સાધનદીપિકા · અધ્યાય 8

વદને ચૈવ કણ્ઠે ચ બાહ્વોર્ ઉરસિ ચોદરે ।
પાદયોશ્ ચ ક્રમેણાર્ણાન્ ન્યસેન્ મન્ત્રોદ્ભવાન્ પૃથક્ ॥
ક્લીં શ્રીં રાધિકાયૈ સ્વાહા । અસ્ય શ્રી-રાધિકા-મન્ત્રસ્યાગસ્ત્ય-ઋષિર્ જગતી
છન્દઃ । શ્રી-રાધિકા પરમેશ્વરી દેવતા ક્લીં બીજં સ્વાહા શક્તિઃ ક્લીં શ્રીં
કીલકં શ્રી-કૃષ્ણવશ્યર્થ-જપે વિનિયોગઃ । અગસ્ત્ય-ઋષયે નમઃ (શિરસિ) । જગતી-
છન્દસે નમઃ (મુખે) । રાધિકા-દેવતાયૈ નમઃ (હૃદયે) । ક્લીં બીજાય નમઃ
(ગુહ્યે) । શ્રીં સ્વાહા-શક્તયે નમઃ (પાદયોઃ) । ક્લીં શ્રીં કીલકાય નમઃ
(સર્વાઙ્ગેભ્યઃ) । ક્લીં અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ । ક્લીં તર્જનીભ્યાં નમઃ । ક્લીં
મધ્યમાભ્યાં નમઃ । ક્લીં અનામિકાભ્યાં નમઃ । ક્લીં કનિષ્ઠાભ્યાં
નમઃ । ક્લીં શ્રી-રાધિકાયૈ સ્વાહા કર-તલ-પૃષ્ઠાભ્યાં નમઃ । ક્લીં હૃદયાય
નમઃ । શ્રીં શિરસે સ્વાહા । રાધિકાયૈ સ્વાહા શિખાયૈ વષટ્ । ક્લીં કવચાય હૂં
। શ્રીં રાધિકાયૈ સ્વાહા અસ્ત્રાય ફટ્ ।
ધ્યાત્વા જપેત્ । લક્ષ-માત્રં પુરશ્ચરણમ્ । કલૌ ચતુર્-લક્ષં જપ્ત્વા ચ
કુશલીભવેત્ ।
શ્રીં રાધિકાયૈ વિદ્મહે ક્લીં વૃષભાનુજાયૈ ધીમહિ તન્ નો ગોપી પ્રચોદયાત્ ।
પ્રિયા ગાયત્ર્યા બ્રહ્મા ઋષિર્ ગાયત્રી છન્દઃ શ્રી-રાધિકા દેવતા શ્રી-કૃષ્ણ-પ્રીતયે
જપે વિનિયોગઃ । શ્રી-શ્રી-રાધિકાયૈ વિદ્મહે અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ । ક્લીં
વૃષભાનુજાયૈ ધીમહિ તર્જનીભ્યાં સ્વાહા । તન્ નો ગોપી પ્રચોદયાત્
મધ્યમાભ્યાં વષટ્ । શ્રીં રાધિકાયૈ વિદ્મહે અનામિકાભ્યાં હું । ક્લીં
વૃષભાનુજાયૈ ધીમહિ કનિષ્ઠાભ્યાં વષટ્ । તન્ નો ગોપી પ્રચોદયાત્ કર-તલ-
કર-પૃષ્ઠાભ્યાં ફટ્ । એવં હૃદયાદિષ્વ્ અપિ ।
અથ ધ્યાનમ્ ।
સૂર્ય-મણ્ડલ-મધ્યસ્થાં લ્કેહની-પુસ્તિકાન્વિતામ્ ।
શ્રી-કૃષ્ણ-સહિતાં ધ્યાયેત્ ત્રિ-સન્ધ્યં રાધિકેશ્વરીમ્ ॥
અથાષ્ટાદશાક્ષર-મહારાજ-મન્ત્ર-પ્રયોગઃ । ઓં અસ્ય શ્રી-અષ્ટાદશાક્ષર-શ્રી-
રાધિકા-મન્ત્રસ્ય સંમોહન-ઋષિર્ અનુષ્ટુપ્-છન્દઃ શ્રી-રાધા દેવતા સ્વાહા
શક્તિઃ ક્લીં કીલકં શ્રી-કૃષ્ણ-પ્રીત્ય્-અર્થે જપે વિનિયોગઃ । સંમોહન-ઋષયે નમઃ
(શિરસિ) । અનુષ્ટુપ્-છન્દસે નમઃ (મુખે) । શ્રી-રાધા દેવતાયૈ નમઃ
(હૃદયે) । રાં રાધિકે કવચાય હું । કૃષ્ણ-વલ્લભે શિખાયૈ વષટ્ । ગાયત્રી
સર્વાઙ્ગે । શ્રી-રાધિકાયૈ વિદ્મહે કૃષ્ણ-વલ્લભાયૈ ધીમહિ તન્ નો ગોપી
પ્રચોદયાત્ ।
અથ અઙ્ગ-ન્યાસઃ । શ્રીં અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ । રાધિકાયૈ તર્જનીભ્યાં નમઃ
। વિદ્મહે મધ્યમાભ્યાં નમઃ । કૃષ્ણ-વલ્લભાયૈ અનામિકાભ્યાં નમઃ ।
ધીમહિ કનિષ્ઠાભ્યાં નમઃ । તન્ નો ગોપી પ્રચોદયાત્ કર-તલ-કર-
પૃષ્ઠિકાભ્યાં નમઃ । શ્રીં હૃદયાય નમઃ । રાધિકાયૈ શિરસે સ્વાહા । વિદ્મહે
કવચાય હૂં । કૃષ્ણ-વલ્લભાયૈ ધીમહિ નેત્ર-ત્રયાય વૌષટ્ । તન્ નો ગોપી
પ્રચોદયાત્ અસ્ત્રાય ફટ્ ।
અથ ધ્યાનમ્-
તપ્ત-હેમ-પ્રભાં નીલ-કુઞ્ચિતાબદ્ધ-મૌલિકામ્ ।
શરચ્-ચન્દ્ર-મુખીં નૃત્યચ્ ચકોરી-ચારુ-લોચનામ્ ॥
સર્વાવયવ-સૌન્દર્યાં સર્વાભરણ-ભૂષિતામ્ ।
નીલામ્બર-ધરાં કૃષ્ણ-પ્રિયાં કિશોરીમ્ આશ્રયે ॥
હ્રીં શ્રીં ક્લીં રાં રાધિકાયૈ કૃષ્ણ-વલ્લભાયૈ ગોપ્યૈ સ્વાહા । જપ-નિયમં
લક્ષ-માત્રમ્ । પુરશ્ચરણં કલૌ ચતુર્ગુણમ્ । સાક્ષાત્કારાય ભવેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ
। માયા-બીજમ્ અન્તરઙ્ગા-બહિરઙ્ગા-ચિચ્-છક્તિ-સ્વરૂપમ્ । લક્ષ્મી-બીજં પર-
બ્રહ્માનન્દ-સર્વ-લક્ષ્મી-સર્વ-શક્તિ-સ્વરૂપમ્ । કામ-બીજં સાક્ષાન્-મન્મથ-
મન્મથ-લીલા-વિલાસ-શ્રી-કૃષ્ણ-સ્વરૂપમ્ । ર-કારઃ શુક્લ-ભાસ્કર-રૂપઃ । આ-
કારઃ સમસ્તૈશ્વર્ય-રૂપઃ । બિન્દુઃ સમસ્ત-માધુર્ય-રૂપઃ । કલા સમસ્ત-
સંયોગ-રૂપઃ । તત્ર-
કલાયા નિત્ય-સંયોગો બિન્દુર્ માધુર્યમ્ ઇષ્યતે ।
નારાયણોન્ નિજૈશ્વર્યં ર-કારઃ શુક્લ-ભાસ્કરઃ ॥
કિં ચ, પ્રાણાયમ-વિધિઃ-એકેનાપૂરયેદ્ વામે ચતુર્ભિઃ । કુમ્ભયેદ્ અથ । ઈડાદિ-
ક્રમતો મન્ત્રી તતો દ્વાભ્યાં વિરેચયેત્ ।
અથ શ્રી-રાધિકાયાઃ પ્રિયતમ-શ્રી-પઞ્ચાક્ષરી-મન્ત્ર-વિધાનં પૂર્વવત્ ।
અથ શ્રી-ગોપેશ્વરી-સાધનમ્
અથાસ્યાઃ સાધનં વક્ષ્યે ગોપેશ્વર્યા વિશેષતઃ ।
રાકાયાં પૂર્ણ-ચન્દ્રે તુ સાયમ્ આરભ્ય યત્નતઃ

નિત્ય-કૃત્યં નિર્વર્ત્ય જપ-હોમાદિકં તથા ।
તતો મધ્ય-દિવં ગતે શીત-ભાનૌ સુમણ્ડલે

અધઃ સંરોપયેત્ પાત્રં વિશાલં રાજતાદિકમ્ ।
તન્-મધ્યે પૂરયેત્ તોયં યામુનં ગાઙ્ગમ્ એવ વા

દ્વિર્-આવૃત્ત્યા માતૃકયા આરોહાદ્ અવરોહતઃ ।
અથવા પુષ્કરાદૌ ચ વિમલે તીર્થ-વારિણિ

પ્રપશ્યેત્ સુમના ભૂત્વા સમ્પૂર્ણં ચન્દ્ર-મણ્ડલમ્ ।
બિમ્બિતં સુસ્થિરીભૂતં પીઠ-બુદ્ધ્યા વિભાવયેત્

દિગ્-બન્ધં વિધિના કૃત્વા વિઘ્નાન્ ઉત્સારયેત્ સુધીઃ ।
પીઠ-ન્યાસં તતઃ કુર્યાત્ સમ્પૂર્ણે ચન્દ્ર-મણ્ડલે

[*એન્દ્નોતે #11]
પ્રકૃતિં ચૈવ કૂર્મં ચ સુધા-સિન્ધુ-મહોહરમ્ ।
મણિ-દીપં તથા દિવ્યં ચિન્તા-મણિ-ગૃહં તથા

પારિજાતં તસ્ય મૂલે રત્ન-વેદી સુવિસ્તરામ્ ।
રત્ન-પીઠં ચતુર્દિક્ષુ ગોપ-કન્યાઃ સ્વ્-અલઙ્કૃતાઃ

કુરઙ્ગ-શાવકાંશ્ ચાપિ રત્ન-દણ્ડાન્ મનોહરાન્ ।
ધર્મં જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમ્ ઐશ્વર્યં ચાંસકોરુષુ

અધર્માદીન્ ન્યસેદ્ વક્ત્રે વામ-પાર્શ્વે ચ નાભિતઃ ।
દક્ષ-પાર્શ્વે તથા દિવ્ય-ગોપી-ર્”પાન્ વિચિન્ત્ય ચ

આનન્દ-મય-કન્દં ચ નાલં ચૈતન્ય-રૂપકમ્ ।
સર્વાત્મકં તથા પાદ્મં પર્ણાન્ પ્રકૃતિ-રૂપિણઃ

કેશરાંશ્ ચ વિચારાખ્યાન્ કર્ણિકાં માતૃકા-મયીમ્ ।
વહ્ન્ય્-અર્ક-ચન્દ્ર-બિમ્બાનિ ઉપર્ય્ ઉપરિ વિન્યસેત્

સત્ત્વં રજસ્ તમશ્ ચૈવ નૈર્ગુણ્યાઞ્ચાપિ વિન્યસેત્ ।
આત્માનમ્ અન્તરાત્માનં પરમાત્માનમ્ એવ ચ

લક્ષ્મી-રતિ-સરસ્વત્યઃ પ્રીતિઃ કીર્તિશ્ ચ શાન્તિકા ।
તુષ્ટિઃ પુષ્ટિસ્ તથા ચૈતા વિન્યસેત્ પીઠ-મધ્યતઃ

મધ્યે ચ વિન્યસેચ્ છ્રીમદ્ વૃષભાનુ-પુરાલયમ્ ।
તત્ર સઙ્કેત-કુઞ્જાન્તર્ દિવ્યાશોક-લતા વને

ભાવયેન્ નીલ-વસનાં સર્વાવયવ-શોભિતામ્ ।
સર્વાભરણ-શોભાઢ્યાં સહિતાં નન્દ-સૂનુના

સામાન્યાર્ધં તતઃ કૃત્વા શુદ્ધેન તીર્થ-વારિણા ।
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયં ચ મધુપર્કાતિષેચને

મૂલ-મન્ત્રેણ સંસ્થાપ્ય વિક્ષેપાર્ઘ્યં વિધાપયેત્ ।
સીતોપલ-જલેનાપિ પક્વેન પયસાથવા

તન્-મધ્યે નિક્ષિપેજ્ જાતી-લવઙ્ગ-ઘુસૃણાદિકમ્ ।
એલા-બીજાનિ કર્પૂરં મૂલેનૈવાભિમન્ત્રયેત્

આધારે ભોજને ક્ષીરે વહ્ન્ય્-અર્ક-શશિ-મણ્ડલમ્ ।
પૂજયિત્વા ચન્દનાદ્યૈસ્ તત આવાહયેત્ પ્રિયામ્

તુલસી-પુષ્પ-સંયુક્ત-પુષ્પાઞ્જલિમ્ ઉપાદદત્ ।
વહન્ નાસાપુટાં તેજો-રૂપાં શ્રી-વૃષભાનુજામ્

આનીય પૂજા-પીઠાન્તઃ પૂજયેદ્ ઉપચારકૈઃ ।
પાદ્યાદિં તુ તતસ્ તત્-તન્-મુદ્રયાપ્ય્ આયયેત્તરામ્

વિશેષાર્ઘ્ય-સ્થ-સુધયા મૂલ-મન્ત્રેણ સપ્તધા ।
ગન્ધ-પુષ્પં તથા ધૂપં દીપં નવિએદ્ય-ભાજનમ્

કલ્પયેત્ પરયા ભક્ત્યા તથા શ્રી-નન્દ-સૂનવે ।
અષ્ટાદશાર્ણ-મન્ત્રેણ ઉપચારાન્ પૃથક્ પૃથક્

કીર્તિં ચ વૃષ્ભાનું ચ યશોદાં નન્દમ્ એવ ચ ।
અન્યાશ્ ચ માતૃકા ગોપીસ્ તયોઃ પૃષ્ઠે પ્રપૂજયેત્

સઙ્કેતં પૂજયેદ્ ભક્ત્યા વૃષભાનુપુરં તથા ।
વરસાનું પ્રપૂજ્યાથ નન્દી-શૈલં પ્રપૂજયેત્

નન્દ-ગ્રામં ચ સમ્પૂજ્ય અશોક-વન-વલ્લરીમ્ ।
પીયૂષ-વાપિકાં પૂજ્ય પૂજેત્ માન-સરોવરમ્

તતો ભાનુસર ઇષ્ટ્વા પૂજયેત્ પુષ્પ-વાટિકામ્ ।
રાધાયાઃ પરિતઃ પશ્ચાત્ પૂજયેદ્ અષ્ટ તાઃ સખીઃ

રાધા કૃષ્ણા ચ લલિતા વિશાખા ચઞ્ચલા તથા ।
ચિત્રા મિત્રા ચ મુદિતા ઇત્ય્ એતાઃ પૂજયેત્ ક્રમાત્

તદ્-બાહ્યે પૂજયેદ્ ગોપીં વિશાલાં સુભગાં તથા ।
રઙ્ગવિદ્યાં રઙ્ગદેવીં ગાન્ધર્વીં ગાયિકાં તથા

સુન્દરીં સુભગાં શોભાં પૌર્ણમાસીં ચ ચન્દ્રિકામ્ ।
વીરાં વૃન્દાં ચ વિદિતાં વન્દિતાં નન્દિતાં તથા

તદ્-બાહ્યે પૂજયેદ્ યત્નાદ્ ગોપિકાઃ સર્વ-સૌખ્યદાઃ ।
ચન્દ્રા ચન્દ્રપ્રભા કામ્યા માધુરી મધુરા પ્રિયા

પ્રેયસી પ્રેષિતા પ્રેષ્યા મોદિની શ્યામલામલા ।
શ્યામા કામા રમા રામા રમણી રત્ન-મઞ્જરી

શૃઙ્ગાર-મઞ્જરી શીલા રત્નશાલા રસા રુષાઃ ।
રઙ્ગિણી માનિની મન્યા ધીરા ધન્યા ધરા ધૃતિઃ

ભામા સુવર્ણ-વલ્લી ચ ઇત્ય્ એતાઃ ક્રમશો યજેત્ ।
તદ્-બાહ્યે ચમ્પકલતા-માલતી-મલ્લિ-કારુણાઃ

અશોક-લલિતા લોલા મીનાક્ષી મદનામતિઃ ।
સુમતિઃ સુપ્રતીકા ચ સુખદા કલિકા કલા

કાદમ્બિની કિશોરી ચ યુગ્મિકા યુગલા યુગા ।
વલ્લભા વલ્લિકા વેલા વેલ્લિની રત્ન-વલ્લરી

કમલા કોમલા કુલ્યા કલ્યાણી વલયાવલા ।
ધર્મા સુધર્મા સાનન્દા સુનન્દા-સુમુખા-મુખાઃ

સુશ્રીઃ સુરૂપા કુમુદા કૌમુદી-સુસ્મિતામિતાઃ ।
કોકિલા કોકિલાલાપા ભાવની સુપ્રભા પ્રભા

મદનેશી માલિલ્કા ચ કનકા કનકાવતી ।
નીલા લલામા લલના માધવી મધુ-વિભ્રમા

વાસન્તિકા ચ સુનસા પ્રેમા પ્રેમવતી પરા ।
શૃઙ્ગારિણી શૃઙ્ગની ચ સુકચા મણ્ડનાવલી

ચતુઃષષ્ઠિ રમાઃ પૂજ્યા વિશેષાર્ઘ્ય-સુધા-યુતૈઃ ।
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્ તથા ધૂપૈર્ દીપૈર્ નૈવેદ્યકૈઃ પૃથક્

તદ્-બાહ્યે પૂજયેદ્ ભૂરિ શ્રીમદ્-વૃન્દાવનં મહત્ ।
ગોવર્ધનં રત્ન-શૈલં હેમ-શૈલં સુધાચલમ્

ઇન્દ્રાદીન્ પૂજયેત્ પશ્ચાદ્ ઉત્તરોત્તરતઃ સુધીઃ ।
એવં પૂજા-વિધિં કૃત્વા કુર્યાદ્ આરાત્રિકં મહત્

આત્માર્પણં તતઃ કૃત્વા સંહાર-મુદ્રયા મુહુઃ ।
રાધિકાં નન્દ-સૂનું ચ નિજે હૃદિ વિસર્જયેત્