સમાધિરાજસૂત્ર · અધ્યાય 6

ઇતિ શ્રીસમાધિરાજે ઘોષદત્તપરિવર્તો નામ પઞ્ચમઃ ॥
(વૈદ્ય 30)
6 સમાધિપરિવર્તઃ ।
તત્ર ભગવાન્ પુનરપિ ચન્દ્રપ્રભં કુમારભૂતમામન્ત્રયતે સ્મ - તસ્માત્તર્હિ કુમાર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ઇમં સમાધિમાકાઙ્ક્ષતા ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુકામેન સમાધિપરિકર્મ કરણીયમ્ । તત્ર કુમાર કતમત્ સમાધિપરિકર્મ? ઇહ કુમાર બોધિસત્ત્વો મહાકરુણાસંપ્રસ્થિતેન ચિત્તેન તિષ્ઠતાં વા તથાગતાનાં પરિનિર્વૃતાનાં વા પૂજાકર્મણે ઉદ્યુક્તો ભવતિ, યદુત ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાભિસ્તૂર્યતાલાવચરૈર્વૈજયન્તીભિઃ તચ્ચ કુશલમૂલં સમાધિપ્રતિલમ્ભાય પરિણમયતિ । સ ન કંચિદ્ધર્મમાકાઙ્ક્ષંસ્તથાગતં પૂજયતિ ન રૂપં ન કામાન્ ન ભોગાન્ ન સ્વર્ગાન્ ન પરિવારાન્ । અપિ તુ ખલુ પુનર્ધર્મચિત્તકો ભવતિ । સ આકાઙ્ક્ષન્ ધર્મકાયતો ઽપિ તથાગતં નોપલભતે, કિમઙ્ગ પુના રૂપકાયત ઉપલપ્સ્યતે । તસ્માત્તર્હિ કુમાર એષાં સા તથાગતાના પૂજા યદુત તથાગતસ્યાદર્શનમાત્મનશ્ચાનુપલબ્ધિઃ કર્મવિપાકસ્ય ચાપ્રતિકાઙ્ક્ષમાણતા । અનયા કુમાર ત્રિમણ્ડલપરિશુદ્ધયા પૂજયા તથાગતં પૂજયિત્વા બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમં સમાધિં પ્રતિલભતે ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યતે ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયાં ચન્દ્રપ્રભસ્ય કુમારભૂતસ્ય એતદેવ સમાધિપરિકર્મનિર્દેશં ભૂયસ્યા માત્રયા ગાથાભિગીતેન વિસ્તરેણ સંપ્રકાશમતિ સ્મ -
અનન્તજ્ઞાનસ્ય દદિત્વ ગન્ધાન્ અનન્તગન્ધો ભવતી નરાણામ્ ।
ન કલ્પકોટીય વ્રજન્તિ દુર્ગતિં દુર્ગન્ધિયં તેષુ ન જાતુ ભોતિ

તે કલ્પકોટ્યશ્ચરમાણુ ચારિકાં પૂજિત્વ બુદ્ધાન સહસ્રકોટિયઃ ।
તે જ્ઞાનગન્ધેન સમુદ્ગતેન ભવન્તિ બુદ્ધા વરશીલગન્ધિકાઃ

સચેત્ પુનર્જાનતિ વાસ્તિ સત્ત્વો યો ગન્ધ દેતી તથ યસ્ય દીયતે ।
એતેન ચિત્તેન દદાતિ ગન્ધમેષાસ્ય ક્ષાન્તિર્મૃદુ આનુલોમિકી

(વૈદ્ય 31)
તસ્યૈતં ક્ષાન્તિમધિમાત્ર સેવતઃ સચેન્નરઃ કાકણિચ્છેદ્યુ છિદ્યતે ।
કલ્પાન કોટ્યો યથ ગઙ્ગવાલિકા ન તસ્ય ચિત્તં ભવતિ વિવર્તિયમ્

કિં કારણં વુચ્યતિ ક્ષાન્તિ નામ કથં પુનો વુચ્યતિ આનુલોમિકી ।
અવિવર્તિકો વુચ્યતિ કેન હેતુના કથં પુનો વુચ્યતિ બોધિસત્ત્વઃ

ક્ષાન્ત્યસ્મિ ધર્મે પ્રકૃતૌ નિરાત્મકે નૈરાત્મ્યસંજ્ઞસ્ય કિલેશુ નાસ્તિ ।
ખં યાદૃશં જાનતિ સર્વધર્માસ્તસ્માદિહ સ્યા ક્વ તુ ક્ષાન્તિ નામ

આનુલોમિ સર્વેષ જિનાન શિક્ષતો ન ચાસ્તિ ધર્મશ્ચરતે વિચક્ષણઃ ।
ન બુદ્ધધર્મેષુ જનેતિ સંશયાનિયં સ ક્ષાન્તિર્ભવતાનુલોમિકી

એવં ચરન્તસ્ય ય લોકિ મારાસ્તે બુદ્ધરૂપેણ ભણેય્ય વાચા ।
સુદુર્લભા બોધિ ભવાહિ શ્રાવકા ન ગૃહ્ણોતી વાક્યુ ન ચો વિવર્તતે

બોધેતિ સત્ત્વાન્ વિષમાતુ દૃષ્ટિતો ન એષ માર્ગો અમૃતસ્ય પ્રાપ્તયે ।
કુમાર્ગ વર્ણિત્વ પથે સ્થપેતિ તં કારણમુચ્યતિ બોધિસત્ત્વઃ

ક્ષમિષ્યનૂલોમપથે સ્થિતસ્ય નૈરાત્મ્યસઙ્ગાય વિબોધિતસ્ય ।
સ્વપ્નાન્તરે ઽપ્યસ્ય ન જાતુ ભોતિ અસ્તિ નરો પુદ્ગલ જીવ સત્ત્વઃ

(વૈદ્ય 32)
સચે મારકોટ્યો યથ ગઙ્ગવાલુકાસ્તે બુદ્ધરૂપેણ ઉપાગમિત્વા ।
ભણેયુરભ્યન્તરકાયુ જીવો તે મં વદે નાસ્તિ ન યૂય બુદ્ધા

જ્ઞાનેન જાનામ્યહુ સ્કન્ધશૂન્યકં જ્ઞાત્વા ચ ક્લેશેહિ ન સંવસામિ ।
વ્યાહારમાત્રેણ ચ વ્યોહરામિ પરિનિર્વૃતો લોકમિમં ચરામિ

યથા હિ પુત્ર પુરુષસ્ય જાતુ કૃતંસિ નામા અયમેવ નામ ।
નામં ન તસ્યો દિશતા સુલભ્યતે તથાસ્ય નામં ન કુતશ્ચિદાગતમ્

તથૈવ નામં કૃતુ બોધિસત્ત્વો ન ચાસ્ય નામં દિશતા સુલભ્યતે ।
પર્યેષમાણો અયુ બોધિસત્ત્વો જાનાતિ યો એષ સ બોધિસત્ત્વઃ

સમુદ્રમધ્યે ઽપિ જ્વલેત અગ્નિ ર્ન બોધિસત્ત્વસ્ય સત્કાયદૃષ્ટિઃ ।
યતો ઽસ્ય બોધાય ઉત્પન્નુ ચિત્તમત્રાન્તરે તસ્ય ન જીવદૃષ્ટિઃ

ન હ્યત્ર જાતો ન મૃતો ચ કશ્ચિદુત્પન્ન સત્ત્વો મનુજો નરો વા ।
માયોપમા ધર્મ સ્વભાવશૂન્યા ન શક્યતે જાનિતુ તીર્થિકેહિ

ન ચાપિ આહારવિમૂર્છિતેહિ લુબ્ધેહિ ગૃદ્ધેહિ ચ પાત્રચીવરે ।
ન ચોદ્ધતેહિ નપિ ચોન્નતેહિ શક્યા ઇયં જાનિતુ બુદ્ધબોધિઃ

(વૈદ્ય 33)
ન સ્ત્યાનમિદ્ધાભિહતૈઃ કુસીદૈઃ સ્તબ્ધેહિ માનીહિ અનાત્રપેહિ ।
યેષાં ન બુદ્ધસ્મિ પ્રસાદુ અસ્તિ ન શક્યતે હી વરબોધિ જાનિતુમ્

ન ભિન્નવૃત્તેહિ પૃથગ્જનેહિ યેષાં ન ધર્મસ્મિ પ્રસાદુ અસ્તિ ।
સબ્રહ્મચારીષુ ચ નાસ્તિ ગૌરવં ન શક્યતે હી વરબોધિ બુદ્ધિતુમ્

અભિન્નવૃત્તા હિરિમન્ત લજ્જિનો યેષાં સ્તિ બુદ્ધે અપિ ધર્મે પ્રેમ ।
સબ્રહ્મચારીષુ ચ તીવ્રગૌરવં તે પ્રાપુણન્તી વરબોધિમુત્તમામ્

સ્મૃતેરુપસ્થાન ઇહ યેષ ગોચરઃ પ્રામોદ્ય પ્રીતિ શયનમુપસ્તૃતમ્ ।
ધ્યાનાનિ ચાહારુ સમાધિ પાનિયં બુધ્યન્તિ તે ઽપિ વરબોધિમુત્તમામ્

નૈરાત્મ્યસંજ્ઞા ચ દિવાવિહારો અનુસ્મૃતિશ્ચંક્રમશૂન્યભાવઃ ।
બોધ્યઙ્ગપુષ્પા સુરભી મનોરમા તે યુજ્યમાના વરબોધિ પ્રાપયી

યા બોધિસત્ત્વાન ચરી વિદૂનામભૂમિરન્યસ્ય જનસ્ય તત્ર ।
પ્રત્યેકબુદ્ધાન ચ શ્રાવકાણ ચ કો વાત્ર વિજ્ઞો ન જનેય છન્દમ્

સચેન્મમા આયુ ભવેત એત્તકં કલ્પાન કોટ્યો યથ ગઙ્ગવાલુકાઃ ।
એકસ્ય રોમસ્ય ભણેય વર્ણં બૌદ્ધેન જ્ઞાનેન પર્યન્તુ નાસ્તિ

(વૈદ્ય 34)
તસ્માચ્છુણિત્વા ઇમુ આનુશંસામનાભિભૂતેન જિનેન દેશિતામ્ ।
ઇમં સમાધિં લઘુ ઉદ્દિશેયા ન દુર્લભા ભેષ્યતિ અગ્રબોધિઃ