સાંખ્યપરિભાષા · અધ્યાય 1

સાંખ્યપરિભાષા ।
શ્રીગણેશાય નમઃ ।
શ્રીદક્ષિણામૂર્તિગુરુભ્યો નમઃ ।
સ્વાનુભવં યથામતિ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઓં નમો નારાયણાય પ્રકૃત્યૈ પુરુષાય ચ ।
વેદાન્તસારગુહ્યાય સાઙ્ખ્યતત્ત્વસ્વરૂપિણે

યોગિનાં પરહંસાનાં તત્ત્વજ્ઞાનાર્થદર્શનમ્ ।
અન્યેષાં ચ ન દાતવ્યં માયયા મોહિતં જગત્

શબ્દશ્રોતા ચ વ્યાજેન નિર્વાણાર્થં ચ કથ્યતે ।
યદા કશ્ચિન્મહાભાગસ્તસ્ય વિશ્રાન્તિકારકમ્ ॥
વિભક્તિમત્ર યો પશ્યેત્તસ્ય જ્ઞાનં ચ દૂરતઃ

અથ ગુરુઃ ।
ગુરુયુક્ત્યા પ્રસાદેન ગ્રન્થગર્ભાવલોકનમ્

ગુરુશ્ચ દ્વિવિધઃ પ્રોક્તો વાર્ત્તિકામ્નાય એવ ચ ।
વાર્ત્તિકો ભક્તિભાવેન આમ્નાયો મૂલકારિકા

કિન્તુ -
બ્રાહ્મણસ્ત્રીશૂદ્રમુખોપાસ્યા યે તે તુ વાર્ત્તિકાઃ ।
સંન્યાસાદિપારમ્પર્યેણ સ આમ્નાયઃ પ્રકીર્તિતઃ

આદૌ શિવસ્તથા વિષ્ણુર્બ્રહ્મા વસિષ્ઠ એવ ચ ।
શક્તઃ પારાશરો વ્યાસઃ શુકો ગૌડસ્તથૈવ ચ ॥
ગોવિન્દપાદપૂજ્યેભ્યઃ શઙ્કરઃ શઙ્કરો પરઃ ।
ઇયં પરમ્પરા પ્રોક્તા ગુરોરામ્નાયસિદ્ધિદા

ગુરુર્ગાયત્ર્યુપદેશો ગુરુશ્ચોદરપોષકઃ ।
સદ્ગુરુર્મોક્ષદાતા ચ ગુરોસ્ત્રિવિધલક્ષણમ્

મન્ત્રાધ્યયનં ચ વ્યાખ્યાનં કર્મતન્ત્રાનિ ચેટકાઃ ।
વૈદિકી શિલ્પવિદ્યા ચ શ્રીગુરોસ્તસ્ય ઉચ્યતે

કાર્યકારણતાં હિત્વા સમાધિઃ પૂર્ણબોધકઃ ।
તારકો મોક્ષદાતા ચ સદ્ગુરુસ્તસ્ય ઉચ્યતે

અથ શિષ્યઃ ।
રિક્તકામં મનો ધૃત્વા વિશ્વાસં ગુરુભક્તિદમ્ ।
આશામોક્ષં વિના નાસ્તિ તચ્છિષ્યમુદ્ધરેદ્ગુરુઃ

ભો ભો સ્વામિન્ કૃપાસિન્ધો પ્રાર્થયિષ્યામિ તે ઽધુના ।
તપ્તસંસારદાવાગ્નૌ મુક્તિં કુરુ દયાનિધે

વિધિવદધીતવેદવેદાઙ્ગત્વેનાપાતતો ઽરિવલવેદાર્થા અસ્મિન્ । તથા ચ શ્રુતિઃ -
સમિત્પાણિઃ શ્રોત્રિયં બ્રહ્મનિષ્ઠં ગુરુમુપશ્રિત્ય તમનુસરતિ ॥
તદ્ધિ સંપ્રણિપાતેન પરિપ્રશ્નેન સેવયા ॥
ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનસ્તત્ત્વદર્શિનઃ

ઽયજ્જ્ઞાત્વા ન પુનર્મોહઃઽ; ઇતિ ગીતાસુ ।
ભુક્તિમિચ્છસિ ચેત્તાત વિષયાન્વિષવત્ત્યજ ॥
લોલુપઃ સાધુસઙ્ગસ્ય અત્યન્તં સુખમશ્નુતે