સમાધિરાજસૂત્ર · અધ્યાય 34

ઇતિ શ્રીસમાધિરાજે ક્ષેમદત્તપરિવર્તો નામ ત્રયસ્ત્રિંશતિતમઃ ॥ 33 ॥
(વૈદ્ય 223)
34 જ્ઞાનાવતીપરિવર્તઃ ।
તત્ર ભગવાન્ પુનરપિ ચન્દ્રપ્રભં કુમારભૂતમામન્ત્રયતે સ્મ - તસ્માત્તર્હિ કુમાર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ઇમં સમાધિમાકાઙ્ક્ષતા ક્ષિપ્રમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુકામેન કુશલમૂલે પ્રતિષ્ઠિતે ધર્મદાનેન વા આમિષદાનેન વા યોગઃ કરણીયઃ । તેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન તદ્દાનં ચતુસૃભિ પરિણામનાભિઃ પરિણામયિતવ્યમ્ । કતમાભિશ્ચતસૃભિઃ? યદુત યૈરુપાયકૌશલ્યૈસ્તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિરનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા, તેષામુપાયકૌશલ્યાનાં પ્રતિલમ્ભાયેદં દાનકુશલમૂલમવરોપયામિ । અયં પ્રથમઃ પરિણામઃ । યેભ્યઃ કલ્યાણમિત્રેભ્યો ઽન્તિકાત્તાન્યુપાયકૌશલ્યાનિ શૃણુયામુદ્ગૃહ્ણીયાં પર્યવાપ્નુયાં ધારયેયમ્, તૈરનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુધ્યતે । તૈર્યૈઃ કલ્યાણમિત્રૈઃ સાર્ધં સમવધાનં ભવેત્, એવમેતદ્દાનકુશલમૂલમવરોપયામિ । અયં દ્વિતીયઃ પરિણામઃ । યે ભોગપ્રતિલાભાઃ સર્વલોકોપજીવ્યા ભવેયુસ્તૈર્મે ભોગપ્રતિલાભૈઃ સમવધાનં ભવેત્, એવમિદં કુશલમૂલવરોપયામિ । અયં તૃતીયઃ પરિણામઃ । ય આત્મભાવપ્રતિલાભઃ દ્વાભ્યામનુગ્રહાભ્યાં સત્ત્વાનનુગૃહ્ણીયાદામિષાનુગ્રહેણ ચ ધર્માનુગ્રહેણ ચ, તસ્ય મે આત્મભાવસ્ય પ્રતિલમ્ભો ભવેત્, એવમિદં કુશલમૂલવરોપયામિ । અયં ચતુર્થઃ પરિણામઃ । આભિઃ કુમાર ચતસૃભિઃ પરિણામનાભિર્બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન તાનિ કુશલમૂલાનિ પરિણામયિતવ્યાનિ ॥
પુનરપરં કુમાર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેનેમં સમાધિમાકાઙ્ક્ષતા ગૃહીણા વા પ્રવ્રજિતેન વા ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુકામેન શીલવન્તો ગુણવન્તઃ પ્રજ્ઞાવન્તો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સેવિતવ્યા ભજિતવ્યાઃ પર્યુપાસિતવ્યા અશાઠ્યેન । યો ઽસ્ય સમાધેર્ધારકો ભિક્ષુર્બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભવેત્,સ ચ સ્યાદાબાધિકો બાઢગ્લાનઃ, તેન સ્વમાંસશોણિઅતેનાપિ સ ભિક્ષુસ્તસ્માદાબાધાદ્ વ્યુત્થાપયિતુમુત્સોઢવ્યઃ । અધ્યાશયસંપન્નેન કુમાર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેનેમં સમાધિમાકાઙ્ક્ષત ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુકામેનાવિકમ્પમાનેન વિશારદેન સ્વકં માંસશોણિતમપિ પરિત્યજ્ય ધર્મભાણકો ભિક્ષુરાબાધાદ્ વ્યુત્થાપયિતવ્યઃ । તદનેનાપિ તે કુમાર પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યમ્ ॥
ભૂતપૂર્વં કુમાર અતીતે ઽધ્વન્યસંખ્યેયે કલ્પે અસંખ્યેયતરે વિપુલે અપ્રમાણે યદાસીત્ તેન કાલેન તેન સમયેનાચિન્ત્યપ્રણિધાનવિશેષસમુદ્ગતરાજો નામ તથાગતો ઽહન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ । સ ખલુ પુનઃ કુમાર અચિન્ત્યપ્રણિધાનવિશેષસમુદ્ગતરાજસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યસ્મિન્નેવ દિવસે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધસ્તત્રૈવ દિવસે પરિહતે અપ્રમેયાનસંખ્યેયાન્ બુદ્ધનિર્મિતાન્ નિર્માય અપરિમાણાનાં ચ સત્ત્વાનાં વિનયં કૃત્વા
(વૈદ્ય 224) આસ્રવક્ષયાયાર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપ્ય અપરિમાણાંશ્ચ સત્ત્વાનનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવવિનિવર્તનીયત્વે પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત્રૈવ દિવસે પરિનિર્વૃતો ઽભૂત્ । તસ્ય ખલુ પુનર્ભગવતઃ પરિનિર્વૃતસ્ય ચતુરશીતિઃ વર્ષકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સદ્ધર્મો ઽતિષ્ઠત્ । તસ્ય ચ ભગવતો ઽચિન્ત્યપ્રણિધાનવિશેષસમુદ્ગતરાજસ્ય તથાગતસ્ય શાસનાન્તર્ધાનકાલસમયે પશ્ચિમાયાં પઞ્ચશત્યાં વર્તમાનાયાં બહવો ભિક્ષવઃ પ્રાદુર્ભૂતા ઉપલમ્ભદૃષ્ટયઃ । તેષામેવંરૂપાઃ સૂત્રાન્તા ન રોચન્તે ન ચાધિમુચ્યન્તે પ્રતિબાધન્તે પ્રતિક્ષિપન્તિ । ઈદૃશાનાં ચ સૂત્રાન્તધારકાણાં ભિક્ષૂણાં પીડાં કુર્વન્તો યાવજ્જીવિતાદ્ વ્યવરોપણમકાર્ષુઃ । તૈરભિસત્કારાધ્યવસિતૈરીદૃશસુત્રાન્તધારકાણાં ભિક્ષુણાં સહસ્રં જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતમભૂત્ । તેન ચ પુનઃ કુમાર કાલેન તેન સમયેન રાજાભૂદ્ જ્ઞાનબલો નામ જમ્બુદ્વીપેશ્વરઃ સદ્ધર્મપરિગ્રાહકઃ પૂર્વપ્રણિધાનસંપન્નઃ । તેન ખલુ પુનઃ કુમાર કાલેન તેન સમયેન ઇહ જમ્બુદ્વીપે એકો ભિક્ષુર્ધર્મભાણકો ઽભૂત્ તસ્ય સમાધેર્ધારકો ભૂતમતિર્નામ્ના તસ્ય રાજ્ઞઃ કુલપ્રવેશકઃ કલ્યાણમિત્રો હિતૈષી અનુકમ્પકઃ અર્થકામઃ । સ ચાસ્ય રાજા અતૃપ્તો દર્શનેનાભીક્ષ્ણપ્રતિકાઙ્ક્ષી ચાભૂદ્દર્શનેન ધર્મસંકથનોપસંક્રમણપર્યુપાસનપરિપૃચ્છાગ્રહણધારણવાચનવિજ્ઞાપનસમર્થઃ । સ ખલુ પુનર્ધર્મભાણકો ભિક્ષુઃ સત્ત્વાનામીર્યાચર્યાધિમુક્તિધાતુવાસનાકુશલો ઽભૂત્ । સત્ત્વાનામિન્દ્રિયબલવીર્યવિમાત્રતાજ્ઞાનધાતુવાસનાકુશલઃ સત્યસંધિકુશલઃ વિસંધિપ્રતિવચનકુશલઃ અર્થવિનિશ્ચયકુશલઃ ગમ્ભીરપ્રતિભાનઃ સત્ત્વાનાં વિનયવિધિજ્ઞઃ પૂર્વાભિલાપી સ્મિતમુખઃ અપગતભ્રૂકુટિમુખો મહદ્ગતચિત્તવિહારી મહાકરૂણાભિયુક્તઃ અનભિભૂતઃ સર્વપરપ્રવાદિભિઃ । તેન ચ કુમાર કાલેન તેન ચ સમયેન રાજ્ઞો જ્ઞાનબલસ્ય દુહિતા દારિકાભૂત્ ષોડશવર્ષા જાત્યા અભિરૂપા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા પરમયા શુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતા જ્ઞાનાવતી નામ । તસ્યાઃ સ ભૂતમતિર્ભિક્ષુરાચાર્યો ઽભૂત્ કુશલેષુ ધર્મેષુ સંદર્શકઃ સમુત્તેજકઃ સંપ્રહર્ષકઃ સમાદાપકઃ । તેન ચ કુમાર કાલેન તેન સમયેન તસ્ય ધર્મભાણકસ્ય
ભિક્ષોર્મહાકૃષ્ણવૈસર્પઃ ઊરૌ પ્રાદુરભૂત્ દુશ્ચિકિત્સ્યો દુર્લભભૈષજ્યઃ । સ વૈદ્યેઃ ગ્લાનઃ પ્રતિક્ષિપ્તો ઽભૂત્ ॥
અથ ખલુ રાજા સાન્તપુરઃ સપુત્રઃ સદુહિતૃપરિવારઃ તં ભિક્ષું ગ્લાનં વિદિત્વા પ્રારોદીદશ્રૂણિ પ્રવર્તયતિ સ્મ સાર્ધમશીત્યા સ્ત્રીસહસ્રૈઃ સાર્ધં પૌરૈર્નાગરૈઃ સાર્ધં રાષ્ટ્રેણ નૈગમજાનપદૈર્ગણકમહામાત્રૈઃ સાર્ધમમાત્યદૌવારિકપારિષદ્યૈઃ । તે સર્વે તં ભિક્ષું ગ્લાનં વિદિત્વા પ્રરોદન્તઃ અશ્રણિ પ્રવર્તયામાસુઃ - મા ખલ્વયં ભિક્ષુઃ કાલં કુર્યાદિતિ । તેન ચ કુમાર કાલેન તેન સમયેન રાજ્ઞો જ્ઞાનબલસ્યાન્યતરા દેવતા પુરાણસાલોહિતાભૂદનુબદ્ધા । સા તસ્ય રાજ્ઞઃ સ્વપ્નાન્તર્ગતસ્યાપદર્શયતિ સ્મ - સચેત્ મહારાજ એતસ્ય ભિક્ષોર્નવકેનાસંક્લિષ્ટેન માનુષ્યેણ રુધિરેણૈષ કૃષ્ણવૈસર્પ આલિપ્યેત, નવકં ચાસંક્લિષ્ટં માનુષં માસં નાનારસસંપ્રયુક્તં ભોજનં દીયેત, એવમેષ ભિક્ષુરસ્માદાબાધાદ્ વ્યુત્તિષ્ઠેત । અથ ખલુ રાજા જ્ઞાનબલસ્તસ્યા રાત્ર્યા અત્યયેન તતઃ સ્વપ્નાન્તરાત્ પ્રતિવિબુદ્ધો ઽન્તઃપુરમધ્યગતઃ ઇમાં સ્વપ્નપ્રકૃતિમન્તઃપુરાયારોચયામાસ - એવંરૂપઃ સ્વપ્નો મયા દૃષ્ટઃ । ઇતિ હિ કુમાર તતઃ સ્ત્ર્યાગારાત્તતશ્ચ રાજકુલાન્ન કાચિત્ સ્ત્રી ઉત્સહતે તસ્ય (વૈદ્ય 225) ભિક્ષોસ્તદ્ભૈષજ્યં દાતુમ્ । જ્ઞાનાવત્યપિ રાજદુહિતા ઇમમીદૃશમેવ સ્વપ્નમદ્રાક્ષીત્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રતિવિબુદ્ધા અન્તઃપુરમધ્યે ઇમામેવ સ્વપ્નપ્રકૃતિં માતૄણાં પરિવારસ્ય ચારોચયતિ સ્મ । ન ચ કાચિદુત્સહતે સ્ત્રી તસ્ય ભિક્ષોરેતદ્ ભૈષજ્યં દાતુમ્ ॥

અથ ખલુ જ્ઞાનવતી રાજદુહિતા તુષ્ટા ઉદગ્રા આત્તમનસ્કા પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા એવં વ્યવસાયમકાર્ષીત્ - યન્ન્વહમેતદ્ ભૈષજ્યં સ્વકાચ્છરીરાદ્ યથોપદિષ્ટં નવં રુધિરં નવં ચ માંસં દદ્યામ્ । અહમેવેહ રાજકુલે સર્વદહરા ચ સર્વતરુણી ચ અસંક્લિષ્ટકાયવાઙ્ભનસ્કર્મા ચ । અસંક્લિષ્ટં જ્ઞાનમેષામિ અસંક્લિષ્ટસ્ય ધર્મભાણકસ્ય સ્વશરીરાદ રુધિરં ચ માંસં ચોપનામયિષ્યામિ । અપ્યેવ નામૈષ ભિક્ષુરસ્માદાબાધાદ્ વ્યુત્તિષ્ઠેત । અથ ખલુ સા જ્ઞાનવતી રાજદુહિતા સ્વકમાવાસં ગત્વા તીક્ષ્ણં શસ્ત્રં ગૃહીત્વા ધર્માન્તર્ગતેન માનસેન સ્વકમૂરુમાંસં છિત્ત્વા નાનારસસંપ્રયુક્તં પ્રણીતમભિસંસ્કૃત્ય લોહિતં ચ પ્રગૃહ્ય તં ચાચાર્યં પ્રવેશ્ય રાજ્ઞો જ્ઞાનબલસ્ય પુરતો નિષદ્ય લોહિતેન તં વિસર્પમાલેપયિત્વા તેન ચ સ્વભિસંસ્કૃતેન ભોજનેન સંતર્પયતિ । અથ ખલુ સ ભિક્ષુરજાનન્નપરિબુધ્યમાનઃ અપરિશઙ્કમાનસ્તદ્ભક્તં પરિભુક્તવાન્ । સમનન્તરપરિભુક્તે ચ તસ્મિન્નાહારે તસ્ય ભિક્ષોઃ સર્વાસ્તા વેદના પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ, સર્વશ્ચ વ્યાધિરપગતઃ । તેન વિગતપરિદાહેન સર્વસુખસમર્પિતેન તથા ધર્મો દેશિતો યથા તતો ઽન્તઃપુરાત્તતશ્ચ નગરજનપદરાષ્ટ્રસંનિપાતાદ્ દ્વાદશાનાં પ્રાણિસહસ્રાણામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પન્નાનિ ॥
અથ ખલુ રાજા જ્ઞાનબલઃ સ્વકાં દુહિતરં ગાથાભિરધ્યભાષત -
કુતસ્ત્વયા શોણિતુ લબ્ધુ દારિકે કુતો ઇદં આહૃતુ માંસ માનુષમ્ ।
આહારુ યઃ સાધિતુ તે ઽદ્ય ધીતે યેનો સુખીયં કૃતુ ધર્મભાણકઃ

હતો હ્યયં વાથ મૃતો ઽથ લબ્ધો યત્ સાધિતં નાનરસેહિ વ્યઞ્જનમ્ ।
કુતશ્ચ તે શોણિતુ લબ્ધુ દારિકે યેનો અયં મોચિતુ વ્યાધિ પાપકઃ

પિતુઃ શ્રુણિત્વા વચનં ચ દારિકા જ્ઞાનાવતી તસ્ય ઇદં બ્રવીતિ ।
અલીનચિત્તા ચ ગિરં પ્રભાષતે શૃણુષ્વ તાતા યદહં બ્રવીમિ તે

દૃષ્ટસ્તાત મયા સ્વપ્નો દેવતાયા નિદર્શિતઃ ।
શૃણુષ્વ મે ભૂમિપતે ભૂતમર્થં વિજાનથ

(વૈદ્ય 226)
સા દેવતા મમાવિચન્માનુષં માંસશોણિતમ્ ।
યો દદ્યાદસ્ય ભિક્ષુસ્ય વ્યાધેર્મુચ્યેત્ સ પાપકાત્

મયા ચોત્થાય શય્યાતઃ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં નૃપ ।
સ્વપ્નસ્તદાયમાખ્યાતો જ્યેષ્ઠિકાનાં હિ માતૃણામ્

ચેટિકાનાં મયાખ્યાતં કા શક્તા કર્તુમીદૃશમ્ ।
માનુષં શોણિતં માંસં રસસિદ્ધં સુસંસ્કૃતમ્

ભોજનં ચ પ્રદાતવ્યં શોણિતેન ચ લેપનમ્ ।
કૃષ્ણવૈસર્પતો એષ કથં ભિક્ષુર્વિમુચ્યતે

યદિ ક્રિયા ન ક્રિયતે ક્ષિપ્રમેતેન વ્યાધિના ।
કાલં કુર્યાદયં ભિક્ષુર્ભૈષજ્યેન વિનેતિ વા

ત્રિભવે કો ન સત્ત્વસ્ત્યાજયેત્ સ્વમાંસશોણિતમ્ ।
ઇમં દૃષ્ટ્વા ન કો વિદ્વાન્ કુર્યાત્ કાયસ્મિ નિશ્રયમ્

અન્તઃપુરસ્યો પ્રતિવેદયામ્યહં ન એક નારીપિ ભણાતિ દાસ્યે ।
પ્રિયશ્ચ મે ભિક્ષુઃ પ્રિયશ્ચ આત્મા બોધ્યર્થુ ત્યક્તં મય માંસશોણિતમ્

તેષાં ન કાયેસ્મિ ચ ભક્તિ નિશ્રિતા પ્રેમાપિ નૈવાત્મનિ ચાણુમાત્રમ્ ।
ત્યક્ત્વાપિ ચાત્માનુ ન ભોતિ દુર્મનાઃ યે બોધિ પ્રાર્થેન્તિ શિવામશોકામ્

અન્તઃપુરં તતઃ શ્રુત્વા સર્વં તદ્વિસ્મિતં અભૂત્ ।
ન ચાત્રોત્સહતે કાચિદેનાં યોજયિતું ક્રિયામ્

તતો મે નામિતં ચિત્તં ભિક્ષોર્દાસ્યામિ ભોજનમ્ ।
સ્વાનિ માંસાન્યહં છિત્ત્વા શોણિતેન ચ લેપનમ્

સ્વકમૂરું મયા છિત્ત્વા ગૃહીતં માંસશોણિતમ્ ।
માંસપેશી મયા પક્વા નાનારસસુસંસ્કૃતા

ભિક્ષોસ્તસ્યાતુરસ્યાહં દાસ્યામિ પિતુરગ્રતઃ ।
ભોજનં માનુષં માંસં શોણિતેન ચ લેપનમ્

શૃણોહિ મહ્યં વચનં નરાધિપા મનુષ્યમાંસસ્મિ અવિદ્યમાને ।
(વૈદ્ય 227)
છિત્ત્વા સ્વમાંસાનિ મયોરુતો નૃપા સાધેત્વ દત્તાનિમ ધર્મભાણકે

એષો મયાનુત્તરબોધિ અર્થે સ્વકાત્ત કાયાત્ત કૃતો મહાર્થઃ ।
ભિક્ષુશ્ચ મુક્તઃ કૃતુ નિર્વિકારો મયા ચ પુણ્યં કૃતમપ્રમેયમ્

રાજાપ્યવોચદ્દુહિતાં કથં તે છિદ્યન્તિ કાયાત્તુ સ્વકાત્તુ માંસે ।
ભૈષજ્યયોગે ક્રિયમાણિ દારિકે મા તે અભૂદ્ દુઃખ શરીરવેદના

સ રાજધીતા મતિમાન્ વિશારદા તમાલપી રાજ શૃણુ નરાધિપા ।
શ્રુત્વા ચ તત્ર પ્રતિપદ્ય યોનિશો અચિન્તિયઃ કર્મવિપાકુ તાદૃશઃ

પાપેન કર્મેણ કૃતેન તાતા નિરયે ઽપિ સત્ત્વા પ્રપચન્તિ દારુણે ।
નિર્માંસ ભૂત્વા ચ સમાંસ ભોન્તિ પશ્યેતુ કર્માણ ફલં અચિન્તિયમ્

પાપેન કર્મેણ નિર્માંસશોણિતાઃ ક્ષણેન ચો ભોન્તિ સમાંસશોણિતાઃ ।
કિં વા પુના તત્ કુશલેન કર્મણા અધિમુક્તિતો જાયતિ માંસશોણિતમ્

છિદ્યન્તિ માંસે ન મમાસિ વેદના આહારિ મે શોણિતુ નાસ્તિ ઇઞ્જના ।
ન ધર્મકાયસ્ય વ્રણો ન છિદ્રં યદિ સર્વુ છિદ્યેયુ મમ સ્વમાંસમ્

પ્રીતિં મયા ધર્મિ પરાં જનિત્વા છિત્ત્વા પ્રદત્તં સ્વકમૂરુમાંસમ્ ।
ન ચો મમા તાત વ્રણેન દુઃખં જાનામિ કાયો યથપૂર્વમાસીત્

(વૈદ્ય 228)
ઔદુમ્બરં પુષ્પુ યથૈવ તાતા બહુકલ્પકોટીષુ કદાચિ દૃશ્યતે ।
એમેવ એતાદૃશ ધર્મભાણકો કદાચિ દૃશ્યન્તિહ જમ્બુદ્વીપે

યથૈવ જામ્બૂનદ નિષ્કુ ભાસતે પશ્યન્ત સત્ત્વા ન વિતૃપ્તિમેન્તિ ।
એમેવ એતાદૃશ ધર્મભાણકાન્ દૃષ્ટ્વા ન તૃપ્યન્તિહ દેવમાનુષાઃ

પીત્વા યથાચ્છં સલિલં જનસ્ય તૃષાભિભૂતસ્ય તૃષા વિગચ્છતિ ।
એમેવ એતે વિદુ ધર્મભાણકા ધર્મામૃતૈસ્તૃષ્ણ વિનેન્તિ પ્રાણિનામ્

સુત્યક્તમેતન્મય માંસશોણિતં યદ્દત્તુ ભિક્ષુસ્ય ગિલાનકસ્ય ।
વિસર્પુ શાન્તશ્ચ સ ધર્મભાણકે કૃતં મયા ગૌરવુ બુદ્ધવર્ણિતમ્

ચારિત્રવન્તસ્ય બહુશ્રુતસ્ય ઇમં સમાધીવરધારકસ્ય ।
યન્મે તુ ત્યક્તં સ્વકમાત્મમાંસમેતેષ ધર્માણ ભવેય્ય લાભિની

યથૈવ ગન્ધઃ સુરભી મનોરમઃ કાલાનુસારી શુભ ચન્દનસ્ય ।
પ્રવાતિ ગન્ધો દશસુ દિશાસુ એમેવ ગન્ધોપમ ધર્મભાણકાઃ

યથૈવ મેરુર્દિશતાસુ દૃશ્યતે સમન્તપ્રાસાદિકુ દર્શનીયઃ ।
અવભાસયન્તો દિશતાસુ રોચતે તથૈવ મેરૂપમ ધર્મભાણકાઃ

યથૈવ સ્તૂપં પતમાનુ કશ્ચિદ્ વ્યુત્થાપયેત્ સંસ્કરિ પણ્ડિતો નરઃ ।
યસ્તત્ર સ્તૂપે ઽપિ પ્રસાદુ કુર્યાદ્ વ્યુત્થાપિતો યેન સ તસ્ય હેતુઃ

(વૈદ્ય 229)
એમેવયં ધર્મસ્તૂપો ગિલાનકો વિમોચિતો લોહિતલેપનેન ।
સ્વકેન માંસેન ચ ધર્મગૌરવાદ્ દીપો મયા દીપિતુ જમ્બુદ્વીપે

એષો ઽકરિષ્યદ્ યદિ ભિક્ષુ કાલં સમાધિશબ્દો ઽપિહ જમ્બુદ્વીપે ।
નિરુદ્ધુ સત્ત્વાન સદાભવિષ્યત્ ચિકિત્સિતે ઽસ્મિન્ સ સમાધિ લબ્ધઃ

સર્વસ્ય લોકસ્ય પરિત્રાણુ ભિક્ષુરન્ધસ્ય લોકસ્ય ચ ચક્ષુદાયકઃ ।
રાગસ્ય દોષસ્ય મોહસ્ય ચૈવ ચિકિત્સકો ઽયં મમ વૈદ્યરાજઃ

મહદ્ગતે ચિત્તિ સદા પ્રતિષ્ઠિતઃ પ્રમાણુ ચર્યાય ન તસ્ય લભ્યતે ।
સુવિનિશ્ચિતાર્થેષુ પદેષુ શિક્ષિતો અનાભિભૂતશ્ચ પરપ્રવાદિભિઃ

ન મહ્ય ભૂયો વિનિપાતતો ભયં સ્ત્રીત્વં પુનર્મે ન ચ ભૂયુ ભેષ્યતિ ।
સહસ્રકલ્પાન ચ કોટિયો ભુયો કૃત્વા પરં ગૌરવુ ધર્મભાણકે

યો બુદ્ધક્ષેત્રાન્ યથ ગઙ્ગવાલિકાઃ રતનાન પૂર્ણાન્ દદિ નાયકાનામ્ ।
યશ્ચૈવ પાદાઙ્ગુલિમેક દદ્યાદિદં તતઃ પુણ્યુ વિશિષ્યતે પરમ્

સા દારિકા કાલમિતશ્ચ કૃત્વા અદ્રાક્ષિ બુદ્ધાન સહસ્રકોટ્યઃ ।
સર્વેષ ચો શાસનિ પ્રવ્રજિત્વા ઇમં વરં શાન્તુ સમાધિ દેશયી

સર્વેષ તેષાં દ્વિપદોત્તમાનાં પરિનિર્વૃતાનાં ચરમિસ્મિ કાલે ।
(વૈદ્ય 230)
પ્રવ્રજ્યલાભિન્યભુ નિત્યકાલમસંકિલિષ્ટાઃ સુગતાન પુત્રકાઃ

દીપપ્રભસ્યાથ તથાગતસ્ય ચરિત્વ સા શાસનિ બ્રહ્મચર્યમ્ ।
સ્ત્રીભાવુ તસ્મિન્ વિનિવર્તયિત્વા અભૂષિ ભિક્ષુસ્તદ ધર્મભાણકઃ

મૈત્રેય જ્ઞાનંબલુ સો નરેન્દ્રઃ સદ્ધર્મપરિગ્રાહકુ નિત્યકાલમ્ ।
દીપંકરો ઽસૌ અભૂદ્ધર્મભાણકો અહં ચ આસં તદ રાજધીતા

સ્વકેન માંસેન ચ શોણિતેન ચો ઉપસ્થિતો મે તદ ધર્મભાણકઃ ।
શાઠ્યં ચ સર્વં પરિવર્જયિત્વા ઇમં સમાધિં પ્રતિકાઙ્ક્ષતા તદા

યેભી તદા રોદિતુ ભિક્ષુ દૃષ્ટ્વા ગિલાનકં પીડિતુ વેદનાભિઃ ।
અવિવર્તિકાસ્તે સદ સર્વિ ભૂવન્ ન જાતુ યાતા વિનિપાતભૂમિમ્

નાભૂષિ તેષાં સદ અક્ષિરોગો ન શીર્ષરોગો ન ચ કર્ણરોગઃ ।
ન ઘ્રાણરોગો ન ચ જિહ્વરોગો ન ચ દન્તશૂલં ન કદાચિદાસીત્

સમન્તપ્રાસાદિકુ ભોન્તિ નિત્યં શિરીય તેજેન જ્વલન્તકાયાઃ ।
દ્વાત્રિંશકેતુશતપુણ્યલક્ષણા ઉપસ્થિતો યૈસ્તદ ભિક્ષુ ગ્લાનકઃ

(વૈદ્ય 231)
મહ્યં ચ તે શાસનિ પ્રવ્રજિત્વા પ્રલુજ્યમાનાનિમુ બુદ્ધબોધિમ્ ।
ધારિત્વ તે ગઞ્જુ તથાગતાનાં દ્રક્ષ્યન્તિ બુદ્ધાન સહસ્રકોટિયો

સુસંગૃહીત્વાનિમ બુદ્ધબોધિં ધારેત્વ નિત્યં ચ હિ ગૌરવેણ ।
તે અર્થુ કૃત્વા વિપુલં પ્રજાનાં દ્રક્ષ્યન્તિ અક્ષોભ્ય નરાણમુત્તમમ્

શ્રુત્વા ચ તે ચર્ય નિરુત્તરામિમાં લપ્સ્યન્તિ પ્રીતિં ચરિયાં નિરામિષામ્ ।
શ્રુત્વા ચ તે આત્મન પૂર્વચર્યાં કાહિન્તિ બુદ્ધાન ઉદારપૂજામ્

દૃષ્ટા ચ ભિક્ષૂન્ વિદુ શીલવન્તો નિઃશાઠિયેનો સદ સેવિતવ્યાઃ ।
અખિલં ચ દોષં ચ વિવર્જયિત્વા સેવેત ભિક્ષું તદ ધર્મભાણકાઃ

આઘાતુ ક્રોધં ચ વિવર્જયિત્વા પૂજેથ પુત્રાન્ મમ ધર્મશાસને ।
મા અન્ધભૂતા બહુકલ્પકોટિયો વિનિપાતપ્રાપ્તાશ્ચ ભવેત દુઃખિતાઃ

ન શીલુ ત્રાયેત શ્રતં ચ તસ્ય ન ધ્યાનુ ત્રાયેન્ન અરણ્યવાસઃ ।
તદા નુ ત્રાયેન્ન ચ બુદ્ધપૂજા વ્યાપાદુ કૃત્વાન પરસ્પરેણ