સાંખ્યસૂત્ર · અધ્યાય 4

(પુરુષે વિવેકસ્યૈવ કૃતકૃત્યતાહેતુત્વં)
આખ્યાયિકા
રાજપુત્રવત્ તત્વોપદેશાત્

(તત્ત્વોપદેશસ્ય વિવેકહેતુત્વં)
પિશાચવદન્યાર્થોપદેશે ઽપિ

(તત્ત્વોપદેશસ્ય વિવેકહેતુત્વં)
આવૃત્તિરસકૃદુપદેશાત્

(તત્ત્વોપદેશસ્ય વિવેકહેતુત્વં)
પિતાપુત્રવદુભયોર્દૃષ્ટત્વાત્

(ક્વચિદનુમાનાત્ દેહસ્ય ભઙ્ગુરતાજ્ઞાનોપપત્તિઃ)
શ્યેનવત્ સુખદુઃખી ત્યાગ વિયોગાભ્યાં

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
અહિનિર્લ્વયિનીવત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધમોઃ)
છિન્નહસ્તવદ્વા

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
અસાધનાનુચિન્તનં બન્ધાય ભરતવત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
બહુભિર્યોગે વિરોધઃ રાગાદિભિઃ કુમારી કઙ્કણ (શઙ્ખ) વત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
દ્વાભ્યામપિ તથૈવ

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
નિરાશઃ સુખી પિઙ્ગલાવત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
અનારમ્ભે ઽપિ પરગૃહે સુખી સર્પવત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યઙ્ગ મનોધર્મોઃ)
બહુશાસ્ત્ર ગુરૂપાસને ઽપિ સારાદાનં ષટ્પદવત્

(સારગ્રહણાવશ્યકતા)
ઇષુકારવન્નૈકચિત્તસ્ય સમાધિહાનિઃ

(એકાગ્રતાવશ્યકતા)
કૃતનિયમલઙ્ઘનાદાનર્થક્યં લોકવત્

(શાસ્ત્રવિહિતનિયમાનુલ્લઙ્ઘનાવશ્યકતા)
તદ્વિસ્મરણે ઽપિ ભેકીવત્

(શાસ્ત્રવિહિતનિયમસ્મરણાવશ્યકતા)
નોપદેશશ્રવણે ઽપિ કૃતકૃત્યતા પરામર્શાદૃતે વિરોચનવત્

(શ્રુતાર્થમનનાવશ્યકતા)
દૃષ્ટસ્તયોરિન્દ્રસ્ય

(શ્રુતાર્થમનનાવશ્યકતા)
પ્રણતિબ્રહ્મચર્યોપસર્પણાનિ કૃત્વા સિદ્ધિઃ બહુકાલાત્ તદ્વત્

(ગુરુસેવા)
ન કાલનિયમો વામદેવવત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્તેઃ કાલદેશાદિનિયમાભાવઃ)
અધ્યસ્તરૂપોપાસનાત્ પારમ્પર્યેણ યજ્ઞોપાસકાનામિવ

(જ્ઞાનનિષ્પત્તેઃ કાલદેશાદિનિયમાભાવઃ)
ઇતરલાભે ઽપ્યાવૃત્તિઃ પઞ્ચાગ્નિયોગતો જન્મશ્રુતેઃ

(પુનરાવૃત્તિહેતુભૂતાન્યુપાસનાનિ)
વિરક્તસ્ય હેયહાનમુપાદેયોપાદાનં હંસક્ષીરવત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યધિકારઃ)
લબ્ધાતિશયયોગાદ્વા તદ્વત્

(જ્ઞાનનિષ્પત્ત્યધિકારઃ)
ન કામચારિત્વં રાગોપહતે શુકવત્

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
ગુણયોગાત્ બદ્ધઃ શુકવત્

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
ન ભોગાદ્રાગશાન્તિઃ મુનિવત્

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
દોષદર્શનાદુભયોઃ

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
ન મલિનચેતસ્યુપદેશ બીજપ્રરોહો ઽજવત્

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
નાભાસમાત્રમપિ મલિનદર્પણવત્

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
ન તજ્જસ્યાપિ તદ્રપતા પઙ્કજવત્

(રાગદોષાઃ તચ્છમનોપાયાશ્ચ)
ન ભૂતિયોગે ઽપિ કૃતકૃત્યતા ઉપાસ્યસિદ્ધિવત્ ઉપાસ્યસિદ્ધિવત્