સાહિત્યદર્પણ · અધ્યાય 10

ઇતિ સાહિત્ય-દર્પણે રીતિ-વિવેચનો નામ
નવમઃ પરિચ્છેદઃ
(10)
દશમ-પરિચ્છેદઃ
અલઙ્કાર-તત્ત્વમ્
શબ્દાર્થયોર્ અસ્થિરા યે ધર્માઃ શોભાતિશાયિનઃ ।
રસાદીન્ ઉપકુર્વન્તો ઽલઙ્કારાસ્ તે ઽઙ્ગદાદિવત્

[શબ્દાલઙ્કારાઃ]
આપાતતો યદ્ અર્થસ્ય પૌનરુક્ત્યેન ભાષણમ્ ।
પુનર્ ઉક્તવદ્ આભાસઃ સ ભિન્નાકાર-શબ્દગઃ

અનુપ્રાસઃ શબ્દ-સામ્યં વૈષમ્યે ઽપિ સ્વરસ્ય યત્ ।
છેકો વ્યઞ્જન-સઙ્ઘસ્ય સકૃત્ સામ્યમ્ અનેકધા

અનેકસ્યૈકધા સામ્યમ્ અસકૃદ્ વાપ્ય્ અનેકધા ।
એકસ્ય સકૃદ્ અપ્ય્ એષ વૃત્ત્ય્-અનુપ્રાસ ઇષ્યતે

ઉચ્ચાર્યત્વાદ્ યદ્ એકત્ર સ્થાને તાલૂરદાદિકે ।
સાદૃશ્યં વ્યઞ્જનસ્યૈતચ્ છ્રુત્ય્-અનુપ્રાસ ઇષ્યતે

વ્યઞ્જનં ચેદ્ યથાવસ્થં સહાયેન સ્વરેણ તુ ।
આવર્ત્યતે ઽન્ત્ય-યોજ્યત્વાદ્ અન્ત્યાનુપ્રાસ એવ તત્

શબ્દાર્થયોઃ પૌનરુક્ત્યં ભવેત્ તાત્પર્ય-માત્રતઃ ।
લાટાનુપ્રાસ ઇત્ય્ ઉક્તો ઽનુપ્રાસઃ પઞ્ચધા મતઃ

સત્ય્ અર્થે પૃથગ્-અર્થાયાઃ સ્વર-વ્યઞ્જન-સન્તતેઃ ।
ક્રમેણ તેનૈવાવૃત્તિર્ યમકં વિનિગદ્યતે

અન્યસ્યાન્યાર્થકં વાક્યમ્ અન્યથા યોજયેદ્ યદિ ।
અન્યઃ શ્લેષેણ કાક્વા વા સા વક્રોક્તિસ્ તતો દ્વિધા

શબ્દૈર્ એક-વિધૈર્ એવ ભાષાસુ વિવિધાસ્વ્ અપિ ।
વાક્યં યત્ર ભવેત્ સો ઽયં ભાષા-સમ ઇતીષ્યતે

શ્લિષ્ટૈઃ પદૈર્ અનેકાર્થાભિધાને શ્લેષ ઉચ્યતે ।
વર્ણ-પ્રત્યય-લિઙ્ગાનાં પ્રકૃત્યોઃ પદયોર્ અપિ

શ્લેષાદ્ વિભક્તિ-વચન-ભાષાણામ્ અષ્ટધા ચ સઃ ।
પુનસ્ ત્રિધા સભઙ્ગો ઽભઙ્ગસ્ તદ્ ઉભયાત્મકઃ

પદ્યાદ્યાકાર-હેતુત્વે વર્ણનાં ચિત્રમ્ ઉચ્યતે ।
રસસ્ય પરિપન્થિત્વાન્ નાલઙ્કારઊ પ્રહેલિકા

ઉક્તિ-વૈચિત્ર્ય-માત્રં સા ચ્યુત-દત્તાક્ષરાદિકા ।
સામ્યં વાચ્યમ્ અવૈધર્મ્યે વાક્યૈક્યે ઉપમા દ્વયોઃ

સા પૂર્ણા યદિ સામાન્ય-ધર્મ ઔપમ્ય-વાચિ ચ ।
ઉપમાનં ચોપમેયં ભવેદ્ વાચ્યમ્ ઇયં પુનઃ

શ્રૌતી યથેવાવા-શબ્દા ઇવાર્થો વા વતિર્ યદિ ।
આર્થી તુલ્ય-સમાનાદ્યાસ્ તુલ્યાર્થો યત્ર વા વતિઃ

દ્વે તદ્-ધિતે સમાસે ઽપિ વાક્યે પૂર્ણા ષડ્ એવ તત્ ।
લુપ્તા સામાન્ય-ધર્માદેર્ એકસ્ય યદિ વા દ્વયોઃ

ત્રયાણાં વાનુપાદાને શ્રૌત્ય્ આર્થી સાપિ પૂર્વવત્ ।
પૂર્ણાવદ્ ધર્મ-લોપે સા વિના શ્રૌતીં તુ તદ્-ધિતે

આધાર-કર્મ-વિહિતે દ્વિવિધે ચ ક્યચિ ક્યઙિ ।
કર્મ-કર્ત્રોર્ ણમુલિ ચસ્યાદ્ એવં પઞ્ચધા પુનઃ

ઉપમાનાનુપાદાને દ્વિધા વાક્ય-સમાસયોઃ ।
ઔપમ્ય-વાચિનો લોપે સમાસે ક્વિપિ ચ દ્વિધા

દ્વિધા સમાસે વાક્યે ચ લોપે ધર્મોપમાનયોઃ ।
ક્વિપ્-સમાસ-ગતા દ્વેધા ધર્મેવાદિવિ-લોપને

ઉપમેયસ્ય લોપે તુ સ્યાદ્ એક પ્રત્યયે ક્યચિ ।
ધર્મોપમેય-લોપે ઽન્યા ત્રિલોપે ચ સમાસ-ગા

તેનોપમાયા ભેદાઃ સ્યુઃ સપ્તવિંશતિ-સઙ્ખ્યકાઃ ।
એક-રૂપઃ ક્વચિત્ ક્વાપિ ભિન્નઃ સાધારણો ગુણઃ

ભિન્ને બિમ્બાનુબિમ્બત્વં શબ્દ-માત્રેણ વા ભિદા ।
એક-દેશ-વિવર્તિન્ય્ ઉપમા વાચ્યત્વ-ગમ્યતે

ભવેતાં યત્ર સામ્યસ્ય કથિતા રસનોપમા ।
યથોર્ધ્વમ્ ઉપમેયસ્ય યદિ સ્યાદ્ ઉપમાનતા

માલોપમા યદ્ એકસ્યોપમાનં બહુ દૃશ્યતે ।
ઉપમાનોપમેયત્વમ્ એકસ્યૈવ ત્વ્ અનન્વયઃ

પર્યાયેણ દ્વયોર્ એતદ્ ઉપમેયોપમા મતા ।
સદૃશાનુભવાદ્ વસ્તુ-સ્મૃતિઃ સ્મરણમ્ ઉચ્યતે

રૂપકં રૂપિતારોપાદ્ વિષયે નિરપહ્નવે ।
તત્ પરંપરિતં સાઙ્ગં નિરઙ્ગમ્ ઇતિ ચ ત્રિધા

યત્ર કસ્યચિદ્ આરોપઃ પરારોપણ-કારણમ્ ।
તત્ પરંપરિતં પ્રાહુઃ શ્લિષ્ટાશ્લિષ્ટ-નિબન્ધનમ્

પ્રત્યેકં કેવલં માલા-રૂપકં ચેતિ ચતુર્વિધમ્ ।
અઙ્ગિનો યદિ સાઙ્ગસ્ય રૂપણં સાઙ્ગમ્ એવ તત્

સમસ્ત-વસ્તુ-વિષયમ્ એક-દેશ-વિવર્તિ ચ ।
આરોપ્યાણામ્ અશેષાણાં શાબ્દત્વે પ્રથમં મતમ્

યત્ર કસ્યચિદ્ આર્થત્વમ્ એક-દેશ-વિવર્તિ તત્ ।
નિરઙ્ગં કેવલસ્યૈવ રૂપણં તદ્ અપિ દ્વિધા

માલા-કેવલ-રૂપત્વાત્ તેનાષ્ટૌ રૂપક-ભેદાઃ ।
દૃશ્યન્તે ક્વચિદ્ આરોપ્યાઃ શ્લિષ્ટાઃ સઙ્ગે ઽપિ રૂપકે

અધિકારૂઢ-વૈશિષ્ટ્યં રૂપકં યત્ તદ્ એવ તત્ ।
વિષયાર્થતયારોપ્યે પ્રકૃતાર્થોપયોગિનિ

પરિણામો ભવેત્ તુલ્યા તુલ્યાધિકરણો દ્વિધા ।
સન્દેહઃ પ્રકૃતે ઽન્યસ્ય સંશયઃ પ્રતિભોત્થિતઃ

શુદ્ધો નિશ્ચય-ગર્ભાસૌ નિશ્ચયાન્ત ઇતિ ત્રિધા ।
સામ્યાદ્ અતસ્મિંસ્ તદ્-બુદ્ધિર્ ભ્રાન્તિમાન્ પ્રતિભોત્થિતા

ક્વચિદ્ ભેદાદ્ ગૃહીતૃણાં વિષયાણાં તથા ક્વચિત્ ।
એકસ્યાનેકધોલ્લેખો યઃ સ ઉલ્લેખ ઉચ્યતે

પ્રકૃતં પ્રતિષિધ્યાન્યસ્થાપનં સ્યાદ્ અપહ્નુતિઃ ।
ગોપનીયં કમ્ અપ્ય્ અર્થં દ્યોતયિત્વા કથઞ્ચન

યદિ શ્લેષેણાન્યથા વાન્યથયેત્ સાપ્ય્ અપહ્નુતિઃ ।
અન્યન્ નિષિધ્ય પ્રકૃત-સ્થાપનં નિશ્ચયઃ પુનઃ

ભવેત્ સંભાવનોત્પ્રેક્ષા પ્રકૃતસ્ય પરાત્મના ।
વાચ્યા પ્રતીયમાના સા પ્રથમં દ્વિવિધા મતા

વાચ્યે વાદેઃ પ્રયોગે સ્યાદ્ અપ્રયોગે પરા પુનઃ ।
જાતિર્ ગુણઃ ક્રિયા દ્રવ્યં યદ્ ઉત્પ્રેક્ષ્યં દ્વયોર્ અપિ

તદ્ અષ્ટધાપિ પ્રત્યેકં ભાવાભાવાભિમાનતઃ ।
ગુણ-ક્રિયા-સ્વરૂપત્વાન્ નિમિત્તસ્ય પુનશ્ ચ તાઃ

દ્વાત્રિંશદ્-વિધતાં યાન્તિ તત્ર વાચ્યાભિધાઃ પુનઃ ।
વિના દ્રવ્યં ત્રિધા સર્વાઃ સ્વરૂપ-ફલ-હેતુગાઃ

ઉક્ત્ય્-અનુક્ત્યોર્ નિમિત્તસ્ય દ્વિધા તત્ર સ્વરૂપગાઃ ।
પ્રતીયમાના ભેદાશ્ ચ પ્રત્યેકં ફલ-હેતુગાઃ

ઉક્ત્ય્-અનુક્ત્યોઃ પ્રસ્તુતસ્ય પ્રત્યેકં તા અપિ દ્વિધા ।
અલઙ્કારાન્તરોત્થા સા વૈચિત્ર્યમ્ અધિકં ભજેત્

સિદ્ધત્વે ઽધ્યવસાયસ્યાતિશયોક્તિર્ નિગદ્યતે ।
ભેદે ઽપ્ય્ અભેદઃ સંબન્ધે ઽસંબન્ધસ્ તદ્-વિપર્યયૌ

પૌર્વાપર્યાત્મકં કાર્ય-હેત્વોઃ સા પઞ્ચધા મતઃ ।
પદાર્થાનાં પ્રસ્તુતાનામ્ અન્યેષાં વા યદા ભવેત્

એક-ધર્માભિસંબન્ધઃ સ્યાત્ તદા તુલ્યયોગિતા ।
અપ્રસ્તુત-પ્રસ્તુતયોર્ દીપકં તુ નિગદ્યતે

અથ કારકમ્ એકં સ્યાદ્ અનેકાસુ ક્રિયાસુ ચેત્ ।
પ્રતિવસ્તૂપમા સા સ્યાદ્ વાક્યયોર્ ગમ્ય-સામ્યયોઃ

એકો ઽપિ ધર્મઃ સામાન્યો યત્ર નિર્દિશ્યતે પૃથક્ ।
દૃષ્ટાન્તસ્ તુ સધર્મસ્યાપિ વસ્તુનઃ પ્રતિબિમ્બનઃ

સંભવન્ વસ્તુસંબન્ધો ઽસંભવન્ વાપિ કુત્રચિત્ ।
યત્ર બિમ્બાનુબિમ્બત્વં બોધયેત્સ્ સા નિદર્શના

આધિક્યમ્ ઉપમેયસ્યોપમાનાન્ ન્યૂનતાથવા ।
વ્યતિરેક એક ઉક્તે ઽનુક્તે હેતૌ પુનસ્ ત્રિધા

ચતુર્વિધો ઽપિ સામ્યસ્ય બોધનાચ્ છબ્દતો ઽર્થતઃ ।
આક્ષેપાચ્ ચ દ્વાદશધા શ્લેષે ઽપીતિ ત્રિરષ્ટધા

પ્રત્યેકં સ્યાન્ મિલિતાષ્ટ-ચત્વારિંશદ્-વિધઃ પુનઃ ।
સહાર્થસ્ય બલાદ્ એકં યત્ર સ્યાદ્ વાચકં દ્વયોઃ

સા સહોક્તિર્ મૂલ-ભૂતાતિશયોક્તિર્ યદા ભવેત્ ।
વિનોક્તિર્ યદ્ વિનાન્યેન નાસાધ્વ્ અન્યદ્ અસાધુ વા

સમાસોક્તિઃ સમૈર્ યત્ર કાર્ય-લિઙ્ગ-વિશેષણૈઃ ।
વ્યવહાર-સમારોપઃ પ્રકૃતેનાસ્ય વસ્તુનઃ

ઉક્તૈર્ વિશેષણૈઃ સાભિપ્રાયૈઃ પરિકરો મતઃ ।
શબ્દૈઃ સ્વભાવાદ્ એકાર્થે શ્લેષો ઽનેકાર્થ-વાચનમ્

ક્વચિદ્ વિશેષઃ સામાન્યાત્ સામાન્યં વા વિશેષતઃ ।
કાર્યાન્ નિમિત્તં કાર્યં ચ હેતોર્ અથ સમાત્ સમમ્

અપ્રસ્તુતાત્ પ્રસ્તુતં ચેદ્ ગમ્યતે પઞ્ચધા તતઃ ।
અપ્રસ્તુત-પ્રશંસા સ્યાદ્ ઉક્તા વ્યાજ-સ્તુતિઃ પુનઃ

નિન્દા-સ્તુતિભ્યાં વાચ્યાભ્યાં ગમ્યત્વે સ્તુતિ-નિન્દયોઃ ।
પર્યાયોક્તં યદા ભઙ્ગ્યા ગમ્યમ્ એવાભિધીયતે

સામાન્યં વા વિશેષેણ વિશેષસ્ તેન વા યદિ ।
કાર્યં ચ કારણેનેદં કાર્યેણ ચ સમર્થ્યતે

સાધર્મ્યેનેતરેણાર્થાન્તર-ન્યાસો ઽષ્ટધા તતઃ ।
હેતોર્ વાક્ય-પદાર્થત્વે કાવ્ય-લિઙ્ગો નિગદ્યતે

અનુમાનં તુ વિચ્છિત્યા જ્ઞાનં સાધ્યસ્ય સાધનાત્ ।
અભેદેનાભિધા-હેતુર્ હેતોર્ હેતુમતા સહ

અનુકૂલં પ્રાતિકૂલ્યમ્ અનુકૂલ-વિધાયિ ચેત્ ।
વસ્તુનો વક્તુમ્ ઇષ્ટસ્ય વિશેષ-પ્રતિપત્તયે

નિષેધાભાસ આક્ષેપો વક્ષ્યમાણોક્તગો દ્વિધા ।
અનિષ્ટસ્ય તથાર્થસ્ય વિધ્યાભાસઃ પરો મતઃ

વિભાવના વિના હેતું કાર્યોત્પત્તિર્ યદ્ ઉચ્યતે ।
ઉક્તાનુક્ત-નિમિત્તત્વાદ્ દ્વિધા સા પરિકીર્તિતા

સતિ હેતૌ ફલાભાવે વિશેષોક્તિસ્ તથા દ્વિધા ।
જાતિશ્ ચતુર્ભિર્ જાતાદ્યૈર્ ગુણો ગુણાદિભિસ્ ત્રિભિઃ

ક્રિયા ચ ક્રિયાદ્રવ્યાભ્યાં દ્રવ્યં દ્રવ્યેણ વા મિથઃ ।
વિરુદ્ધમ્ ઇવ ભાસેત વિરોધો ઽસૌ દશાકૃતિઃ

કાર્ય-કારણયોર્ ભિન્ન-દેશતાયામ્ અસઙ્ગતિઃ ।
ગુણૌ ક્રિયે વા યત્ સ્યાતાં વિરુદ્ધે હેતુ-કાર્યયોઃ

યદ્ વારબ્ધસ્ય વૈફલ્યમ્ અનર્થસ્ય ચ સંભવઃ ।
વિરૂપયોઃ સંઘટના યા ચ તદ્ વિષમં મતમ્

સમં સ્યાદ્ આનુરૂપ્યેણ શ્લાઘા યોગ્યસ્ય વસ્તુનઃ ।
વિચિત્રં યદ્ વિરુદ્ધસ્ય કૃતિર્ ઇષ્ટ-ફલાપ્તયે

આશ્રયાશ્રયિનોર્ એકસ્યાધિક્યે ઽધિકમ્ ઉચ્યતે ।
અન્યોન્યમ્ ઉભયોર્ એક-ક્રિયાયાઃ કારણં મિથઃ

યદ્ આધેયમ્ અનાધારમ્ એકં ચાનેક-ગોચરમ્ ।
કિઞ્ચિત્ પ્રકુર્વતઃ કાર્યમ્ અશક્યસ્યેતરસ્ય વા

કાર્યસ્ય કરણં દૈવાદ્ વિશેષસ્ ત્રિવિધસ્ તતઃ ।
વ્યાઘાતઃ સ તુ કેનાપિ વસ્તુ યેન યથાકૃતમ્

તેનૈવ ચેદ્ ઉપાયેન કુરુતે ઽન્યસ્ તદ્ અન્યથા ।
સૌકાર્યેણ ચ કાર્યસ્ય વિરુદ્ધં ક્રિયતે યદિ

પરં પરં પ્રતિ યદિ પૂર્વ-પૂર્વસ્ય હેતુતા ।
તદા કારણ-માલ સ્યાત્ તન્ માલા-દીપકં પુનઃ

ધર્મિણામ્ એકધર્મેણ સંબદ્ધો યદ્ય્ અથોત્તરમ્ ।
પૂર્વં પૂર્વં પ્રતિ વિશેષણત્વેન પરં પરમ્

સ્થાપ્યતે ઽપોહતે વા ચેત્ સ્યાત્ તદૈકાવલી દ્વિધા ।
ઉત્તરોત્તરમ્ ઉત્કર્ષો વસ્તુનઃ સાર ઉચ્યતે

યથાસાઙ્ખ્યમ્ અનુદ્દેશ ઉદ્દિષ્ટાનાં ક્રમેણ યત્ ।
ક્વચિદ્ એકમ્ અનેકસ્મિન્ એકં ચૈકશઃ ક્રમાત્

ભવતિ ક્રિયતે વા ચેત્ તદા પર્યાય ઇષ્યતે ।
પરિવૃત્તિર્ વિનિમયઃ સમ-ન્યૂનાધિકૈર્ ભવેત્

પ્રશ્નાદ્ અપ્રશ્નતો વાપિ કથિતાદ્ વસ્તુનો ભવેત્ ।
તાદૃગ્ અન્ય-વ્યાપોહશ્ ચેચ્ છાબ્દ આર્થો ઽથવા તદા

પરિસઙ્ખ્યોત્તરં પ્રશ્નસ્યોત્તરાદ્ ઉન્નયો યદિ ।
યચ્ ચાસકૃદ્ અસંભાવ્યં સત્ય્ અપિ પ્રશ્ન ઉત્તરમ્

દણ્ડાપૂપિકયાન્યાર્થાગમો ઽર્થાપત્તિર્ ઇષ્યતે ।
વિકલ્પસ્ તુલ્ય-બલયોર્ વિરોધશ્ ચાન્તરાયતઃ

સમુચ્ચયો ઽયમ્ એકસ્મિન્ સતિ કાર્યસ્ય સાધકે ।
ખલેકપોતિકા-ન્યાયાત્ તત્-કરસ્ તત્-પરો ઽપિ ચેત્

ગુણૌ ક્રિયે વા યુગપત્ સ્યાતાં યદ્ વા ગુણ-ક્રિયે ।
સમાધિઃ સુકરે કાર્યે દૈવાદ્ વસ્ત્વ્ અન્તરાગમાત્

પ્રત્યનીકમ્ અશક્તેન પ્રતીકારે રિપોર્ યદિ ।
તદીયસ્ય તિરસ્કારસ્ તસ્યોત્કર્ષસ્ય સાધકઃ

પ્રસિદ્ધસ્યોપમાનસ્યોપમેયત્વ-પ્રકલ્પનમ્ ।
નિષ્ફલત્વાભિધાનં વા પ્રતીપમ્ ઇતિ કથ્યતે

ઉક્ત્વા ચાત્યન્તમ્ ઉત્કર્ષમ્ અત્યુત્કૃષ્ટસ્ય વસ્તુનઃ ।
કલ્પિતે ઽપ્ય્ ઉપમાનત્વે પ્રતીપં કેચિદ્ ઊચિરે

મીલિતં વસ્તુનો ગુપ્તિઃ કેનચિત્ તુલ્ય-લક્ષ્મણા ।
સામાન્યં પ્રકૃતસ્યાન્ય-તાદાત્મ્યં સદૃશૈર્ ગુણૈઃ

તદ્ગુણઃ સ્વ-ગુણ-ત્યાગાદ્ અત્યુત્કૃષ્ટ-ગુણ-ગ્રહઃ ।
તદ્-રૂપાનહારસ્ તુ હેતૌ સત્ય્ અપ્ય્ અતદ્ગુણઃ

સંલક્ષિતસ્ તુ સૂક્ષ્મો ઽર્થ આકારેણેઙ્ગિતેન વા ।
કયાપિ સૂચ્યતે ભઙ્ગ્યા યત્ર સૂક્ષ્મં તદ્ ઉચ્યતે

વ્યાજોક્તિર્ ગોપનં વ્યાજાદ્ ઉદ્ભિન્નસ્ય તુ વસ્તુનઃ ।
સ્વભાવોક્તિર્ દુરૂહાર્થઃ સ્વક્રિયા-રૂપ-વર્ણનમ્

અદ્ભુતસ્ય પદાર્થસ્ય ભૂતસ્યાર્થે ભવિષ્યતઃ ।
યત્ પ્રત્યક્ષાયમાનત્વં તદ્ ભાવિકમ્ ઉદાહૃતમ્

લોકાતિશયસંપત્તિર્ વસ્તુનોદાત્તમ્ ઉચ્યતે ।
યદ્ વાપિ પ્રસ્તુતસ્યાઙ્ગં મહતાં ચરિતં ભવેત્

રસ-ભાવૌ તદ્-આભાસૌ ભાવસ્ય પ્રશમસ્ તથા ।
ગુણી-ભૂતત્વમ્ આયાન્તિ યદાલઙ્કૃતયસ્ તદા

રસવત્ પ્રેય ઊર્જસ્વિ સમાહિતમ્ ઇતિ ક્રમાત્ ।
ભાવસ્ય ચોદયે સન્ધૌ મિશ્રત્વે ચ તદ્-આખ્યકાઃ

યદ્ય્ એત એવાલઙ્કારાઃ પરસ્પર-વિમિશ્રિતાઃ ।
તદા પૃથગ્-અલઙ્કારૌ સંસૃષ્ટિઃ સઙ્કરસ્ તથા

અઙ્ગાઙ્ગિત્વે ઽલંકૃતીનાં તદ્વદ્ એકાશ્રયસ્થિતૌ ।
સન્દિગ્ધત્વે ચ ભવતિ સઙ્કરસ્ ત્રિવિધઃ પુનઃ

શ્રી-ચન્દ્ર-શેખર-મહા-કવિ-ચન્દ્ર-સૂનુ-શ્રી-વિશ્વનાથ-કવિરાજ-કૃતં પ્રબન્ધમ્ ।
સાહિત્ય-દર્પણમ્ અમું સુધિયો વિલોક્ય સાહિત્ય-તત્ત્વમ્ અખિલં સુખમ્ એવ વિત્ત

યાવત્ પ્રસન્નેન્દુ-નિભાનના શ્રી-નારાયણસ્યાઙ્કમ્ અલઙ્કરોતિ ।
તાવન્ મનઃ સંમદયન્ કવીનામ્ એષ પ્રબન્ધઃ પ્રથિતો ઽસ્તુ લોકે