સમાધિરાજસૂત્ર · અધ્યાય 16

ઇતિ શ્રીસમાધિરાજે સ્મિતવ્યાકરણપરિવર્તો નામ પઞ્ચદશઃ ॥ 15 ॥
(વૈદ્ય 98)
16 પૂર્વયોગપરિવર્તઃ ।
સ્મરામિ પૂર્વં ચરમાણુ ચારિકાં સિંહધ્વજસ્ય સુગતસ્ય શાસને ।
અભૂષિ ભિક્ષુ વિદુ ધર્મભાણકો નામેન સો ઉચ્યતિ બ્રહ્મદત્તઃ

અહં તદાસીન્મતિ રાજપુત્રો આબાધિકો બાઢ ગિલાન દુઃખિતઃ ।
મહ્યં ચ સિ આચરિયો અભૂષિ યો બ્રહ્મદત્તસ્તદ ધર્મભાણકઃ

પઞ્ચોત્તરા વૈદ્યશતા અનૂનકા વ્યાધિં ચિકિત્સન્તિ ઉદ્યુક્તમાનસાઃ ।
વ્યાધિં ન શક્નન્તિ મમ ચિકિત્સિતું સર્વે મમ જ્ઞાતય આસિ દુઃખિતાઃ

શ્રુત્વા ચ ગૈલાન્યુ સ મહ્ય ભિક્ષુ ગિલાનપૃચ્છો મમ અન્તિકાગતઃ ।
કૃપાં જનેત્વા મમ બ્રહ્મદત્તો ઇમં સમાધિં વરુ તત્ર દેશયી

તસ્ય મમા એતુ સમાધિ શ્રુત્વા ઉત્પન્ન પ્રીતિ અરિયા નિરામિષા ।
સ્વભાવુ ધર્માણ પ્રજાનમાનો ઉચ્છ્વાસિ વ્યાધી તુહુ તસ્મિ કાલે

દીપંકરઃ સો ચરમાણુ ચારિકામભૂષિ ભિક્ષુર્વિદુ ધર્મભાણકઃ ।
અહં ચ આસીન્મતિરાજપુત્રઃ સમાધિજ્ઞાનેન હુ વ્યાધિ મોચિતઃ

તસ્માત્ કુમારા બહુ પશ્ચકાલે અનુસ્મરન્તો ઇમુ પારિહાણિમ્ ।
સહેસિ બાલાન દુરુક્ત વાક્યં ધારેન્તુ વાચેન્તુ ઇમં સમાધિમ્

(વૈદ્ય 99)
ભેષ્યન્તિ ભિક્ષુ બહુ પશ્ચકાલે લુબ્ધાશ્ચ દુષ્ટાશ્ચ અસંયતાશ્ચ ।
પાપેચ્છ અધ્યોષિત પાત્રચીવરે પ્રતિક્ષિપિષ્યન્તિ ઇમં સમાધિમ્

ઈર્ષ્યાલુકા ઉદ્ધત પ્રાકટેન્દ્રિયાઃ કુલેષુ ચાધ્યોષિત લાભકામાઃ ।
પ્રાયોગિકે સંસ્તવિ નિત્ય સંશ્રિતાઃ પ્રતિક્ષિપિષ્યન્તિ ઇમં સમાધિમ્

હસ્તાંશ્ચ પાદાંશ્ચ તથ વિદ્યમાના હાસ્યે ચ લાસ્યે ચ સદા પ્રયુક્તાઃ ।
પરસ્પરં કણ્ઠિત શ્લિષ્યમાણા ગ્રામેષુ ચર્યાપથિ અન્યુ ભેષ્યતિ

અયુક્તયોગાનિમિ ભોન્તિ લક્ષણાઃ પરકુમારીષુ ચ નિત્ય ધ્યોષિતાઃ ।
રૂપેણ રક્તા ગ્રથિતા ભવન્તિ હિણ્ડન્તિ ગ્રામાન્નિગમાંશ્ચ રાષ્ટ્રાન્

તે ખાદ્યપેયસ્મિ સદા પ્રયુક્તા નાટ્યે ય ગીતે ચ તથૈવ વાદિતે ।
ક્રયવિક્રયે ચો સદ ભોન્તિ ઉત્સુકાઃ પાને ઽપિ ચાધ્યોષિત નષ્ટલજ્જાઃ

લેખાન પિષ્યન્તિ અયુક્તયોગાઃ શીલં તથેર્યાપથુ છોરયિત્વા ।
મર્યાદ ભિન્દિત્વ ગૃહીભિ સાર્ધં તે ભિન્નવૃત્તા વિતથપ્રતિષ્ઠિતાઃ

યે કર્મ બુદ્ધેહિ સદા વિવર્જિતાસ્તુલમાનકૂટે ચ સદા પ્રયુક્તાઃ ।
તત્કર્મ કૃત્વાન કિલિષ્ટપાપકાન્ અપાયુ યાસ્યન્તિ નિહીનકર્માઃ

પ્રભૂતવિત્તં મણિહેમશંખં ગૃહાંશ્ચ જ્ઞાતીંશ્ચ વિહાય પ્રવ્રજિ ।
(વૈદ્ય 100)
તે પ્રવ્રજિત્વાનિહ બુદ્ધશાસને પાપાનિ કર્માણિ સદાચરન્તિ

ધને ચ ધાન્યે ચ તે સારસંજ્ઞિનો ધેનૂશ્ચ ગાવઃ શકટાનિ સજ્જયી ।
કિમર્થ તેહિ ઇમ કેશ છોરિતા શિક્ષાય યેષાં પ્રતિપત્તિ નાસ્તિ

મયા ચ પૂર્વે ચરિયાં ચરિત્વા સુદુષ્કરં કલ્પસહસ્ર ચીર્ણમ્ ।
અયં ચ મે શાન્ત સમાધિરેષિતો યત્તેષ શ્રુત્વા તદ હાસ્યુ ભેષ્યતિ

ચિરં મૃષાવાદિ અબ્રહ્મચારિણો અપાયનિમ્નાઃ સદ કામલાભાઃ ।
તે બ્રહ્મચારીણ ધ્વજં ગૃહીત્વા દુઃશીલ વક્ષ્યન્તિ ન એષ ધર્મઃ

ભેદાય સ્થાસ્યન્તિ ચ તે પરસ્પરં અયુક્તિભિર્લાભ ગવેષમાણાઃ ।
અવર્ણ ભાષિત્વ ત અન્યમન્યં ચ્યુતા ગમિપ્યન્તિ અપાયભૂમિમ્

શતઃસહસ્રેષુ સુદુર્લભાસ્તે ક્ષાન્તીબલં યેષુ તદા ભવિષ્યતિ ।
અતો બહૂ યે કલહસ્મિ ઉત્સુકાઃ પ્રપઞ્ચ કાહિન્તિ જહિત્વ ક્ષાન્તિમ્

વક્ષ્યન્તિ વાચા વય બોધિસત્ત્વાઃ શબ્દો ઽપિ તેષાં વ્રજિ દેશદેશે ।
અભૂતશબ્દેન મદેન મત્તા વિપન્નશીલાન કુતો ઽસ્તિ બોધિઃ

ન મે શ્રુતં નાપિ કદાચિ દૃષ્ટમધ્યાશયો યસ્ય વિશુદ્ધ નાસ્તિ ।
ઇમેષુ ધર્મેષુ ચ નાસ્તિ ક્ષાન્તિઃ સ લપ્સ્યતે બોધિ ક્ષિપિત્વ ધર્માન્

(વૈદ્ય 101)
ભીતાશ્ચ ત્રસ્તાશ્ચ ગૃહં ત્યજન્તિ તે પ્રવ્રજિ દૃઢતરા ભવન્તિ ।
વિશેષકામા વિલયં પ્રયાન્તિ ક્ષિપિત્વ યાનં પુરુષોત્તમાનામ્

નિહીનપ્રજ્ઞા ગુણવિપ્રહીના વક્ષ્યન્તિ દોષં સદ અગ્રયાને ।
યસ્મૈ ચ તે તચ્છરણં પ્રપન્નાસ્તત્રૈવ યે દોષશતાન્ વદન્તિ

આજીવકા યે બહુ પ્રવ્રજિત્વા અનર્થિકાઃ સર્વસુબુદ્ધબોધયે ।
તે આત્મદૃષ્ટીય સ્થિહિત્વ બાલા ઉત્ત્રસ્ત ભેષ્યન્તિ શ્રુણિત્વ શૂન્યતામ્

વિહારુ કૃત્વાન ત અન્યમન્યં વ્યાપાદદોષાંશ્ચ ખિલં જનેત્વા ।
અભ્યાખ્ય દત્વા ચ પરસ્પરેણ લપ્સ્યન્તિ પ્રામોદ્ય કરિત્વ પાપકમ્

યઃ શીલવન્તો ગુણવન્તુ ભેષ્યતિ મૈત્રીવિહારી સદ ક્ષાન્તિકોવિદઃ ।
સુસંવૃતો માર્દવસૂરતશ્ચ પરિભૂત સો ભેષ્યતિ તસ્મિ કાલે

યો ખો પુનર્ભેષ્યતિ દુષ્ટચિત્તઃ સુદારુણો રૌદ્રાતિહીનકર્મા ।
અધર્મચારી કલહે રતશ્ચ સ પૂજિતો ભેષ્યતિ તસ્મિ કાલે

આરોચયામિ પ્રતિવેદયામિ સચેત્ કુમારા મમ શ્રદ્ધ ગચ્છસિ ।
ઇમાં સ્મરિત્વા સુગતાનુશાસનીં મા જાતુ વિશ્વસ્તુ ભવેસિ તેષામ્

તે તીવ્રરાગાસ્તથ તીવ્રદોષાસ્તે તીવ્રમોહાઃ સદ માનમત્તાઃ ।
(વૈદ્ય 102)
અદાન્તકાયાશ્ચ અદાન્તવાચઃ અદાન્તચિત્તાશ્ચ અપાયનિમ્નાઃ

અહં ચ ભાષેય્ય ગુણાન વર્ણાન્ ન ચો ગુણાન્ ભિક્ષુ સમાચરેય્યા ।
ન ઘોષમાત્રેણ ચ બોધિ લભ્યતે પ્રતિપત્તિસારાણ ન બોધિ દુર્લભા