સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 22

એવમુક્ત્વા તાઃ કુન્તિપ્રમુખા રાક્ષસ્યો ભગવન્તમેતદૂચુઃ - વયમપિ ભગવંસ્તેષામેવંરૂપાણાં ધર્મભાણકાનાં રક્ષાં કરિષ્યામઃ, સ્વસ્ત્યયનં દણ્ડપરિહારં વિષદૂષણં કરિષ્યામ ઇતિ । એવમુક્તે ભગવાંસ્તા રાક્ષસ્ય એતદવોચત્ - સાધુ સાધુ ભગિન્યઃ । યદ્ યૂયં તેષાં ધર્મભાણકાનાં રક્ષાવરણગુપ્તિં કરિષ્યધ્વે યે ઽસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય અન્તશો નામધેયમાત્રમપિ ધારયિષ્યન્તિ । કઃ પુનર્વાદો ય ઇમં ધર્મપર્યાયં સકલસમાપ્તં ધારયિષ્યન્તિ, પુસ્તકગતં વા સત્કુર્યુઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિસ્તૈલપ્રદીપૈર્વા ઘૃતપ્રદીપૈર્વા ગન્ધતૈલપ્રદીપૈર્વા ચમ્પકતૈલપ્રદીપૈર્વા વાર્ષિકતૈલપ્રદીપૈર્વા ઉત્પલતૈલપ્રદીપૈર્વા સુમનાતૈલપ્રદીપૈર્વા ઈદ્દશૈર્બહુવિધૈઃ પૂજાવિધાનશતસહસ્રૈઃ સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ, તે ત્વયા કુન્તિ સપરિવારયા રક્ષિતવ્યાઃ ॥
અસ્મિન્ ખલુ પુનર્ધારણીપરિવર્તે નિર્દિશ્યમાને અષ્ટાષષ્ટીનાં પ્રાણિસહસ્રાણામનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલાભો ઽભૂત્ ॥
ઇતિ શ્રીસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે ધારણીપરિવર્તો નામૈકવિંશતિમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_22: ભૈષજ્યરાજપૂર્વયોગપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - કેન કારેણેન ભગવન્ ભૈષજ્યરાજો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ પ્રવિચરતિ, બહૂનિ ચાસ્ય ભગવન્ દુષ્કરકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સંદૃશ્યન્તે? તત્સાધુ ભગવાન્ દેશયતુ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભૈષજ્યરાજસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય યત્ કિંચિચ્ચર્યાપ્રદેશમાત્રમ્, યચ્છ્રુત્વા દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગમનુષ્યામનુષ્યાસ્તદન્યલોકધાત્વાગતાશ્ચ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ઇમે ચ મહાશ્રાવકાઃ શ્રુત્વા સર્વે પ્રીતાસ્તુષ્ટા ઉદગ્રા આત્તમનસો ભવેયુરિતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય અધ્યેષણાં વિદિત્વા તસ્યાં વેલાયાં નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ - ભૂતપુર્વં કુલપુત્ર અતીતે ઽધ્વનિ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈઃ કલ્પૈર્યદાસીત્ । તેન કાલેન તેન સમયેન ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રીર્નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિવિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ । તસ્ય ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ ભગવતશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રિયસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય અશીતિકોટ્યો બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં મહાસંનિપાતો ઽભૂત્ દ્વાસપ્તતિગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાશ્ચાસ્ય શ્રાવકસંનિપાતો ઽભૂત્ । અપગમાતૃગ્રામં ચ તત્પ્રવચનમભૂત્, અપગતનિરયતિર્યગ્યોનિપ્રેતાસુરકાયં સમં રમણીયં પાણિતલજાતં ચ તદ્બુદ્ધક્ષેત્રમભૂત્, દિવ્યવૈડૂર્યમયભૂમિભાગં રત્નચન્દનવૃક્ષસમલકૃતં ચ રત્નજાલસમીરિતં ચ અવસક્તપટ્ટદામાભિપ્રલમ્બિતં ચ રત્નગન્ધઘટિકાનિર્ધૂપિતં ચ । સર્વેષુ ચ રત્નવૃક્ષમૂલેષુ ઇષુક્ષેપમાનમાત્રે રત્નવ્યોમકાનિ સંસ્થિતાન્યભૂવન્ । સર્વેષુ ચ રત્નવ્યોમકમૂર્ધ્નેષુ કોટીશતં દેવપુત્રાણાં તૂર્યતાલાવચરસંગીતિસંપ્રભાણિતેન અવસ્થિતમભૂત્ તસ્ય ભગવતશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રિયસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પૂજાકર્મણે । સ ચ ભગવાનિમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયં તેષાં મહાશ્રાવકાણાં તેષાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ સ્મ, સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમધિષ્ઠાનં કૃત્વા । તસ્ય ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ ભગવતશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રિયસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દ્વાચત્વારિંશત્કલ્પસહસ્રાણ્યાયુષ્પ્રમાણમભૂત્, તેષાં ચ બોધિસત્ત્વનાં મહાસત્ત્વાનાં તેષાં ચ મહાશ્રાવકાણાં તાવદેવાયુષ્પ્રમાણમભૂત્ । સ ચ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્ય ભગવતઃ પ્રવચને દુષ્કરચર્યાભિયુક્તો ઽભૂત્ । સ દ્વાદશવર્ષસહસ્રાણિ ચંક્રમાભિરુઢો ઽભૂત્, મહાવીર્યારમ્ભેણ યોગાભિયુક્તો
ઽભૂત્ । સ દ્વાદશાનાં વર્ષસહસ્રાણામત્યયેન સર્વરૂપસંદર્શનં નામ સમાધિં પ્રતિલભતે સ્મ । સહપ્રતિલમ્ભાચ્ચ તસ્ય સમાધેઃ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતસ્તસ્યાં વેલાયામેવં ચિન્તયામાસ - ઇમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયમાગમ્ય અયં મયા સર્વરૂપસંદર્શનઃ ( વૈદ્ય 237 ) સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાં વેલાયાં સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવં ચિન્તયતિ સ્મ - યન્ન્વહં ભગવતશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રિયસ્તથાગતસ્ય પૂજાં કુર્યામૂ, અસ્ય ચ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય । સ તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપં સમાધિં સમાપન્નઃ યસ્ય સમાધેઃ સમનન્તરસમાપન્નસ્ય સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય, અદ્ય તાવદેવોપર્યન્દરીક્ષાન્માન્દારવમહામાન્દારવાણાં પુષ્પાણાં મહન્તં પુષ્પવર્ષમભિપ્રવૃષ્ઃઅમ્ । કાલાનુસારિચન્દનમેઘઃ કૃતઃ । ઉરગસારચન્દનવર્ષનભિપ્રવૃષ્ઃઅમ્ । તાદૃશી ચ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સા ગન્ધજાતિઃ, યસ્યા એકઃ કર્ષ ઇમાં સહાલોકધાતું મૂલ્યેન ક્ષમતિ ॥

અથ ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સ્મૃતિમાન્ સંપ્રજાનંસ્તસ્માત્ સમાધેર્વ્યુદતિષ્ઠત્ । વ્યુત્થાય ચૈવં ચિઅન્તયામાસ - ન તદર્દ્ધિપ્રાતિહાર્યસંદર્શનેન ભગવતઃ પૂજા કૃતા ભવતિ, યથા આત્મભાવપરિત્યાગેનેતિ । અથ ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયામગરુતુરુષ્કકુન્દુરુકરસં ભક્ષયતિ સ્મ, ચમ્પકતૈલં ચ પિબતિ સ્મ । તેન ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ પર્યાયેણ તસ્ય સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય સતતસમિતં ગન્ધં ભક્ષયતશ્ચમ્પકતૈલં ચ પિબતો દ્વાદશ વર્ષાણ્યતિક્રાન્તાન્યભૂવન્ । અથ ખલુ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તેષાં દ્વાદશાનાં વર્ષાણામત્યયેન તં સ્વમાત્મભાવં દિવ્યૈર્વસ્ત્રૈઃ પરિવેષ્ટય ગન્ધતૈલપ્લુતં કૃત્વા સ્વકમધિષ્ઠાનમકરોત્ । સ્વકમધિષ્ઠાનં કૃત્વા સ્વં કાયં પ્રજ્વાલયામાસ તથાગતસ્ય પૂજાકર્મણે, અસ્ય ચ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય પૂજાર્થમ્ । અથ ખલુ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ તસ્ય સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય તાભિઃ કાયપ્રદીપપ્રભાજ્વાલાભિરશીતિગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભુવન્ । તાસુ ચ લોકધાતુષુ અશીતિગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા એવ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તે સર્વે સાધુકારં દદન્તિ સ્મ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, સાધુ ખલુ પુનસ્ત્વં કુલપુત્ર, અયં સ ભૂતો બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં વીર્યારમ્ભઃ । ઇયં સા ભૂતા તથાગતપૂજા ધર્મપૂજા । ન તથા પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાપૂજા, નાપ્યામિષપૂજા નાપ્યુરગસારચન્દનપૂજા । ઇયં તત્કુલપુત્ર અગ્રપ્રદાનમ્ । ન તથા રાજ્યપરિત્યાગદાનં ન પ્રિયપુત્રભાર્યાપરિત્યાગદાનમ્ । ઇયં પુનઃ કુલપુત્ર વિશિષ્ટા અગ્રા વરા પ્રવરા પ્રણીતા ધર્મપૂજા, યો ઽયમાત્મભાવપરિત્યાગઃ । અથ ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ તે બુદ્ધા ભગવન્ત ઇમાં વાચં ભાષિત્વા તૂષ્ણીમભૂવન્ ॥
તસ્ય ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનાત્મભાવસ્ય દીપ્યતો દ્વાદશ વર્ષશતાન્યતિક્રાન્તાન્યભૂવન્, ન ચ પ્રશમં ગચ્છતિ સ્મ । સ પશ્ચાદ્દ્વાદશાનાં વર્ષશતાનામત્યયાત્ પ્રશાન્તો ઽભૂત્ । સ ખલુ પુનર્નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવંરૂપાં તથાગતપૂજાં ચ ધર્મપૂજાં ચ કૃત્વા તતશ્ચ્યુતસ્તસ્યૈવ ભગવતશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રિયસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પ્રવચને રાજ્ઞો વિમલદત્તસ્ય ગૃહે ( વૈદ્ય 238 ) ઉપપન્ન ઔપપાદિકઃ । ઉત્સઙ્ગે પર્યઙ્કેણ પ્રાદુર્ભૂતો ઽભૂત્ । સમનન્તરોપપન્નશ્ચ ખલુ પુનઃ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયાં સ્વમાતાપિતરૌ ગાથયાધ્યભાષત -
અયં મમા ચંક્રમુ રાજશ્રેષ્ઠ યસ્મિન્ મયા સ્થિત્વ સમાધિ લબ્ધઃ ।
વીર્યં દૃઢં આરભિતં મહાવ્રતં પરિત્યજિત્વા પ્રિયમાત્મભાવમ્

અથ ખલુ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં ગાથાં ભાષિત્વા સ્વમાતાપિતરાવેતદવોચત્ - અદ્યાપ્યમ્બ તાત સ ભગવાંશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રીસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ એતર્હિ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ ધર્મં દેશયતિ, યસ્ય મયા ભગવતશ્ચન્દ્રસૂર્યવિમલપ્રભાસશ્રિયસ્તથાગતસ્ય પૂજાં કૃત્વા સર્વરુતકૌશલ્યધારણી પ્રતિલબ્ધા, અયં ચ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયો ઽશીતિભિર્ગાથાકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ કઙ્કરૈશ્ચ વિવરૈશ્ચ અક્ષોભ્યૈશ્ચ તસ્ય ભગવતો ઽન્તિકાચ્છ્રુતો ઽભૂત્ । સાધુ અમ્બ તાત ગમિષ્યામ્યહં તસ્ય ભગવતો ઽન્તિકમ્, તસ્મિંશ્ચ ગત્વા ભૂયસ્તસ્ય ભગવતઃ પૂજાં કરિષ્યામીતિ । અથ ખલુ નક્ષત્રરાજસંકુસુમિતાભિજ્ઞ સ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયાં સપ્તતાલમાત્રં વૈહાયસમભ્યુદ્ગમ્ય સપ્તરત્નમયે કૂટાગારે પર્યઙ્કમાભુજ્ય તસ્ય ભગવતઃ સકાશમુપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય તં ભગવન્તં સપ્તકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યેન સ ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણામ્ય તં ભગવન્તં નમસ્કૃત્વા અનયા ગાથાયાભિષ્ટૌતિ સ્મ -
સુવિમલવદના નરેન્દ્ર ધીરા તવ પ્રભ રાજતિયં દશદ્દિશાસુ ।
તુભ્ય સુગત કૃત્વ અગ્રપૂજાં અહમિહ આગતુ નાથ દર્શનાય