય તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; બોધિસત્વો દક્ષિણેન સર્વકાયેન નાગાવલોકિતેન વ્યવલોકયતિ; ચિન્તયતિ ચ: ઇયં ચ મે પશ્ચિમા રાત્રિર્ <યદા> માતૃગ્રામેણ સાર્ધં સહાગારશય્યા ઇતિ; ભૂયસ્ સ લક્ષયતિ: સચેદ્ અહં પૂર્વં દ્વારમ્ અપહાયાન્યેન દ્વારેણ નિર્ગમિષ્યામિ, રાજ્ઞો ભવિષ્યત્ય્ અન્યથાત્વમ્ ચરમે કાલે નાહં કુમારેણ વ્યવલોકિત <ઇતિ>; યાવત્ પશ્યતિ રાજાનં શુદ્ધોદનમ્ ગાઢમિદ્ધાવષ્ટબ્ધમ્; સ તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય કથયતિ: તાત નાગૌરવાત્, ન શુશ્રૂષાભાવાદ્ ગચ્છામિ; નાન્યત્ર જરામરણાભિમર્દિતં લોકં જરામરણદુઃખભયાત્ પરિમોચયેયમ્ ઇતિ; યાવન્ મહાનામા શાક્યો જાગરકજનં પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ તં પ્રદેશમ્ આગતઃ; પશ્યતિ બોધિસત્વં ગમનાભિમુખમ્; તતો બાષ્પગદ્ગદકન્ઠો ઽશ્રુપર્યાકુલેક્ષણઃ કથયતિ: કિમ્ ઇદં પ્રારબ્ધમ્? મહાનામન્ ગમ્યતે; કુમાર ન યુક્તમ્ એતત્; મહાનામન્ યેન મયા ત્રિભિઃ કલ્પાસઙ્ખ્યેયૈર્ અનેકૈશ્ ચ દુષ્કરશતસહસ્રૈઃ સત્વાનામ્ અર્થાય બોધિઃ સમુપાર્જિતઃ; મયા કિં શક્યં ગૃહે વસ્તુમ્; એષ નિશ્ચયઃ; ગતો ઽસ્મિ તપોવનમ્ ઇતિ; તતો મહાનામા શાક્યો નિષ્કરુણવચનસમુદાચારપરાહતો વિક્રોષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ; હા કષ્ટં
શાક્યાનામ્ અદ્ય સર્વેષાં રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ચ ।
આશા ભવિષ્યત્ય્ અફલા ચિન્તિતા યા પુનઃ પુનઃ ॥
અદ્ય શુદ્ધોદનો રાજા પુત્રશોકસમર્પિતઃ ।
ઊર્ધ્વબાહૂ રવં ઘોરં કરિષ્યતિ સુદુઃખિતઃ ॥
ગોપિકામૃગજાયશોધરા સ્ફીતમ્ અન્તઃપુરં તથા ।
સિદ્ધાર્થસ્ય વિગોયેન ભવિષ્યન્તિ સુદુઃખિતાઃ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 88 )
ઇતિ વિદિત્વા સસંભ્રમો યશોધરામ્ ઉત્થાપયન્ કથયતિ:
એષ ગચ્છતિ સિદ્ધાર્થસ્ તં વારય પતિં પ્રિયમ્ ।
આરોદિષ્યસિ દુઃખાર્તા પતિશોકસમર્પિતા ॥
ભર્તા પ્રયાતિ તવ દુર્લભદર્શનીયં
પશ્યાદ્ય પશ્ચિમન્ ઇદં પતિદર્શનં તે ।
કષ્ટં ન કશ્ચિદ્ અપિ મે વચનં દદાત્ય્
આર્તો વિરૌમિ નિશિ નાત્ર મમાપરાધઃ ॥ ઇતિ;
તસ્યૈવં વિપ્રલપતો ઽપ્ય્ અન્તઃપુરે ન કશ્ચિત્ પ્રતિબુદ્ધ્યત ઇતિ
....................................
અરણ્યં વા નિરાક્રન્દં તથા દેવૈર્ અધિષ્ઠિતમ્ । ઇતિ;
તતો મહાનામા દુઃખદૌર્મનસ્યપરીતઃ સંત્વરમાણો રાજ્ઞઃ ( અ 376અ ) શુદ્ધોદનસ્ય સમીપં ગત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનં પ્રબોધયન્ કથયતિ
એષ ગચ્છતિ સિદ્ધાર્થસ્ તં બલાદ્ વિનિવારય ।
મા રોદિષ્યસિ દુઃખાર્તઃ પુત્રશોકસમર્પિતઃ ॥ ઇતિ;
દૈવાત્ સો ઽપિ ન પ્રતિબુદ્ધ્યતે; તતઃ શક્રબ્રહ્માદયો દેવા અનેકદેવતાશતસહસ્રપરિવૃતા યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય બોધિસત્વં પરિવાર્ય સંપ્રસ્થિતાઃ; દક્ષિણેન પાર્શ્વેન રૂપાવચરા દેવા શાન્તેર્યાપથવર્તિનઃ, વામે કામાવચરા ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકૈર્ દિવ્યૈર્ વાદ્યવિશેષૈર્; અગ્રતઃ શક્રબ્રહ્માદયઃ સ્વેન સ્વેનાચારવિહારેણ ગગનતલસ્થાને ચાનેકાનિ દેવતાશતસહસ્રાણિ બોધિસત્વસ્યોપરિષ્ટાદ્ દિવ્યાન્ય્ ઉત્પલાનિ, પદ્માનિ, કુમુદાનિ, પુણ્ડરીકાનિ ક્ષિપન્તિ; અગરુચૂર્ણાનિ, ( સ્બ્વ્ ઇ 89 ) તગરુચૂર્ણાનિ, તમાલપત્રચૂર્ણાનિ, દિવ્યાનિ માન્દારકાણિ પુષ્પાણિ ક્ષિપન્તિ; દિવ્યાનિ ચ વિવિધાનિ વાદિત્રાણિ પ્રવાદયન્તિ; ચૈલવિક્ષેપાંશ્ ચાકાર્ષુઃ; આહ ચાત્ર

પ્રસ્ફોટનાદતુમુલં હિ દિવૌકસઃ ખં

કુર્વન્તિ હૃષ્ટમનસો ભ્રમયન્તિ વસ્ત્રમ્ ।
સ્તુન્વન્તિ કેચિદ્ અપરે ઽપિ ચ બોધિસત્વમ્
આકાશમ્ અઙ્ગુલિશતૈશ્ ચ સમાક્ષિપન્તિ ॥
દ્વારાણિ કેચિત્ પ્રવિઘાટયન્તિ
મન્દારપુષ્પાણ્ય્ અપરે ક્ષિપન્તિ ।
અશ્વસ્ય કેચિચ્ ચરણૌ ગૃહીત્વા
નિરીક્ષમાણાઃ સુગતં વ્રજન્તિ ॥
વામેન ગચ્છન્તમ્ અનુવ્રજન્તિ
કેચિત્ પુનર્ દક્ષિણતો વ્રજન્તિ ।
માર્ગં સ્વયં દર્શયતે કુબેરઃ
શક્રસ્ તથા બ્રહ્મસહીય એવ ॥
પુરસ્કૃતો દેવગણૈર્ મહાત્મા
નક્ષત્રસઙ્ઘૈર્ ઇવ પૂર્ણચન્દ્રઃ ।
પ્રયાતિ હૃષ્ટો વનમ્ આર્યકાન્તં
તપોવનં પ્રીતિકરં મુનીનામ્ ॥
તતો બોધિસત્વઃ કપિલવસ્તુનો નગરાત્ પ્રતિનિષ્ક્રાન્તઃ; શક્રબ્રહ્માદયો દેવાઃ પ્રીતમનસઃ પ્રોત્સાહયન્તિ: માર્ષ યસ્ તે ઽભૂદ્ દીર્ઘરાત્રમ્ આશાસકઃ કદાસ્વિદ્ અહં વિઘ્નનિર્મુક્તસ્ તપોવનં ગચ્છેયમ્ ઇતિ સ તે ઽદ્ય પરિપૂર્ણઃ; યદા ત્વમ્ અનુત્તરાં સમ્યકસંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યેથાસ્ તદાસ્માન્ અપિ સમન્વાહરેથા ઇતિ; તથાસ્ત્વ્ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાય બોધિસત્વો દક્ષિણેન સર્વકાયેન નાગાવલોકનેન વ્યવલોક્ય કથયતિ:
અનવાપ્ય પરં માર્ગં સર્વબુદ્ધનિષેવિતમ્ ।
ન પુનઃ સંપ્રવેક્ષ્યામિ પુરં કપિલવસ્ત્વ્ અહમ્ ॥ ઇતિ
અથ બોધિસત્વો યામદ્વયેન દ્વાદશયોજનાનિ સમતિક્રમ્યાશ્વાદ્ અવતીર્યાભરણાન્ય્ અવમુચ્ય છન્દકમ્ આમન્ત્રયતે
નિવર્તય છન્દકાશ્વમ્ આદાયાભરણાનિ ચ । ( સ્બ્વ્ ઇ 90 )
આહ ચાત્ર
ઇમં હયં હ્ય્ આભરણાનિ ચૈવ
જ્ઞાતિભ્યો મે સારથે ત્વં પ્રયચ્છ ।
અહં હિ કામાન્ વિપુલાન્ પ્રહાય
ઇહૈવ દીક્ષામ્ ઉપયામિ સાંપ્રતમ્ ॥
અથ છન્દકઃ સાશ્રુદુર્દિનવદનો બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
સિંહવ્યાઘ્રસમાકીર્ણે વને ગોકણ્ટકાચિતે ।
એકાકી બન્ધુરહિતઃ કથમ્ આર્ય કરિષ્યસિ ॥ ઇતિ;
બોધિસત્વઃ કથયતિ
એકો હ્ય્ અયં જાયતે જાયમાનસ્
તથા મ્રિયતે મ્રિયમાણો ઽયમ્ એકઃ ।
એકો દુઃખાન્ય્ અનુભવતીહ જન્તુર્
ન વિદ્યતે સંસરતઃ સખા યઃ ॥
છન્દકઃ કથયતિ
અદૃષ્ટદુઃખઃ સુકુમારપાદો
હસ્ત્યશ્વયાનોચિતો ( અ 376બ્ ) હા કુમાર ।
દર્ભોપલાકીર્ણતલાં ખરાં મહીમ્
કથં સમાક્રમ્ય વને ભ્રમિષ્યસિ ॥
બોધિસત્વઃ કથયતિ
ન સૌકુમાર્યં ન સુખોચિતત્વં

ન નાથવત્તાં ન કુલીનભાવમ્ ।
ન શૌર્યવીર્યં ન જનપ્રિયત્વમ્
અવેક્ષતે મૃત્યુભયં કદાચિત્ ॥
આગમિષ્યતિ કૃત્વા વા જરામૃત્યુભયમ્ કિલ ।
અકૃતાર્થો નિરારંભો નિધનં યાસ્યતીતિ વા ॥
છન્દકઃ કથયતિ: દેવ વૃદ્ધો રાજા પુત્રશોકેન કાલં કરિષ્યતીતિ; તથા ( સ્બ્વ્ ઇ 91 ) બોધિસત્વો બોધિસંભારસંભૃતત્વાત્ છન્દકવચનં ચિત્તેન ન કરોતિ; તતો બોધિસત્વેન નીલોત્પલસદૃશં નિષ્કોશમ્ અસિં કૃત્વા ચૂડામ્ અપનીય ઉપરિ ઉપરિ વિહાયસિ ક્ષિપ્તા; શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ ગૃહીત્વા મહતા સત્કારેણ દેવાંસ્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ નીત્વા ચૂડામહઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ; શ્રાદ્ધૈર્ અપિ બ્રાહ્મણગૃહપતિભિસ્ તસ્મિન્ પ્રદેશે કેશગ્રહણં નામ ચૈત્યં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્ અદ્યાપિ ચૈત્યવન્દકા ભિક્ષવો વન્દન્તે; બોધિસત્વઃ કથયતિ: કિં મન્યસે છન્દક? યસ્યેદૃશો વ્યવસાયો ન સ પુનર્ અપિ ગૃહી અગારમ્ અધ્યાવસેત? નો દેવ; છન્દકઃ સંલક્ષયતિ: ક્ષત્રિયાભિમાની કુમારો, ન શક્યમ્ અનેન પ્રતિનિવર્તિતુમ્ ઇતિ ।
રેતુર્ન્ ઓf કન્થક અન્દ્ છન્દક
તતઃ કન્થકો ઽશ્વરાજો બોધિસત્વસ્ય પાદૌ જિહ્વયા નિર્લીઢે; બોધિસત્વેન ચક્રસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તેન પાણિના પરામૃશ્યાભિહિતઃ: ગચ્છ કન્થક સો ઽહમ્ અભિસંબુદ્ધબોધિર્ ભવત્કૃતજ્ઞો ભવીષ્યામિ ઇતિ; છન્દકો ઽપ્ય્ ઉક્તઃ: ન ત્વયા કન્થકો ઽન્તઃપુરં પ્રવેશયિતવ્ય ઇતિ; એવમ્ ઉક્તશ્ છન્દકો બાષ્પગદ્ગદકન્ઠો ઽશ્રુપર્યાકુલેક્ષણઃ કન્થકમ્ અશ્વરાજમ્ આદાય પુનર્ બોધિસત્વમ્ ઈક્ષમાણઃ સંપ્રસ્થિતઃ; તૌ યાં ભૂમિં યામદ્વયેન ગતૌ તાં સપ્તરાત્રેણ પ્રતિનિવૃત્તૌ; છન્દકઃ સંલક્ષયતિ: યુગપત્ <યદિ> પ્રવેક્ષ્યામો મહતા વિપ્રલાપેન નાત્માનં સન્ધારયિષ્યામિ; તેનોદ્યાને સ્થિત્વા કન્થકઃ પ્રેષિતઃ; તેન હેષિતમ્; તચ્છબ્દપ્રતિસંવેદી અન્તઃપુરજનો ઽન્યશ્ ચ જનકાયઃ સસંભ્રમો નિર્ગતો, ન પશ્યતિ બોધિસત્વમ્; કન્થકં કણ્ઠે પરિષ્વજ્ય રોદિતુમ્ આરબ્ધાઃ; ધર્મતા હ્ય્ એષા અન્યે પ્રાકૃતાસ્ તિર્યગ્યોનિગતાઃ પ્રાણિનઃ સંવૃતિજ્ઞાનલાભિનઃ; પ્રાગ્ એવ કન્થકો ઽશ્વરાજઃ; સ મહાજનકાયવિક્લવં શ્રુત્વા અન્તર્ગતેનૈવ બાષ્પેણોપરુદ્ધ્યમાનઃ કાલગતઃ; તેન વિશ્રુતે અન્યતમસ્મિન્ ષટ્કર્મનિરતે બ્રાહ્મણકુલે ( સ્બ્વ્ ઇ 92 ) પ્રતિસન્ધિર્ ગૃહીતઃ; યદા બોધિસત્વો ઽનુત્તરાં સંયક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યતે તદા તં ખટુંકાશ્વવાદેન અવબોધ્ય સંસારકાન્તારાદ્ ઉત્તાર્યાત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે નિર્વાણે પ્રતિસ્થાપયિષ્યતિ
થે તકિન્ગ્ ઓf થે યેલ્લોw રોબેસ્
બોધિસત્વસ્ય કાષાયૈઃ પ્રયોજનમ્ ઉત્પન્નમ્; અનુપમે નગરે ઽન્યતમો ગૃહપતિર્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ ( અ 377અ ) પુત્રો જાતઃ; એવં યાવદ્ દશપુત્રા જાતાહ્; સર્વૈશ્ ચ પ્રવ્રજ્ય પ્રત્યેકા બોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા; તેષાં માતા વૃદ્ધા; સા તેભ્યઃ શાણકાનિ ચીવરાણ્ય્ અનુપ્રયચ્છતિ; તૈર્ અભિહિતા: અંબ વયં પરિનિર્વાસ્યામઃ; નાસ્માકમ્ એતૈઃ પ્રયોજનમ્; કિન્ તુ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય શાક્યમુનિર્ નામ પુત્રઃ કુમારો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યતે; તસ્યૈતાનિ દાસ્યસિ; તતસ્ તે મહતી ફલાવાપ્તિર્ ભવિષ્યતિ; ઇત્યુક્ત્વા જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યાણિ કૃત્વા નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતાઃ; તયાપિ વૃદ્ધયા તાનિ ચીવરાણિ મરણકાલે દુહિતુર્ દત્તાનિ; યથાવૃત્તં ચારોચિતમ્; સાપ્ય્ અસ્યા દુહિતા ગ્લાના સંવૃત્તા; તયાપિ મરણાવસ્થાં પરિચ્છિદ્ય વૃક્ષે સ્થાપિતાનિ; યા દેવતા તસ્મિન્ વૃક્ષે ઽધ્યુષિતા સા આયાચિતા ત્વયૈતાનિ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનપુત્રસ્ય દાતવ્યાનીતિ; શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્યાધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; તેન તાનિ ગૃહીત્વા નીતાનિ; તતો જરાજીર્ણલુબ્ધવર્ણમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય તાનિ પ્રાવૃત્ય ધનુર્બાણવ્યગ્રપાણિઃ બોધિસત્વસ્ય પ્રતિમાર્ગે ઽવસ્થિતઃ; બોધિસત્વશ્ ચાનુપૂર્વેણ તં માર્ગં પ્રતિપન્નઃ પશ્યતિ લુબ્ધં ધનુર્બાણવ્યગ્રપાણિં કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: ભોઃ પુરુષ એતાનિ સાણકાનિ વસ્ત્રાણિ પ્રવ્રજિતાનુરૂપાણિ; ઇમાનિ કાશિકસૂક્ષ્માણિ ગૃહાણ; મમૈતણ્ય્ અનુપ્રયચ્છ ઇતિ; સ કથયતિ: કુમાર નાહમ્ એતાન્ય્ અનુપ્રયચ્છામિ; મા મે સ્યુર્ અતોનિદાનં પરે વક્તારઃ, ત્વયા રાજકુમારં જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય એતાનિ કાશિકસૂક્ષ્માણિ વસ્ત્રાણિ ગૃહીતાનિ <ઇતિ>; બોધિસત્વઃ કથયતિ: ભોઃ પુરુષ સર્વલોકો ( સ્બ્વ્ ઇ 93 ) માં જાનીતે યાડૃશો ઽહં શક્તિસંપન્નઃ; કઃ શક્નોતિ માં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિતુમ્; કો વા શ્રદ્ધત્તે ત્વયાહં જીવિતાદ્ વ્યપરોપિત ઇતિ; નિર્વિશઙ્કઃ પ્રયચ્છ ઇતિ; તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો બોધિસત્વસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય શાણકાન્ય્ અનુપ્રયચ્છતિ; કાશિકાનિ ગૃહ્ણાતિ; બોધિસત્વસ્ય તાનિ શાણકાનિ વસ્ત્રાણિ ન કાયપ્રમાણિકાણિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: અહો બત મે શાણકાનિ ચીવરાણિ કાયપ્રમાણિકાનિ સ્યુર્ ઇતિ; વાક્પ્રવ્યાહારસમનન્તરમ્ એવ બોધિસત્વસ્ય તાનિ શાણકાનિ ચીવરાણિ કાયપ્રમાણિકાનિ સંવૃત્તાનિ; યથાપિતદ્ બોધિસત્વસ્ય બોધિસત્વાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: ઇદાનીમ્ અહં પ્રવ્રજિતઃ, કરિષ્યામિ જગતો ઽનુગ્રહમ્ ઇતિ; તતસ્ તાનિ બોધિસત્વકાશિકવસ્ત્રાણિ <પ્રતિગૃહ્ય> શક્રેણ દેવેષુ ત્રયસ્ત્રિંશેષુ કાશિકમહઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ; શ્રાદ્ધૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ તસ્મિન્ પ્રદેશે કાષાયપ્રતિગ્રહણં નામ ચૈત્યં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્ અદ્યાપિ ચૈત્યવન્દકા ભિક્ષવો વન્દન્તે; તતો બોધિસત્વો મુણ્ડઃ કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતઃ ઇતશ્ ચામુતાસ્ ચ પર્યટન્ ભાર્ગવસ્ય રિષેર્ આશ્રમપદમ્ અનુપ્રાપ્તઃ
થે સગે ભાર્ગવ

તસ્મિંશ્ ચ સમયે ભાર્ગવરિષિઃ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો ( અ 377બ્ ) વ્યવસ્થિતઃ; સ બોધિસત્વેન તથાવિધો દૃષ્ટઃ; ઉક્તશ્ ચ: મહર્ષે કિમ્ અર્થં કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરસ્ તિષ્ઠસિ ઇતિ; સ કથયતિ: મમાસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે તાલાઃ સૌવર્ણૈઃ પુષ્પફલૈર્ આસન્; તે યથા પૌરાણાઃ સંવૃત્તાઃ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: મહર્ષે યસ્યાનુભાવાદ્ એતસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે તાલાઃ સૌવર્ણૈઃ પુષ્પફલૈર્ આસન્ સ જીર્ણાતુરમૃતસન્દર્શનાદ્ ઉદ્વિગ્નો વનં સંશૃતઃ; યદ્ય્ અસૌ જીર્ણાતુરમૃતસન્દર્શનાદ્ ઉદ્વિગ્નસ્ તપોવનં <ન> સંશૃતો ઽભવિષ્યત્ તસ્યૈતદ્ ઉદ્યાનમ્ અભવિષ્યત્; ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો ભાર્ગવરિષિર્ બોધિસત્વં નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધહ્; તતો રૂપશોભાં શાન્તં ચ વેષં દૃષ્ટ્વા, ચિરં નિરીક્ષ્ય કુતૂહલજાતઃ કથયતિ: ભોઃ પ્રવ્રજિત મા હૈવ ત્વમ્ એવ સઃ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: મહર્ષે વ્યક્તમ્ એતત્; તતો ભાર્ગવેન વિસ્મયોત્ફુલ્લદૃષ્ટિના બોધિસત્વસ્ તત્પ્રથમત આસનેનોપનિમન્ત્રિતઃ પુષ્પફલૈશ્ ચ; એવં પ્રતિસંમોદિતો મુહૂર્તમ્ આસ્થાય કથયતિ: મહર્ષે કિયદ્ દૂરમ્ ઇતઃ કપિલવસ્તુ નગરમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 94 ) ઇતિ; સ કથયતિ: દ્વાદશયોજનાનીતિ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ આસન્નમ્ કપિલવસ્તુનગરમ્, નાત્રાવસ્થાનં શ્રેયઃ; શાક્યાઃ પૌરાઃ સંક્ષોભં કરિષ્યન્તિ; યન્વ્ અહં ગઙ્ગામ્ ઉત્તરેયમ્ ઇતિ
અર્રિવલ્ અત્ રાજગૃહ અન્દ્ બિમ્બિસારઽસ્ મેએતિન્ગ્
સ ગઙ્ગામ્ ઉત્તીર્યાનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ: કુશલો ભવન્ બોધિસત્વસ્ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થનાકર્મસ્થાનેષુ કરવીરપત્રપુટકં કૃત્વા શાન્તેનેર્યાપથેન રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટઃ; તસ્મિંશ્ ચ સમયે રાજા બિંબિસાર ઉપરિપ્રાસાદતલગતઃ; તેનાસૌ દૃષ્ટઃ પ્રાસાદિકેન અભિક્રમપ્રતિક્રમેણ આલોકિતવ્યવલોકિતેન સંમિઞ્જિતપ્રસારિતેન સઙ્ઘાટીચીવરપાત્રધારણેન પિણ્ડપાતમ્ અટન્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: યાવન્તઃ પ્રવ્રજિતસમાપન્ના રાજગૃહે પ્રતિવસન્તિ, નાસ્તિ કસ્યચિદ્ એવંરૂપ ઈર્યાપથસ્ તદ્યથાસ્ય પ્રવ્રજિતસ્ય; આથ ચાત્ર
પ્રવ્રજ્યાં કીર્તયિષ્યામિ ચક્ષુષ્માન્ પ્રાવ્રજદ્ યથા ।
યથા મીમાંસમાનો ઽસૌ પ્રવ્રજ્યાં સમરોચયત્ ।
સંબાધો ઽયં ગૃહાવાસ આવાસો રજસામ્ અયમ્ ।
પ્રવ્રજ્યાભ્યવકાશશ્ ચ જ્ઞાત્વાયં પ્રાવ્રજત્ તથા ॥
પ્રવ્રજિત્વા ઽથ કાયેન કર્મ પાપં પ્રવર્જયન્ ।
હિત્વા ચ પાપિકાં વાચમ્ આજીવં પર્યશોધયત્ ॥
તતો રાજગૃહં ગત્વા મગધાનાં પુરોત્તમઃ ।
પિણ્ડાય વ્યાહરન્ નાથઃ સંપ્રજાનન્ પ્રતિસ્મૃતઃ ॥
પ્રાસાદસ્થસ્ તમ્ અદ્રાક્ષીચ્ છ્રેણિકો મગધાધિપઃ ।
પ્રસન્નચિત્તો દૃષ્ટ્વાથ અમાત્યાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥
ઇમં ભવન્ત ઈક્ષધ્વમ્ આકીર્ણં વરલક્ષણૈઃ ।
આરોહેણ ચ સંપન્નં યુગમાત્રં ચ પશ્યતિ ॥
નોક્ષિપ્તચક્ષુર્ મેધાવિ ( અ 378અ ) નાયમ્ ઊનકુલોદિતઃ ।
રાજદૂતાનુસંયાન્તુ વાસં ક્વોપગમિષ્યતિ ॥
તતઃ સંચોદિતા દૂતા અન્વબધ્નંશ્ ચ પૃષ્ઠતઃ । ( સ્બ્વ્ ઇ 95 )
ભિક્ષુર્ ગમિષ્યતિ ક્વાયં કુત્ર વાસમ્ ઉપૈષ્યતિ ॥
સ પિણ્ડપાતં ચરતિ ષડ્ભિર્ દ્વારૈઃ સુસંવૃતઃ ।
ક્ષિપ્રં પાત્રં પૂરયતિ સંપ્રજાનન્ પ્રતિસ્મૃતઃ ॥
પિણ્ડપાતં ચરિત્વાથ નિષ્ક્રમ્ય નગરાન્ મુનિઃ ।
પાણ્ડવમ્ અભિસારયત્ય્ અત્ર વાસો ભવિષ્યતિ ॥
જ્ઞાત્વા ચ વાસોપગતમ્ એકો દૂત ઉપાવિશત્ ।
અપરે ક્ષિપ્રમ્ આગમ્ય રાજ્ઞ આરોચયંસ્ તતઃ ॥
એષ ભિક્ષુર્ મહારાજ પાણ્ડવસ્યોપરિ સ્થિતઃ ।
આસીનો વ્યાઘ્રશાબો વા સિંહો વા ગિરિગહ્વરે ॥
દૂતાનાં વચનં શ્રુત્વા રથમ્ આરુહ્ય પાર્થિવઃ ।
પ્રાયાસીત્ ક્ષિપ્રમ્ એવાસાવ્ અમાત્યૈઃ પરિવારિતઃ ॥

આયાનભૂમિં નિર્યાય સ યાનાદ્ અવતીર્ય ચ ।
પદ્ભ્યાં સમુપસઙ્ક્રમ્ય તથાદ્રાક્ષીત્ તથાગતમ્ ॥
રાજા નિષદ્ય સંમોદ્ય કૃત્વા સંરઞ્જનીં કથામ્ ।
અનુદ્ધતં સો ઽપરુષમ્ ઇદમ્ અર્થમ્ અભાષત ॥
પ્રથમોત્પતિતે ભિક્ષો યૌવને સમુપસ્થિતે ।
એવંતેજોગુણોપેતે ભૈક્ષચર્યા ન શોભતે ॥
નિવેશનાનિ રમ્યાણિ નારીશ્ ચ સમલઙ્કૃતાઃ ।
દદામિ તે વરાન્ ભોગાન્ જાતિં પૃષ્ટો વદાત્મનઃ॥
સન્તિ રાજન્ જનપદાઃ પાર્શ્વે હિમવતો ગિરેઃ ।
આકીર્ણા ધનધાન્યેન કૌસલા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ॥
ઇક્ષ્વાકવઃ સૂર્યગોત્રાઃ શાક્યાસ્ તત્ર નિવાસિનઃ ।
ક્ષત્રિય્ષ્ મે કુલં રાજન્ ન કામાન્ પ્રાર્થયામ્ય્ અહમ્ ॥
પ્રશાસ્ય હીમાં પૃથિવીં સશૈલાં
સસાગરાં સર્વસમૃદ્ધરત્નામ્ ।
ન યાતિ તૃપ્તિં પુરુષઃ કદાચિત્
કાષ્ટૈર્ નિદાઘે જ્વલનો યથૈવ ॥
વૈરપ્રસઙ્ગાંસ્ તુ વદન્તિ કામાન્
દુરુત્તરાસારનિભાન્ નરેન્દ્ર ।
દુઃખસ્ય શોકસ્ય ભયસ્ય ચાપિ
મૂલં પરં પ્રાકૃતબુદ્ધિસેવ્યાન્ ॥
નિષ્ક્રાન્તમાત્રેણ મયા તુ રાજન્
કૃતા ન કામેષ્વ્ અભિલાષબુદ્ધિઃ ।
વાન્તાન્ કથં તાન્ પુનર્ આદદેયમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 96 )
ભયઙ્કરાન્ ધર્મસપત્નભૂતાન્ ॥
અપ્યેવ નાનાશિખરપ્રવૃદ્ધઃ
કમ્પેત મેરુર્ હિમવાંશ્ ચ વાતૈઃ ।
ન ત્વ્ એવ બુદ્ધિં મમ કામવેગા
મોક્ષાશ્રિતાં કંપયિતું સમર્થાઃ ॥
લોકો હ્ય્ અયં કામનિમગ્નવાહઃ
સંસારચક્રે પરિબંભ્રમીતિ ।
ત્રાતાહમ્ અસ્મીતિ નરેન્દ્ર નાન્યઃ
તં મોક્ષયિષ્યામિ મહાભયેભ્યઃ ॥
કામેષ્વ્ આદીનવં જ્ઞાત્વા દૃષ્ટ્વા નિર્વાણશાન્તતામ્ ।
પ્રહાણાય ગમિષ્યામિ યત્ર મે રંસ્યતે મનઃ ॥
રાજ્ઞા બિંબિસારેણાભિહિતમ્: ભોઃ પ્રવ્રજિત અનેન વ્રતેન કિં પ્રાર્થયસે? કથયતિ: અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્; રાજા કથયતિ: ભોઃ પ્રવ્રજિત યદા ત્વમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યેથાસ્ તદાસ્માન્ અપિ સમન્વાહરેથા ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: એવં ભવતુ સમન્વાહરિષ્યામિ; ઇત્યુક્ત્વા રાજગૃહાન્ નિષ્ક્રાન્તઃ
હેર્મિતગે ઓf થે સગેસ્
ગૃધ્રકૂટસ્ય નાતિદૂરે ઋષીણામ્ આશ્રમપદમ્; તત્રોપસઙ્ક્રાન્તઃ; તેષાં ચારવિહારતયા ધ્યાનપરો વ્યવસ્થિતઃ; ( અ 378બ્ ) યદા તે એકપાદા દિવસસ્ય પ્રહરમ્ અવતિષ્ઠન્તે, બોધિસત્વો દ્વાવ્ અવતિષ્ઠતે; યદિ તે પઞ્ચતપઃપ્રયોગેણ દિવસસ્ય પ્રહરમ્ અવતિષ્ઠન્તે, બોધિસત્વસ્ તેનાપિ યોગેન દ્વાવ્ અવતિષ્ઠતે; તતસ્ તે વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ: મહાન્ અયં શ્રમણ <ઇતિ> મહાશ્રમણો મહાશ્રમણ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; બોધિસત્વેન તે પૃષ્ટાઃ: ભવન્તો યૂયમ્ અનેન વ્રતેન કિં પ્રાર્થયથ? તત્રૈકે કથયન્તિ: શક્રત્વમ્ ઇતિ; અપરે ( સ્બ્વ્ ઇ 97 ) કથયન્તિ વયં બ્રહ્મત્વમ્ ઇતિ; અન્યે કથયન્તિ મારત્વમ્ ઇતિ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: પુનરાવર્તકા હ્ય્ એતે ઋષય ઉન્માર્ગપ્રતિપન્ના ઇતિ
આરાડ કાલામ
સ તં માર્ગં નાલમ્ ઇતિ કૃત્વા યેનારાડઃ કાલામસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય આરાડં કાલામમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સચેત્ તે આરાડ અગુરુ ચરેયમ્ અહં ભવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ;સ કથયતિ: ન મે આયુષ્મન્ ગૌતમાગુરુ; વિહર ત્વં યથાસુખમ્ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: કિયન્તો ભવતા આરાડેન ધર્મા અધિગતાઃ? સ કથયતિ: યાવદ્ એવાયુષ્મન્ ગૌતમ આકિઞ્ચન્યાયતનમ્; અથ બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: આરાડસ્યાપિ કાલામસ્ય શ્રદ્ધા, મમાપિ શ્રદ્ધા; આરાડસ્યાપિ કાલામસ્ય વીર્યં સ્મૃતિઃ સમાધિઃ પ્રજ્ઞા, મમાપિ વીર્યં સ્મૃતિઃ સમાધિઃ પ્રજ્ઞા; આરાડેન કાલામેન ઇયન્તો ધર્માઃ સાક્ષાત્કૃતાઃ યાવદ્ એવ આકિઞ્ચન્યાયતનમ્; કસ્માદ્ અહમ્ ઇમાન્ ધર્માન્ ન સાક્ષાત્કરિષ્યામિ ઇતિ; અથ બોધિસત્વસ્ તેષામ્ એવ ધર્માણામ્ અપ્રાપ્તાનાં પ્રાપ્તયે અનધિગતાનં અધિગમાય અસાક્ષાત્કૃતાનાં સાક્ષાત્ક્રિયાયૈ એકો વ્યપકૃષ્ટો ઽપ્રમત્ત આતાપી પ્રહિતાત્મા વ્યાહાર્ષીદ્; એકો વ્યપકૃષ્ટો ઽપ્રમત્ત આતાપી પ્રહિતાત્મા વિહરન્ન્ અચિરાદ્ એવ તાન્ ધર્માન્ સાક્ષાદ્ અકાર્ષીત્; સાક્ષાત્કૃત્વા ચ પુનસ્ તાન્ ધર્માન્ યેનારાડઃ કાલામસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય આરાડં કાલામમ્ ઇદમ્ અવોચત્: નનુ ભવતા આરાડેન ઇમે ધર્માઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવાકિઞ્ચન્યાયતનમ્; સ એવમ્ આહ: તથ્યં મયા ગૌતમ ઇમે ધર્માઃ સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવાકિઞ્ચન્યાયતનમ્; બોધિસત્વઃ કથયતિ: મમાપ્ય્ આયુષ્મન્ આરાડ ઇમે ધર્માઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવાકિઞ્ચન્યાયતનમ્ ઇતિ; તર્હ્ય્ આયુષ્મન્ ગૌતમ યાવત્ તવ તાવન્ મમ; યાવન્ મમ તાવત્ તવ; એહ્ય્ આવામ્ ઉભાવ્ અપીમં ગણં પરિકર્ષાવઃ; અસ્મીંશ્ ચાર્થે આવાં સમસમૌ સામાન્યપ્રાપ્તૌ; અથારાડઃ કાલામો બોધિસત્વસ્ય પૂર્વાચાર્ય એવ સન્ બોધિસત્વં પરમયા માનનયા માનિતવાન્; પરમયા પૂજનયા પૂજિતવાન્; પરમેષુ ચાસ્ય પ્રત્યયેષુ આત્તમનાશ્ ચાભૂદ્ અભિરાદ્ધશ્ ચ; અથ બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: અયં માર્ગો ( સ્બ્વ્ ઇ 98 ) નાલં જ્ઞાનાય, નાલં દર્શનાય, નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે
ઉદ્રક રામપુત્ર

અથ બોધિસત્વસ્ તં માર્ગં નાલમ્ ઇતિ વિદિત્વા યેનોદ્રકો રામપુત્રસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યોદ્રકં રામપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: સચેત્ તે ઉદ્રક અગુરુ ચરેયમ્ અહં તવાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; ન મે આયુષ્મન્ ગૌતમાગુરુ; વિહર ત્વં યથાસુખં; કિયન્તો ભવતા ઉદ્રકેણ ધર્માઃ સાક્ષાત્કૃતાઃ? યાવદ્ એવાયુષ્મન્ ગૌતમ નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમ્; બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: ઉદ્રકસ્ય રામપુત્રસ્ય શ્રદ્ધા; મમાપિ શ્રદ્ધા; ઉદ્રકસ્ય રામપુત્રસ્ય વીર્યં સ્મૃતિઃ સમાધિઃ પ્રજ્ઞા; મમાપિ વીર્યં સ્મૃતિઃ સમાધિઃ પ્રજ્ઞા; ઉદ્રકેણ રામપુત્રેણ ઇયન્તો ધર્માઃ સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવ નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમ્; કસ્માદ્ અહમ્ ઇમાન્ ધર્માન્ ન સાક્ષાત્કરિષ્યામિ ઇતિ; અથ બોધિસત્વસ્ તેષામ્ એવ ધર્માણામ્ અપ્રાપ્તાનાં પ્રાપ્તયે અનધિગતાનામ્ અધિગમાય અસાક્ષાત્કૃતાનાં સાક્ષાત્ક્રિયાયૈ એકો વ્યપકૃષ્ટો ઽપ્રમત્ત આતાપી પ્રહિતાત્મા વ્યાહાર્ષીત્; એકો વ્યપકૃષ્ટો ઽપ્રમત્ત આતાપી પ્રહિતાત્મા વિહરન્ન્ અચિરાદ્ એવ તાન્ ધર્માન્ સાક્ષાદકાર્ષીત્; સાક્ષાત્કૃત્વા ચ પુનસ્ તાન્ ધર્માન્ યેનોદ્રકો રામપુત્રસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યોદ્રકં રામપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: નનુ ભવતા ઉદ્રકેણ ઇમે ધર્માઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવ નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમ્? તથ્યમ્; મયા આયુષ્મન્ ગૌતમ ઇમે ધર્માઃ સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવ નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમ્; બોધિસત્વઃ કથયતિ: મયાપ્ય્ આયુષ્મન્ન્ ઉદ્રક ઇમે ધર્માઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃતા યાવદ્ એવ નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમ્ ઇતિ; તર્હ્ય્ આયુષ્મન્ ગૌતમ યાવત્ તવ તાવન્ મમ; યાવન્ મમ તાવત્ તવ; એહ્ય્ આવામ્ ઉભાવ્ અપીમં ગણં પરિકર્ષાવઃ; અસ્મિંશ્ ચાર્થે આવાં સમસમૌ સામાન્યપ્રાપ્તૌ; અથોદ્રકો રામપુત્રો બોધિસત્વસ્ય પૂર્વાચાર્ય એવ સન્ તં પરમયા માનનયા માનિતવાન્; પરમયા પૂજનયા પૂજિતવાન્; પરમેષુ ચાસ્ય પ્રત્યયેષ્વ્ આત્તમનાશ્ ચાભૂદ્ અભિરાદ્ધશ્ ચ; અથ બોધિસત્વસ્ય એતદ્ અભવત્: અયમ્ અપિ માર્ગો નાલં જ્ઞાનાય, નાલં દર્શનાય નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે; અથ બોધિસત્વસ્ તમ્ અપિ માર્ગં નાલમ્ ઇતિ કૃત્વા પ્રક્રાન્તઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 99 )
થે રિવેર્ નૈરઞ્જના
રાજા શુદ્ધોદનઃ પુત્રશોકાભિભૂતો નિત્યમ્ એવ બોધિસત્વં સમન્વેષણાય દૂતાન્ પ્રેષયતિ; તેન શ્રુતં યથા સિદ્ધાર્થં કુમાર ઉદ્રકેણ રામપુત્રેણ સાર્ધં વિહૃત્ય રાજગૃહાન્ નિષ્ક્રાન્તો ઉપસ્થાયકવિરહિતઃ પરિભ્રમતીતિ; શ્રુત્વા ત્રીણ્ય્ ઉપસ્થાયકાનાં શતાનિ પ્રેષિતાનિ; દેવદૃશે નગરે સુપ્રબુદ્ધેન શાક્યેનૈવમ્ એવ શ્રુતમ્; તેનાપિ દ્વે ઉપસ્થાયકશતે <પ્રેશિતે> ઇતિ; તત્ર બોધિસત્વઃ પઞ્ચભિર્ ઉપસ્થાયકશતૈઃ પરિવૃતસ્ તપોવને પરિભ્રમતિ; સ સંલક્ષયતિ: તપોવનાધ્યાચરણમ્ ( અ 379બ્ ) આકીર્ણવિહારતા ચ નાલમ્ અમૃતાધિગમાય; યન્વ્ અહં પઞ્ચોપસ્થાયકાન્ ગૃહીત્વા પરિશિષ્ટાન્ પ્રેષયેયમ્ ઇતિ; તેન માતૃપક્ષાદ્ દ્વૌ ગૃહીતૌ, પિતૃપક્ષાત્ ત્રયઃ; તે તસ્યોપસ્થાનં કુર્વન્તિ; અથ બોધિસત્વઃ પઞ્ચભિર્ ઉપસ્થાયકૈઃ પરિવૃતો ગયાદક્ષિણેન યેનોરુબિલ્વાસેનાયનીગ્રામકસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; સ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમન્ન્ અદ્રાક્ષીદ્ રમણીયં પૃથિવીપ્રદેશમ્, પ્રાસાદિકં વનષણ્ડમ્, નદીં ચ નૈરઞ્જનાં શીતલસ્યન્દનાં સસિકતાં સૂપતીર્થાં હરિતશાદ્વલવિસ્તીર્ણકૂલાં નાનાવૃક્ષોપશોભિતાં રમણીયાં; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: રમણીયો બતાયં પૃથિવીપ્રદેશઃ, પ્રાસાદિકં ચ વનષણ્ડમ્, નદી ચ નૈરઞ્જના શીતલસ્યન્દના સસિકતા સૂપતીર્થા હરિતશાદ્વલવિસ્તીર્ણકૂલા નાનાવૃક્ષોપશોભિતા રમણીયા; અહો બત પ્રહાણાર્થિના કુલપુત્રેણેમં વનષણ્ડમ્ નિશ્રિત્ય પ્રહાણં પ્રણિધાતું <યુક્તમ્>; અહં ચ પ્રહાણેનાર્થી; યન્વ્ અહમ્ ઇમં વનષણ્ડં નિશ્રિત્ય પ્રહાણં પ્રણિદધ્યામ્ ઇતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 100 )
સેલ્f-તોર્તુરેસ્ અન્દ્ fઅસ્તિન્ગ્સ્
અથ બોધિસત્વસ્ તં વનષણ્ડમ્ અભ્યવગાહ્યાન્યતરદ્ વૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય દન્તેષુ દન્તાન્ આધાય, જિહ્વાગ્રં તાલુનિ પ્રતિષ્ઠાપ્ય, ચેતસા ચિત્તમ્ અભિગૃહ્ણાત્ય્ અભિનિપીડયત્ય્ અભિસન્તાપયતિ; તસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ અભિગૃહ્ણતો ઽભિનિપીડયતો ઽભિસન્તાપયતઃ સર્વરોમકૂપેભ્યઃ સ્વેદો મુક્તઃ; તદ્યથા બલવાન્ પુરુષો દુર્બલતરં પુરુષં ઉદ્બાહુકં ગૃહીત્વા અભિનિગૃહ્ણીયાદ્ અભિનિપીડયેદ્ અભિસન્તાપયેત્, તસ્ય રોમકૂપેભ્યઃ સ્વેદો મુચ્યેત; એવમ્ એવ બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે દન્તેષુ દન્તાન્ આધાય જિહ્વાગ્રં તાલુનિ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ અભિનિગૃહ્ણતો ઽભિનિપીડયતો ઽભિસન્તાપયતઃ સર્વરોમકૂપેભ્યઃ સ્વેદો મુક્તઃ; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનં, પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધં, ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા, સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતશ્ ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; યથાપિતદ્ ભાવિતત્વાત્ કાયસ્ય; તસ્યૈતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં ભૂયસ્યા માત્રયા વ્યાધ્માતકાનિ <ધ્યાનાનિ> ધ્યાયેયમ્ ઇતિ; ભૂયસ્યા માત્રયા વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાતુમ્ આરબ્ધઃ; સ વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયન્, મુખે નાસિકાયાં ચાશ્વાસપ્રશ્વાસાન્ સંનિરુણદ્ધિ; તસ્ય મુખે નાસિકાયાં ચાશ્વાસપ્રશ્વાસેષુ સંનિરુદ્ધેષ્વ્ અત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે શિરસિ શિરોવેદના વર્તન્તે; તદ્યથા બલવાન્ પુરુષો દુર્બલતરસ્ય પુરુષસ્ય દૃઢેન વારત્રકેણ દામ્ના શિરસ્ય્ આમ્રેડકમ્ દદ્યાત્, તસ્યાત્યર્થં શિરસિ શિરોવેદના વર્તેરન્; એવમ્ એવ બોધિસત્વસ્ય વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયતો ઽત્યર્થં શિરસિ શિરોવેદના વર્તન્તે; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનમ્; પ્રસ્રબ્ધં કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ; ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા; સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનામ્ વેદયતશ્ ( અ 380અ ) ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; યથાપિતદ્ ભાવિતત્વાત્ કાયસ્ય; તસ્યૈતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં ભૂયસ્યા માત્રયા વ્યાધ્માતકાનિ ( સ્બ્વ્ ઇ 101 ) ધ્યાનાનિ ધ્યાયેયમ્ ઇતિ; તદ્ ભૂયસ્યા માત્રયા વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાતુમ્ આરબ્ધઃ; સ વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયન્ મુખે નાસિકાયાં ચાશ્વાસપ્રશ્વાસાન્ સંનિરુણદ્ધિ; તસ્ય મુખે નાસિકાયાં ચાશ્વાસપ્રશ્વાસેષુ સંનિરુદ્ધેષુ અત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે
[હેરે થેરે ઇસ્ અ ગપ્ ઓf અબોઉત્ ઓને લેઅf દુએ તો અન્ એર્રોર્ ઓf થે સ્ચ્રિબે. થે તિબ્. ત્રન્સ્લ્. થત્ ચોવેર્સ્ થિસ્ ગપ્ હસ્ બેએન્ રેપ્રોદુચેદ્ બેલોw ઇન્ fઅચ્સિમિલે, અસ્ થે અપ્પેન્દિx.]

કુક્ષૌ કુક્ષિવેદના વર્તન્તે; તદ્યથા ગોઘાતકો વા ગોઘાતકાન્તેવાસી વા તીક્ષ્ણયા ગોકર્તન્યા ગોકુક્ષિં પાટયેત્, તસ્યાત્યર્થં કુક્ષૌ કુક્ષિવેદના વર્તેરન્; એવમ્ એવ બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયતો ઽત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે કુક્ષૌ કુક્ષિવેદના વર્તન્તે; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનમ્, પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ, ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા, સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય દુઃખાં તીવ્રાં ખારં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતશ્ ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ યથાપિતદ્ ભાવિતત્વાત્ કાયસ્ય; તસ્યૈતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં ભૂયસ્યા માત્રયા વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયેયમ્ ઇતિ; સ ભૂયસ્યા માત્રયા વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાતુમ્ આરબ્ધઃ; વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયન્ મુખે નાસિકાયાં ચાશ્વાશપ્રશ્વાસાન્ સંનિરુણદ્ધિ; તસ્ય મુખે નાસિકાયાં ચાશ્વાસપ્રશ્વાસેષુ સંનિરુદ્ધેષ્વ્ અત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે કાયે કાયપરિદાહા વર્તન્તે; તદ્યથા દ્વૌ બલવત્તરૌ પુરુષૌ દુર્બલતરં પુરુષમ્ ઉદ્બાહુકં ગૃહીત્વા અઙ્ગારકર્ષ્યામ્ ઉપનામયેતે, તસ્યાત્યર્થં કાયે કાયપરિદાહા વર્તેરન્; એવમ્ એવ બોધિસત્વસ્ય વ્યાધ્માતકાનિ ધ્યાનાનિ ધ્યાયતો ઽત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે કાયે કાયપરિદાહા વર્તન્તે; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનમ્; પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ; ઉપસ્થિતા ચ સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા; સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં ( સ્બ્વ્ ઇ 102 ) વેદનાં વેદયતશ્ ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ યથાપિતદ્ ભાવિતત્વાત્ કાયસ્ય; તસ્યૈતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં સર્વેણ સર્વમ્ અનાહારતાં પ્રતિપદ્યેય ઇતિ
ઓffએર્ ઓf થે દેવતાસ્
અથ સંબહુલા દેવતા બોધિસત્વસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અવોચન્: સચેત્ ત્વં માર્ષ માનુષ્યકેણાહારેણાર્ત્તીયસે જેહ્રીયસિ વિતરસિ વિજુગુપ્સસે, વયં તે સર્વરોમકૂપેષુ દિવ્યમ્ ઓજઃ કાયે ઉપસંહરામઃ; તત્ ત્વમ્ આસાદય ઇતિ; અથ બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: અહં ચેન્ મનુષ્યાણામ્ અનાહારતાં પ્રતિજાનીયામ્, દેવતાશ્ ચ મે સર્વરોમકૂપેષુ દિવ્યમ્ ( અ 380બ્ ) ઓજઃ કાયે ઉપસંહરેયુઃ, તચ્ ચાથં સ્વીકુર્યામ્, તન્ મમ સ્યાન્ મૃષા; યન્ મમ સ્યાન્ મૃષા તન્ મમ સ્યાન્ મિથ્યાદૃષ્ટિઃ; મિથ્યાદૃષ્ટિપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ઇહૈકે સત્વાઃ કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતં નરકેષૂપપદ્યન્તે; યન્વ્ અહં દેવતાનાં વચનં સર્વેણ સર્વં પ્રત્યાખ્યાયાલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરેયમ્; યદિ વા મુદ્ગયૂષેણ યદિ વા કુલુત્થયૂષેણ યદિ વા હરેણુકાયૂષેણ ઇતિ
નેw સ્ત્રિવિન્ગ્સ્
અથ બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે દેવતાનાં વચનં સર્વેણ સર્વં પ્રત્યાખ્યાયાલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ સર્વાણ્ય્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ મ્લાનાન્ય્ અભૂવન્; સંમ્લાનાનિ કૃશાનિ અલ્પમાંસાનિ; તદ્યથા અસીતકપર્વાણિ વા કાલકાપર્વાણિ વા મ્લાનાનિ ભવન્તિ; સંમ્લાનાનિ કૃશાન્ય્ અલ્પમાંસાનિ; એવમ્ એવ તસ્મિન્ ( સ્બ્વ્ ઇ 103 ) સમયે બોધિસત્વસ્ય અલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ શિરસિ શિરસ્ત્વક્ મ્લાનાભૂત્; સંમ્લાના સઙ્કુચિતા સંપર્પટકજાતા; તદ્યથા અલાબૂર્ વૃન્તાચ્ છિન્ના મ્લાનાવતિષ્ઠતે; સંમ્લાના સઙ્કુચિતા સંપર્પટકજાતા; એવમ્ એવ બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે અલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ શિરસિ શિરસ્ત્વક્ મ્લાનાભૂત્; સંમ્લાના સઙ્કુચિતા સંપર્પટકજાતા; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનમ્; પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ; ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા; સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે આત્મોપસઙ્ક્રમિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતશ્ ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; યથાપિતદ્ ભાવિતત્વાત્ કાયસ્ય; તસ્યાલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ અક્ષ્ણોર્ અક્ષિતારકે અપગતે ગંભીરે ગંભીરાનુગતે દૂરાનુગતે દૂરાનુ પ્રવિષ્ટે; અપીદાનીમ્ ઉદ્ધૃતે ઇવ ખ્યાયેતે; તદ્યથા ગંભીરોદકે ઉદપાને ઉદકતારકા અપગતા ભવન્તિ; અત્યપગતા ગંભીરા ગંભીરાનુગતા દૂરાનુપ્રવિષ્ટા અપીદાનીમ્ આખ્યાયિકાભિઃ શ્રૂયન્તે; એવમ્ એવ તસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વસ્યાલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરત અક્ષ્ણોર્ અક્ષિતારકે અપગતે અભૂતામ્; અત્યપગતે ગંભીરે ગંભીરાનુગતે દૂરાનુપ્રવિષ્ટે; અપીદાનીમ્ ઉદ્ધૃતે ઇવ ખ્યાયેતે; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનમ્; પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ; ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા; સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે આત્મોપક્રમિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતશ્ ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ, યથાપિતદ્ ભાવિતત્વાત્ કાયસ્ય; તસ્મિન્ સમયે અલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ પાર્શુકાન્તરાણ્ય્ ( અ 381અ ) ઉન્નતાવનતાન્ય્ અભૂવન્; તદ્યથા દ્વિવર્ષત્રિવર્ષપ્રતિચ્છન્નાયાસ્ તૃણશાલાયા ગોપાનસ્યા ઉન્નતાવનતા ભવન્તિ; એવમ્ એવ તસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વસ્ય અલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ પાર્શુકાન્તરાણ્ય્ ઉન્નતાવનતાન્ય્ અભૂવન્; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ( સ્બ્વ્ ઇ 104 ) ભવત્ય્ અસંલીનમ્; પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ; ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા; સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; એવંરૂપાં બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે આત્મોપક્રમિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયતશ્ ચિત્તં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; અથ બોધિસત્વસ્ય અલ્પં સ્તોકં કતિપયં પરીત્તમ્ આહારમ્ આહરતઃ પૃષ્ઠવંશો ઽભૂત્ તદ્યથા વર્તનાવેણી; આનિષાદો ઽભૂત્ તદ્યથા ઉષ્ટ્રપદમ્; સ એકદા ઉત્થાસ્યામીત્ય્ અવાઙ્મુખઃ પતતિ; એકદા નિષત્સ્યામીત્ય્ ઉત્તાનમુખઃ પતતિ; સ પૂર્વં કાયં પરિગૃહ્ય પશ્ચિમકં કાયં સંસ્થાપયતિ; પશ્ચિમકં કાયં સંપરિગૃહ્ય પૂર્વકં કાયં સંસ્થાપયતિ; સ ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં કાયમ્ આમાર્ષ્ટિ; પરામાર્ષ્ટિ; તસ્યોભાભ્યાં પાણિભ્યાં કાયમ્ આમાર્જતઃ પરિમાર્જતો ઽપીદાનીં પ્રતિમૂલાનિ રોમાણિ પૃથિવ્યાં શીર્યન્તે; તસ્યૈતદ્ અભવત્: અયમ્ અપિ માર્ગો નાલં જ્ઞાનાય, નાલં દર્શનાય, નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધય ઇતિ; અથ તિસ્રો દેવતા યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; તત્રૈકા એવમ્ આહ: કૃષ્ણઃ શ્રમણો ગૌતમ ઇતિ: દ્વિતીયા એવમ્ આહ: નૈષ કૃષ્ણો ઽપિ તુ શ્યામ ઇતિ; તૃતીયા એવમ્ આહ: નૈષ કૃષ્ણો નાપિ શ્યામો ઽપિ તુ મદ્ગુરચ્છવિર્ ઇતિ; બોધિસત્વસ્ય યા સા શુભા વર્ણનિભા સા સર્વેણ સર્વમ્ અન્તર્હિતાભૂત્
થે થ્રેએ સિમિલેસ્

અથ બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે અશ્રુતપૂર્વાસ્ તિસ્ર ઉપમાઃ પ્રતિભાતાઃ; 1) તદ્યથા આર્દ્રં કાષ્ઠં સસ્નેહં જલ ઉપનિક્ષિપ્તં સ્યાદ્ આરાત્ સ્થલાત્; અથ પુરુષ આગચ્છેદ્ અગ્ન્યર્થી અગ્નિગવેષી; સ તત્રાધરારણ્યામ્ ઉત્તરારણિં પ્રતિષ્ઠાપ્ય અભિમથ્નન્ ન ભવ્યો ઽગ્નિં સંજનયિતું, તેજઃ પ્રાવિષ્કર્તુમ્; એવમ્ એવ તદ્ ભવતિ યથાપિતદ્ આર્દ્રાત્ કાષ્ઠાત્ સસ્નેહાત્; એવમ્ એવ યે કેચિચ્ છ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેષુ ન કાયેન ચિત્તેન વા વ્યપકૃષ્ટા વિહરન્તિ, તેષાં યઃ કામેષુ કામચ્છન્દઃ કામસ્નેહઃ કામપ્રેમા કામાલયઃ કામનિયન્ત્રી કામાધ્યવસાનં <સ> તેષાં ચિત્તં પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; એવમ્ એવ તદ્ ભવતિ યથાપિતત્ કાયેન ચિત્તેન ( સ્બ્વ્ ઇ 105 ) વાવ્યપકૃષ્ટાનાં વિહરતામ્; કિં ચાપિ તે ઇમામ્ એવંરૂપાં આત્મોપક્રમિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયન્તિ; અથ ચ પુનસ્ તે નાલં જ્ઞાનાય, નાલં દર્શનાય, નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ઇતિ; ઇયં તત્ર બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે પ્રથમા અશ્રુતપૂર્વા ઉપમા પ્રતિભાતા; 2) તદ્યથા આર્દ્રં કાષ્ઠં સસ્નેહં સ્થલ ઉપનિક્ષિપ્તં સ્યાદ્ આરાત્ જલાત્; <અથ> પુરુષ આગચ્છેદ્ ( અ 381બ્ ) અગ્ન્યર્થી અગ્નિગવેષી; સ તત્રાધરારણ્યામ્ ઉત્તરારણિં પ્રતિષ્ઠાપ્યાભિમથ્નન્ ન ભવ્યો ઽગ્નિં સંજનયિતુમ્, તેજઃ પ્રાવિષ્કર્તુમ્; એવમ્ એતદ્ ભવતિ યથાપિતદ્ આર્દ્રાત્ કાષ્ઠાત્ સસ્નેહાત્; એવમ્ એવ યે કેસિચ્ છ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેષુ કાયેન વ્યપકૃષ્ટા વિહરન્તિ, ન તુ ચિત્તેન તેષાં તત્ર યઃ કામેષુ કામચ્છન્દઃ કામપ્રેમા કામાલયઃ કામનિયન્ત્રી, કામાધ્યવસાનં સ તેષાં ચિત્તં પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; કિંચાપિ તે ઇમામ્ એવંરૂપામ્ આત્મોપક્રમિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયન્તિ; અથ ચ પુનસ્ તે નાલં જ્ઞાનાય; નાલં દર્શનાય, નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ઇતિ; ઇયં તત્ર બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે દ્વિતીયા અશ્રુતપૂર્વા ઉપમા પ્રતિભાતા; 3) તદ્યથા શુષ્કં કાષ્ઠં કોટરં નિઃસ્નેહં સ્થલ ઉપનિક્ષિપ્તં સ્યાદ્ આરાજ્ જલાત્; અથ પુરુષ આગચ્છેદ્ અગ્ન્યર્થી, અગ્નિગવેષી; સ તત્રાધરારણ્યામ્ ઉત્તરારણિં પ્રતિષ્ઠાપ્યાભિમથ્નન્ ભવ્યો ઽગ્નિં સઞ્જનયિતું તેજઃ પ્રાવિષ્કર્તુમ્; એવમ્ એતદ્ ભવતિ યથાપિતત્ શુષ્કાત્ કાષ્ઠાત્ કોટરાત્; એવમ્ એવ યે કેચિચ્ છ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કાયેન વ્યપકૃષ્ટા વિહરન્તિ ચિત્તેન ચ, તેષાં યઃ કામેષુ કામચ્છન્દઃ કામસ્નેહઃ કામપ્રેમા કામાલયઃ કામનિયન્તિ કામાધ્યવસાનં સ તેષાં ચિત્તાં ન પર્યાદાય તિષ્ઠતિ; કિંચાપિ તે ન ઇમામ્ એવંરૂપામ્ આત્મોપક્રમિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં અમનાપાં વેદનાં વેદયન્તે; અથ ચ પુનસ્ તે અલં જ્ઞાનાય અલં દર્શનાય, અલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ઇતિ; ઇયં તત્ર બોધિસત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે તૃતીયા અશ્રુતપૂર્વા ઉપમા પ્રતિભાતા; યન્વ્ અહમ્ એકતિલફલમ્ આહારમ્ આહરેયમ્ ઇતિ; સ એકં તિલફલમ્ આહારમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 106 ) આહરતિ; ન તાવદ્ દ્વિતીયં યાવદ્ અસ્ય તદ્ ઓજઃ કાયાન્ ન વિગતં ભવતિ; તસ્યૈકં તિલમ્ આહારમ્ આહરતઃ સુતરામ્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ પરિક્ષીણાનિ, યથા એકં તિલમ્, એકં તણ્ડુલમ્, એકં કોલમ્, એકં કુલત્થમ્, એકં માષમ્, એકં મુદ્ગં
રેઅચ્તિઓન્ ઓf શુદ્ધોદન અન્દ્ ઓથેર્સ્
તાં દુષ્કરચર્યાવસ્થાં શ્રુત્વા રાજા શુદ્ધોદનઃ અર્ધતૃતીયાનિ વાર્તાવાહકશતાનિ પ્રેષયતિ; સુપ્રબુદ્ધો ઽપિ રાજા અર્ધતૃતીયાનિ; તયોઃ પ્રતિદિવસં મુહુર્ મુહુર્ વાર્તાં કથયન્તિ: બોધિસત્વ ઈદૃશીં દુષ્કરચર્યાં ચરતિ; એકં તિલમ્ આહારમ્ આહરતિ; એકં તણ્ડુલમ્, એકં કોલમ્, એકં કુલત્થમ્, એકં માષમ્, એકં મુદ્ગમ્; દર્ભસંસ્તરે ચ શય્યાં કલ્પ્યતિ; ઇતિ શ્રુત્વા રાજા શુદ્ધોદનઃ પુત્રશોકાભિભૂતો ભૂયસ્યા માત્રયા બાષ્પોપતપ્યમાનહૃદયો ઽશ્રુપર્યાકુલેક્ષણઃ સન્તપ્યતે; દર્ભસંસ્તરે ચ શય્યાં કલ્પયતિ; સાર્ધમ્ અન્તઃપુરેણ યશોધરા દેવી ભર્તુસ્ તદવસ્થાં પ્રતિશ્રુત્ય ભર્તૃશોકાભિભૂતા બાષ્પાર્દ્રવદના વિનિર્મુક્તમાલ્યાભરણા વિષણ્ણા ( અ 382અ ) દુષ્કરં ચરતિ; એકં તિલમ્ આહારમ્ આહરતિ; એકં તણ્ડુલમ્, એકં કોલમ્, એકં કુલત્થમ્, એકં મુદ્ગમ્; તૃણસંસ્તરે ચ શય્યાં કલ્પયતિ; તસ્યાઃ સ ગર્ભો લયં ગતઃ; રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન શ્રુતમ્; સ સંલક્ષયતિ: યદિ યશોધરા પ્રતિદિવસં બોધિસત્વસ્ય વાર્તાં શૃણોતિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ ભર્તૃશોકાભ્યાહતા અનયા દુષ્કરચર્યયા ગર્ભં ન ધારયિષ્યતિ; પ્રાણૈર્ વા વિયોક્ષ્યતે; તદ્ ઉપાયસંવિધાનં કર્ત્વયં યેન યશોધરાયા બોધિસત્વવાર્તાં ન કશ્ચિત્ કથયતિ ઇતિ વિદિત્વા રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન સર્વાન્તઃપુરજનઃ ક્રિયાકારં કારિતો ન કેનચિત્ બોધિસત્વવાર્તા યશોધરાયા અરોચયિતવ્યા <ઇતિ>; વાર્તાસંચારકાશ્ ચ સમનુશિષ્ટાઃ, માં મુક્ત્વા ન કસ્યચિદ્ બોધિસત્વવાર્તા નિવેદયિતવ્યેતિ; શ્રુત્વાપિ સ્વયં વાર્તાં યશોધરાપેક્ષયા અન્તર્નિગૂઢસન્તાપો ઽન્યથાન્તઃપુરજનં વિપ્રલંભયતિ, યં શ્રુત્વા યશોધરા દેવી પ્રાણાન્ સન્ધારયતિ ( સ્બ્વ્ ઇ 107 )
ઉન્પલતબ્લે fઓઓદ્
અથ બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: અયમ્ અપિ માર્ગો નાલં જ્ઞાનાય, નાલં દર્શનાય, નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે; યન્વ્ અહં પરમવિકૃતમ્ આહારમ્ આહરેયમ્ ઇતિ; સ પરમવિકૃતભોજનમ્ આહારમ્ આહરતિ; તત્રેદં પરમવિકૃતભોજનમ્; યે તે વત્સકા અચિરજાતકા માતુસ્ સ્તન્યેન યાપયન્તિ તેષામ્ ઉચ્ચારપ્રસ્રાવઃ; તાવચ્ ચ ન દ્વિતીયમ્ આહારમ્ આહરતિ, યાવદ્ અસ્ય તદ્ ઓજઃ કાયાન્ ન વિગતં ભવતિ; દ્વિતીયે તુ <વિગતે> દ્વિતીયમ્ આહારમ્ આહરતિ; મહાશ્મશાનં ચ ગત્વા મૃતકડેબરં શિરસ્ય્ ઉપનિધાય દક્ષિણેન પાર્શ્વેન શય્યાં કલ્પયતિ પાદે પાદમ્ આધાયાલોકસંજ્ઞી સ્મૃતઃ સંપ્રજાનન્ ઉત્થાનસંજ્ઞામ્ એવ મનસિ કુર્વાનઃ
વિલ્લગે ગિર્લ્સ્ અન્દ્ બોય્સ્

અપીદાનીમ્ ગ્રામકુમારકા ગ્રામકુમારિકાશ્ ચાગમ્યાસ્યોભયોઃ કર્ણસ્રોતસોસ્ તૂલિકા આસારયન્ત્ય્ અપિ પ્રસારયન્ત્ય્ અપિ; ઉભયોઃ કર્ણસ્રોતસોર્ એવં ચાહુઃ, પાંસુપિશાચકં બત પશ્યામઃ, પાંસુપિશાચકં બત પશ્યામઃ ઇતિ; અપીદાનીં પાંસુમ્ અપિ ક્ષિપન્તિ, લોષ્ટમ્ અપિ, શર્કરામ્ અપિ; નાભિજાનાતિ બોધિસત્વસ્ તેષાં ગ્રામકુમારકાણાં ગ્રામકુમારિકાણાં વા અન્તિકે પ્રદુષ્ટં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતું, પાપિકાં વા વાચં નિશ્ચારયિતુમ્; એવંરૂપાણિ બોધિસત્વસ્ય દુષ્કરાણિ ચરતઃ એતદ્ અભવત્: યે કેચિદ્ દુઃખપ્રહાણયોગમ્ અનુયુક્તા વિહરન્તિ સર્વે તે એતાવન્ નાત ઉત્તરેણ; અતો ભૂયસ્ સો ઽપિ માર્ગો નાલં જ્ઞાનાય, નાલં દર્શનાય, નાલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ઇતિ; આરબ્ધં ચાસ્ય વીર્યં ભવત્ય્ અસંલીનમ્; પ્રસ્રબ્ધઃ કાયો ભવત્ય્ અસંરબ્ધઃ; ઉપસ્થિતા સ્મૃતિર્ ભવત્ય્ અસંમૂઢા; સમાહિતં ચિત્તં ભવત્ય્ એકાગ્રમ્; તસ્યૈતદ્ અભવત્: કતમો ઽસૌ માર્ગઃ અલં જ્ઞાનાય, અલં દર્શનાય, અલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: અભિજાનામ્ય્ અહં પિતુઃ શુદ્ધોદનસ્ય નિવેશને કર્માન્તાન્ અનુસઙ્ગમ્ય જમ્બૂચ્છાયાયાં નિષદ્ય ( અ 382અ ) વિવિક્તં કામૈર્ વિવિક્તં પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં ( સ્બ્વ્ ઇ 108 ) પ્રથમં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહર્તુમ્; સ્યાત્ સ માર્ગઃ, સ્યાત્ પ્રતિપદ્ અલં જ્ઞાનાય, અલં દર્શનાય, અલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધ્યે; સ તુ મયા ન સુકરમ્ ઉત્પાદયિતું યથાપિતત્ કૃશેન દુર્બલેનાપ્લસ્થામેન; યન્વ્ અહં યથાસુખમ્ આશ્વસ્યાં યથાસુખં પ્રશ્વસ્યાં, યથાસુખમ્ ઔદારમ્ આહારમ્ આહરેયમ્ ઓદનકુલ્માષાન્; સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયેયમ્; સુખોદકેન ચ કાયં પરિષિઞ્ચેયમ્ ઇતિ; સ યથાસુખમ્ આશ્વસિતિ, યથાસુખં પ્રશ્વસિતિ; ઔદારિકમ્ આહારમ્ આહરત્ય્ ઓદનકુલ્માષાન્; સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયતિ; સુખોદકેન ચ કાયં પરિષિઞ્ચતિ
થે fઇવે અત્તેન્દન્ત્સ્ દેસેર્ત્
અથ તેષાં પઞ્ચાનામ્ ઉપસ્થાયકાનામ્ એતદ્ અભવત્: અયં ભવન્તઃ શ્રમણો ગૌતમઃ શૈથિલિકઃ સંવૃત્તો, બાહુલિકો બહુલાજીવઃ, પ્રહાણવિભ્રાન્તો ય એષ ઇદાનીમ્ ઔદારિકમ્ આહારમ્ આહરત્ય્ ઓદનકુલ્માષાન્; સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયતિ; સુખોદકેન કાયં પરિષિઞ્ચતિ; ન શક્યમ્ અનેનાધુના કિંચિદ્ અધિગન્તુમ્; ઇતિ વિદિત્વા બોધિસત્વમ્ અપહાય પ્રક્રાન્તાઃ, અનુપૂર્વેણ વારાણસીં ગત્વા યે લોકે અર્હન્તસ્ તાન્ ઉદ્દિશ્ય પ્રવ્રજિતાઃ; તે પઞ્ચ સમગ્રાઃ સહિતાઃ સંમોદમાના અવિવદમાના ઋષિવદને વિહરન્તિ મૃગદાવે ઇતિ પઞ્ચકાઃ પઞ્ચકા ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા
નન્દા અન્દ્ નન્દબલા

બોધિસત્વો ઽપ્ય્ અનુપૂર્વેણ કાયસ્ય સ્થામં ચ બલં ચ વિર્યં ચ સંજનય્ય અનુપૂર્વેણ સેનાયનીગ્રામં ગતઃ; તત્ર સેનો નામ ગ્રામિકઃ; તસ્ય દ્વે દુહિતરૌ નન્દા ચ નન્દબલા ચ; તાભ્યાં શ્રુતમ્: શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઽનુહિમવત્પાર્શ્વે નદ્યા ભાગીરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્ય ઋષેર્ આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે: સ બ્રાહ્મણૈર્ નૈમિત્તિકૈર્ વિપઞ્ચનકૈર્ વ્યાક્તૃઅઃ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી; સ ચાભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ સર્વલક્ષણસંપન્નઃ સર્વજનમનોહરઃ; યા નારી દ્વાદશવર્ષાણિ ઇદમ્ એવંરૂપં વ્રતં સમાદાય વર્તતે તસ્યા ( સ્બ્વ્ ઇ 109 ) અસૌ ભર્તા ભવતિ ઇતિ; પુરુષાભિપ્રાયો માતૃગ્રામઃ; તાભ્યાં દ્વાદશવાર્ષિકં વ્રતં તપ્તમ્; તસ્ય સમાપ્તૌ ષોડશગુણિતં મધુપાયસં તપઃપરિખિન્નાય ઋષયે પ્રતિપાદ્યતે આગન્તુકાય ઇતિ શ્રુત્વા ચ પુનસ્ તાભ્યાં ગોસહસ્રં દોહયિત્વા તદ્ એવ ગોસહસ્રં પાયિતમ્; તતસ્ તદ્ એવ ગોસહસ્રં દોહયિત્વા પઞ્ચશતાનિ પાયિતાનિ; તતસ્ તાનિ પઞ્ચશતાનિ દોહયિત્વા તાન્ય્ એવ <પઞ્ચશતાનિ> પાયિતાનિ; <તતઃ તાનિ> પઞ્ચશતાનિ દોહયિત્વા અર્ધતૃતીયાનિ શતાનિ પાયિતાનિ; તતસ્ તાન્ય્ અર્ધતૃતીયાનિ શતાનિ દોહયિત્વા <તાન્ય્ એવાર્ધતૃતીયાનિ શતાનિ પાયિતનિ; તતસ્ તાન્ય્ અર્ધતૃતીયાનિ શાતાનિ દોહયિત્વા> પઞ્ચવિંશત્યુત્તરમ્ શતં પાયિતમ્; તતસ્ તત્ પઞ્ચવિંષત્યુત્તરં શતં દોહયિત્વા <તદ્ એવ પઞ્ચવિંશત્યુત્તરં શતં પાયિતમ્; તતઃ તત્ પઞ્ચવિંશત્યુત્તરં શતં દોહયિત્વા> ત્રિષષ્ટિઃ પાયિતા; તતસ્ તાં ત્રિષષ્ટિં દોહયિત્વા સૈવ ત્રિષષ્ટિઃ પાયિતા; તતસ્ તાં ત્રિષષ્ટિં દોહયિત્વા દ્વાત્રિંશત્ પાયિતા; તતસ્ તા દ્વાત્રિંશત્ દોહયિત્વા તા એવ દ્વાત્રિંશત્ પાયિતાઃ; તતસ્ તા દ્વાત્રિંશત્ દોહયિત્વા ષોડશ પાયિતાઃ; તતસ્ તાઃ ષોડશ દોહયિત્વા તા એવ ષોડશ ( અ 383અ ) પાયિતાઃ; તતસ્ તાઃ ષોદશ દોહયિત્વા અષ્ટૌ પાયિતાઃ; તતસ્ તા અષ્ટૌ દોહયિત્વા તા એવાષ્ટૌ પાયિતાઃ; તતસ્ તા અષ્ટૌ દોહયિત્વા સ્ફટિકમય્યાં સ્થાલ્યાં ષોડશગુણિતં મધુપાયસં સાધયિતુમ્ આરબ્ધાઃ; શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવાઃ સંલક્ષયન્તિ; બોધિસત્વઃ ઇદં પાયસં ભુક્ત્વા અદ્યૈવાનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગમિષ્યતિ; તતસ્ તેજૌપસંહારઃ કર્તવ્ય ઇતિ તૈઃ સદ્યોબલા ઓષધયઃ પ્રક્ષિપ્તાઃ; તત્ર ચ ક્ષીરે સંપરિવર્તમાને ચક્રસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તાનિ ચિહ્નાનિ દૃશ્યન્તે; તત્ર ચ ઉપગો નામાજીવકઃ પરિભ્રમંસ્ તં પ્રદેષમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન તત્ પાયસં દૃષ્ટમ્; સ સંલક્ષયતિ: ય એતત્ પાયસં ભુઙ્ક્તે સો ઽનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગમિષ્યતિ; યન્વ્ અહમ્ એતત્ પ્રાર્થયેયમ્ ઇતિ; સ મુહૂર્તમ્ એકાન્તે પ્રક્રમ્ય સ્થિતો યાવદ્ અવતારિતમ્ ઇતિ; સ ઉપસઙ્ક્રમ્ય કથયતિ: ક્ષુત્તર્ષશ્રમપીડિતો ઽસ્મિ; મમૈતત્ પ્રયચ્છ ઇતિ; તે કથયતઃ: નાનુપ્રયચ્છામ ઇતિ; સ તૂષ્ણીં પ્રક્રાન્તઃ; તતસ્ તાભ્યાં સ્ફટિકમય્યાં સ્થાલ્યાં રત્નમય્યાં પાત્ર્યાં પ્રક્ષિપ્તમ્; શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્યાધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: તસ્યામ્ અવસ્થાયાં બ્રાહ્મણવેષમ્ અભિનિર્માય તયોઃ પુરતો ઽવસ્થિતઃ; બ્રહ્માપ્ય્ અવતીર્ય તસ્યાદૂરે અવસ્થિતઃ; તે શક્રાય દાતુમ્ આરબ્ધે; સ કથયતિ: કિં મમાનુપ્રયચ્છથ આહોસ્વિદ્ યો મમાન્તિકાદ્ વિશિષ્ટતરઃ? યસ્ તવાન્તિકાદ્ વિશિષ્ટતરઃ તસ્યાનુપ્રયચ્છાવઃ; અયં બ્રહ્મા મમાન્તિકાત્ પ્રતિવિશિષ્ટઃ; તદ્ અસ્યાનુપ્રયચ્છતમ્; તે તસ્મૈ દાતુમ્ આરબ્ધે; ( સ્બ્વ્ ઇ 110 ) સ કથયતિ: કિં મમાનુપ્રયચ્છથ આહોસ્વિદ્ યો મમાન્તિકાત્ પ્રતિવિશિષ્ટતમઃ; યસ્ તવાન્તિકાત્ પ્રતિવિશિષ્ટતમઃ; અમી શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવાઃ; એભ્યો ઽનુપ્રયચ્છતમ્; તે તેભ્યો દાતુમ્ આરબ્ધે; તે કથયન્તિ: કિં અસ્માકમ્ અનુપ્રયચ્છથ આહોસ્વિદ્ યો ઽસ્મદ્વિશિષ્ટતમઃ? યો યુષ્મદ્વિશિષ્ટતમઃ; તે કથયન્તિ: અયં બોધિસત્વો ભગવાન્ નૈરઞ્જનામ્ અભ્યવગાહ્ય ગાત્રાણિ પરિષિચ્ય અલ્પસ્થામવત્વાન્ ન શક્નોતિ પ્રત્યુત્તર્તુમ્; એષો ઽસ્મદ્વિશિષ્ટતમઃ; અસ્માય્ અનુપ્રયચ્છતમ્; તે તસ્ય સકાશમ્ સંપ્રસ્થિતે; તદા દેવતાભિર્ અર્જુનશાખાવનામિતા યામ્ અવલંબ્ય બોધિસત્વો નદીં નૈરઞ્જનામ્ ઉત્તીર્ય ચીવરકાણિ પ્રાવૃત્ય નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરે નિષણ્ણઃ; તતસ્ તાભ્યાં સત્કૃત્ય તીવ્રેણાશયેન તન્ મધુપાયસં તસ્મૈ પ્રતિપાદિતમ્; બોધિસત્વેનાપિ તયોર્ અનુગ્રહાર્થં પ્રતિસઙ્ગૃહીતમ્; પ્રતિગૃહ્ય કથયતિ: કિમ્ એષાપિ પાત્રી પરિત્યક્તા? તે કથયતઃ: ભગવન્ન્ એષાપિ પરિત્યક્તા; તતો બોસ્હિસત્વેન મધુપાયસં પરિભુજ્ય સા પાત્રી પ્રક્ષાલ્ય નદ્યાં નૈરઞ્જનાયાં પ્રક્ષિપ્તા; નાગૈઃ પ્રતિગૃહીતા; દેવાનામ્ અધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ ગરુડવેષમ્ અભિનિર્માય નદીં નૈરઞ્જનાં ક્ષોભયિત્વા, નાગાન્ વિત્રાસ્ય, તાં પાત્રીમ્ અપહૃત્ય, દેવેષુ ત્રયસ્ત્રિંશેષુ પાત્રીમહઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ; તતો નન્દા નન્દબલા બોધિસત્વેનોક્તે: અનેન દાનેન કિં પ્રાર્થયથ ઇતિ; તે કથયતઃ: ભગવન્ યો ઽસૌ શાક્યાનાં કુમાર ઉત્પન્નો ઽનુહિમવત્પાર્શ્વે ( અ 383બ્ ) નદ્યા ભાગીરથ્યાસ્ તીરે કપિલસ્ય ઋષેર્ આશ્રમપદસ્ય
નાતિદૂરે સ બ્રાહ્મણૈર્ નૈમિત્તિકૈર્ વિપઞ્ચનકૈર્ વ્યાકૃતઃ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી ઇતિ; સો ઽસ્માકમ્ અનેન કુષલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેનાન્નપરિત્યાગેન ભર્તા ભવેદ્ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: પ્રવ્રજિતો ઽસાવ્ અનર્થિકઃ કામૈર્ ઇતિ; તે કથયતઃ: ભગવન્ યદ્ય્ અનર્થી કામૈઃ
પ્રણીતદાનાત્ તુ યદ્ અસ્તિ પુણ્યં
સંપદ્યતાં તસ્ય યશોન્વિતસ્ય ।
સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય નરોત્તમસ્ય
સર્વાર્થસિદ્ધિર્ ભૃશમ્ અગ્રબુદ્ધેઃ ॥

એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇત્યુક્ત્વા બોધિસત્વઃ મધુપાયસં પરિભુજ્ય સન્તર્પિતઃ ષડિન્દ્રિયબલસ્થામપ્રાપ્તઃ, ( સ્બ્વ્ ઇ 111 ) નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરે ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ નિષદ્ય ભૂમિં પર્યેષતે; યાવત્ પશ્યતિ મહાશૈલં પર્વતં નાનાપુષ્પફલોપેતમ્; સ તમ્ અભિરુહ્ય વિવિક્તાવકાશે પૃથિવીપ્રદેશે પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય નિષણ્ણઃ; નિષાદકાલસમનન્તરમ્ એવાસૌ પર્વતો વિશીર્ણઃ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: નૂનં મયાપક્ષાલાનિ કર્માણિ કૃતાનિ યેનાયં પર્વતો વિશીર્ણઃ; દેવતા બોધિસત્વસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય કથયન્તિ: ભગવન્ ન ત્વયા પાપકાનિ કર્માણિ કૃતાનિ; અપિ તુ ધર્મતા હ્ય્ એષા, સર્વાપિ દ્વૌ પૃથિવી ન શક્નોતિ ધારયિતું યશ્ ચોચ્છિન્નકુશલમૂલો યશ્ ચોત્તપ્તકુશલમૂલઃ; સ ત્વમ્ ઉત્તપ્તકુશલમૂલઃ; નૈતદ્ ભગવન્ બોધિસત્વાનાં સ્થાનમ્; અપિ તુ નદીં નૈરઞ્જનામ્ ઉત્તીર્યામુષ્મિન્ પ્રદેશે ગચ્છ વજ્રાસનમ્; તત્ર અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાસ્ સર્વે બોધિસત્વા નિષદ્યાનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતવન્તઃ; અધિગમિષ્યન્તિ ચ ઇતિ; તતો બોધિસત્વો દેવતોપદિષ્ટેન માર્ગેણ સંપ્રસ્થિતઃ; તસ્ય ચરણનિપાતે પદ્મં પ્રાદુર્ભવતિ; ચતુર્ભ્યશ્ ચ મહાસમુદ્રેભ્યસ્ સલિલમ્ આગચ્છતિ; પદ્મિની પ્રાદુર્ભવતિ; ચરણનિપાતે સંપીદિતા ચેયં મહાપૃથિવી કાંસપાત્રીવ રટિતુમ્ આરભ્દા; ચાષા મૃગાશ્ ચ બોધિસત્વસ્ય પ્રદક્ષિણીકુર્વન્તિ; વાતબલાહકા અપિ દેવપુત્રા મન્દમન્દં પ્રવાતુમ્ આરબ્ધાઃ; વર્ષબલાહકા અપિ દેવપુત્રા ઈષત્ પ્રવર્ષિતુમ્ આરબ્ધાઃ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: યાદૃશીનિ મે નિમિત્તાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ અદ્યૈવ મયા અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતં ભવિષ્યતીતિ
કાલિક નાગરાજ
નદ્યાં નૈરઞ્જનાયાં કાલિકસ્ય નાગરાજસ્ય પૂર્વકર્મવિપાકજં ભવનમ્ અભિનિર્વૃત્તમ્; સ બુદ્ધોત્પાદે બુદ્ધોત્પાદે ચક્ષુષી પ્રતિલભતે; સ રણન્ત્યાઃ પૃથિવ્યાઃ શબ્દેન ભવનાદ્ અભ્યુદ્ગતઃ; પશ્યતિ બોધિસત્વં દૂરાદ્ એવ દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતમ્, અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં, વ્યામપ્રભાલઙ્કૃતં, સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં, જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં, ( સ્બ્વ્ ઇ 112 ) સમન્તતોભદ્રકમ્; સહદર્શનાચ્ ચ બોધિસત્વં ગાથાભિર્ ગીતેન ચાભિષ્ટોતુમ્ આરબ્ધઃ:
રણન્તીં પ્તૃહિવીં શ્રુત્વા નદીં ઘોષસમાકુલામ્ ।
ભવનાદ્ ઉદ્ગતો નાગો દિશસ્ સમવલોકયન્ ॥
અદ્રાક્ષીદ્ ઉરગશ્રેષ્ઠો નાગરાજો મહર્ધિકઃ ।
નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરેણ આયાન્તં ( અ 384અ ) લોકનાયકમ્ ॥
બુદ્ધોત્પાદપ્રભાવાચ્ ચ ચક્ષુર્ આસાદ્ય પન્નગઃ ।
પ્રહૃષ્ટચિત્તઃ સુમના ઇમાં ગિરમ્ ઉવાચ હ ॥
પૂર્વકા હિ મયા દૃષ્ટાસ્ તે ઽપિ બુદ્ધા મહર્ધિકાઃ ।
તેષાં તવ ચ પશ્યામિ ન નાનાકરણં મુને ॥
યથોક્ષિપસિ પૂર્વં હિ પાદં દક્ષિણકં મુને ।

દક્ષિણીયસ્ય લોકસ્ય ત્વં બુદ્ધો ઽદ્ય ભવિષ્યસિ ॥
યથા ચીવરવિક્ષેપો યથા ચૈવાવગાહસે ।
નૈરઞ્જનાં શીતજલાં ત્વં બુદ્ધો ઽદ્ય ભવિષ્યસિ ॥
સુદૃઢવિક્રમ વિક્રમસે યથા
લડિતગોવૃષવિક્રમવિક્રમ ।
સ પુરુષર્ષભ ધર્મભૃતાં વર
ત્વમ્ ઇહ બુદ્ધવરો ઽદ્ય ભવિષ્યસિ ॥
નભસિ ચાષશતૈઃ ક્રિયતે યથા
પરિપતદ્ભિર્ ઇદં પરિદક્ષિણમ્ ।
તવ શરીરમ્ ઉદારોદારકૃતીત્ય્
અવરબુદ્ધવરો ઽદ્ય ભવિષ્યસિ ॥
સુરભયઃ પરિવાન્તિ યથાનિલાસ્
ત્રસતિ નાપિ ગણો મૃગપક્ષિણામ્ ।
ન તરવઃ પ્રચલન્ત્ય્ અનિલેરિતાઃ
અવરબુદ્ધવરો ઽદ્ય ભવિષ્યસિ ॥
તવ ભદન્ત યથા વિમલપ્રભા ( સ્બ્વ્ ઇ 113 )
જ્વલિતકાઞ્ચનદીપ્તિસમપ્રભા ।
મુખમ્ ઇદં ચ વિરાજતિ વર્ણવત્
અવરબુદ્ધવરો ઽદ્ય ભવિષ્યસિ ॥
અન્તરોદ્દાનમ્:
રણન્ત્ય્, અદ્રાક્ષીત્, બુદ્ધશ્ ચ, પૂર્વ, ચરણ, ચીવર, સુદૃઢ
ચાષ, અનિલાશ્ ચૈવ, તવ, કૃત્વાથ તે દશ ।
સ્વસ્તિક અન્દ્ બુદ્ધઽસ્ દેતેર્મિનતિઓન્
તતો બોધિસત્વઃ કાલિકનાગરાજેન સંસ્તૂયમાનો વજ્રાસનાભિમુખઃ સંપ્રસ્થિતઃ; સ સંલક્ષયતિ: તૃણસંસ્તરે નિષદ્યાં કલ્પયામીતિ; તસ્ય તૃણૈઃ પ્રયોજનમ્ ઇતિ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો બોધિસત્વસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞય ગન્ધમાદનાત્ પર્વતાત્ તૂલસંસ્પર્શાનાં તૃંઆનાં ભારમ્ આદાય સ્વસ્તિકયાવસિકવર્ણમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય બોધિસત્વસ્ય પુરસ્તાદ્ અવસ્થિતઃ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: ભદ્રમુખ દીયન્તાં મમૈતાનિ તૃણાનીતિ; શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ બોધિસત્વસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય સગૌરવેણ દત્તાનિ; તતો બોધિસત્વઃ સ્વસ્તિકસ્ય યાવસિકસ્યાન્તિકાત્ તૃણાન્ય્ આદાય દેવતોપદિષ્ટેન માર્ગેણ યેન બોધિમૂલં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય અનાકુલમ્ અસઙ્કુલં તૃણસંસ્તરકં પ્રજ્ઞપયિતુમ્ આરબ્ધઃ; તતસ્ તાનિ તૃણાનિ પ્રદક્ષિણાનિ પતિતુમ્ આરબ્ધાનિ; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: યથૈતાનિ તૃણાનિ પ્રદક્ષિણં પતન્તિ, નિયતં મયાદ્યાનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગન્તવ્યમ્; ઇતિ વિદિત્વા વજ્રાસનમ્ અભિરુહ્ય સુપ્તોરગરાજભોગપરિપિણ્ડીકૃતં પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા નિષણ્ણઃ; ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખાં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ; વાચં ચ ભાષતે:
ન તાવદ્ ભેત્સ્યામિ પર્યઙ્કં યાવદ્ અપ્રાપ્ત આસ્રવક્ષયઃ ( અ 384બ્ )
સ ન તાવત્ ભિન્દતિ પર્યઙ્કં યાવદ્ અપ્રાપ્ત આસ્રવક્ષયઃ
મારઽસ્ મિસ્છિએf
મારસ્ય પાપીયસો દ્વૌ ધ્વજૌ હર્ષસ્થાનીયઃ શોકસ્થાનીયશ્ ચ; યાવચ્ છોકસ્થાનીયો ધ્વજઃ કમ્પિતુમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 114 ) આરબ્ધઃ મારઃ પાપીયાન્ સંલક્ષયતિ: યથૈષ કમ્પતે ધ્વજઃ, નૂનમ્ અનર્થેન ભવિતવ્યમ્; સ સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તઃ યાવત્ પશ્યતિ બોધિસત્વં વજ્રાસને નિષણ્ણમ્; તસ્યૈતદ્ અભવત્: અયં શુદ્ધોદનપુત્રો વજ્રાસને નિષણ્ણો યાવન્ મદ્વિષયં નાક્રામતિ, તાવદ્ અસ્ય વિઘ્નઃ કર્તવ્યઃ; ઇતિ વિદિત્વા ઉદ્ધૂતશિરસ્કઃ શણશાટીનિવસિતઃ, લેખવાહકવર્ણમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય, યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય સસંભ્રમઃ કથયતિ: કિમર્થં ભવાન્ નિષણ્ણો ઽવતિષ્ઠતે; કપિલવસ્તુ નગરં દેવદત્તેનાવષ્ટબ્ધમ્; અન્તઃપુરં વિધ્વંસિતમ્; શાક્યાઃ પ્રઘાતિતા ઇતિ; તત્ર બોધિસત્વસ્ય ત્રયઃ પાપકા અકુશલા વિતર્કાઃ સમુત્પન્નાઃ; તદ્યથા, કામવિતર્કો, વ્યાપાદવિતર્કો, વિહિંસાવિતર્કશ્ ચ; તત્ર યશોધરામૃગજાગોપિકાસુ કામવિતર્કઃ, દેવદત્તે વ્યાપાદવિતર્કઃ, તદનુજીવિષુ શાક્યેષુ વિહિંશાવિતર્કઃ; બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્: કિમ્ અર્થં મે ત્રયઃ પાપકા અકુશલા વિતર્કાઃ સમુત્પન્નાઃ; યાવત્ પશ્યતિ, મારઃ પાપીયાન્ ઉપસઙ્ક્રાન્તો યદુત વ્યાક્ષેપકર્મણેતિ; તતો બોધિસત્વસ્ય ત્રયઃ કુશલાઃ સમુત્પન્નાઃ; તદ્યથા નૈષ્ક્રમ્યવિતર્કઃ, અવ્યાપાદવિતર્કઃ, અવિહિંસાવિતર્કશ્ ચ
ભૂયો મારઃ કથયતિ: કિમ્ અર્થં ત્વં બોધિમૂલે નિષણ્ણ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગમિષ્યામીતિ; મારઃ કથયતિ: કુમાર કુતસ્ તવ અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ ઇતિ; બોધિસત્વઃ કથયતિ: તવ તાવત્ પાપીયન્ એકં યજ્ઞમ્ ઇષ્ટ્વા કામધાત્વીશ્વરત્વં સંપન્નમ્; પ્રાગ્ એવ યેન મયા ત્રિષુ કલ્પાસઙ્ખ્યેયેષ્વ્ અનેકાનિ યજ્ઞકોટીનિયુતશતસહસ્રાણીષ્ટાનિ; સત્વાનાં ચાર્થાય શિરઃકરચરણનયનમાંસરુધિરસુતદારહિરણ્યસુવર્ણાદિ પરિત્યક્તમ્ અનુત્તરજ્ઞાનાધિગમાય; સો ઽહમ્ અનુત્તરં જ્ઞાનં નાધિગમિષ્યામીતિ કુત એતત્? એવમ્ ઉક્તો મારઃ કથયતિ: સ તાવત્ ભવાન્ એવ સાક્ષી યથા મયા એકેન યજ્ઞેન કામધાત્વીશ્વરત્વં પ્રાપ્તમ્ ઇતિ; ભવતઃ કઃ સાક્ષી; યથા ત્વયા ત્રિષુ કલ્પાસઙ્ખ્યેયેષ્વ્ અનેકાનિ યજ્ઞકોટીનિયુતશતસહસ્રાણીષ્ટાનિ; સત્વાનાં ચાર્થાય શિરઃકરચરણનયનમાંસરુધિરસુતદારહિરણ્યસુવર્ણાદિ પરિત્યક્તમ્ અનુત્તરજ્ઞાનાધિગમાયેતિ? તતો ભગવતા ચક્રસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તેન જાલાવનદ્ધેન અનેકપુણ્યશતનિર્જાતેન ભીતાનામ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 115 ) આશ્વાસનકરેણ કરેણ પૃથિવી પરામૃષ્ટા પૃથિવી સાક્ષિણી યથા મયા ( અ 385અ ) ત્રિષુ કલ્પાસઙ્ખ્યેયેષ્વ્ અનેકાનિ યજ્ઞકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિષ્ટાનિ; સત્વાનાં ચાર્થાય શિરઃકરચરણનયનમાંસરુધિરસુતદારહિરણ્યસુવર્ણાદિ પરિત્યક્તમ્ ઇતિ; તતઃ પૃથિવીદેવતા પૃથિવીમ્ ઉદ્ભિદ્ય કૃતાઞ્જલિપુટા શબ્દમ્ ઉદીરયતિ: એવમ્ એતત્ પાપીયન્ યથા ભગવાન્ કથયતીતિ; એવમ્ ઉક્તે મારઃ પાપીયાંસ્ તૂષ્ણીંભૂતો મદ્ગુભૂતસ્ સ્રસ્તસ્કન્ધો ઽધોમુખો નિષ્પ્રતિભઃ પ્રધ્યાનપરમો વ્યવસ્થિતઃ

સ દુઃખી દુર્મનાઃ સંલક્ષયતિ: એવમ્ અપ્ય્ અહં કુર્વન્ ન લભે શાક્યસ્ય શુદ્ધોદનપુત્રસ્ય અવતારં; યન્વ્ અહમ્ અસ્ય ભૂયસ્યાસ્ માત્રયા વિઘ્નં કુર્યામ્ ઇત્યુક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ; તતસ્ તેન તિસ્રો દુહિતરઃ પ્રેષિતાઃ તૃષ્ણા ચ રતા ચ રતિશ્ ચ; તા રૂપયૌવનમદમત્તા દિવ્યવસ્ત્રાલઙ્કારવિભૂષિતા બોધિસત્વસ્ય પુરસ્તાત્ સ્ત્રીસાધ્યાનિ વિદર્શયિત્ર્મ્ આરબ્ધાઃ; તતો બોધિસત્વેનોપાયકૌશલેન તથાધિષ્ઠિતા યથા વૃદ્ધાઃ સંવૃત્તાઃ; યેન મારસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; મારસ્ તાસ્ તથાવિધા દૃઆટ્વા વિષણ્ણઃ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ: કો ઽસાવ્ ઉપાયસ્ સ્યાદ્ યેન શાક્યસ્ય શુદ્ધોદનપુત્રસ્ય તપોવિઘ્નં કુર્યામ્ ઇતિ; ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિબલાગ્રમ્ આદાય હસ્ત્યશ્વોષ્ટ્રમૃગમહિષવરાહકુક્કુરોલૂકનકુલશાખામૃગાદ્યાકારાણામ્ અસિતોમરભિણ્ડિપાલચક્રકુન્તકધનુષ્પાશપરશુભુસુણ્ડ્યાદ્યાયુધાનામ્, સ્વયં ચાકર્ણાદ્ ધનુઃ પૂરયિત્વા બોધિસત્વં પરિવાર્યાવસ્થિતઃ; તતો બોધિસત્વસ્ તાન્ અનેકરૂપાન્ બહુવિવિધપ્રહરણસહિતાન્ દૃષ્ટ્વા સંલક્ષયતિ: યસ્ તાવત્ પ્રાકૃતપુરુષેણ સાર્ધં સંરંભમ્ આરભતે, સ પ્રતિપક્ષં યોજયતિ; પ્રાગ્ એવાયં કામધાત્વીશ્વરો યન્વ્ અહં પ્રતિપક્ષં યોજયેયમ્; ઇતિ વિદિત્વા તદુપશમનોપાયં ચિન્તયિતુમ્ આરબ્ધઃ; મારશ્ ચ ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિસહિતો બોધિસત્વસ્યોપરિ કુન્તકચક્રતોમરભિણ્ડિપાલશરાદિ નિક્ષેપ્તુમ્ આરબ્ધઃ; તતો બોધિસત્વો મૈત્રીં સમાપન્નઃ; તાનિ ચાસ્ય પ્રહરણાનિ દિવ્યાન્ય્ ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકાણિ ભૂત્વા બોધિસત્વસ્ય સમન્તાત્ પતિતુમ્ આરબ્ધાનિ; તતો માર ઉપરિ વિહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય પાંસુવર્ષં વર્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ; તદ્ અપિ ( સ્બ્વ્ ઇ 116 ) દિવ્યાનિ માન્દારકાણિ પુષ્પાણિ ભૂત્વા બોધિસત્વસ્યોપરિ નિપતિતુમ્ આરબ્ધાનિ; તતો મારેણ વિષવાયુર્ ઉત્સૃષ્ટઃ ઉપલવર્ષશ્ ચ; શુદ્ધાવાસકાયિકાભિર્ દેવતાભિસ્ તતો બોધિસત્વસ્યોપરિ પર્ણિકાકુટિર્ અભિનિર્મિતા; ઉપલવર્ષેણાપિ વિષવાયુસમેતેન બોધિસત્વસ્ય ન કિઞ્ચિત્ કૃતમ્ ઇતિ; મારઃ સંલક્ષયતિ: કિયચ્ ચિરં મયા પરિવાર્ય અવસ્થાતવ્યમ્; શબ્દકણ્તકાનિ ધ્યાનાનિ; બોધિવૃક્ષં સ્ફટિકમયમ્ અભિનિર્માય ગચ્છામિ; તસ્ય પત્રાણિ નિત્યં શબ્દં કરિષ્યન્તિ; તેનાસ્ય ચિત્તૈકાગ્રતા ન ભવિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા બોધિવૃક્ષં સ્ફટિકમયમ્ અભિનિર્માય શ્રોત્રાવધાનતત્પરો ઽવસ્થિતઃ; બોધિપત્રાણિ ( અ 385બ્ ) સ્ફટિકમયાનિ મુહુર્ મુહુઃ સ્વનિતુમ્ આરબ્ધાનિ; બોધિસત્વશ્ શબ્દકણ્ટકત્વાદ્ ધ્યાનાનાં ચિત્તૈકાગ્રતાં નાસાદયતિ; શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવાઃ સંલક્ષયન્તિ: બોધિસત્વઃ સ્ફટિકબોધિપત્રનિસ્વનાચ્ ચિત્તૈકાગ્રતાં નાસાદયતિ; ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ ઇતિ; તતસ્ તૈઃ પત્રં વિધારિતમ્; તથાપિ મારબલં તિષ્ઠત્ય્ એવ; શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવાઃ સંલક્ષયન્તિ: અયં મારઃ પાપીયાંશ્ ચિરં બોધિસત્વં વિહેઠયિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા તન્ મારબલં ચક્રવાટસ્યોપરિષ્ટાત્ ક્ષિપ્તમ્ ઇતિ
એxપેરિએન્ચેસ્ ઓf સુએર્નતુરલ્ પોwએર્સ્
તત્ર બોધિસત્વો ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાયાં વિહરતિ; નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરે બોધિમૂલે યુક્તઃ સાતત્યે નૈપક્યે સંબોધિપક્ષેષુ ધર્મેષુ ભાવનાયોગમ્ અનુયુક્તો વિહરતિ; સ રાત્ર્યા પ્રથમે યામે રિદ્ધિવિષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયતિ; સો ઽનેકવિધમ્ ઋદ્ધિવિષયં પ્રત્યનુભવતિ; એકો ભૂત્વા બહૂધા ભવતિ; બહુધા ભૂત્વા એકો ભવતિ; આવિર્ભાવતિરોભાવં જ્ઞાનદર્શનં પ્રત્યનુભવતિ; તિરઃ કુડ્યં તિરઃશૈલં તિરઃ પ્રાકારમ્ અસજ્જમાનેન કાયેન ગચ્છતિ, તદ્યથા આકાશે; પૃથિવ્યામ્ ઉન્મજ્જનનિમજ્જનં કરોતિ તદ્યથા ઉદકે; ઉદકે અભિન્નસ્રોતો ગચ્છતિ; તદ્યથા પૃથિવ્યામ્, આકાશં પર્યંકેન ક્રામતિ તદ્યથા પક્ષી શકુનિઃ; ઇમઊ વા પુનઃ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ એવંમહર્ધિકાવ્ એવંમહાનુભાવૌ પાણિના આમાર્ષ્ટિ પરિમાર્ષ્ટિ; યાવત્, ( સ્બ્વ્ ઇ 117 ) બ્રહ્મલોકં કાયેન વશે વર્તયતિ; ભૂયો મારઃ સંલક્ષયતિ: શબ્દકણ્ટકાનિ ધ્યાનાનિ; યન્વ્ અહં દૂરસ્થ એવ શબ્દં કુર્યામ્ ઇતિ; તેન ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિપરિવારેણ મહાભયભૈરવશબ્દ ઉત્સૃષ્ટઃ; બોધિસત્વેનાપિ તદાવરનાય દ્વાદશયોજનાનિ કદલીવનં નિર્મિતં યેનાસૌ શબ્દઃ પરાહતઃ શ્રૂયતે; બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: યન્વ્ અહં દિવ્યશ્રોત્રજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયેયં, યેન યાન્ શબ્દાન્ આકાઙ્ક્ષામિ શ્રોતું તાન્ શૃણોમિ, દિવ્યાન્ અપિ માનુષાન્ અપિ; ઇતિ વિદિત્વા દિવ્યશ્રોત્રજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયતિ; સ દિવ્યેન શ્રોત્રેણ વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષેણ ઉભયાન્ શબ્દાન્ શૃણોતિ માનુષાન્ અપ્ય્ અમાનુષાન્ અપિ, યે ઽપિ દૂરે, યેઽપ્ય્ અન્તિકે
રેઅસોનિન્ગ્ wઇથિન્, અન્દ્ એન્લિઘ્તેન્મેન્ત્

તતો બોધિસત્વઃ સંલક્ષયતિ: ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિપરિવારસ્ય <મારસ્ય> કેન મમાન્તિકે ચિત્તં પ્રદૂષિતં, કેન નેતિ કથમ્ એતજ્ જ્ઞાયતે ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: ચેતઃપર્યાયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયયાભિજ્ઞયા ઇતિ; સ રાત્ર્યા મધ્યમે યામે ચેતઃપર્યાયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયતિ; પરસત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં વિતર્કિતં, વિચારિતં મનસા માનસં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ; સરાગં ચિત્તં સરાગં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ; વિગતરાગં ચિત્તં વિગતરાગં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ; સદ્વેષં વિગતદ્વેષં, સમોહં ( અ 386અ ) વિગતમોહં, સંક્ષિપ્તં વિક્ષિપ્તં, લીનં પ્રગૃહીતમ્, ઉદ્ધતમ્ અનુદ્ધતમ્, અવ્યુપશાન્તં વ્યુપશાન્તમ્, અસમાહિતં સમાહિતમ્, અભાવિતં ભાવિતમ્, અવિમુક્તં ચિત્તમ્, અવિમુક્તં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ; સવિમુક્તં ચિત્તમ્ <સવિમુક્તં ચિત્તમ્> ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: એષાં મારકિંકરાણાં કો મે અન્યસ્યાં જાતૌ માતૃસંબન્ધં પિતૃસંબન્ધઃ; કો વા વધકઃ, પ્રત્યર્થિકઃ, પ્રત્યમિત્ર ઇતિ; કથમ્ એતજ્ જ્ઞાયત ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞયેતિ; સ રાત્ર્યા મધ્યમે યામે પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયતિ; સો ઽનેકવિધં પૂર્વનિવાસં સમનુસ્મરતિ; તદ્યથા એકામ્ અપિ જાતિં, દ્વે, તિસ્રશ્, ચતસ્રઃ, પઞ્ચ, ષટ્, સપ્ત, અષ્ટૌ, ( સ્બ્વ્ ઇ 118 ) નવ દશ, વિંશતિં, ત્રિંશતં, ચત્વારિંશતં, પઞ્ચાશતં, જાતિસહસ્રમ્ અપિ, જાતિશતાન્ય્ અનેકાન્ય્ અપિ, જાતિસ્હસ્રાણ્ય્ અનેકાન્ય્ અપિ, જાતિશતસહસ્રાણિ, સંવર્તકલ્પમ્ અપિ, વિવર્તકલ્પમ્ અપિ, સંવર્તવિવર્તકપ્લમ્ અપિ, અનેકાન્ અપિ સંવર્તકલ્પાન્, અનેકાન્ અપિ વિવર્તકલ્પાન્, અનેકાન્ અપિ સંવર્તવિવર્તકપ્લાન્ સમનુસ્મરતિ; અમી નામ તે ભવન્તઃ સત્વાઃ યત્રાહમ્ આસમ્ એવંનામા, એવંજાત્યઃ, એવંગોત્રઃ, એવમાહારઃ, એવં સુખદુઃખં પ્રતિસંવેદી, એવંદીર્ઘાયુઃ, એવંચિરસ્થિતિકઃ, એવમાયુઃપર્યન્તઃ; સો ઽહં તસ્માત્ સ્થાનાચ્ ચ્યુતઃ અમુત્રોપપન્નઃ તસ્માદ્ અપિ ચ્યુતઃ અમુત્રોપપન્નઃ; તસ્માદ્ અપિ ચ્યુત ઇહોપપન્ન ઇતિ; સાકારં સોદ્દેશમ્ અનેકવિધં પૂર્વનિવાસં સમનુસ્મરતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: એષાં મારકિંકરાણાં કે અપાયગામિનઃ, કે નેતિ; કથમ્ એતજ્ જ્ઞાયતે? તસ્યૈતદ્ અભવત્: ચ્યુત્યુપપાદજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞયેતિ; સ રાત્ર્યા મધ્યમે યામે ચ્યુત્યુપપાદજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયતિ; સ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ સત્વાન્ પશ્યતિ, ચ્યવમાનાન્ અપિ ઉપપદ્યમાનાન્ અપિ, સુવર્ણાન્ અપિ, દુર્વર્ણાન્ અપિ, હીનાન્ અપિ, પ્રણીતાન્ અપિ, સુગતિમ્ અપિ ગચ્છતો, દુર્ગતિમ્ અપિ ગચ્છતો; યથાકર્મોપગાન્ સત્વાન્ યથાભૂતાન્ પ્રજાનાતિ; અમી નામ તે ભવન્તઃ સત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા વાઙ્મનોદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અપવાદકા મિથ્યાદૃષ્ટયઃ; મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મધર્મસમાદાનહેતોઃ તદ્ધેતુતત્પ્રત્યયં કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતં નરકેષુ પ્રપદ્યન્તે; અમી વા પુનર્ ભવન્તઃ સત્વાઃ કાયસુચરિતેન સમન્વાગતા વાઙ્મનસ્સુચરિતેન સમન્વાગતાસ્ આર્યાણામ્ અનપવાદકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટયઃ; સમ્યગ્દૃષ્ટિકર્મધર્મસમાદાનહેતોસ્ તદ્ધેતુતત્પ્રત્યયં કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાત્ સુગતૌ સ્વર્ગલોકે દેવેષૂપપદ્યન્તે; તસ્યૈતદ્ અભવત્: અમી ભવન્તઃ સત્વાઃ કામાશ્રવેણ ભવાશ્રવેણાવિદ્યાશ્રવેન ( અ 386બ્ ) ચ સંસારે સંસરન્તિ; તત્ કામાશ્રવો ભવાશ્રવો ઽવિદ્યાશ્રવશ્ ચ; યથા પ્રહીયન્તે તત્ કથં જ્ઞાયત ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: આશ્રવક્ષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞયેતિ–આસ્રવક્ષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્–; ચ યુક્તઃ સાતત્યે નૈપક્યે સંબોધિપક્ષેષુ ધર્મેષુ ભાવનાયોગમ્ અનુયુક્તો વિહરન્ન્ આસ્રવક્ષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાયામ્ અભિજ્ઞાયાં ચિત્તમ્ અભિનિર્ણમયતિ; સ ઇદં દુઃખમ્ આર્યસત્યમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ; અયં દુઃખસમુદયઃ, અયં દુઃખનિરોધઃ, અયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ આર્યસત્યમ્ ઇતિ યથાભુતં પ્રજાનાતિ; તસ્યૈવં જાનત એવં ( સ્બ્વ્ ઇ 119 ) પશ્યતઃ કામાશ્રવાચ્ ચિત્તં વિમુચ્યતે; ભવાશ્રવાદ્ ચિત્તં વિમુચ્યતે; <અવિદ્યાશ્રવાચ્ ચિત્તં વિમુચ્યતે>; વિમુક્તસ્ય વિમુક્તમ્ એવ જ્ઞાનદર્શનં ભવતિ, ક્ષીના મે જાતિર્, ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં, કૃતં કરણીયં, નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામીતિ; ઇતિ તત્રાભિસંબુદ્ધબોધિર્ ભગવાન્ કૃતકૃત્યઃ, કૃતકરણીયઃ, તેજોધાતું સમાપન્નઃ
મારઽસ્ દેfએઅત્, અન્દ્ મિસ્છિએવોઉસ્ રુમોઉર્
યદા બોધિસત્વેન ષટ્ત્રિંશાદ્ભૂતકોટિપરિવારં મારં મૈત્રેણાસ્ત્રેણાભિનિર્જિત્ય અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતં, તદા મારસ્ય પાપીયસો હસ્તાદ્ ધનુઃ સ્રસ્તો, ધ્વજઃ પતિતઃ, ભવનં ચ કમ્પિતમ્; તતો મારઃ પાપીયાન્ ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિપરિવારો દુઃખી, દુર્મના, વિપ્રતીસારી, તત્રૈવાન્તર્હિતઃ; મારકાયિકાભિર્ દેવતાભિઃ કપિલવસ્તુનગરે આરોચિતમ્: શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વો દુષ્કરચર્યાં ચરિત્વા વજ્રાસનમ્ અભિરુહ્ય તૃણસંસ્તરે કાલગતઃ ઇતિ; યત્ શ્રુત્વા રાજા શુદ્ધોદનઃ અન્તઃપુરકુમારામાત્યગણસહીયો મહતા દુઃખદૌર્મનસ્યેન સન્તપ્તઃ, કપિલવાસ્તવશ્ ચ જનકાયઃ; ગોપિકા મૃગજા યશોધરા ચ બોધિસત્વગુણાનુસ્મરણાત્ મૂર્છિતાઃ પૃથિવ્યાં નિપતિતાઃ; જલાવસેકપ્રત્યાગતપ્રાણાસ્ તા અન્તઃપુરજનેન સાન્ત્વ્યમાના અશ્રુપર્યાકુલેક્ષણા મુહુર્ બાષ્પરોધગદ્ગદસ્વરા વિપ્રલપન્ત્યો ઽવસ્થિતાઃ; તાં વિપ્રતિપત્તિં દૃષ્ટ્વા બુદ્ધાભિપ્રસન્નાભિર્ દેવતાભિર્ આરોચિતમ્: ન શાક્યમુનિર્ બોધિસત્વઃ કાલગતઃ, અપિ તુ તેનાનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતમ્ ઇતિ
રાહુલ અન્દ્ આનન્દ

યત્ શ્રુત્વા રાજા શુદ્ધોદનઃ સપરિવારઃ કપિલવાસ્તવશ્ ચ જનકાયઃ પરં હર્ષમ્ ઉપાગતાઃ; અનુત્તરજ્ઞાનાધિગમે ચ ભગવતઃ યશોધરાયઃ પુત્રો જાતઃ; અમૃતોદનસ્ય ચ પુત્રો જાતઃ; રાહુણા ચન્દ્રો ગ્રસ્તઃ; અથ રાજા શુદ્ધોદનઃ તાં સંપત્તિં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિત ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ સંવૃત્તઃ; તેન કપિલવસ્તુનગરમ્ અપગતપાષણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતમ્, ચન્દનવારિપરિષિક્તં સુરભિધૂપસ્ફટિકોપનિબદ્ધમ્ આમુક્તપટ્ટદામકલાપમ્ ઉચ્છૃતધ્વજપતાકં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં રમણીયમ્; ( સ્બ્વ્ ઇ 119 ) ચતુર્ષુ નગરદ્વારેષુ દાનશાલા માપિતા મધ્યે ચ શૃણ્ગાટકસ્ય; તતઃ પૂર્વનગરદ્વારે શ્રમણબ્રાહ્મણચરકપરિવ્રાજકાદીનવાનાથકૃપણવનીપકયાચનકેભ્યો દાનાનિ દત્તાનિ; દક્ષિણે પશ્ચિમે ઉત્તરે મધ્યે શૃઙ્ગાટકસ્ય ( અ 387અ ) દાનાનિ દીયન્તે; પુણ્યાણિ ક્રિયન્તે; યશોધરાયાઃ પુત્રસ્ય નામ વ્યવસ્થાપ્યતે; અન્તઃપુરજનઃ કથયતિ: અસ્ય જન્મનિ રાહુણા ચન્દ્રો ગ્રસ્તઃ; તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય રાહુલ ઇતિ નામેતિ; અમૃતોદનસ્યાપિ તથૈવ દાનાનિ દત્વા પુણ્યાનિ કૃત્વા પુત્રસ્ય નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે; કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ: જ્ઞાતય ઊચુઃ: યસ્માદ્ અસ્ય જન્મનિ સર્વં નગરમ્ આનન્દિતં, તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય આનન્દ ઇતિ નામેતિ; રાજા શુદ્ધોદનઃ કથયતિ: યો ઽયં યશોધરાયાઃ પુત્રો જાતઃ નૈષ શાક્યમુનેઃ પુત્રઃ; ઇતિ શ્રુત્વા યશોધરા વ્યથિતા; તતસ્ તયા બોધિસત્વસ્ય વ્યાયામશિલાયામ્ આરોપ્ય ક્રીડાપુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે સ્થિતયા સત્યોપયાચનં કૃતમ્: યદ્ય્ અયં બોધિસત્વેન જાતસ્ તથાસ્યાં પુષ્કરિણ્યાં સહ શિલયા પ્લવેત; નો ચેન્ નિમજ્જેત; ઇત્યુક્ત્વા ઉદકે પ્રક્ષિપ્તઃ; સ તૂલપિચુવત્ સહ શિલયા પ્લવિતુમ્ આરબ્ધઃ; રાજા શુદ્ધોદનસ્ તદ્ અત્યદ્ભુતં <શ્રુત્વા> મહાજનકાયપરિવૃતો બોધિસત્વસ્ય ક્રિડાપુષ્કરિણીગતો યાવત્ પશ્યતિ રાહુલભદ્રં બોધિસત્વસ્ય શિલાયાં નિષણ્ણં તૂલપિચુવદ્ ઉદકે પ્લવમાનમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિત ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ સહસા પુષ્કરિણીમ્ અવતીર્ય રાહુલબ્રદ્રં કુમારમ્ અંશેનાદાય વ્યુત્થિતઃ
યદા ભગવતા ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિપરિવારં મારં મૈત્રેણાસ્ત્રેણાભિનિર્જિત્ય અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતમ્, અત્યર્થં તસ્મિન્ સમયે મહાપૃથિવીચાલો ઽભૂત્; સર્વશ્ ચાયં લોક ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટો ઽભૂત્; યા અપિ તા લોકસ્ય લોકાન્તરિકા અન્ધાસ્ તમસો ઽન્ધકારતમિસ્રા યત્રેમૌ સૂર્યાચન્દ્રમસાવ્ એવંમહર્ધિકાવ્ એવંમહાનુભાવાવ્ આભયા આભાં ન પ્રત્યનુભવતઃ, તા અપિ તસ્મિન્ સમયે ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટા અભૂવન્; તત્ર યે સત્વા ઉપપન્નાસ્ <તે સ્વકમ્ અપિ બાહું પ્રગૃહીતં ન પશ્યન્તિ>; તે તયા આભયા ( સ્બ્વ્ ઇ 121 ) અન્યોન્યં સત્વાન્ દૃષ્ટ્વા સંજાનતે; અન્યે ઽપીહ ભવન્તઃ સત્વા ઉપપન્ના અન્યે ઽપીહ ભવન્તઃ સત્વા ઉપપન્ના ઇતિ; અન્તરોદ્દાનમ્:
ચાતુષ્પર્ષિકં દહરઃ પિતાપુત્રસમાગમઃ ।

શાક્યાનાં ચૈવ પ્રવ્રજ્યા ગઙ્ગાપાલ નમો ઽસ્તુ તે ॥
ત્wઓ દેવતસ્
અથ દ્વયોર્ બ્રહ્મકાયિકયોર્ દેવતયોર્ <બ્રહ્મલોકે નિવાસિનોર્> એતદ્ અભવત્: અયં બુદ્ધો ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાયાં વિહરતિ; નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરે બોધિમૂલે અચિરાભિસંબુદ્ધબોધિસ્ તેજોધાતુસમાપન્નઃ સપ્તાહમ્ એકપર્યઙ્કેન અતિનામયતિ; ન ચૈનં કશ્ચિત્ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતિ; યન્ નુ વયમ્ એનં ગત્વા પ્રત્યેકપ્રત્યેકં ગાથાભિર્ અભિષ્ટુયામ ઇતિ; અથ દ્વે બ્રહ્મકાયિકે દેવતે તદ્યથા બલવાન્ પુરુષઃ સંમિઞ્જિતં વા બાહું પ્રસારયેત્, પ્રસારિતં વા સંમિઞ્જયેત્, એવમ્ એવ દ્વે બ્રહ્મકાયિકે દેવતે બ્રહ્મલોકે અન્તર્હિતે ભગવતઃ પુરતઃ પ્રત્યષ્ઠાતામ્; એકાન્તસ્થિતે દ્વે બ્રહ્મકાયિકે દેવતે; એકા ગાથાં ભાષતે:
ઉત્તિષ્ઠ વિજિતસંગ્રામ
સાર્થવાહાનિઘ વિચર લોકે ।
દેશય સુગત વરધર્મં
ભવિષ્યન્તિ ( અ 387બ્ ) ધર્મરત્નસ્યાજ્ઞાતારઃ ॥
દ્વિતિયા ગાથં ભાષતે
ઉત્તિષ્ઠ વિજિતસઙ્ગ્રામ
પર્ણલોપાનિઘ વિચર લોકે ।
ચિત્તં હિ તે સુવિશુદ્ધં
પઞ્ચદશ્યાં શશીવ પરિપૂર્ણઃ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 122 )
ઇત્યુક્ત્વા તત્રૈવાન્તર્હિતે; અથ ભગવાંસ્ તસ્માત્ સમાધેર્ વ્યુત્થાય તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે:
યચ્ ચ કામસુખં લોકે યચ્ ચાપિ દિવિજં સુખમ્ ।
તૃષ્ણાક્ષયસુખસ્યૈતત્ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્ ॥
નિક્ષિપ્ય હિ ગુરું ભારં નાદદીત પરં પુનઃ ।
ભારસ્ય દુઃખમ્ આદાનં ભારનિકિષેપણં સુખમ્ ॥
સર્વાં તૃષ્ણાં વિપ્રહાય સર્વસંસ્કારસંક્ષયાત્ ।
સર્વભાવપરિજ્ઞાનાન્ ન ગચ્છતિ પુનર્ ભવમ્ ॥
ત્રપુષ અન્દ્ ભલ્લિક
વિમુક્તિપ્રીતિસુખસંવેદી બુદ્ધો ભગવાન્ સપ્તાહમ્ એકપર્યઙ્કેન અતિનામયતિ; ન ચૈનં કશ્ચિત્ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતિ; તેન ખલુ સમયેન ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજૌ પઞ્ચમાત્રૈઃ શકટશતૈઃ સાર્ધમ્ અનુવ્યવહરમાણૌ, તસ્મિન્ન્ એવ માર્ગે અધ્વપ્રતિપન્નાવ્ અભૂતામ્; અથ ત્રપુષભલ્લિકયોર્ વણિજોર્ અન્યતમાયાઃ પુરાણમિત્રામાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતાયાઃ દેવતાયાઃ એતદ્ અભવત્: અયં બુદ્ધો ભગવાન્ ઉરુબિલ્વાયાં વિહરતિ નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરે બોધિમૂલે અચિરાભિસંબુદ્ધો વિમુક્તિપ્રીતિસુખપ્રતિસંવેદી સપ્તાહમ્ એકપર્યઙ્કેનાતિનામયતિ; ન ચૈનં કશિત્ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતિ; તં ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજૌ તત્પ્રથમતઃ પ્રતિપાદયેતામ્; તત્ સ્યાત્ ત્રપુષભલ્લિકયોર્ વણિજોર્ દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાય; યન્વ્ અહં સ્વયમ્ એવૌત્સુક્યમ્ આપદયેય યદુત ભગવતઃ પિણ્ડપાતપ્રદાનસ્ય હેતોર્ ઇતિ; અથ સા દેવતા સર્વં કર્વટકમ્ ઉદારેણાવભાસેન સ્ફારિત્વા ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજાવ્ ઇદમ્ અવોચત્: વણિજૌ વણિજૌ અયં બુદ્ધો ભગવાન્ ઉરિબિલ્વાયાં વિહરતિ નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તીરે બોધિમૂલે અચિરાભિસંબુદ્ધો વિમુક્તિપ્રીતિસુખપ્રતિસંવેદી; સપ્તાહમ્ એકપર્યઙ્કેનાતિનામયતિ; નૈનં કશ્ચિત્ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતિ; તં યુવાં તત્પ્રથમતઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયતમ્; તદ્ યુવયોર્ ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાય; ઇત્યુક્ત્વા સા દેવતા તત્રૈવાન્તર્હિતા; ( સ્બ્વ્ ઇ 123 ) અથ ત્રપુષભલ્લિકયોર્ વણિજોર્ એતદ્ અભવત્: ન બતાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ; નાવરં ધર્માખ્યાનમ્; યત્રેદાનીં દેવતા અપિ તસ્ય ભગવત ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યન્તે યદુત પિણ્ડપાતપ્રતિપાદનહેતોઃ; ઇતિ વિદિત્વા પ્રભૂતં મધુ ચ મન્થાશ્ ચ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તૌ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ઽસ્થાતામ્; એકાન્તસ્થિતૌ ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજાવ્ ઇદમ્ અવોચતામ્: ઇહાવાભ્યાં ભદન્ત ભગવન્તમ્ ઉદ્દિશ્ય પ્રભૂતં મધુ ચ મન્થાશ્ ચ આનીતાઃ; તાન્ ભગવાન્ પ્રતિગૃહ્ણાત્વ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ઇતિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં પાણૌ પિણ્ડપાતં પ્રતિગૃહ્ણીયાં, તદ્યથા અન્યતીર્થિકઃ; યન્વ્ અહં સમન્વાહરેયમ્ કુત્ર પૂર્વકૈઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈઃ પિણ્ડપાતઃ પ્રતિગૃહીતો હિતાય પ્રાણિનામ્ ઇતિ; દેવતા ભગવત આરોચયન્તિ: પાત્રે ભદન્ત પૂર્વકૈઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈઃ પિણ્ડપાતઃ પ્રતિગૃહીતો હિતાય પ્રાણિનામ્ ઇતિ; ભગવતો ઽપિ સમન્વાહૃત્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે પાત્રે પૂર્વકૈઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈઃ પિણ્ડપાતઃ પ્રતિગૃહીતો હિતાય પ્રાણિનામ્ ઇતિ; તત્ર ભગવતઃ પાત્રેણ પાત્રકાર્યમ્ ઉત્પન્નમ્; અથ ચત્વારો મહારાજા ભગવતઃ પાત્રેણ પાત્રકાર્યમ્ ઉત્પન્નમ્ ઇતિ વિદિત્વા અન્યતમસ્માત્ પાષાણપર્વતાચ્ ચત્વારિ શૈલમયાનિ પાત્રાણ્ય્ અમનુષ્યકૃતાન્ય્ અમનુષ્યનિષ્ઠિતાન્ય્ અચ્છાનિ શુચીનિ નિષ્પ્રતિગન્ધાન્ય્ આદાય, યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે તસ્થુઃ; એકાન્તસ્થિતાશ્ ચત્વારો મહારાજા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: ઇહ અસ્માભિર્ ભદન્ત ભગવતઃ પાત્રેણ પાત્રકાર્યમ્ ઉત્પન્નં વિદિત્વા અન્યતમમાત્ પાષાણપર્વતાચ્ ચત્વારિ શૈલમયાનિ પાત્રાણ્ય્ અમનુષ્યકૃતાન્ય્ અમનુષ્યનિષ્ઠિતાનિ અચ્છાનિ શુચીનિ નિષ્પ્રતિગન્ધાનિ આનીતાનિ; તાનિ ભગવાન્ પ્રતિગૃહ્ણાત્વ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ઇતિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: સચેદ્ અહમ્ એકસ્ય મહારાજસ્યાન્તિકાદ્ એકં પાત્રં પ્રતિગ્રહીષ્યામિ, ત્રયાણાં ભવિષ્યતિ ચેતસો ઽન્યથાત્વમ્; સચેદ્ દ્વયોર્, દ્વયોર્ ભવિષ્યતિ ચેતસો ઽન્યથાત્વમ્; સચેત્ ત્રયાણામ્ એકસ્ય ભવિષ્યતિ ચેતસો ( સ્બ્વ્ ઇ 124 ) ઽન્યથાત્વમ્; યન્વ્ અહં ચતુર્ણાં મહારાજાનામ્ અન્તિકાચ્ ચત્વારિ પાત્રાણિ પ્રતિગૃહ્ય એકં પાત્રમ્ અધિમુચ્યેયમ્ ઇતિ; અથ ભગવાંશ્ ચતુર્ણાં મહારાજાનામ્ અન્તિકાચ્ ચત્વારિ પત્રાણિ પ્રતિગૃહ્ય એકં પાત્રમ્ અધિમુક્તવાન્ ઇતિ; તત્ર ભગવતા ત્રપુષભલ્લિકયોર્ વણિજોર્ અન્તિકાત્ પિણ્ડપાતઃ પ્રતિગૃહીતો હિતાય પ્રાણિનામ્ ઇતિ; તત્ર ભગવાન્ ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજાવ્ ઇદમ્ અવોચત્: એતૌ યુવાં વણિજૌ બુદ્ધં શરણં ગચ્છતામ્; ધર્મં શરણં ગચ્છતામ્; યો ઽપ્ય્ અસૌ ભવિષ્યત્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ સઙ્ઘો નામ તમ્ અપિ શરણં ગચ્છતામ્; એતાવ્ આવાં ભદન્ત બુદ્ધં શરણં ગચ્છાવહ્, ધર્મં શરણં ગચ્છાવઃ, યો ઽપ્ય્ અસૌ ભવિષ્યત્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ સઙ્ઘો નામ તમ્ અપિ શરણં ગચ્છાવઃ; અથ ભગવાંસ્ ત્રપુષ્ભલ્લિકયોર્ વણિજોસ્ તદ્ દાનમ્ અનયા અભ્યનુમોદનયા અભ્યનુમોદતે
યદર્થં દીયતે દાનં તદર્થાય ભવિષ્યતિ ।
સુખાર્થં દીયતે દાનં તત્ સુખાય ભવિષ્યતિ ॥
સુખો વિપાકઃ પુણ્યાનામ્ અભિપ્રાયઃ ચ સિદ્ધ્યતિ ।
ક્ષિપ્રં ચ પરમાં શાન્તિં નિર્વૃતિં ચાધિગચ્છતિ ॥
પરતો યે ઉપસર્ગા દેવતા મારકાયિકાઃ ।
ન શક્નુવન્ત્ય્ અન્તરાયં કૃતપુણ્યસ્ય કર્તુ વૈ ॥
સચેદ્ હિ સ વ્યાયમતે આર્યપ્રજ્ઞયા ત્યાગવાન્ ।
દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ સ્પર્શો ( અ 388બ્ ) ભવતિ વિપશ્યતઃ ॥
અથ ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજૌ ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્ય અનુમોદ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તૌ ( સ્બ્વ્ ઇ 125 )
થે બુદ્ધઽસ્ ઐલ્મેન્ત્, અન્દ્ મારઽસ્ મિસ્છિએf અગૈન્

અથ ભગવાન્ ત્રપુષભલ્લિકયોર્ વણિજોર્ અન્તિકાત્ પિણ્ડપાતમ્ આદાય યેન નદી નૈરઞ્જના તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્ તિરે નિષદ્ય ભક્તકૃત્યમ્ અકાર્ષીત્; તત્ર મધ્વ્ અપિ વાતિકં, મન્થા અપિ વાતિકાઃ, તેન ભગવતો વાતાબાધિકં ગ્લાન્યમ્ ઉત્પન્નમ્; અથ મારઃ પાપીયાન્ ભગવતો વાતાબાધિકં ગ્લાન્યમ્ ઉત્પન્નં વિદિત્વા, યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: પરિનિર્વાતુ ભગવાન્, પરિનિર્વાણકાલસમય ઇતિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: મારો બતાયં પાપીયાન્ ઉપસઙ્ક્રાન્તો યદુત વ્યાક્ષેપકર્મણિ; ઇતિ વિદિત્વા મારં પાપીયાંસમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ન તાવત્ પાપીયન્ પરિનિર્વાસ્યામિ, યાવન્ ન મે શ્રાવકાઃ પણ્ડિતા ભવિષ્યન્તિ વ્યક્તા મેધાવિનઃ, અલમ્ ઉત્પન્નોત્પન્નાનાં પરપ્રવાદકાનાં સહ ધર્મેણ નિગ્રહીતારઃ અલં સ્વસ્ય વાદસ્ય પર્યવદાપયિતારઃ ભિક્ષવો ભિક્ષુણ્યઃ ઉપાસકા ઉપાસિકાઃ, વૈસ્તારિકં ચ મે બ્રહ્મચર્યં ભવિષ્યતિ બાહુજન્યં પૃથુભૂતં યાવદ્ દેવમનુષ્યેભઃ સમ્યક્સુપ્રકાશિતમ્ ઇતિ; અથ મારસ્ય પાપીયસ એતદ્ અભવત્: ન પરિનિર્વાસ્યતિ બત શ્રમણો ગૌતમઃ; ઇતિ વિદિત્વા દુઃખી દુર્મના વિપ્રતીસારી તત્રૈવાન્તર્હિતઃ
હરીતકી બ્રોઉઘ્ત્ બ્ય્ શક્ર
અથ શક્રો દેવેન્દ્રો ભગવતો વાતાબાધિકં ગ્લાન્યમ્ ઉત્પન્નં વિદિત્વા, યસ્યા જમ્બ્વા નામ્ના જમ્બૂદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તસ્ય નાતિદૂરે મહદ્ ધરીતકીવનમ્, તતો વર્ણગન્ધરસોપેતા હરીતકીર્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાત્: એકાન્તસ્થિતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઇહ મયા ભદન્ત ભગવતો વાતાબાધિકં ગ્લાન્યમ્ ઉત્પન્નં વિદિત્વા યસ્યા જમ્બ્વા નામ્ના જમ્બૂદ્વીપઃ પ્રજ્ઞાયતે તસ્ય નાતિદૂરે મહદ્ ધરીતકીવનં તતો મયા વર્ણગન્ધરસોપેતા ( સ્બ્વ્ ઇ 126 ) હરીતક્ય આનીતાઃ; તા ભગવાન્ પરિભુઙ્ક્તામ્; ભગવતા પરિભુક્તા વાતં ચાનુલોમયિષ્યન્તિ; વાતાબાધિકં ગ્લાન્યં વ્યુપશમયિષ્યન્તીતિ; તા ભગવાન્ પરિભુક્તવાન્; ભગવતા પરિભુક્તા વાતં ચાનુલોમિતમ્; વાતાબાધિકં ગ્લાન્યં વ્યુપશાન્તમ્; તેન ભગવતઃ ક્ષેમણીયતરં ચાભૂદ્ યાપનીયતરં ચ
મુચિલિન્દ નાગરાજ
અથ ભગવાન્ યથાસુખં રમ્યં બોધિમૂલે વિહૃત્ય, યેન મુચિલિન્દસ્ય નાગરાજસ્ય ભવનં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય અન્યતરદ્ વૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય નિષણ્ણઃ પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય; તેન ખલુ સમયેન મુચિલિન્દસ્ય નાગરાજસ્ય ભવને સાપ્તાહિક અકાલમેઘઃ સમુપાગતઃ; અથ મુચિલિન્દો નાગરાજઃ સાપ્તાહિકમ્ અકાલમેઘં સમુપાગતં વિદિત્વા ભવનાદ્ અભ્યુદ્ગમ્ય સપ્તકૃત્વઃ કાયે કાયં વેષ્ટયિત્વા, ઉપરિ મહાન્તં ફણં કૃત્વા અસ્થાત્; મા ( અ 389અ ) ભગવત ઇમં સપ્તાહં શીતં ભવિષ્યતિ; મા ઉષ્ણં મા દંશમશકવાતાતપસરીસૃપસંસ્પર્શાઃ કાયં પરિતાપયિષ્યન્તિ; મુચિલિન્દો નાગરાજો તં વિગતં સાપ્તાહિકં વિદિત્વા ભગવતઃ કાયેન કાયમ્ ઉદ્વેષ્ટ્ય અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનો ભૂત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: મા ભગવત ઇમં સપ્તાહં શીતમ્ અભૂત્, મા ઉષ્ણં, મા દંશમશકવાતાતપસરીસૃપસંસ્પર્શાઃ કાયં પરિતાપિતવન્તઃ; અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે
સુખો વિવેકસ્ તુષ્ટસ્ય શ્રુતધર્મસ્ય પશ્યતઃ ।
અવ્યાબાધસુખં લોકે પ્રાણિભૂતેષુ સંયમઃ ।
સુખં વિરાગતા લોકે કામાનાં સમતિક્રમઃ ।
અસ્મિમાનસ્ય યો વિનય એતદ્ વૈ પરમં સુખમ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 127 )

ચોગ્નિzઅન્ચે ઓf પ્રતીત્યસમુત્પાદ
અથ ભગવાન્ યથાભિરમ્યં મુચિલિન્દસ્ય નાગરાજસ્ય ભવને વિહૃત્ય, યેન બોધિમૂલં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવ તૃણસંસ્તરકે નિષણ્ણઃ, પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય સપ્તાહમ્ એકપર્યઙ્કેનાતિનામયતિ, ઇદમ્ એવં દ્વાદશાઙ્ગં પ્રતીત્યસમુત્પાદમ્ અનુલોમપ્રતિલોમં વ્યવલોકયન્, યદુત અસ્મિન્ સતિ ઇદં ભવતિ; અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે; યદુતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ; સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્; વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્; નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્; ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શઃ; સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના; વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા; તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્; ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ; ભવપ્રત્યયા જાતિઃ; જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા અમી ભવન્તિ; એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ; યદુત અસ્મિન્ન્ અસતિ ઇદં ન ભવતિ; અસ્ય નિરોધાદ્ ઇદં નિરુદ્ધ્યતે; યદુત અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ; સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ; વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધઃ; નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ; ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ; સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ; વેદનાનિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ; તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ; ઉપાદાનનિરોધાત્ ભવનિરોધઃ; ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ; જાતિનિરોધાજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુદ્ધ્યન્તે; એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતઃ દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ
અથ ભગવાંસ્ તસ્યૈવ સપ્તાહસ્યાત્યયાત્ તસ્માત્ સમાધેર્ વ્યુત્થાય તસ્યાં વેલાયાં ગાથા ભાષતે
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અથાસ્ય કાઙ્ક્ષા વ્યપયાન્તિ સર્વા
યદા પ્રજાનાતિ સહેતુધર્મમ્ ॥
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય । ( સ્બ્વ્ ઇ 128 )
અથાસ્ય કાઙ્ક્ષા વ્યપયાન્તિ સર્વા
યદા પ્રજાનાતિ સહેતુદુઃકમ્ ॥
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અથાસ્ય કાઙ્ક્ષા વ્યપયાન્તિ સર્વા
યદા ક્ષયં વેદનાનામ્ ઉપૈતિ ॥
<યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા ।
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અથાસ્ય કાઙ્ક્ષા વ્યપયાન્તિ સર્વા
યદા ક્ષયં પ્રત્યયાનામ્ ઉપૈતિ ॥
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અથાસ્ય કાઙ્ક્ષા વ્યપયાન્તિ સર્વા>
યદા ક્ષયમ્ આસ્રવાણામ્ ઉપૈતિ ॥
યદા ઇમે ( અ 389બ્ ) પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અવભાસયંસ્ તિષ્ઠતિ સર્વલોકં
સૂર્યો યથૈવાભ્યુદિતો ઽન્તરિક્ષે ॥
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
વિધૂપયંસ્ તિષ્ઠતિ મારસૈન્યં
બુદ્ધો હિ સંયોજનવિપ્રમુક્તઃ ॥
અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: અધિગતો મે ધર્મો ગમ્ભીરો ગમ્ભીરાવભાસો દુર્દૃશો દુરવબોધઃ; અતર્ક્યો ઽતર્ક્યાવચરઃ સૂક્ષ્મો નિપુણપણ્ડિતવિજ્ઞવેદનીયઃ; તં ચેદ્ અહં પરેષામ્ આરોચયેયમ્; તં ચ પરે ન વિજાનીયુઃ; સ મમ સ્યાદ્ વિઘાતઃ; સ્યાદ્ ભ્રમઃ; ચેતસો ઽનુદય એવ; યન્વ્ અહમ્ એકાકી અરણ્યે પ્રવણે દૃષ્ટધર્મસુખવિહારયોગમ્ અનુયુક્તો વિહરેયમ્ ઇતિ; તત્ર ભગવત અલ્પોત્સુકવિહારતાયાં ચિત્તં ક્રામતિ, ન ધર્મદેશનાયામ્; અથ બ્રહ્મણઃ સભાપતેર્ એતદ્ અભવત્; વિનશ્યતિ બતાયં લોકઃ; પ્રણશ્યતિ બતાયં લોકઃ, યત્રેદાનીં કદાચિત્ કર્હિચિત્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા ( સ્બ્વ્ ઇ 129 ) લોકે ઉત્પદ્યન્તે, તદ્યથા ઉદુમ્બરપુષ્પમ્; તસ્ય ચાદ્ય ભગવત અલ્પોત્સુકવિહારતાયાં ચિત્તં ક્રામતિ, ન ધર્મદેશનાયામ્; યન્વ્ અહમ્ એનં ગત્વા અધ્યેશયેયમ્; અથ બ્રહ્મા સભાપતિસ્, તદ્યથા બલવાન્ પુરુષઃ સંમિઞ્જિતં વા બાહું પ્રસારયેત્, પ્રસારિતં વા સંમિઞ્જયેત્, એવમ્ એવ બ્રહ્મા સભાપતિર્ બ્રહ્મલોકે અન્તર્હિતઃ; સ ભગવતઃ પુરસ્તાત્ પ્રત્યસ્થાત્; અથ બ્રહ્મા સભાપતિસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે
પ્રાદુર્બભૂવ મગધેષુ પૂર્વં
ધર્મો હ્ય્ અશુદ્ધઃ સમલાનુબદ્ધઃ ।
અપાવૃણીષ્વ અમૃતસ્ય દ્વારં
વદસ્વ ધર્મં વિરજોનુબદ્ધમ્ ॥
ભગવાન્ અહ;
કૃચ્છ્રેણ મે અધિગતો ઽખિલો બ્રહ્મન્ પ્રદાલ્ય વૈ ।
ભવરાગપરીત્તૈર્ હિ નાયં ધર્મઃ સુસંબુદ્ધઃ ॥
પ્રતિસ્રોતોનુગામિનં માર્ગં ગમ્ભીરં અતિદુર્દૃશં ।

ન દ્રક્ષ્યન્તિ રાગારક્તાસ્ તમસ્કન્ધેન નીવૃતાઃ ॥
બ્રહ્મઽસ્ રેqઉએસ્ત્ fઓર્ ધર્મદેશના
સન્તિ ભદન્ત સત્વા લોકે જાતા, લોકે વૃદ્ધાસ્ તીક્ષ્ણેન્દ્રિયા અપિ, મધ્યેન્દ્રિયા અપિ, મૃદ્વિન્દ્રિયા અપિ, સ્વાકારાઃ, સુવિનેયા, અલ્પરજસો ઽલ્પરજસ્કજાતીયા, યે ઽશ્રવણાત્ સદ્ધર્મસ્ય પરિહીયન્તે; તદ્યથા ભદન્ત ઉત્પલાનિ વા, પદ્માનિ વા કુમુદાનિ વા, પુણ્ડરીકાણિ વા ઉદકે જાતાન્ય્, ઉદકે વૃદ્ધાન્ય્, એકત્યાનિ ઉદકાદ્ અભ્યુદ્ગતાનિ તિષ્ઠન્તિ; એકત્યાનિ સમોદકાનિ; એકત્યાનિ ઉદકનિમગ્નકોશાનિ તિષ્ઠન્તિ; એવમ્ એવ સન્તિ ભદન્ત સત્વા લોકે જાતા, લોકે વૃદ્ધાસ્ તીક્ષ્ણેન્દ્રિયા અપિ, મધ્યેન્દ્રિયા અપિ, મૃદ્વિન્દ્રિયા અપિ, સ્વાકારાઃ, સુવિનેયાઃ, અલ્પરજસો ઽલ્પરજસ્કજાતીયા યે ઽશ્રવણાત્ સદ્ધર્મસ્ય પરિહીયન્તે; દેશયતુ ભગવાન્ ધર્મમ્; દેશયતુ સુગતો ધર્મમ્; ભવિષ્યન્તિ ધર્મતત્નસ્યાજ્ઞાતારઃ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: યચ્ ચાહમ્ સ્વયમ્ એવ બુદ્ધચક્ષુષા ( સ્બ્વ્ ઇ 130 ) લોકં વ્યવલોકયેયમ્ ઇતિ; અથ ભગવાન્ સ્વયમ્ એવ બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોકયતિ; અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ સ્વયમ્ એવ બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોકયન્ સન્તિ સત્વા લોકે જાતા, લોકે વૃદ્ધાસ્, તીક્ષ્ણેન્દ્રિયા અપિ, મધ્યેન્દ્રિયા અપિ, મૃદ્વિન્દ્રિયા અપિ, સ્વાકારાઃ, સુવિનેયાઃ, અલ્પરજસો ઽલ્પરજસ્કજાતીયા, યે ( અ 390અ ) ઽશ્રવણાત્ સદ્ધર્મસ્ય પરિહીયન્તે; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્ય સત્વેષુ મહાકરુણા ઽવક્રાન્તા; અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે
અપાવરિષ્યે અમૃતસ્ય દ્વારં ।
યે શ્રોતુદામાઃ પ્રણુદન્તુ કાઙ્ક્ષાઃ ।
વિહેઠપ્રેક્ષી પ્રચુરં ન ભાષે
ધર્મં પ્રણીતં મનુજેષુ બ્રહ્મન્ ॥
અથ બ્રહ્મણઃ સભાપતેર્ એતદ્ અભવત્: દેશયિષ્યતિ બત ભગવાન્ ધર્મં, દેશયિષ્યતિ બત સુગતો ધર્મમ્; ઇતિ વિદિત્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિત ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તત્રૈવાન્તર્હિતઃ
દેઅથ્ ઓf આરાડ કાલામ
અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કસ્ય ન્વ્ અહં તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયમ્ ઇતિ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્; યન્વ્ અહમ્ આરાડસ્ય કાલામસ્ય તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયં, યો માં પૂર્વાચાર્ય એવ સન્ પરમયા માનનયા માનિતવાન્, પરમયા પૂજનયા પૂજિતવાન્, પરમેષુ ચ પ્રત્યયેષ્વ્ આત્તમનાશ્ ચાભૂદ્ અભિરાદ્ધશ્ ચ; દેવતા ભગવત આરોચયન્તિ: સપ્તાહકાલગતો ભદન્તારાડઃ કાલામ ઇતિ; ભગવતો ઽપિ સમન્વાહૃત્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; સપ્તાહકાલગત આરાદઃ કાલામઃ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્; મહતી બતેયં જ્યાનિર્, આરાડસ્ય કાલામસ્ય કાલક્રિયાયા; સુમહતી બતેયં જ્યાનિર્ આરાડસ્ય કાલામસ્ય કાલક્રિયાયા, ય ઇમં ધર્મવિનયં નાશ્રૌષીત્; સચેદ્ અશ્રોષ્યદ્ અજ્ઞાસ્યત્ સ ઇમં ધર્મવિનયમ્ ઇતિ; ( સ્બ્વ્ ઇ 131 ) અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કસ્ય ન્વ્ છં તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયમ્ ઇતિ
દેઅથ્ ઓf ઉદ્રક રામપુત્ર
અથ ભગવત એતદ્ અભવત્; યન્વ્ અહમ્ ઉદ્રકસ્ય રામપુત્રસ્ય તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયં, યો માં પૂર્વાચાર્ય એવ સન્ પરમયા માનનયા માનિતવાન્, પરમયા પૂજનયા પૂજિતવાન્, પરમેષુ ચ પ્રત્યયેષ્વ્ આત્તમનાશ્ ચાભૂદ્, અભિરાદ્ધશ્ ચ; દેવતા ભગવત આરોચયન્તિ; અભિદોષકાલગતો ભદન્ત ઉદ્રકો રામપુત્રઃ; ભગવતો ઽપિ સમન્વાહૃત્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે; અભિદોષકાલગત ઉદ્રકો રામપુત્રઃ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: મહતી બતેયં જ્યાનિર્ ઉદ્રકસ્ય રામપુત્રસ્ય કાલક્રિયાયા; સુમહતી બતેયં જ્યાનિર્ ઉદ્રકસ્ય રામપુત્રસ્ય કાલક્રિયાયા, યો મમ ઇમં ધર્મવિનયં નાશ્રૌષીત્; સચેદ્ ઇમં ધર્મવિનયમ્ અશ્રોષ્યદ્ અજ્ઞાસ્યત્ સ ઇમં ધર્મવિનયમ્ ઇતિ
બુદ્ધ સ્તર્ત્સ્ ઓf વારાણસી
અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કસ્ય ન્વ્ અહં તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયમ્ ઇતિ; તસ્યૈતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં પઞ્ચકાનાં ભિક્ષૂણાં તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયમ્ ઇતિ; યે માં પૂર્વં દુઃખપ્રહાણયોગમ્ અનુયુક્તં વિહરન્તં સત્કૃત્યોપતસ્તુઃ પ્રેમ્ણા ચ ગૌરવેણ ચ; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કુત્ર ત્વ્ એતર્હિ પઞ્ચકા ભિક્ષવો વિહરન્તિ ઇતિ; અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેન અતિક્રાન્તમાનુષેણ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્; વારાણસ્યાં વિહરન્તિ ઋષિવદને મૃગદાવે; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યથાભિરમ્યં બોધિમૂલે વિહૃત્ય યેન વારાણસી કાશીનાં નિગમસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ
ઉપગુ આજીવિક
તેન ખલુ સમયેન ઉપગુર્ આજીવિકસ્ તસ્મિન્ન્ એવ ( અ 390બ્ ) માર્ગે અધ્વપ્રતિપન્નો ઽભૂત્; અદ્રાક્ષીદ્ ઉપગુર્ આજીવકો ભગવન્તં પ્રતિપન્નં ( સ્બ્વ્ ઇ 132 ) માર્ગે; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહ: વિપ્રસન્નાનિ તે આયુષ્મન્ ગૌતમ ઇન્દ્રિયાણિ; પરિશુદ્ધો મુખવર્ણઃ પર્યવદાતશ્ છવિવર્ણઃ; કસ્ તે આયુષ્મન્ ગૌતમ શાસ્તા; તં વાસ્ય્ ઉદ્દિશ્ય પ્રવ્રજિતઃ; કસ્ય વા ધર્મં રોચસીતિ; અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથા ભાષતે
ન મે ઽસ્તિ કશ્ચિદ્ આચાર્યઃ સદૃશો મે ન વિદ્યતે ।
એકો ઽસ્મિ લોકે સંબુદ્ધઃ પ્રાપ્તઃ સંબોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥
સર્વાભિભૂઃ સર્વવિદ્ અસ્મિ લોકે
સર્વૈશ્ ચ ધર્મૈર્ ઇહ નોપલિપ્તઃ ।
સર્વઞ્જહો વીતતૃષ્ણો વિમુક્તઃ
સ્વયં બ્ય્ અભિજ્ઞાય કમ્ ઉદ્દિશેયમ્ ॥
કમ્ ઉદ્દિશેયમ્ અસમો હ્ય્ અતુલ્યઃ
સ્વયં પ્રવક્તા અધિગમ્ય બોધિમ્ ।
તથાગતો દેવમનુષ્યશાસ્તા
સર્વૈશ્ ચ સર્વજ્ઞબલૈર્ ઉપેતઃ ॥
સદેવકેષુ લોકેષુ અહં મારાભિભૂર્ જિનઃ ॥
જિન ઇત્ય્ આયુષ્મન્ ગૌતમ <કં> વદસિ;
જિના હિ માદૃશા જ્ઞેયા યે પ્રાપ્તા આશ્રવક્ષયમ્ । –આસ્રવક્ષયમ્
જિતા મે પાપકા ધર્માસ્ તેનોપગુ જિનો હ્ય્ અહમ્ ॥
કુત્ર ત્વમ્ આયુષ્મન્ ગૌતમ ગમિષ્યસિ?
વારાણસીં ગમિસ્યામ્ય્ આહન્તું ધર્મદુન્દુભિમ્ ।
ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિતું યલ્ લોકેષ્વ્ અપ્રવર્તિતમ્ ॥
ન હિ સન્તઃ પ્રકાશન્તે વિદિત્વા લોકપર્યાયમ્ ।
આજ્ઞાનિર્વૃતબુદ્ધાસ્ તે તીર્ણા લોકવિષક્તિકામ્ ॥
સાધ્વ્ આયુષ્મન્ ગૌતમ જિનઃ; ઇત્યુક્ત્વા ઉપગુર્ આજીવકઃ માર્ગાદ્ અપક્રાન્તઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 133 )
થે fઇવે ભિક્ષુસ્

અથ ભગવાન્ કાશિષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન પઞ્ચકા ભિક્ષવો વારાણસ્યાં વિહરન્તિ ઋષિવદને મૃગદાવે; અદ્રાક્ષુઃ પઞ્ચકા ભિક્ષવો ભગવન્તં દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અન્યોન્યં સંપ્રતસ્થુઃ; ક્રિયાકારં ચાકાર્ષુઃ; અયં સ ભવન્તઃ શ્રમંઓ ગૌતમ આગચ્છતિ શૈથિલિકો બાહુલિકો બહુલાજીવઃ પ્રહાણવિભ્રાન્તઃ; સ એતર્હ્ય્ ઔદારિકમ્ આહારમ્ આહરતિ ઓદનકુલ્માષાન્; સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયતિ; સુખોદકેન ચ કાયં પરિષિઞ્ચતિ; સો ઽસ્માભિર્ ઉપસઙ્ક્રાન્તો નાભિવાદ્યઃ, ન વન્દિતવ્યો, ન પ્રત્યુત્થાતવ્યો, નોત્થાયાસનેનોપનિમન્ત્રયિતવ્યો નાન્યત્ર પ્રાગ્ એવાસનાનિ પ્રજ્ઞપ્ય; ઇદં સ્યાદ્ વચનીયઃ; સંવિદ્યન્તે આયુષ્મન્ ગૌતમ આસનાનિ; સચેદ્ આકાઙ્ક્ષસિ નિષીદ ઇતિ; યથા યથા ભગવાન્ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ દર્શનાયોપસઙ્ક્રામતિ તથા તથા પઞ્ચકા ભિક્ષવો ભગવતસ્ તેજશ્ ચ શ્રિયં ચ ગૌરવં ચ અસહમાના ઉત્થાયાસનાદ્ એકે ભગવતો ઽર્થે આસનં પ્રજ્ઞપયન્તિ; એકે પાદોદકં, પાદાધિષ્ઠાનં ચૈકાન્તે ઉપનિક્ષિપન્તિ; એકે પ્રત્યુદ્ગમ્ય ચીવરકાણિ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ; એવં ચાહુઃ: એતુ ભવાન્ ગૌતમ; સ્વાગતં ભવતે ગૌતમાય; નિષીદતુ ભવાન્ ગૌતમ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: ચ્યુતા બતેમે નોહપુરુષા સ્વસ્માત્ ક્રિયાકારાદ્; ઇતિ વિદિત્વા પ્રજ્ઞપ્ત એવ આસને નિષણ્ણઃ; તત્રસ્વિત્ પઞ્ચકા ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ અત્યર્થં નામવાદેન ગોત્રવાદેન આયુષ્મદ્વાદેન સમુદાચરન્તિ; તત્ર ભગવાન્ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: મા યૂયં ભિક્ષવસ્ તથાગતમ્ ( અ 391અ ) અત્યર્થં નામવાદેન ગોત્રવાદેન આયુષ્મદ્વાદેન સમુદાચરત; મા વો ઽભૂદ્ દીર્ઘરાત્રમ્ અનર્થાયાહિતાય દુઃખાય; તત્ કસ્ય હેતોઃ? યઃ કશ્ચિદ્ ભિક્ષવઃ તથાગતમ્ અત્યર્થં નામવાદેન ગોત્રવાદેન આયુષ્મદ્વાદેન સમુદાચરતિ; તત્ તસ્ય ભવતિ મોહપુરુષસ્ય દીર્ઘરાત્રમ્ અનર્થાય અહિતાય દુઃખાય; ત એવમ્ ( સ્બ્વ્ ઇ 134 ) આહુઃ: તયા તાવત્ ત્વમ્ આયુષ્મન્ ગૌતમ પૂર્વિકયા ઈર્યયા ચર્યયા દુષ્કરચર્યયા કિઞ્ચિદ્ અધિગતવાન્ ઉત્તરં મનુષ્યધર્માદ્ અલં આર્યવિશેષાધિગમં જ્ઞાનં વા, દર્શનં વા, સ્પર્શવિહારતાં વા; કુતઃ પુનર્ યસ્ ત્વમ્ એતર્હિ શૈથિલિકો બહુલાજીવઃ પ્રહાણવિભ્રાન્તઃ સ ત્વમ્ એતર્હ્ય્ ઔદારિકં આહારમ્ આહરસ્ય્ ઓદનકુલ્માષાન્; સર્પિસ્તૈલાભ્યાં ગાત્રાણિ મ્રક્ષયસિ; સુખોદકેન ચ કાયં પરિષિઞ્ચસિ; નનુ યૂયં ભિક્ષવઃ પશ્યથ તથાગતસ્ય પૂર્વેણાપરં મુખસ્ય વા વિપ્રસન્નત્વમ્, ઇન્દ્રિયાણાણ્ <વા> નાનાકરણમ્ ? ત એવમ્ ઊહુઃ: એવમ્ એતદ્ આયુષ્મન્ ગૌતમ
થે મિદ્દ્લે ચોઉર્સે ઓf ચોન્દુચ્ત્
તત્ર ભગવાન્ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ : દ્વાવ્ ઇમૌ ભિક્ષવો ઽન્તૌ પ્રવ્રજિતેન ન સેવિતવ્યૌ, ન વક્તવ્યૌ, ન પર્યુપાસિતવ્યૌ; કતમૌ દ્વૌ; યશ્ ચ કામેષુ કામસુખાલયાનુયોગો હીનો ગ્રામ્યઃ પ્રાકૃતઃ પાર્થગ્જનિકઃ; યશ્ ચાત્મક્લમથાનુયોગો દુઃખો ઽનાર્યો ઽનર્થોપસંહિતઃ; ઇત્ય્ એતાવ્ ઉભાવ્ અન્તાવ્ અનુપગમ્ય અસ્તિ મધ્યમા પ્રતિપચ્ ચક્ષુષ્કરણી જ્ઞાનકરણી ઉપશમસંવર્તની અભિજ્ઞાયૈવ સંભોધયે નિર્વાણાય સંવર્તતે; મધ્યમા પ્રતિપત્ કતમા? આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગઃ; તસ્ય સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ, સમ્યક્સઙ્કલ્પઃ, સમ્યગ્વાક્, સમ્યક્કર્માન્તઃ, સમ્યગાજીવઃ; સમ્યગ્વ્યાયામઃ, સમ્યક્સ્મૃતિઃ, સમ્યક્સમાધિઃ; અશકદ્ ભગવાન્ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ અનયા સંજપ્ત્યા સંજ્ઞપયિતુમ્; દ્વૌ ચ ભગવાન્ પઞ્ચકાનાં ભિક્ષૂણાં પૂર્વભક્તે અવવદતિ; ત્રયો ગ્રામં પિણ્ડાય પ્રવિશન્તિ; યત્ ત્રિવર્ગો ઽભિનિર્હરતિ તેન ષડ્વર્ગો યાપયતિ; ત્રીંશ્ ચ ભગવાન્ પઞ્ચકાનાં ભિક્ષૂણાં પશ્ચાદ્ભક્તે અવવદતિ; દ્વૌ ગ્રામં પિણ્ડાય પ્રવિશતઃ; યદ્ દ્વિવર્ગો ઽભિનિર્હરતિ તેન પઞ્ચવર્ગો યાપયતિ; તથાગતઃ પ્રતિયત્ય્ એવ કાલભોજી ( સ્બ્વ્ ઇ 135 )

થે fઓઉર્ નોબ્લે ત્રુથ્સ્
તત્ર ભગવાન્ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: 1) ઇદં દુઃખમ્ આર્યસત્યમ્ ઇતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ; જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; અયં દુઃખસમુદયઃ, અયં દુઃખનિરોધઃ; ઇયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપત્ આર્યસત્યમ્ ઇતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખમ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા પરિજ્ઞેયં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખસમુદયમ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા પ્રહાતવ્યં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ ( અ 391બ્ ) અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખનિરોધમ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કર્તવ્યં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા ભાવયિતવ્યં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ
તત્ ખલુ દુઃખમ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞાયા પરિજ્ઞાતં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખસમુદયમ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા પ્રહીણં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખનિરોધમ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃતં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; તત્ ખલુ દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ આર્યસત્યમ્ અભિજ્ઞયા ભાવિતં મયેતિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અનનુશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશો મનસિ કુર્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ; યાવચ્ ચ ( સ્બ્વ્ ઇ 136 ) મમ ભિક્ષવ એષુ ચતુર્ષ્વ્ આર્યસત્યેષ્વ્ એવં ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં ન ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, ન જ્ઞાનં <ન> વિદ્યા ન બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ, ન તાવદ્ અહમ્ અસ્માદ્ ભિક્ષવઃ સદેવકાલ્ લોકાત્, સમારકાત્, સબ્રહ્મકાત્, સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ સદેવમાનુષાયા મુક્તો નિસૃતો વિસંયુક્તો વિપ્રમુક્તો વિપર્યાસાપગતેન ચેતસા બહુલં વ્યાહાર્ષમ્; ન તાવદ્ અહં ભિક્ષવઃ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ઽસ્મીત્ય્ અધ્યજ્ઞાસિષમ્; યતશ્ ચ મમ ભિક્ષવ એષુ ચતુર્ષ્વ્ આર્યસત્યેષ્વ્ એવં ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં ચક્ષુર્ ઉદપાદિ, જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિર્ ઉદપાદિ, તતો ઽહમ્ અસ્માત્ સદેવકાલ્ લોકાત્ સમારકાત્ સબ્રહ્મકાત્, સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ સદેવમાનુષાયા મુક્તો નિસૃતો વિસંયુક્તો વિપ્રમુક્તો વિપર્યાસાપગતેન ચેતસા બહુલં વ્યાહાર્ષમ્; ભિક્ષવઃ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ઽસ્મીત્ય્ અધ્યજ્ઞાસિષં
થે નમે ઓf આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્ય
અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે આયુષ્મત આજ્ઞાતાકૌણ્ડિન્યસ્ય વિરજો વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ ઉત્પન્નમ્, અશીતેશ્ ચ દેવતાસહસ્રાણામ્; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં કૌણ્ડિન્યમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: આજ્ઞાતસ્ તે કૌણ્ડિન્ય ધર્મઃ? આજ્ઞાતઃ ભગવન્ન્ આજ્ઞાતઃ; આજ્ઞાતસ્ તે કૌણ્ડિન્ય ધર્મઃ? આજ્ઞાતઃ સુગત આજ્ઞાત; <આજ્ઞાતો> આયુષ્મતા કૌણ્ડિન્યેન ધર્મ ઇતિ તસ્માદ્ આયુષ્મતઃ કૌણ્ડિન્યસ્ય આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્ય ઇત્ય્ અધિવચનમ્; આજ્ઞાત આયુષ્મતા કૌણ્ડિન્યેન ધર્મ ઇતિ
પ્રોચ્લમતિઓન્ ઓf ધર્મચક્ર
ભૌમા યક્ષાઃ શબ્દમ્ ઉદીરયન્તિ, ઘોષમ્ અનુશ્રાવયન્તિ: એતન્ માર્ષા ભગવતા વારાણસ્યામ્ ઋષિવદને મૃગદાવે ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં ધર્મ્યં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતમ્, અપ્રવર્ત્યં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા બ્રહ્મણા વા કેનચિદ્ વા ( સ્બ્વ્ ઇ 137 ) લોકે <સહધર્મતઃ> બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ અર્થાય સુખાય દેવમનુષ્યાણામ્ ઇતિ દિવ્યાઃ કાયા અભિવર્ધિષ્યન્તે, આસૂરાઃ કાયાઃ પરિહાસ્યન્તે ઇતિ; ભૌમાનાં યક્ષાણાં શબ્દં શ્રુત્વા અન્તરિક્ષાવચરા યક્ષાસ્ <તમ્ અનુશ્રાવયન્તિ> ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાઃ ત્રાયસ્ત્રિંશા યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવાઃ; તેન ક્ષણેન, તેણ લવેન, તેન મુહૂર્તેન, તેન ક્ષણલવમુહૂર્તેન ( અ 392અ ) યાવદ્ બ્રહ્મલોકં શબ્દો ઽગમત્; બ્રહ્મકાયિકા દેવાઃ શબ્દમ્ ઉદીરયન્તિ; ઘોષમ્ અનુશ્રાવયન્તિ: એતન્ માર્ષા ભગવતા વારાણસ્યં ઋષિવદને મૃગદાવે ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં ધર્મ્યં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતમ્ અપ્રવર્ત્યં શ્રમણેન બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા બ્રહ્મણા વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહધર્મતઃ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ અર્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુષ્યાણામ્ ઇતિ દિવ્યાઃ કાયા અભિવર્ધિષ્યન્તે; આસુરાઃ કાયાઃ પરિહાસ્યન્ત ઇતિ; પ્રવર્તિતં ભગવતા વારાણસ્યામ્ ઋષિવદને મૃગદાવે ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં ધર્મ્યં ધર્મચક્રમ્ ઇતિ; તસ્માદ્ અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય ધર્મચક્રપ્રવર્તનમ્ ઇત્ય્ અધિવચનં
થે બુદ્દ એxપ્લૈન્સ્ થે fઓઉર્ નોબ્લે ત્રુથ્સ્
તત્ર ભગવાન્ દ્વિર્ અપિ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ચત્વારીમાનિ ભિક્ષવ આર્યસત્યાનિ; કતમાનિ ચત્વારિ? દુઃખમ્ આર્યસત્યં, દુઃખસમુદયો દુઃખનિરોધો દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ આર્યસત્યમ્; 1) દુઃખમ્ આર્યસત્યં કતમત્? જાતિર્ દુઃખં, જરા દુઃખં, વ્યાધિર્ દુઃખં, મરણં દુઃખમ્, પ્રિયવિપ્રયોગો દુઃખમ્, અપ્રિયસંપ્રયોગો દુઃખમ્, યદ્ અપીચ્છન્ પર્યેષમાણો ન લભતે તદ્ અપિ દુઃખમ્; સઙ્ક્ષેપતઃ પઞ્ચ ઇમે ઉપાદાનસ્કન્ધા દુઃખમ્; તસ્ય પરિજ્ઞાયૈ આર્યાષ્ટઙ્ગો માર્ગો ભાવયિતવ્યઃ; 2) દુઃખસમુદયમ્ આર્યસત્યં કતમત્? તૃષ્ણા પૌનર્ભવિકી નન્દીરાગસહગતા તત્ર તત્રાભિનન્દિની; તસ્યાઃ પ્રહાણાય આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગો ભાવયિતવ્યઃ; 3) દુઃખનિરોધમ્ આર્યાસત્યં કતમત્? યદ્ અસ્યા એવ તૃષ્ણાયાઃ પૌનર્ભવિક્યાઃ નન્દીરાગસહગતાયાસ્ તત્ર તત્રાભિનન્દિન્યા અશેષપ્રહાણં પ્રતિનિસર્ગો વાન્તીભાવઃ ક્ષયો વિરાગો નિરોધો ( સ્બ્વ્ ઇ 138 ) વ્યુપશમઃ અસ્તઙ્ગમઃ; તસ્ય સાક્ષાત્ક્રિયાયૈ આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગો ભાવયિતવ્યઃ; 4) દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ આર્યસત્યં કતમત્? આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગઃ; તદ્યથા, સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ, સમ્યક્સઙ્કલ્પઃ; સમ્યગ્વાક્, સમ્યક્કર્માન્તઃ; સમ્યગાજીવઃ; સમ્યગ્વ્યાયામઃ; સમ્યક્સ્મૃતિઃ; સમ્યક્સમાધિઃ; સો ઽપિ ભાવયિતવ્યઃ

અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે આયુષ્મત આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યસ્યાનુપાદાયાશ્રવેભ્યશ્ ચિત્તં વિમુક્તમ્; અવશિષ્ટાનાં તુ પઞ્ચકાનાં ભિક્ષૂણાં વિરજો વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ ઉત્પન્નમ્; તેન ખલુ સમયેન એકો <લોકે> અર્હન્ ભગવાંશ્ ચ દ્વિતીયઃ; તત્ર ભગવાન્ અવશિષ્ટાન્ પઞ્ચકાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: રૂપં ભિક્ષવો નાત્મા; રૂપં ચેદ્ ભિક્ષવ આત્મા સ્યાન્ ન રૂપમ્ આબાધાય દુઃખાય સંવર્તેત; લભ્યેત ચ રૂપસ્યૈવં મે રૂપં ભવતુ, એવં મા ભૂદ્ ઇતિ; યસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો રૂપમ્ અનાત્મા તસ્માદ્ રૂપમ્ આબાધાય દુઃખાય સંવર્તતે; ન ચ લભ્યતે રૂપસ્યૈવં મે ભવતુ, એવં મા ભૂદ્ ઇતિ; વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞનં ભિક્ષવો નાત્મા; વિજ્ઞાનં ચેત્ ભિક્ષવઃ આત્મા સ્યાન્ ન વિજ્ઞાનમ્ આબાધાય <દુઃખાય> સંવર્તેત; લભ્યેત ચ વિજ્ઞાનસ્યૈવં મે વિજ્ઞાનં ભવતુ, એવં મા ભૂદ્ ઇતિ; યસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ વિજ્ઞાનમ્ અનાત્મા, તસ્માદ્ વિજ્ઞાનમ્ આબાધાય ( અ 392બ્ ) દુઃખાય સંવર્તતે; ન ચ લભ્યતે વિજ્ઞાનસ્યૈવં મે વિજ્ઞનં ભવતુ, એવં મા ભૂદ્ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો, રૂપં, નિત્યં વા <અનિત્યં વા>? અનિત્યમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં દુઃખં વા તન્ ન વા દુઃખમ્? દુઃખમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં દુઃખં વિપરિણામધર્મિ; અપિ નુ તચ્ છ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવક આત્મત ઉપગચ્છેદ્ એતન્ મમ, એસો ઽહમ્ અસ્મ્ય્, એષ મે આત્મેતિ? નો ભદન્ત; કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં નિત્યં વા અનિત્યં વા? અનિત્યમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં <દુઃખં> વા તન્, ન વા દુઃખમ્? દુઃખમ્ ઇદં ભદન્ત; યત્ પુનર્ અનિત્યં <દુઃખમ્> વિપરિણામધર્મિ; અપિ નુ તચ્ છ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવક આત્મત ઉપગચ્છેદ્ એતન્ મમ, એષો ઽહમ્ અસ્મ્ય્, એષ મે આત્મેતિ? નો ભદન્ત; ( સ્બ્વ્ ઇ 139 ) તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો યત્ કિઞ્ચિદ્ રૂપમ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નમ્ અધ્યાત્મં વા બાહ્યં વા ઔદારિકં વા સૂક્ષ્મં વા હીનં વા પ્રણીતં વા યદ્ વા દૂરે યદ્ વા અન્તિકે તત્ સર્વં નૈતન્ મમ, નૈષો ઽહમ્ અસ્મિ, નૈષ મે આત્મેતિ; એવમ્ એતત્ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યમ્; <એવં યા કાચિદ્ વેદના યા કાચિત્ સંજ્ઞા યે કેચિત્ સંસ્કારા યત્ કિંચિદ્ વિજ્ઞાનમ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નમ્ આધ્યાત્મં વા બાહ્યં વા ઔદારિકં વા સૂક્ષ્મં વા હીનં વા પ્રણીતં વા યદ્ વા દૂરે યદ્ વાન્તિકે તત્ સર્વં નૈતન્ મમ, નૈસો ઽહમ્ અસ્મિ, નૈષ મે આત્મેતિ; એવમ્ એતત્ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યમ્;> યતશ્ ચ ભિક્ષવઃ શ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવક ઇમાં પઞ્ચ ઉપાદાનસ્કન્ધાન્ નૈવાત્મતો નાત્મીયતઃ સમનુપશ્યતિ; સ એવં સમનુપશ્યન્ ન કિઞ્ચિલ્ લોક ઉપાદત્તે; અનુપાદદાનો ન પરિતસ્યતિ અપરિતસ્ય આત્મૈવ પરિનિર્વાતિ; ક્ષીણા મે જાતિઃ; ઉષિતં બ્રહ્મચર્યમ્; કૃતં કરણીયમ્; નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનામીતિ; અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યંઆણે અવશિષ્ટનાં પઞ્ચકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અનુપાદાયાશ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ; તેન ખલુ સમયેન પઞ્ચ લોકે ઽર્હન્તો, ભગવાંશ્ ચ ષષ્ઠ ઇતિ
થે ચોન્વેર્સિન્ ઓf યશસ્, સોન્ ઓf અગ્રકુલિક
તત્ર ભગવાન્ વારાણસ્યાં વિહરતિ નદ્યા વારકાયષ્ તીરે; તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં યશા અગ્રકુલિકપુત્રઃ પ્રતિવસતિ; દિવાદિવસે સ્ત્રીમયેન તૂર્યેણ ક્રીડિત્વા રમિત્વા પરિચાર્ય શ્રાન્તકાયઃ ક્લાન્તકાયઃ પ્રાભારકાયઃ પ્રતિયત્ય્ એવ મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; તા અપિ સ્ત્રિયઃ શ્રાન્તકાયાઃ ક્લાન્તકાયાઃ પ્રાગ્ભારકાયાઃ પ્રતિયત્ય્ એવ મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તાઃ; અદ્રાક્ષીદ્ યશા અગ્રકુલિકસ્ય પુત્રઃ સરાત્રમ્ એવ સુપ્તપ્રતિબુદ્ધઃ સર્વાસ્ તા સ્ત્રિયો વિલાલિકા વિનગ્નિકા વિકેશિકા વિક્ષિપ્તભુજાઃ કાન્ય્ અપિ કાન્ય્ અપિ વિપ્રલપન્ત્યઃ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્ય સ્વે ઽન્તઃપુરે શ્મશાનસંજ્ઞા અવક્રાન્તા; અથ યશા અગ્રકુલિકપુત્રો મહાશયનાદ્ અવતીર્ય શતસહસ્રં મણિપાદુકાયુગં પ્રાવૃત્ય ( સ્બ્વ્ ઇ 140 ) યેનાન્તઃપુરદ્વારં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય અપસ્વરમ્ અકાર્ષીત્: ઉપદ્રુતો ઽસ્મિ માર્ષા ઉપસૃષ્ટો ઽસ્મિ માર્ષા ઇતિ; તસ્યામનુષ્યા દ્વારં વિવૃણ્વન્તિ; શબ્દં ચાન્તર્ધાપયન્તિ; અથ યશા અગ્રકુલિકપુત્રો યેન નિવેશનદ્વારં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાપસ્વરમ્ અકાર્ષીત્: ઉપદ્રુતો ઽસ્મિ માર્ષા ઉપસૃષ્ટો ઽસ્મિ માર્ષા ઇતિ: તસ્યામનુષ્યા દ્વારં વિવૃણ્વન્તિ; શબ્દં ચાન્તર્ધાપયન્તિ; અથ યશા અગ્રકુલિકપુત્રો યેન નગરદ્વારં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ( અ 393અ ) ઉપસઙ્ક્રમ્યાપસ્વરમ્ અકાર્ષીત્: ઉપદ્રુતો ઽસ્મિ માર્ષા ઉપસૃષ્ટો ઽસ્મિ માર્ષા <ઇતિ>; તસ્યામનુષ્યા દ્વારં વિવૃણ્વન્તિ; શબ્દં ચાન્તર્ધાપયન્તિ; અથ યશા અગ્રકુલિકપુત્રો યેન નદી વારકા તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન ભગવાન્ નદ્યા વારકાયાસ્ તીરે બહિર્ વિહારસ્યાભ્યવકાશે ચઙ્ક્રમે ચઙ્ક્રમ્યતે યદ્ભૂયસા યશસમ્ એવાગ્રકુલિકપુત્રમ્ આગમયમાનઃ; અદ્રાક્ષીત્ યશા અગ્રકુલિકપુત્રો ભગવન્તં નદ્યા વારકાયાસ્ તીરે ચઙ્ક્રમે ચઙ્ક્રમ્યમાણમ્ દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અપસ્વરમ્ અકાર્ષીત્: ઉપદ્રુતો ઽસ્મિ શ્રમણ ઉપસૃષ્ટો ઽસ્મિ શ્રમણ <ઇતિ>; અથ ભગવાન્ યશસમ્ અગ્રકુલિકપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહિ કુમાર; ઇદં તે સ્થાનમ્ અનુપદ્રુતમ્; ઇદમ્ અનુપસૃષ્ટમ્ ઇતિ; અથ યશા અગ્રકુલિકપુત્રઃ શતસહસ્રં મણિપાદુકાયુગં નદ્યા વારકાયાસ્ તીરે ઉજ્ઝિત્વા, નદીં વારકાં પ્રત્યુત્તીર્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાત્; અથ ભગવાન્ યશસમ્ અગ્રકુલિકપુત્રમ્ આદાય યેન સ્વો વિહારસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્; નિષદ્ય ભગવાન્ યશસમ્ અગ્રકુલિકપુત્રં ધર્મયયા કથયા સન્દર્શયતિ <સમાદાપયતિ> સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વકાલકરણીયા ધર્મ્યા કથા તદ્યથા દાનકથા, શીલકથા, સ્વર્ગકથા, કામાનામ્ આસ્વાદાદીનવસંક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેક અનુશંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદા ચૈનં ભગવાન્ અદ્રાક્ષીદ્ ધૃષ્ટચિત્તં કલ્યચિત્તં મુદિતચિત્તં વિનિવરણચિત્તં ભવ્યં પ્રતિબલં સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતું, તદા ( સ્બ્વ્ ઇ 141 ) યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના, તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; તદ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકં રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ; એવમ્ એવ યશા અગ્રકુલિકપુત્રસ્ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમેતિ; તદ્યથા દુઃખં સમુદયં નિરોધં માર્ગં

અથ યશા અગ્રકુલિકપુત્રો દૃષ્ટધર્મા પ્રાપ્તધર્મા વિદિતધર્મા પર્યવગાઢધર્મા તીર્ણકાઙ્ક્ષસ્ તીર્ણવિચિકિત્સો ઽપરપ્રત્યયો ઽનન્યનેયઃ શાસ્તુશ્ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તઃ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અભિક્રાન્તો ઽહં ભદન્ત, અભિક્રાન્તઃ; એષો ઽહં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામિ ધર્મં ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસકં ચ માં ધારય અદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતં શરણાગતમ્ અભિપ્રસન્નં
યશસ્ઽસ્ fઅથેર્ બેચોમેસ્ અ લય્-દિસ્ચિપ્લે અન્દ્ યશસ્ અન્ અર્હત્
અદ્રાક્ષીદ્ અન્યતમાવરુદ્ધિકા સરાત્રમ્ એવ સુપ્તપ્રતિબુદ્ધા યશાઃ કુમારો મહાશયને ન દૃશ્યતે ઇતિ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેનાગ્રકુલિકો ગૃહપતિસ્ તેનોપસંક્રાન્તા; ઉપસઙ્ક્રમ્યાગ્રકુલિકં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: યત્ ખલ્વ્ આર્ય જાનીયા યશાઃ કુમારઃ સ્વે મહાશયને ન દૃશ્યતે ( અ 393બ્ ) ઇતિ; અથ અગ્રકુલિકસ્ય ગૃહપતેર્ એતદ્ અભવત્: માહૈવ કુમારશ્ ચોરૈર્ વા ધૂર્તૈર્ વા સ્વાપતેયકારણાત્ બહિર્ નિષ્કાસિતો ભવિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા ચતુર્દિશમ્ અશ્વદૂતાન્ પ્રેષયતિ; સ્વયમ્ એવ પ્રદીપિકાહસ્તૈઃ પુરુષૈઃ સાર્ધં યેન નદી વારકા તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; અદ્રાક્ષીદ્ અગ્રકુલિકો ગૃહપતિર્ નદ્યા વારકાયાસ્ તીરે શતસહસ્રં મણિપાદુકાયુગમ્ ઉજ્ઝિતમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: માહૈવ ( સ્બ્વ્ ઇ 142 ) કુમારશ્ ચોરૈર્ વા ધૂર્તૈર્ વા નિષ્કાસિતઃ; તથા હિ નદ્યા વારકાયાસ્ તીરે શતસહસ્રં મણિપાદુકાયુગમ્ ઉજ્ઝિતમ્; માહૈવ કુમારો ઽનેન તીર્થેન નદીં વારકામ્ ઉત્તીર્ણો ભવિષ્યતિ; તથા <હિ> શતસાહસ્રં મણિપાદુકાયુગં નદ્યા વારકાયાસ્ તીરે ઉજ્ઝિતઃ; ઇતિ વિદિત્વા તેનૈવ તીર્થેન નદીં વારકામ્ ઉત્તીર્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ અગ્રકુલિકં ગૃહપતિમ્ દૂરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં તદ્રૂપાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કુર્યાં યથાગ્રકુલિકો ગૃહપતિર્ અસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણો યશસં કુમારં ન પશ્યેદ્ ઇતિ; અથ ભગવાન્ તદ્રૂપાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કરોતિ યથાય્રકુલિકો ગૃહપતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણો યશસં કુમારં ન પશ્યતિ; અથાગ્રકુલિકો ગૃહપતિર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કચ્ચિત્ ભગવાન્ યશસં કુમારમ્ <અદ્રાક્ષીત્>? તેન હિ ગૃહપતે નિષીદ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણો યશસં કુમારં દ્રક્ષ્યસીતિ; અથાગ્રકુલિકસ્ય ગૃહપતેર્ એતદ્ અભવત્: નૂનં ચ ભગવતા યશાઃ કુમારો દૃષ્ટો ભવિષ્યતિ; તથાહિ ભગવાન્ એવમ્ આહ, તેન હિ ગૃહપતે નિષીદ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણો યશસં કુમારં દ્રક્ષ્યસિ; ઇતિ વિદિત્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિત ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ન્યષીદત્; એકાન્તે નિષણ્ણમ્ અગ્રકુલિકં ગૃહપતિં ભગવાન્ ધર્મયયા કથયા સન્દર્શયતિ, સમાદાપયતિ, સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વકાલકરણીયા ધર્મ્યા કથા, તદ્યથા દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામાનામ્ આસ્વાદાદીનવસંક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેક અનુસંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદા ચૈનં ભગવાન્ અદ્રાક્ષીદ્ ધૃષ્ટચિત્તં કલ્યચિત્તં મુદિતચિત્તં વિનિવરણચિત્તં ભવ્યં પ્રતિબલં સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતું, તદા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના તદ્યથા દુઃખં સમુદયં નિરોધં માર્ગં ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; તદ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકમ્ રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં ( સ્બ્વ્ ઇ 143 ) પ્રતિગૃહ્ણાતિ, એવમ્ એવાગ્રકુલિકો ગૃહપતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ ( અ 394અ ) અભિસમેતિ; દુઃખં સમુદયં નિરોધં માર્ગમ્; તસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે અગ્રકુલિકસ્ય ગૃહપતેર્ વિરજો વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ ઉત્પન્નમ્; આયુષ્મતશ્ ચ યશસઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતસ્યાનુપાદાયાશ્રવેભ્યાશ્ ચિત્તં વિમુક્તમ્; અથ ભગવાંષ્ તાન્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારાન્ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે:
અલઙ્કૃતશ્ ચાપિ ચરેત ધર્મં
દાન્તશ્ શાન્તઃ સંયતો બ્રહ્મચારી ।
સર્વેષુ ભૂતેષુ નિધાય દણ્ડં
સ બ્રાહ્મણઃ સ શ્રમણઃ સ ભિક્ષુઃ ॥
તેન ખલુ સમયેન ષટ્ લોકે અર્હન્તઃ, ભગવાંશ્ ચ સપ્તમઃ; અદ્રાક્ષીદ્ અગ્રકુલિકો ગૃહપતિર્ યશસં કુમારં તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યશસં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: એહિ કુમાર નિવેશનં ગમિષ્યાવો માતા તે શ્રાન્તકાયા ક્લાન્તકાયા પરિદેવિતવતીતિ; અથ ભગવાન્ અગ્રકુલિકં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિં મન્યસે ગૃહપતે યેનાશૈક્ષેણ જ્ઞાનેન અશૈક્ષેણ દર્શનેન ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમિતાનિ, તદ્યથા દુઃખં, સમુદયો, નિરોધો, માર્ગઃ, અપિ નુ સ પુનર્ અપિ ગૃહી અગારમ્ અધ્યાવસેત? સન્નિધીકારપરિભોગેન વા કામાન્ પરિભુઞ્જીત ઇતિ? નો ભદન્ત: યથા ખલુ ત્વયા ગૃહપતે શૈક્ષેણ જ્ઞાનેન શૈક્ષેણ દર્શનેન ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમિતાનિ, દુઃખં, સમુદયો, નિરોધો, માર્ગઃ; એવમ્ એવ કુમારેણ અશૈક્ષેણ જ્ઞાનેન અશૈક્ષેણ દર્શનેન ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમિતાનિ, તદ્યથા દુઃખં, સમુદયો, નિરોધો, માર્ગઃ ઇતિ; લાભા ભદન્ત યશસા કુમારેણ સુલબ્ધા યેન અશૈક્ષેના જ્ઞાનેન અશૈક્ષેણ દર્શનેન ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમિતાનિ, તદ્યથા દુઃખં, સમુદયો, નિરોધો, માર્ગઃ; સાધુ ભગવાન્ યશસા કુમારેણ પશ્ચાચ્છ્રમણેન યેનાગ્રકુલિકસ્ તેનોપસઙ્ક્રામેદ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય; અધિવાસયતિ ભગવાન્ અગ્રકુલિકસ્ય ગૃહપતેસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અથાગ્રકુલિકો ગૃહપતિર્ ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં ( સ્બ્વ્ ઇ 144 ) વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ
યશઽસ્ મોથેર્ અન્દ્ wઇfએ બેચોમે લય્-દિસ્ચિપ્લેસ્

અથ ભગવાંસ્ તસ્યા એવ રાત્રેર્ અત્યયાત્ નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય આયુષ્મતા યશસા પશ્ચાચ્છ્રમેણેન યેનાગ્રકુલિકસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેશનં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકા પુરાણદ્વિતીયા ચ મધ્યમાયાં દ્વારશાલાયામ્ આસ્થાતાં યદ્ભૂયસા ભગવન્તમ્ આગમયમાને; અદ્રાષ્ટામ્ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકા પુરાણદ્વિતીયા ચ ભગવન્તમ્ દૂરત એવ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભગવતો ઽર્થે આસનં પ્રજ્ઞાપયતઃ; એવં ચાહતુઃ; એતુ ભગવાન્; સ્વાગતં ભગવતે; નિષીદતુ ભગવાન્ પ્રજ્ઞપ્ત એવ આસને; નિષણ્ણો ભગવાન્ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને; અથાયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકા પુરાણદ્વિતીયા ચ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણે; એકાન્તે નિષણ્ણામ્ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકાં પુરાણદ્વિતીયાં ચ ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સન્દર્શયતિ, ( અ 394બ્ ) સમાદાપયતિ, સમુત્તેજયતિ, સંપ્રહર્ષયતિ; યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વકાલકરણીયા ધર્મ્યા કથા, તદ્યથા દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામાનામ્ આસ્વાદાદીનવસઙ્ક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેક અનુશંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદા ચૈતે ભગવાન્ અદ્રાક્ષીદ્ ધૃષ્ટચિત્તે કલ્યચિત્તે મુદિતચિત્તે વિનિવરણચિત્તે ભવ્યે પ્રતિબલે સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતુમ્, તદા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના, તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ, <વિસ્તરેણ> સંપ્રકાશયતિ; તદ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકં રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ, એવમ્ એવ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકા પુરાણદ્વિતીયા ચ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણે ચત્વાર્ય્ આર્યસ્ત્યાન્ય્ અભિસમિતવત્યૌ; તદ્યથા દુઃખં સમુદય નિરોધ માર્ગઃ; અથ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકા પુરાણદ્વિતીયા ચ દૃષ્ટધર્મે પ્રાપ્તધર્મે વિદિતધર્મે પર્યવગાઢહર્મે ( સ્બ્વ્ ઇ 145 ) તીર્ણકાઙ્ક્ષે તીર્ણવિચિકિત્સે અપરપ્રત્યયે અનયનેયે શાસ્તુશ્ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તે ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચતામ્: અભિક્રાન્તે આવાં, ભદન્ત, અભિક્રાન્તે; એતે આવાં ભગવન્તં શરણં ગચ્છાવો, ધર્મં ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસિકે ચ આવાં ધારયાદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતે શરણાગતે અભિપ્રસન્ને; તેન હિ ભદન્ત ઇહૈવ ભક્તકૃત્યં ક્રિયતામ્; અધિવાસયતિ ભગવાન્ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકાયાઃ પુરાણદ્વિતીયાયાશ્ ચ તૂષ્ણીંભાવેન; અથ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકા પુરાણદ્વિતીયા ચ ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેન અધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવન્તં સુખોપનિષણ્ણં શુચિપ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સન્તર્પયતઃ, સંપ્રવારયતઃ; અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સન્તર્પ્ય સંપ્રવાર્ય ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમ્ અપનીતપાત્રં નીચતરમ્ આસનં ગૃહીત્વા ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણે ધર્મશ્રવણાય; અથ ભગવાન્ આયુષ્મતો યશસો મહલ્લિકાં પુરાણદ્વિતીયાં ચ ધર્મ્યયા કથયા સન્દર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ; યેન સ્વો વિહારસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છન્તિ: કિં ભદન્ત આયુષ્મતા યશસા કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન અન્તઃપુરમધ્યગતસ્ય સ્વસ્મિન્ન્ અન્તઃપુરે શ્મશાનસંજ્ઞા ઉત્પન્ના; સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતેન ચ ભગવતો ઽન્તિકે અર્હત્વં ચ સાક્ષાત્કૃતમ્; યશસા એવં ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ; ( અ 395અ ) યશસા કર્માન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ; ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તુ ઉપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે, શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ
ન પ્રનશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલમ્ ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥ ( સ્બ્વ્ ઇ 146 )
પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf યશસ્
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ વારાણસ્યાં નગર્યાં નાતિદૂરે રિષિઃ પ્રતિવસતિ સ્મ મૈત્ર્યાત્મકઃ કારુણિકઃ સર્વસત્વહિતવત્સલઃ; તેન પિણ્ડપાતં પ્રવિશતા મૃતકુણપં દૃષ્ટમ્; અસત્પ્રતિબદ્ધેનેવ ચિત્તેન પિણ્ડપાતં પ્રવિષ્ટઃ; પિણ્દપાતં ચરિત્વાભ્યાગતઃ; યાવત્ પશ્યતિ તં મૃતકુણપં વિલીનીભૂતં વ્યાધ્માતકં ચ; તસ્યૈવાગ્રતઃ સ્ફુટિતમ્; તેન તત્રૈવ વૈરાગ્યમ્ ઉત્પાદિતમ્; તત ઇહાન્તઃપુરે પ્રત્યયો દત્તઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ રિષિર્ એષ એવાસૌ યશાઃ કુમારઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; યદ્ અનેન તત્ર વૈરાગ્યમ્ ઉત્પાદિતમ્ તેનૈતર્હિ અન્તઃપુરમધ્યગતસ્ય પ્રત્યયો દત્તઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવસ્ઃ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ; એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લો વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણિ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ; ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્
યશસ્ઽસ્ fઓઉર્ બ્રોથેર્સ્ અરે ચોન્વેર્તેદ્ અન્દ્ બેચોમે અર્હત્સ્

અશ્રૌષુર્ વારાણસ્યાં દ્વિતીય અગ્રકુલોકપુત્રસ્ તૃતીયશ્ ચતુર્થઃ પઞ્ચમ અગ્રકુલિકપુત્રઃ, પૂર્ણો, વિમલો, ગવાંપતિઃ સુબાહુશ્ ચ: યશા અગ્રકુલિકપુત્રઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિત ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનર્ એષામ્ એતદ્ અભવત્: ન બતાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ, નાવરં ધર્માખ્યાનમ્; યત્રેદાનીં યશા અગ્રકુલિકપુત્રસ્ તાવત્ તરુણઃ તાવત્ સુખૈષી કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; યન્નુ ( સ્બ્વ્ ઇ 147 ) વયમ્ અપિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજેમેતિ; અથ દ્વિતીયો ઽગ્રકુલિકપુત્રસ્ તૃતીયશ્ ચતુર્થઃ પઞ્ચમો ઽગ્રકુલિકપુત્રઃ પૂર્ણો, વિમલો, ગવાંપતિસ્, સુબાહુર્, વારાણસ્યાં નિષ્ક્રમ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે તસ્થુઃ; એકાન્તસ્થિતા દ્વિતીયો ઽગ્રકુલિકપુત્રસ્ તૃતીયશ્ ચતુર્થઃ પઞ્ચમઃ અગ્રકુલિકપુત્રઃ પૂર્ણો, વિમલો, ગવાંપતિસ્, સુબાહુર્, ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: લભેમહિ વયં ભદન્ત સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેમ વયં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; લબ્ધવન્તસ્ ત આયુષ્મન્તઃ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યાં ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; એવં પ્રવ્રજિતા એકાકિનો વ્યપકૃષ્ટા અપ્રમત્તા આતાપિનઃ પ્રહિતાત્માનો વ્યહાર્ષુઃ; એકાકિનો વ્યપકૃષ્ટા અપ્રમત્તા આતાપિનઃ પ્રહિતાત્માનો વિહરન્તો યદર્થં કુલપુત્રાઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ ( અ 395બ્ ) શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજન્તિ તદ્ અનુત્તરં બ્રહ્મચર્યપર્યવસાનમ્ દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્વા ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયન્તે: ક્ષીના નો જાતિર્, ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં, કૃતં કરણીયં, નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનીમ ઇતિ આજ્ઞાતવન્ત આયુષ્મન્તો ઽર્હન્તો બભૂવુઃ સુવિમુક્તચિત્તાઃ; તેન ખલુ સમયેન દશ લોકે ઽર્હન્તો, ભગવાન્ એકાદશમઃ
થે ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf fઇfત્ય્ યોઉન્ગ્ મેન્
અશ્રૌષુર્ વારાણસ્યાં પઞ્ચાશદ્ ઉત્સદોત્સદા ગ્રામિકદારકાઃ, પ્રથમો ઽગ્રકુલિકપુત્રો, દ્વિતીયસ્, તૃતીયશ્ ચતુર્થઃ, પઞ્ચમો ઽગ્રકુલિકપુત્રો, યશાઃ, પૂર્ણો, વિમલો, ગવાંપતિઃ, સુબાહુઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતા ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનર્ એષામ્ એતદ્ અભવત્: ન બતાવરો બુદ્ધો ભસ્વિષ્યતિ; નાવરં ધર્માખ્યાનમ્; યત્રેદાનીં પ્રથમો ઽગ્રકુલિકપુત્રો, દ્વિતીયો યાવત્ પુર્ણો વિમલો ગવાંપતિઃ સુબાહુર્ તાવત્ તરુણાસ્ તાવત્ સુખૈષિણઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં ( સ્બ્વ્ ઇ 148 ) પ્રવ્રજિતાઃ; યન્નુ વયમ્ અપિ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજેમેતિ; અથ પઞ્ચાશદ્ ઉત્સદોત્સદા ગ્રામિકદારકા વારાણસ્યાં નિષ્ક્રમ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે તસ્થુઃ; એકાન્તસ્થિતાઃ પઞ્ચાશદ્ ઉત્સદોત્સદા ગ્રામિકદારકા ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: લભેમહિ વયં સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યાં ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેમ વયં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્; લબ્ધવન્તસ્ ત આયુષ્મન્તસ્ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યાં ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; એવંપ્રવ્રજિતાસ્ તે આયુષ્મન્ત એકકિનો વ્યપકૃષ્ટાઃ અપ્રમત્તા આતાપિનઃ પ્રહિતાત્માનો વ્યહાર્ષુઃ; એકાકિનો વ્યપકૃષ્ટા અપ્રમત્તા આતાપિનઃ પ્રહિતાત્મનો વિહરન્તો યદર્થં કુલપુત્રાઃ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજન્તિ તદ્ અનુત્તરં બ્રહ્મચર્યપર્યવસાનં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞયા સાક્ષાત્કૃત્વા ઉપસંપદ્ય પ્રવેદયન્તે; ક્ષીણા નો જાતિર્, ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં, કૃતં કરણીયં, નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજાનીમ ઇતિ આજ્ઞાતવન્ત આયુષ્મન્તો ઽર્હન્તો બભૂવુઃ સુવિમુક્તચિત્તાઃ; તેન ખલુ સમયેન ષષ્ટિર્ લોકે અર્હન્તો ભગવાન્ એકષષ્ટિતમઃ ઇતિ
થે બુદ્ધ ગોએસ્ તો થે વિલ્લગે ઉરુબિલ્વા
તત્ર ભગવાન્ વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: મુક્તો ઽહં, ભિક્ષવઃ, સર્વપાશેભ્યો યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ; યૂયમ્ અપિ ભિક્ષવો મુક્તાઃ સર્વપાશેભ્યો યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ; તતો ભિક્ષવશ્ ચારિકાં પ્રક્રમિશ્યામો બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ અર્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુષ્યાણામ્; મા ચ વો દ્વાવ્ એકેન ગમિષ્યથ; અહમ્ અપિ યેનોરુબિલ્વાસેનાયનીગ્રામકસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રમિષ્યામિ; અથ મારસ્ય ( અ 396અ ) પાપીયસ એતદ્ અભવત્; અયં શ્રમણો ગૌતમો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે; એવં શ્રાવકાન્ ધર્મં દેશયતિ: મુક્તો ઽહં ભિક્ષવઃ સર્વપાશેભ્યો યે ચ દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ; યૂયમ્ અપિ ભિક્ષવો મુક્તાસ્ સર્વપાશેભ્યો યે ચ દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ; યાવદ્ અહમ્ અપિ યેનોરુબિલ્વાસેનાયનીગ્રામકસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રમિષ્યામીતિ; યન્વ્ અહમ્ અસ્યોપસઙ્ક્રમેયં યદુત વ્યાક્ષેપકર્મણિ; અથ મારઃ ( સ્બ્વ્ ઇ 149 ) પાપીયાન્ માણવકવર્ણમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતો ઽન્તિકે તિષ્ઠન્ ગાથાં ભાષતે:
અમુક્તો મુક્તસંજ્ઞી સન્ કિં મુક્તો ઽસ્મીતિ મન્યસે ।
મહાબન્ધનબદ્ધો ઽસિ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસે ॥
અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: મારો બતાયં પાપીયાન્ ઉપસઙ્ક્રાન્તો યદુત વ્યાક્ષેપકર્મણિ; ઇતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે:
મુક્તો ઽહમ્ સર્વપાશેભ્યો યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ ।
એવં જાનીહિ પાપીયન્ નિહતસ્ ત્વમ્ ઇહાન્તક ॥

અથ મારસ્ય પાપીયસ એતદ્ અભવત્: જાનાતિ મે શ્રમણો ગૌતમશ્ ચેતસા ચિત્તમ્; ઇતિ વિદિત્વા દુઃખી દુર્મના વિપ્રતીસારી તત્રૈવ અન્તર્હિતઃ; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: મુક્તો ઽહં ભિક્ષવઃ સર્વપાશેભ્યો યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ; યૂયમ્ અપિ ભિક્ષવો મુક્તાઃ સર્વપાશેભ્યો યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ; ચરત ભિક્ષવશ્ ચારિકાં બહુજનહિતાય પૂર્વવદ્ યાવદ્ અહમ્ અપિ યેનોરુબિલ્વાસેનાયનીગ્રામકસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રમિષ્યામિ; એવં ભદન્ત ઇતિ ભિક્ષવો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય જનપદચારિકાં પ્રક્રાન્તાઃ
અથ ભગવાવ્ યથાભિરમ્યં વિહૃત્ય યેનોરુબિલ્વાસેનાયનીગ્રામકસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તો ઽનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ સેનાયનીગ્રામકમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; અથ ભગવાન્ યેન કાર્પાસવનષણ્ડઃ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય અન્યતરદ્ વૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય નિષણ્ણો દિવાવિહારાય
સિxત્ય્ ગેન્ત્લેમેન્ બેચોમે લય્-દિસ્ચિપ્લેસ્
તેન ખલુ સમયેન ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગાઃ બહિઃ સેનાયનીગ્રામકસ્ય દિવાદિવસે સ્ત્રીમયેન તૂર્યેણ ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ; તેષાં ક્રીડતાં રમમાણાનાં પરિચારયતામ્ અન્યતરા સ્ત્રી સમયં વિરાગ્ય નિષ્પલાયિતા; અથ ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગાઃ તાં સ્ત્રિયં સમન્વેષમાણા યેન કાર્પાસવનષણ્ડસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય અદ્રાક્ષુઃ ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગા ભગવન્તમ્ અન્યતરદ્ વૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્યા નિષણ્ણં પ્રાસાદિકં પ્રસાદનીયમ્ શાન્તેન્દ્રિયં શાન્તમાનસં પરમેણ ચિત્તદમવ્યુપશમેન સમન્વાગતં ( સ્બ્વ્ ઇ 150 ) સુવર્ણયૂપમ્ ઇવ શ્રિયા જ્વલન્તમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તાઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: કચ્ચિદ્ ભગવાન્ સ્ત્રિયમ્ અદ્રાક્ષીત્; <કિં પુનર્ વઃ કુમારકાસ્ તયા સ્ત્રિયા?> ઇહ વયં ભદન્ત ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગાઃ બહિઃ સેનાયનીગ્રામસ્ય દિવાદિવસે સ્ત્રીમયેન તૂર્યેણ ક્રીડામો રમામો પરિચારયામઃ; તેષામ્ અસ્માકં ક્રીડતાં રમમાણાનાં પરિચારયતામ્ અન્યતમા <સ્ત્રી સમયં વિરાગ્ય નિષ્પલાયિતા; તે> વયમ્ તાં સ્ત્રિયં સમન્વેષામહે; કિં મન્યધ્વે કુમારકાઃ? કિં વરં યો વા સ્ત્રિયં સમન્વેષાતે, યો વા આત્માનમ્? કિમ્ અસ્માકં ભદન્ત સ્ત્રી ( અ 396બ્ ) કરિષ્યતિ; ઇદમ્ એવાસ્માકં વરં યદ્ વયમ્ આત્માનં સમન્વેષેમહિ; તેન હિ કુમારકા નિષીદન્તુ; ધર્મં વો દેશયિષ્યામિ; અથ ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગાઃ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકાન્તનિષણ્ણાન્ ષષ્ટિં ભદ્રવર્ગીયાન્ પૂગાન્ ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સન્દર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; યાસૌ <બુદ્ધાનાં ભગવતાં ધર્મ્યા કથા; તદ્યથા> દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામાનામ્ આસ્વાદાદીનવસઙ્ક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેક અનુશંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદા ચૈતાન્ ભગવાન્ અદ્રાક્ષીદ્ ધૃષ્ટચિત્તાન્ મુદિતચિત્તાન્ કલ્યચિત્તાન્ વિનિવરણચિત્તાન્ ભવ્યાન્ પ્રતિબલાન્ સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતું, તદા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના તદ્યથા દુઃખઃ સમુદયો નિરોધો માર્ગશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; તદ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકં રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ; એવમ્ એવ ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પુગાઃ એષ્વ્ એવાસનેષુ નિષણ્ણાશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમયન્તિ; તદ્યથા દુઃખં સમુદયં નિરોધં માર્ગમ્; અથ ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીગાઃ પૂગાઃ દૃષ્ટધર્માણઃ પ્રાપ્તધર્માણો વિદિતધર્માણઃ પર્યવગાઢધર્માણસ્ તીર્ણકાઙ્ક્ષા તીર્ણવિચિકિત્સા અપરપ્રત્યયા ( સ્બ્વ્ ઇ 151 ) અનન્યનેયા શાસ્તુશ્ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તા ઉત્થાયાસનેભ્ય એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેન અઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્: અભિક્રાન્તા વયં ભદન્તાભિક્રાન્તાઃ; એતે વયં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામો ધર્મં ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસકાંશ્ ચ અસ્માન્ ધારયાદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતાન્ શરણાગતાન્ અભિપ્રસન્નાન્; અથ ષષ્ટિર્ ભદ્રવર્ગીયાઃ પૂગા ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્ય અનુમોદ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તાહ્
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf થે બ્રહ્મિન્ દેવ

તેન ખલુ સમયેન કપિલવસ્તુનિ દેવો નામ બ્રાહ્મણઃ પ્રતિવસત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો ભગવતઃ પુરાણો ગૃહપતિસ્ સખા: અસૌ પરેણ સમયેન જ્ઞાતિક્ષયં <ધનક્ષયમ્ ઋદ્ધિક્ષયં ગતઃ; યદા ભગવતા> ષટ્ત્રિંશદ્ભૂતકોટિપરિવારં મારં વિદ્રાવ્ય અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતં, તદા દેવો બ્રાહ્મણઃ પત્ન્યા સાર્ધં સેનાયનીગ્રામકમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; દેવેન બ્રાહ્મણેન શ્રુતં ભગવતા અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અધિગતમ્; શ્રુત્વા ચ તસ્યૈતદ્ અભવત્: કથં પુનર્ અહં ભગવન્તં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયેયમ્ ઇતિ; સ પત્નીમ્ આમન્ત્રયતે: ભદ્રે ભગવતા અનુત્તરમ્ જ્ઞાનમ્ અધિગતમ્; સ ચ ભગવાંશ્ ચક્રવર્તિકુલે જાતઃ; સ ઇદાનીં સેનાયનીગ્રામકં પિણ્ડપાતં <ચરતિ> ............................................................ સા કથયતિ: ( અ 397અ ) આર્યપુત્ર તથા ભવતુ; દેવેન બ્રાહ્મણસકાશે પત્નીબન્ધકં સ્થાપયિત્વા પઞ્ચકાર્ષાપણ ..................................................... દેવેન બ્રાહ્મણેન ગૃહપતિસકાશાદ્ અલઙ્કારં યાચિત્વા પત્ન્યા અનુપ્રદત્તઃ; અથ દેવો બ્રાહ્મણઃ સપત્નીકઃ સુચિં પ્રણીતં ખાદનીયભોજનીયં સમુદાનીય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્; અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન; અધિવાસયતિ ભગવાન્ દેવસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ ભગવાન્ યેન દેવસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય નિવેષનં ( સ્બ્વ્ ઇ 152 ) તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્; અથ દેવો બ્રાહ્મણઃ સુખોપનિષણ્ણં ભગવન્તં વિદિત્વા સપત્ની કઃ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં તર્પયતઃ સંપ્રવારયતઃ; અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તં અપનીતપાત્રં નીચતરમ્ આસનં ગૃહીત્વા ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણૌ ધર્મશ્રવણાય; અથ ભગવાન્ દેવસ્ય બ્રાહ્મનસ્ય દક્સિણાદેશનાં કૃત્વા પ્રક્રાન્તઃ ઇતિ; દેવો બ્રાહ્મણસ્ તચ્ છ્રુત્વા દુઃખી દુર્મનાઃ સંવૃત્તઃ; અટવીં સંપ્રસ્થિતઃ કુતો ઽહમ્ અલઙ્કારં દાસ્યામીતિ; નાન્યત્રાત્માનમ્ ..................................................... તદા પશ્યતિ તમ્ અલઙ્કારમ્; સ તં ગૃહીત્વા ગૃહમ્ આગતઃ; દેવ પશ્યામીતિ <પત્ની> દુઃખદૌર્મનસ્યાહતા ગૃહં વિશોધયતિ સુવર્ણકલશં દીપ્તિમન્તં પશ્યતિ યથાપિતદ્ બુદ્ધસ્ય બુદ્ધાનુભાવેન દેવતાનાં ચ દેવતાનુભાવેન; દેવસ્ તાં પૃચ્છતિ: ભદ્રે કિમ્ એતદ્? ઇતિ; સા કથયતિ: આર્યપુત્ર મયા સુવર્ણકલશો દૃષ્ટઃ; સો ઽપિ કથયતિ: ભદ્રે, મયાપિ સો ઽલંકારો દૃષ્ટઃ; તાવ્ અત્યર્થં ભગવતિ પ્રસાદજાતૌ તથા ચાભિપ્રસન્નૌ; તતો ભગવતા તાદૃશી ચતુરાયસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મેદેશના કૃતા; યથા દેવેન બ્રાહ્મણેન સપત્નીકેન વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં દૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા શ્રોત્રઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf નન્દા અન્દ્ નન્દબલા
અથ ભગવાંસ્ તસ્યા એવ રાત્ર્યા અત્યયાત્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય સેનાયનીગ્રામકં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: કસ્ય ન્વ્ અહં સેનાયનીગ્રામકે તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયમ્; અથ ભગવત એતદ્ અભવત્: યન્વ્ અહં નન્દાયાશ્ ચ નન્દબલાયાશ્ ચ ( અ 397બ્ ) ગ્રામિકદુહિત્રોઃ તત્પ્રથમતો ધર્મં દેશયેયં, યે માં દુઃખપ્રહાણયોગમ્ અનુયુક્તં વિહરન્તં સત્કૃત્યોપસ્થતુઃ પ્રેમ્ના ચ ગૌરવેણ ચ; અથ ભગવાન્ યેન નન્દાયાશ્ ચ નન્દબલાયાશ્ ચ ગ્રામિકદુહિત્રોર્ નિવેશનં તેનોપસંક્રન્તઃ; અદ્રાષ્ટાં ચ નન્દા ચ નન્દબલા ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ ( સ્બ્વ્ ઇ 153 ) ભગવન્તં દૂરત એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભગવતો ઽર્થાયાસનં પ્રજ્ઞપયતઃ એવં ચાહતુઃ: નિષીદતુ ભગવાન્ પ્રજ્નાપ્ત એવાસને; ન્યષીદદ્ ભગવાન્ પ્રજ્ઞાપ્ત એવાસને; અથ નન્દા ચ નન્દબલા ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણે; એકાન્તનિષણ્ણે નન્દાં ચ નન્દબલાં ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વકાલકરણીયા ધર્મી કથા તદ્યથા દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામાનામ્ આસ્વાદાદીનવસંક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેકે અનુશંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદૈતે ભગવાન્ અદ્રાક્ષીદ્ ધૃષ્ટચિત્તે કલ્યચિત્તે મુદિતચિત્તે વિનિવરણચિત્તે ભવ્યે પ્રતિબલે સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતું તદા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; તદ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકં રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ, એવમ્ એવ નન્દા ચ નન્દબલા ચ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણે ચત્વર્ય્ આર્યસત્યાનિ અભિસમયતસ્ તદ્યથા દુઃખં સમુદયં નિરોધં માર્ગમ્; અથ નન્દા ચ નન્દબલા ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ દૃષ્ટધર્મે પ્રાપ્તધર્મે પર્યવગાધધર્મે તીર્ણકાંક્ષે તીર્ણવિચિકિત્સે ઽપરપ્રત્યયે ઽનન્યનેયે શાસ્તુઃ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તે; ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચતામ્: અભિક્રાન્તે આવાં ભદન્તાભિક્રાન્તે; એતે આવાં ભગવન્તં શરણં ગચ્છાવો ધર્મં ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસિકે ચાવાં ધારયાદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતે શરણગતે ઽભિપ્રસન્ને; અથ નન્દા ચ નન્દબલા ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચતામ્; તેન હિ ભદન્ત ઇહૈવ ભક્તકૃત્યં ક્રિયતામ્; અધિવાસયતિ ભગવાન્ નન્દાયાશ્ ચ નન્દબલાયાશ્ ચ ગ્રામિકદુહિત્રોઃ તૂષ્નીંભાવેન; અથ નન્દા ચ નન્દબલા ચ ગ્રામિકદુહિતરૌ ભગવતસ્ તૂષ્ણીમ્ભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા સુખોપનિષણ્ણં ભગવન્તં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયતઃ સંપ્રવારયતઃ; શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તં અપનીતપાત્રં નીચતરકમ્ આસનં ગૃહીત્વા ભગવતઃ પૂરતો નિષણ્ણે ધર્મશ્રવણાય ( સ્બ્વ્ ઇ 154 )
[થે ff. ઓf થે મનુસ્ચ્રિપ્ત્ બેત્wએએન્ 398 અન્દ્ 405 અરે મિસ્સિન્ગ્. સોમે fરગ્મેન્ત્સ્ ઇન્ સન્સ્ક્રિત્ ચોન્ચેર્નિન્ગ્ થિસ્ પોર્તિઓન્ ઓf થે સઙ્ઘભેદવસ્તુ હવે બેએન્ એદિતેદ્ અન્દ્ રેસ્તોરેદ્ wઇથ્ થે ઐદ્ ઓf થે તિબેતન્ ત્રન્સ્લતિઓન્ બ્ય્ પ્રોf. એર્ન્સ્ત્ wઅલ્દ્સ્છ્મિદ્ત્, ચતુષ્પરિષત્સૂત્ર, એદ્. ચિત્, વોલ્. લ્લ્લ્, વોર્ગન્ગ્ 23, 18-27 ચ્ 3 (પ્પ્. 235-337)]. થે પોર્તિઓન્ રેસ્તોરેદ્ બ્ય્ પ્રોf. એર્ન્સ્ત્ wઅલ્દ્સ્છ્મિદ્ત્ હસ્ બેએન્ રેપ્રોદુચેદ્ બેલોw અસ્ થે અપ્પેન્દિx લ્લ્]
બિંબિસારઽસ્ વિસિત્ તો થે બુદ્ધ

<તા દેવતા પુનર્ અવોચન્: મહારાજ ન તે પાપં કર્મ કૃતમ્; અપિ તુ> ( અ 406અ ) યૈઃ સાર્ધં ત્વયા સામવાયિકાનિ કર્માણિ કૃતાનિ તેષાં યે કેચિત્ સન્નિપતિતાઃ કેચિદ્ અદ્યત્વેપિ જનપદૈર્ અમુષ્મિન્ કર્માન્તાન્ કારયન્તસ્ તિષ્ઠન્તો તાન્ શબ્દયેતિ; રાજ્ઞા તદ્દેશનિવાસિનો જનકાયાસ્ સર્વે આહૂતાઃ; તતો રાજા બિંબિસારો દ્વાદશભી રથસહસ્રૈર્ અષ્ટાદશભિશ્ ચ પેટકાશ્વસહસ્રૈર્ અનેકૈશ્ ચ માગધકૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિશતસહસ્રૈઃ સાર્ધં રાજગૃહાન્ નિર્યાતિ ભગવતો ઽન્તિકં ભગવન્તં દર્શનાયોપસઙ્ક્રમિતું પર્યુપાસનાયૈ; તસ્ય યાવતી યાનસ્ય ભૂમિસ્ તાવદ્ યાનેન ગત્વા યાનાદ્ અવતીર્ય પદ્ભ્યામ્ એવારામં પ્રાવિક્ષત્; યદ્ અન્તરા રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો ભગવન્તમ્ અદ્રાક્ષીત્ તદન્તરાત્ પઞ્ચકકુદાન્ય્ અપનીય ઉષ્ણીષં, છત્રં, ખડ્ગં, મણિબાલવ્યજનં ચિત્રે ચોપાનહૌ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેન અઞ્જલિં પ્રણમય્ય ત્રિર્ આત્મનો નામધેયમ્ અનુશ્રાવયતિ: રાજાહમ્ અસ્મિ ભદન્ત માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ; રાજાહમ્ અસ્મિ ભદન્ત માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ; એવમ્ એતન્ મહારાજ, એવમ્ એતત્; રાજા ત્વં મહારાજ માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ; રાજા ત્વં મહારાજ માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ; નિષીદ ત્વં મહારાજ યથાસ્વકે આસને; અથ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકે માગધકા બ્રાહ્મણગૃહપતયો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકે ભગવતા સાર્ધં સંમુખં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં વિવિધાં કથાં ( સ્બ્વ્ ઇ 155 ) વ્યતિસાર્ય એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકે યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકે ભગવન્તં દૂરાદ્ એવ દૃષ્ટ્વા તુષ્ણીમ્ એકાન્તે નિષણ્ણાઃ
ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ અન્દ્ થે બુદ્ધ ચોન્fરોન્ત્
તેન ખલુ સમયેન આયુષ્માન્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ તસ્યામ્ એવ પર્ષદિ સન્નિષણ્ણઃ સન્નિપતિતઃ; અથ માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતીનામ્ એતદ્ અભવત્: કિં નુ મહાશ્રમણ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરત્ય્ આહોસ્વિદ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપ એવ જટિલો મહાશ્રમણસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરતિ? અથ ભગવાન્ માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતીનાં ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય આયુષ્મન્તમ્ ઉરુબિલ્વાકાશ્યપં ગાથાભિર્ ગીતેન પ્રશ્નં પૃચ્છતિ સ્મ:
દૃષ્ટ્વેહ કિં ત્વમ્ ઉરુબિલ્વવાસિન્
અગ્નીન્ અહાસીર્ વ્રતમ્ એવ ચાર્ષમ્ ।
આચક્ષ્વ મે કાશ્યપ એતમ્ અર્થં
કથં પ્રહીણં હિ તવાગ્નિહોત્રમ્ ॥
અન્નાનિ પાનાનિ તથા રસાંશ્ ચ
કામાન્ સ્ત્રિયશ્ ચૈવ વચન્તિ હૈકે ।
તાવન્ મલાન્ ઉપધૌ સંપ્રપશ્યન્
તસ્માન્ ન ઇષ્ટે ન હુતે રતો ઽહમ્ ॥
ન તે ઽત્ર કામેષુ મનો રતં ચેદ્
અન્નેષુ પાનેષુ તથા રસેષુ ।
કથં નુ તે દેવમનુષ્યલોકે
રતં મનઃ કાશ્યપ બ્રૂહિ પૃષ્ટઃ ॥
દૃષ્ટ્વા પદં નિરુપધિ શાન્તમ્ અગ્ર્યં
આકિઞ્ચન્યં સર્વભાવેષ્વ્ અસક્તમ્ ।
અનન્યથીભાવમ્ અનન્યનેયં
તસ્માન્ ન ઇષ્ટે ન હુતે રતો ઽહમ્ ॥
યજ્ઞૈર્ વ્રતૈર્ અગ્નિભિશ્ ચાપિ મોક્ષઃ
ઇત્ય્ અપ્ય્ અભૂન્ મે મનસો વિતર્કઃ ।
અન્ધો ઽસ્મિ જાતિમરણાનુસારી ( સ્બ્વ્ ઇ 156 )
અનીક્ષ્માનો ઽચ્યુતમ્ ઉત્તમં પદમ્ ॥( અ 406બ્ )
પશ્યામીદાનીં તદ્ અસંસ્કૃતં પદં
સુદેશિતં નાગવરેણ તાયિના ।
મહાજનાર્થાય મુનિર્ વિનાયકસ્
ત્વમ્ ઉદ્ગતો ગૌતમ સત્યવિક્રમઃ ॥
ભગવાન્ આહ
સ્વાગતં તે વ્યવસિતં નૈતદ્ દુશ્ચિન્તિતં ત્વયા ।
પ્રવિભક્તેષુ ધર્મેષુ યચ્ છ્રેષ્ઠં તદ્ ઉપાગમ ॥