સંવિત્સિદ્ધિ · શ્લોક 81-100

સદા સત્ત્વં પ્રપઞ્ચસ્ય સાઙ્ખ્યાસ્ તુ પ્રતિપેદિરે ॥

સદસત્પ્રત્યયપ્રાપ્ત વિરુદ્ધદ્વન્દ્વસઙ્કટે ॥

વિરોધપરિહારાર્થં સત્ત્વાસત્ત્વાંશભઙ્ગતઃ ॥

સદસદ્ભ્યામ્ અનિર્વાચ્યં પ્રપઞ્ચં કેચિદ્ ઊચિરે ॥

સત્ત્વાસત્ત્વે વિભાગેન દેશકાલાદિભેદતઃ ॥

ઘટાદેર્ ઇતિ મન્વાના વ્યવસ્થામ્ અપરે જગુઃ ॥

તદ્ એવં વાદિસંમર્દાત્ સંશયે સમુપસ્થિતે ॥

નિર્ણયઃ ક્રિયતે તત્ર મીમાંસકમતેન તુ ॥

ઘટસ્વરૂપે નાસ્તિત્વમ્ અસ્તિત્વં યદ્ય્ અબૂબુધત્ ॥

સ્યાદ્ એવ યુગપત્ સત્ત્વમ્ અસત્ત્વં ચ ઘટાદિષુ ॥

ઇદાનીમ્ ઇદમ્ અત્રાસ્તિ નાસ્તીત્ય્ એવંવિધા યતઃ ॥

દેશકાલદશાભેદાદ્ અસ્તિનાસ્તીતિ નો ધિયઃ ॥

અતો દેશાદિભેદેન સદસત્ત્વં ઘટાદિષુ ॥

વ્યવસ્થિતં નિરસ્તત્વાદ્ વાદસ્યેહ ન સમ્ભવઃ ॥

નનુ દેશાદિસમ્બન્ધઃ સત એવોપપદ્યતે ॥

ન દેશકાલસમ્બન્ધાદ્ અસતઃ સત્ત્વમ્ ઇષ્યતે ॥

સમ્બન્ધો દ્વ્યાશ્રયસ્ તસ્માત્ સતઃ સત્ત્વં સદા ભવેત્ ॥

અસતઃ કારકૈઃ સત્ત્વં જન્મનેત્ય્ અતિદુર્ઘટમ્ ॥

આદ્યન્તવાન્ પ્રપઞ્ચો ઽતઃ સત્કક્ષ્યાન્તર્નિવેશ્યતે ॥

આદાવ્ અન્તે ચ યન્ નાસ્તિ નાસ્તિ મધ્યે ઽપિ તત્ તથા ॥