સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 21

ઇતિ શ્રીસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે તથાગતદ્ધર્યભિસંસ્કારપરિવર્તો નામ વિંશતિતમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_21: ધારણીપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ ભૈષજ્યરાજો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ કિયદ્ ભગવન્ સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા પુણ્યં પ્રસવેત્, ય ઇમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયં ધારયેત્, કાયગતં વા પુસ્તકગતં વા કૃત્વા? એવમુક્તે ભગવાન્ ભૈષજ્યરાજં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ - યઃ કશ્ચિદ્ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા અશીતિગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ તથાગતકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સત્કુર્યાદ્ ગુરુકુર્યાન્માનયેત્ પૂજયેત્, તકિં મન્યસે ભૈષજ્યરાજ કિયત્કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા તતોનિદાનં બહુ પુણ્યં પ્રસવેત્? ભૈષજ્યરાજો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ આહ - બહુ ભગવન્, બહુ સુગત । ભગવાનાહ - આરોચયામિ તે ભૈષજ્યરાજ, પ્રતિવેદયામિ । યઃ કશ્ચિદ્ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા અસ્માત્ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકાદ્ધર્મપર્યાયાદન્તશ એકામપિ ચતુષ્પદીગાથાં ધારયેત્, વાચયેત્, પર્યવાપ્નુયાત્, પ્રતિપત્ત્યા ચ સંપાદયેત્, અતઃ સ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા તતોનિદાનં બહુતરં પુણ્યં પ્રસવેત્ ॥
અથ ખલુ ભૈષજ્યરાજો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયાં ભગવન્તમેતદવોચત્ - દાસ્યામો વયં ભગવંસ્તેષાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૃણાં વા યેષામયં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયઃ કાયગતો વા સ્યાત્, પુસ્તકગતો વા, રક્ષાવરણગુપ્તયે ધારણીમન્ત્રપદાનિ । તદ્યથા -
અન્યે મન્યે મને મમને ચિત્તે ચરિતે સમે સમિતા વિશાન્તે મુક્તે મુક્તતમે સમે અવિષમે સમસમે જયે ક્ષયે અક્ષયે અક્ષિણે શાન્તે સમિતે ધારણિ આલોકભાષે પ્રત્યવેક્ષણિ નિધિરુ અભ્યન્તરનિવિષ્ટે અભ્યન્તરપારિશુદ્ધિમુત્કુલે અરડે પરડે સુકાઙ્ક્ષિ અસમસમે બુદ્ધવિલોકિતે ધર્મપરીક્ષિતે સંઘનિર્ઘોષણિ નિર્ઘોણિ ભયાભયવિશોધનિ મન્ત્રે મન્ત્રાક્ષયતે રુતે રુતકૌશલ્યે અક્ષયે અક્ષયવનતાયે વક્કુલે વલોડ્ર અમન્યનતાયે સ્વાહા ॥
ઇમાનિ ભગવન્ મન્ત્રધારણીપદાનિ દ્વાષષ્ટિભિર્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્ભાષિતાનિ । તે સર્વે બુદ્ધા ભગવન્તસ્તેન દ્રુગ્ધાઃ સ્યુઃ, ય એવંરુપાન્ ધર્મભાણકાનેવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તધારકાનતિક્રામેત્ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ ભૈષજ્યરાજાય બોધિસત્ત્વાય મહાસત્ત્વાય સાધુકારમદાત્ સાધુ સાધુ ભૈષજ્યરાજ, સત્ત્વાનામર્થઃ કૃતઃ । ધારણીપદાનિ ભાષિતાનિ સત્ત્વાનામનુકમ્પામુપાદય । રક્ષાવરણગુપ્તિઃ કૃતા ॥
અથ ખલુ પ્રદાનશૂરો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - અહમપિ ભગવન્ એવંરૂપાણાં ધર્મભાણકાનામર્થાય ધારણીપદાનિ દાસ્યામિ, યત્તેષામેવંરૂપાણાં ધર્મભાણકાનાં ન કશ્ચિદવતારપ્રેક્ષી અવતારગવેષી અવતારં લપ્સ્યતે । તદ્યથા યક્ષો વા રાક્ષસો વા પૂતનો વા કૃત્યો વા કુમ્ભાણ્ડો વા પ્રેતો વા અવતારપ્રેક્ષી અવતારગવેષી અવતારં ન લપ્સ્યત ઇતિ ॥
અથ ખલુ પ્રદાનશૂરો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયામિમાનિ ધારણીમન્ત્રપદાનિ ભાષતે સ્મ । તદ્યથા -
જ્વલે મહાજ્વલે ઉક્કે તુક્કે મુક્કે અડે અડાવતિ નૃત્યે નૃત્યાવતિ ઇટ્ટિનિ વિટ્ટિનિ ચિટ્ટિનિ નૃત્યનિ નૃત્યાવતિ સ્વાહા ॥
ઇમાનિ ભગવન્ ધારણીપદાનિ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈસ્તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈર્ભાષિતાનિ, અનુમોદિતાનિ ચ । તે સર્વે તથાગતાસ્તેન દ્રુગ્ધાઃ સ્યુઃ, યસ્તાનેવંરૂપાન્ ધર્મભાણકાનતિક્રમેત ॥
અથ ખલુ વૈશ્રવણો મહારાજો ભગવન્તમેતદવોચત્ - અહમપિ ભગવન્ ધારણીપદાનિ ભાષિષ્યે તેષાં ધર્મભાણકાનાં હિતાય સુખાય અનુકમ્પાયૈ રક્ષાવરણગુપ્તયે ॥ તદ્યથા -
અટ્ટે તટ્ટે નટ્ટે વનટ્ટે અનડે નાડિ કુનડિ સ્વાહા ॥
એભિર્ભગવન્ ધારણીપદૈસ્તેષાં ધર્મભાણકાનાં પુદ્ગલાનાં રક્ષાં કરોમિ, યોજનશતાચ્ચાહં તેષાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૃણાં ચ એવંરૂપાણાં સૂત્રાન્તધારકાણાં રક્ષા કૃતા ભવિષ્યતિ, સ્વસ્ત્યયનં કૃતં ભવિષ્યતિ ॥
અથ ખલુ વિરૂઢકો મહારાજો તસ્યામેવ પર્ષદિ સંનિપતિતો ઽભૂત્ સંનિષણ્ણશ્ચ કુમ્ભાણ્ડકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ । સ ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણામ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - અહમપિ ભગવન્ ધારણીપદાનિ ભાષિષ્યે બહુજનહિતાય । તેષાં ચ તથારૂપાણાં ધર્મભાણકાનામેવંરૂપાણાં સૂત્રાન્તધારકાણાં રક્ષાવરણગુપ્તયે ધારણીમન્ત્રપદાનિ । તદ્યથા -
અગણે ગણે ગૌરિ ગન્ધારિ ચણ્ડાલિ માતઙ્ગિ પુક્કસિ સંકુલે વ્રૂસલિ સિસિ સ્વાહા ॥
ઇમાનિ તાનિ ભગવન્ ધારણીમન્ત્રપદાનિ, યાનિ દ્વાચત્વારિંશદ્ભિર્બુદ્ધકોટીભિર્ભાષિતાનિ । તે સર્વે તેન દ્રુગ્ધાઃ સ્યુઃ, યસ્તાનેવંરૂપાન્ ધર્મભાણકાનતિક્રમેત ॥
અથ ખલુ લમ્બા ચ નામ રાક્ષસી વિલમ્બા ચ નામ રાક્ષસી કૂટદન્તી ચ નામ રાક્ષસી પુષ્પદન્તી ચ નામ રાક્ષસી મકુટદન્તી ચ નામ રાક્ષસી કેશિની ચ નામ રાક્ષસી અચલા ચ નામ રાક્ષસી માલાધારી ચ નામ રાક્ષસી કુન્તી ચ નામ રાક્ષસી સર્વસત્ત્વોજોહારી ચ નામ રાક્ષસી હ્ઃરીતી ચ ન્ઃમ ર્ઃક્ષસી સપુત્રપરિવ્ઃર્ઃ એત્ઃઃ સર્વ્ઃ ર્ઃક્ષસ્યો યેન ભગવ્ઃંસ્તેનોપસંક્ર્ઃન્ત્ઃઃ । ઉપસંક્રમ્ય સર્વ્ઃસ્ત્ઃ ર્ઃક્ષસ્ય એકસ્વરેણ ભગવન્તમેતદવોચન્ - વયમપિ ભગવંસ્તેષ્ઃમેવંરૂપ્ઃણ્ઃં સૂત્ર્ઃન્તધ્ઃરક્ઃણ્ઃં ધર્મભ્ઃણક્ઃન્ઃં રક્ષ્ઃવરણગુપ્તિં કરિષ્ય્ઃમઃ, સ્વસ્ત્યયનં ચ કરિષ્ય્ઃમઃ । યથ્ઃ તેષ્ઃં ધર્મભ્ઃણક્ઃન્ઃં ન કશ્ચિદવત્ઃરપ્રેક્ષી અવત્ઃરગવેષી અવત્ઃરં લપ્સ્યતીતિ ॥
અથ ખલુ તાઃ સર્વા રાક્ષસ્ય એકસ્વરેણ સમં સંગીત્યા ભગવત ઇમાનિ ધારણીમન્ત્રપદાનિ પ્રયચ્છન્તિ સ્મ । તદ્યથા -( વૈદ્ય 235 )
ઇતિ મે ઇતિ મે ઇતિ મે ઇતિ મે ઇતિ મે । નિમે નિમે નિમે નિમે નિમે । રુહે રુહે રુહે રુહે રુહે । સ્તુહે સ્તુહે સ્તુહે સ્તુહે સ્તુહે સ્વાહા ॥
ઇમં શીર્ષં સમારુહ્ય મા કશ્ચિદ્ દ્રોહી ભવતુ ધર્મભાણકાનાં યક્ષો વા રાક્ષસો વા પ્રેતો વા પિશાચો વા પૂતનો વા કૃત્યો વ વેતાલો વા કુમ્ભાણ્ડો વા સ્તબ્ધો વા ઓમારકો વા ઓસ્તારકો વા અપસ્મારકો વા યક્ષકૃત્યો વા અમનુષ્યકૃત્યો વા મનુષ્યકૃત્યો વા એકાહિકો વા દ્વૈતીયકો વા ત્રૈતીયકો વા ચતુર્થકો વા નિત્યજ્વરો વા વિષમજ્વરો વા । અન્તશઃ સ્વપ્નાન્તરગતસ્યાપિ સ્ત્રીરૂપાણિ વા પુરુષરૂપાણિ વા દારકરૂપાણિ વા દારિકારૂપાણિ વા વિહેઠાં કુર્યુઃ, નેદં સ્થાનં વિદ્યતે ॥
અથ ખલુ તા રાક્ષસ્ય એવસ્વરેણ સમં સંગીત્યા ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરધ્યભાષન્ત -
સપ્તધાસ્ય સ્ફુટેન્મૂર્ધા અર્જકસ્યેવ મઞ્જરી ।
ય ઇમં મન્ત્ર શ્રુત્વા વૈ અતિક્રમેદ્ધર્મભાણકમ્

યા ગતિર્માતૃઘાતીનાં પિતૃઘાતીન યા ગતિઃ ।
તાં ગતિં પ્રતિગચ્છેદ્યો ધર્મભાણકમતિક્રમેત્

યા ગતિસ્તિલપીડાનાં તિલકૂટાનાં ચ યા ગતિઃ ।
તાં ગતિં પ્રતિગચ્છેદ્યો ધર્મભાણકમતિક્રમેત્

યા ગતિસ્તુલકૂટાનાં કાંસ્યકૂટાન યા ગતિઃ ।
તાં ગતિં પ્રતિગચ્છેદ્યો ધર્મભાણકમતિક્રમેત્