સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 18

ઇતિ શ્રીસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે અનુમોદનાપુણ્યનિર્દેશપરિવર્તો નામ સપ્તદશમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_18: ધર્મભાણકાનુશંસાપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ ભગવાન્ સતતસમિતાભિયુક્તં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમામન્ત્રયામાસ - યઃ કશ્ચિત્ કુલપુત્ર ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ વા દેશયિષ્યતિ વા લિખિષ્યતિ વ, સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વ અષ્ટૌ ચક્ષુર્ગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતે, દ્વાદશ શ્રોત્રગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતે, અષ્ટૌ ઘ્રાણગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતે, દ્વાદશ જિહ્વાગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતે, અષ્ટૌ કાયગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતે, દ્વાદશ મનોગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતે । તસ્યૈભિર્બહુભિર્ગુણશતૈઃ ષડિન્દ્રિયગ્રામઃ પરિશુદ્ધઃ સુપરિશુદ્ધો ભવિષ્યતિ । સ એવં પરિશુદ્ધેન ચક્ષુરિન્દ્રિયેણ પ્રાકૃતેન માંસચક્ષુષા માતાપિતૃસંભવેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાં લોકધાતું સાન્તર્બહિઃ સશૈલવનષણ્ડામધો યાવદવીચિમહાનિરયમુપાદાય ઉપરિ ચ યાવત્ ભવાગ્રં તત્ સર્વં દ્રક્ષ્યતિ પ્રાકૃતેન માંસચક્ષુષા । યે ચ તસ્મિન્ સત્ત્વા ઉપપન્નાઃ, તાન્ સર્વાન્ દ્રક્ષ્યતિ, કર્મવિપાકં ચ તેષાં જ્ઞાસ્યતીતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
ય ઇમં સૂત્ર ભાષેત પર્ષાસુ ચ વિશારદઃ ।
અનોલીનઃ પ્રકાશેયા ગુણાંસ્તસ્ય શૃણુષ્વ મે

અષ્ટૌ ગુણશતાઅસ્તસ્ય ચક્ષુષો ભોન્તિ સર્વશઃ ।
યેનાસ્ય વિમલં ભોતિ શુદ્ધં ચક્ષુરનાવિલમ્

સ માંસચક્ષુષા તેન માતાપિતૃકસંભુના ।
પશ્યતે લોકધાત્વેમાં સશૈલવનકાનનામ્

મેરું સુમેરુ સર્વા ચ ચક્રવાલા સ પશ્યતિ ।
યે ચાન્યે પર્વતાઃ ખણ્ડાઃ સમુદ્રાંશ્ચાપિ પશ્યતિ

યાવાનવીચિ હેષ્ઠેન ભવાગ્રં ચોપરિષ્ટતઃ ।
સર્વં સ પશ્યતે ધીરો માંસચક્ષુસ્ય ઈદૃશમ્

ન તાવ દિવ્યચક્ષુ સ્ય ભોતિ નો ચાપિ જાયતે ।
વિષયો માંસચક્ષુસ્ય ભવેત્તસ્યાયમીદૃશઃ

પુનરપરં સતતસમિતાભિયુક્ત સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ઇમં ધર્મપર્યાયં સંપ્રકાશયમાનઃ પરેષાં ચ સંશ્રાવયમાનસ્તૈર્દ્વાદશભિઃ શ્રોત્રગુણશતૈઃ સમન્વાગતઃ યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ વિવિધાઃ શબ્દા નિશ્ચરન્તિ યાવદવીચિર્મહાનિરયો યાવચ્ચ ભવાગ્રં સાન્તર્બહિઃ, તદ્યથા - હસ્તિશબ્દા વા અશ્વશબ્દા વા ઉષ્ટ્રશબ્દા વા ગોશબ્દા વા અજશબ્દા વા જનપદશબ્દા વા રથશબ્દા વા રુદિતશબ્દા વા શોકશબ્દા વા ભૈરવશબ્દા વા શઙ્ખશબ્દા વા ઘણ્ટાશબ્દા વા પટહશબ્દા વા ભેરીશબ્દા વા ક્રીડાશબ્દા વા ગીતશબ્દા વા નૃત્યશબ્દા વા તૂર્યશબ્દા વા વાદ્યશબ્દા વા સ્ત્રીશબ્દા વા પુરુષશબ્દા વા દારકશબ્દા વા ( વૈદ્ય 211 ) દારિકાશબ્દા વા ધર્મશબ્દા વા અધર્મશબ્દા વા સુખશબ્દા વા દુઃખશબ્દા વા બાલશબ્દા વા આર્યશબ્દા વા મનોજ્ઞશબ્દા વા અમનોજ્ઞશબ્દા વા દેવશબ્દા વા નાગશબ્દા વા યક્ષશબ્દા વા રાક્ષસશબ્દા વા ગન્ધર્વશબ્દા વા અસુરશબ્દા વા ગરુડશબ્દા વા કિન્નરશબ્દા વા મહોરગશબ્દા વા મનુષ્યશબ્દા વા અમનુષ્યશબ્દા વા અગ્નિશબ્દા વા વાયુશબ્દા વા ઉદકશબ્દા વા ગ્રામશબ્દા વા નગરશબ્દા વા ભિક્ષુશબ્દા વા શ્રાવકશબ્દા વા પ્રત્યેકબુદ્ધશબ્દા વા બોધિસત્ત્વશબ્દા વા તથાગતશબ્દા વા, યાવન્તઃ કેચિત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ સાન્તર્બહિઃ શબ્દા નિશ્ચરન્તિ, તાન્ શબ્દાંસ્તેન પ્રાકૃતેન પરિશુદ્ધેન શ્રોત્રેન્દ્રિયેણ શૃણોતિ । ન ચ તાવદ્દિવ્યં શ્રોત્રમભિનિર્હરતિ । તેષાં તેષાં ચ સત્ત્વાનાં રુતાન્યવબુધ્યતે, વિભાવયતિ વિભજતિ તેન ચ પ્રાકૃતેન શ્રોત્રેન્દ્રિયેણ । તેષાં તેષાં ચ સત્ત્વાનાં રુતાનિ શૃણ્વતસ્તસ્ય તૈઃ સર્વશબ્દૈઃ શ્રોત્રેન્દ્રિયં નાભિભૂયતે । એવંરૂપઃ સતતસમિતાભિયુક્ત તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય શ્રોત્રેન્દ્રિયપ્રતિલમ્ભો ભવતિ, ન ચ તાવદ્દિવ્યં શ્રોત્રમભિનિર્હરતિ ॥
ઇદમવોચદ્ભગવાન્ । ઇદં વદિત્વા સુગતો હ્યથાપરમેતદુવાચ શાસ્તા -
શ્રોત્રેન્દ્રિયં તસ્ય વિશુદ્ધુ ભોતિ અનાવિલં પ્રાકૃતકં ચ તાવત્ ।
વિવિધાન્ હિ યેનેહ શૃણોતિ શબ્દાનિહ લોકધાતૌ હિ અશેષતો ઽયમ્

હસ્તીન અશ્વાન શૃણોતિ શબ્દાન્ રથાન ગોણાન અજૈડકાનામ્ ।
ભેરીમૃદઙ્ગાન સુઘોષકાનાં વીણાન વેણૂનથ વલ્લકીનામ્

ગીતં મનોજ્ઞં મધુરં શૃણોતિ ન ચાપિ સો સજ્જતિ તત્ર ધીરઃ ।
મનુષ્યકોટીન શૃણોતિ શબ્દાન્ ભાષન્તિ યં યં ચ યહિં યહિં તે

દેવાન ચો નિત્ય શૃણોતિ શબ્દાન્ ગીતસ્વરં ચ મધુરં મનોજ્ઞમ્ ।
પુરુષાણ ઇસ્ત્રીણ રુતાનિ ચાપિ તથ દારકાણામથ દારિકાણામ્

યે પર્વતેષ્વેવ ગુહાનિવાસી કલવિઙ્કકા કોકિલ બર્હિણશ્ચ ।
પક્ષીણ યે જીવકજીવકા હિ તેષાં ચ વલ્ગૂ શૃણુતે હિ શબ્દાન્

નરકેષુ યે વેદન વેદયન્તિ સુદારુણાંશ્ચાપિ કરોન્તિ શબ્દાન્ ।
આહારદુઃખૈરવપીડિતાનાં યાન્ પ્રેત કુર્વન્તિ તથૈવ શબ્દાન્

અસુરાશ્ચ યે સાગરમધ્યવાસિનો મુઞ્ચન્તિ ઘોષાંસ્તથ ચાન્યમન્યાન્ ।
સર્વાનિહસ્થો સ હિ ધર્મભાણકઃ શૃણોતિ શબ્દાન્ન ચ ઓસ્તરીયતિ

તિર્યાણ યોનીષુ રુતાનિ યાનિ અન્યોન્યસંભાષણતાં કરોન્તિ ।
ઇહ સ્થિતસ્તાનપિ સો શૃણોતિ વિવિધાનિ શબ્દાનિ બહૂવિધાનિ

યે બ્રહ્મલોકે નિવસન્તિ દેવા અકનિષ્ઠ આભાસ્વર યે ચ દેવાઃ ।
યે ચાન્યમન્યસ્ય કરોન્તિ ઘોષાન્ શૃણોતિ તત્સર્વમશેષતો ઽસૌ

સ્વાધ્યાય કુર્વન્તિહ યે ચ ભિક્ષવઃ સુગતાનિહ શાસનિ પ્રવ્રજિત્વા ।
પર્ષાસુ યે દેશયતે ચ ધર્મં તેષાં પિ શબ્દં શૃણુતે સ નિત્યમ્

યે બોધિસત્ત્વાશ્ચિહ લોકધાતૌ સ્વાધ્યાય કુર્વન્તિ પરસ્પરેણ ।
સંગીતિ ધર્મેષુ ચ યે કરોન્તિ શૃણોતિ શબ્દાન્ વિવિધાંશ્ચ તેષામ્

ભગવાન્ પિ બુદ્ધો નરદમ્યસારથિઃ પર્ષાસુ ધર્મં બ્રુવતે યમગ્રમ્ ।
તં ચાપિ સો શૃણ્વન્તિ એકકાલે યો બોધિસત્ત્વો ઇમુ સૂત્ર ધારયેત્

સર્વે ત્રિસાહસ્રિ ઇમસ્મિ ક્ષેત્રે યે સત્ત્વ કુર્વન્તિ બહૂં પિ શબ્દાન્ ।
અભ્યન્તરેણાપિ ચ બાહિરેણ અવીચિપર્યન્ત ભવાગ્રમૂર્ધ્વમ્

સર્વેષ સત્ત્વાન શૃણોતિ શબ્દાન્ નં ચાપિ ક્ષેત્રં ઉપરુધ્યતે ઽસ્ય ।
પટ્વિન્દ્રિયો જાનતિ સ્થાનસ્થાનં શ્રોત્રેન્દ્રિયં પ્રાકૃતકં હિ તાવત્

ન ચ તાવ દિવ્યસ્મિ કરોતિ યત્નં પ્રકૃત્ય સંતિષ્ઠતિ શ્રોત્રમેતત્ ।
સૂત્રં હિ યો ધારયતે વિશારદો ગુણા સ્ય એતાદૃશકા ભવન્તિ

પુનરપરં સતતસમિતાભિયુક્ત અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયતઃ પ્રકાશયતઃ સ્વાધ્યાયતો લિખતો ઽષ્ટાભિર્ગુણશતૈઃ સમન્વાગતં ઘ્રાણેન્દ્રિયં પરિશુદ્ધં ભવતિ । સ તેન પરિશુદ્ધેન ઘ્રાણેન્દ્રિયેણ યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ સાન્તર્બહિર્વિવિધગન્ધાઃ સંવિદ્યન્તે, તદ્યથા - પૂતિગન્ધા વા મનોજ્ઞગન્ધા વા નાનાપ્રકારાણાં સુમનસાં ગન્ધાઃ, તદ્યથા - જાતિમલ્લિકાચમ્પકપાટલગન્ધાઃ, તાન્ ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । જલજાનામપિ પુષ્પાણાં વિવિધાન્ ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ, તદ્યથા - ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકાણાં ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । વિવિધાનાં પુષ્પફલવૃક્ષાણાં પુષ્પફલગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ, તદ્યથા - ચન્દનતમાલપત્રતગરાગરુસુરભિગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । નાનાવિકારાણિ ગન્ધવિકૃતિશતસહસ્રાણિ યાન્યેકસ્થાનસ્થિતઃ સર્વાણિ ઘ્રાયતિ । સત્ત્વાનામપિ વિવિધાન્ ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ, તદ્યથા - હસ્ત્યશ્વગવેડકપશુગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । વિવિધાનાં ચ તિર્યગ્યોનિગતાનાં પ્રાણિનામાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । સ્ત્રીપુરુષાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દારકદારિકાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દૂરસ્થાનામપિ તૃણગુલ્મૌષધિવનસ્પતીનાં ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । ભૂતાન્ ગન્ધાન્ વન્દતિ, ન ચ તૈર્ગન્ધૈઃ સંહ્રિયતે, ન સંમુહ્યતિ । સ ઇહસ્થિત એવ દેવાનામપિ ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ, તદ્યથા - પારિજાતકસ્ય કોવિદારસ્ય માન્દારવમહામાન્દારવમઞ્જૂષકમહામઞ્જૂષકાનાં દિવ્યાનાં પુષ્પાણાં ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દિવ્યાનામગરુચૂર્ણચન્દનચૂર્ણાનાં ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દિવ્યાનાં ચ નાનાવિધાનાં પુષ્પવિકૃતિશતસહસ્રાણાં ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ, નામાનિ ચૈષાં સંજાનીતે । દેવપુત્રાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ, તદ્યથા - શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય આત્મભાવગન્ધં ઘ્રાયતિ । તં ચ જાનીતે યદિ વા વૈજયન્તે પ્રાસાદે ક્રીડન્તં રમન્તં પરિચારયન્તં યદિ વા સુધર્માયાં દેવસભાયાં દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં ધર્મં દેશયન્તં યદિ વા ઉદ્યાનભૂમૌ નિર્યાન્તં ક્રીડનાય । અન્યેષાં ચ દેવપુત્રાણાં ( વૈદ્ય 214 ) પૃથક્પૃથગાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દેવકન્યાનામપિ દેવવધૂનામપિ આત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દેવકુમારાણામપિ આત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । દેવકુમારિકાણામપિ આત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ ।
ન ચ તૈર્ગન્ધૈઃ સંહ્રિયતે । અનેન પર્યાયેણ યાવદ્ ભવાગ્રોપપન્નાનામપિ સત્ત્વાનામાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । બ્રહ્મકાયિકાનામપિ દેવપુત્રાણાં મહાબ્રહ્મણામપિ ચાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । અનેન પર્યાયેણ સર્વદેવનિકાયાનામપિ આત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધબોધિસત્ત્વતથાગતાત્મભાવગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । તથાગતાસનાનામપિ ગન્ધાન્ ઘ્રાયતિ । યસ્મિંશ્ચ સ્થાને તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા વિહરન્તિ, તચ્ચ પ્રજાનાતિ । ન ચાસ્ય તદ્ ઘ્રાણેન્દિયં તૈસ્તૈર્વિવિધૈર્ગન્ધૈઃ પ્રતિહન્યતે, નોપહન્યતે, ન સંપીડ્યતે । આકાઙ્ક્ષમાણશ્ચ તાંસ્તાન્ ગન્ધાન્ પરેષામપિ વ્યાકરોતિ । ન ચાસ્ય સ્મૃતિરુપહન્યતે ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
ઘ્રાણેન્દ્રિયં તસ્ય વિશુદ્ધ ભોતિ વિવિધાંશ્ચ ગન્ધાન્ બહુ ઘ્રાયતે ઽસૌ ।
યે લોકધાતૌ હિ ઇમસ્મિ સર્વે સુગન્ધ દુર્ગન્ધ ભવન્તિ કેચિત્

જાતીય ગન્ધો અથ મલ્લિકાયા તમાલપત્રસ્ય ચ ચન્દનસ્ય ।
તગરસ્ય ગન્ધો અગરુસ્ય ચાપિ વિવિધાન પુષ્પાણ ફલાન ચાપિ

સત્ત્વાન ગન્ધાન્ પિ તથૈવ જાનતિ નરાણ નારીણ ચ દૂરતઃ સ્થિતઃ ।
કુમારકાણાં ચ કુમારિકાણાં ગન્ધેન સો જાનતિ તેષ સ્થાનમ્

રાજ્ઞાં પિ સો જાનતિ ચક્રવર્તિનાં બલચક્રવર્તીનથ મણ્ડલીનામ્ ।
કુમારકામાત્ય તથૈવ તેષાં ગન્ધેન ચાન્તઃપુર સર્વ જાનતિ

પરિભોગરત્નાનિ બહૂવિધાનિ કુપ્યાનિ ભૂમૌ નિહિતાનિ યાનિ ।
સ્ત્રીરત્નભૂતાનિ ભવન્તિ યાપિ ગન્ધેન સો જાનતિ બોધિસત્ત્વઃ

તેષાં ચ યા આભરણા ભવન્તિ કાયસ્મિ આમુક્ત વિચિત્રરૂપા ।
વસ્ત્રં ચ માલ્યં ચ વિલેપનં ચ ગન્ધેન સો જાનતિ બોધિસત્ત્વઃ

સ્થિતાં નિષણ્ણાં શયિતાં તથૈવ ક્રીડારતિં ઋદ્ધિબલં ચ સર્વમ્ ।
સો જાનતી ઘ્રાણબલેન ધીરો યો ધારયેત્ સૂત્રમિદં વરિષ્ઠમ્

સુગન્ધતૈલાન તથૈવ ગન્ધાન્ નાનાવિધાન્ પુષ્પફલાન ગન્ધાન્ ।
સકૃતસ્થિતો જાનતિ ઘ્રાયતે ચ અમુકસ્મિ દેશસ્મિ ઇમસ્મિ ગન્ધાન્

યે પર્વતાનાં વિવરાન્તરેષુ બહુ ચન્દના પુષ્પિત તત્ર સન્તિ ।
યે ચાપિ તસ્મિન્નિવસન્તિ સત્ત્વાઃ સર્વેષ ગન્ધેન વિદુર્વિજાનતિ

યે ચક્રવાલસ્ય ભવન્તિ પાર્શ્વે યે સાગરસ્યો નિવસન્તિ મધ્યે ।
પૃથિવીય યે મધ્યિ વસન્તિ સત્ત્વાઃ સર્વાન્ સ ગન્ધેન વિદુર્વિજાનતિ

સુરાંશ્ચ જાનાતિ તથાસુરાંશ્ચ અસુરાણ કન્યાશ્ચ વિજાનતે ઽસૌ ।
અસુરાણ ક્રીડાશ્ચ રતિં ચ જાનતિ ઘ્રાણસ્ય તસ્યેદૃશકં બલં હિ

અટવીષુ યે કેચિ ચતુષ્પદાસ્તિ સિંહાશ્ચ વ્યાઘ્રાસ્તથ હસ્તિનાગાઃ ।
મહિષા ગવા યે ગવયશ્ચ તત્ર ઘ્રાણેન સો જાનતિ તેષ વાસમ્

સ્ત્રિયશ્ચ યા ગુર્વિણિકા ભવન્તિ કુમારકાં વાપિ કુમારિકાં વા ।
ધારેન્તિ કુક્ષૌ હિ કિલાન્તકાયા ગન્ધેન સો જાનતિ યં તહિં સ્યાત્

આપન્નસત્ત્વાં પિ વિજાનતે ઽસૌ વિનાશધર્માં પિ વિજાનતે ઽસૌ ।
ઇયં પિ નારી વ્યપનીતદુઃખા પ્રસવિષ્યતે પુણ્યમયં કુમારમ્

પુરુષાણ અભિપ્રાયુ બહું વિજાનતે અભિપ્રાયગન્ધં ચ તથૈવ ઘ્રાયતે ।
રક્તાન દુષ્ટાન તથૈવ મ્રક્ષિણાં ઉપશાન્તચિત્તાન ચ ગન્ધ ઘ્રાયતે

પૃથિવીય યે ચાપિ નિધાન સન્તિ ઘનં હિરણ્યં ચ સુવર્ણરૂપ્યમ્ ।
મઞ્જૂષ લોહી ચ તથા સુપૂર્ણા ગન્ધેન સો ઘ્રાયતિ બોધિસત્ત્વઃ

હારાર્ધહારાન્ મણિમુક્તિકાશ્ચ અનર્ઘપ્રાપ્તા વિવિધા ચ રત્ના ।
ગન્ધેન સો જાનતિ તાનિ સર્વા અનર્ઘનામં દ્યુતિસંસ્થિતં ચ

ઉપરિં ચ દેવેષુ તથૈવ પુષ્પા મન્દારવાંશ્ચૈવ મઞ્જૂષકાંશ્ચ ।
યા પારિજાતસ્ય ચ સન્તિ પુષ્પા ઇહ સ્થિતો ઘ્રાયતિ તા સ ધીરઃ

વિમાન યે યાદૃશકાશ્ચ યસ્ય ઉદાર હીનાસ્તથ મધ્યમાશ્ચ ।
વિચિત્રરૂપાશ્ચ ભવન્તિ યત્ર ઇહ સ્થિતો ઘ્રાણબલેન ઘ્રાયતિ

ઉદ્યાનભૂમિં ચ તથા પ્રજાનતે સુધર્મ દેવાસનિ વૈજયન્તે ।
પ્રાસાદશ્રેષ્ઠે ચ તથા વિજાનતે યે ચો રમન્તે તહિ દેવપુત્રાઃ

ઇહ સ્થિતો ઘ્રાયતિ ગન્ધુ તેષાં ગન્ધેન સો જાનતિ દેવપુત્રાન્ ।
યો યત્ર કર્મા કુરુતે સ્થિતો વા શેતે વા ગચ્છતિ યત્ર વાપિ

યા દેવકન્યા બહુપુષ્પમણ્ડિતા આમુક્તમાલ્યાભરણા અલંકૃતાઃ ।
રમન્તિ ગચ્છન્તિ ચ યત્ર યત્ર ગન્ધેન સો જાનતિ બોધિસત્ત્વઃ

યાવદ્ભવાગ્રાદુપરિં ચ દેવા બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મ વિમાનચારિણઃ ।
તાંશ્ચાપિ ગન્ધેન તહિં પ્રજાનતે સ્થિતાંશ્ચ ધ્યાને અથ વ્યુત્થિતાન્ વા

આભાસ્વરાન્ જાનતિ દેવપુત્રાન્ ચ્યુતોપપન્નાંશ્ચ અપૂર્વકાંશ્ચ ।
ઘ્રાણેન્દ્રિયં ઈદૃશ તસ્ય ભોતિ યો બોધિસત્ત્વો ઇમુ સૂત્ર ધારયેત્

ય કેચિ ભિક્ષૂ સુગતસ્ય શાસને અભિયુક્તરૂપા સ્થિત ચક્રમેષુ ।
ઉદ્દેશસ્વાધ્યાયરતાશ્ચ ભિક્ષવો સર્વાન્ હિ સો જાનતિ બોધિસત્ત્વઃ

યે શ્રાવકા ભોન્તિ જિનસ્ય પુત્રા વિહરન્તિ કેચિત્ સદ વૃક્ષમૂલે ।
ગન્ધેન સર્વાન્ વિદુ જાનતે તાન્ અમુત્ર ભિક્ષૂ અમુકો સ્થિતો તિ

યે બોધિસત્ત્વાઃ સ્મૃતિમન્ત ધ્યાયિનો ઉદ્દેશસ્વાધ્યાયરતાશ્ચ યે સદા ।
પર્ષાસુ ધર્મં ચ પ્રકાશયન્તિ ગન્ધેન તાન્ જાનતિ બોધિસત્ત્વઃ

યસ્યાં દિશાયાં સુગતો મહામુનિર્ધર્મં પ્રકાશેતિ હિતાનુકમ્પકઃ ।
પુરસ્કૃતઃ શ્રાવકસંઘમધ્યે ગન્ધેન સો જાનતિ લોકનાથમ્

યે ચાપિ સત્ત્વા સ્ય શૃણોતિ ધર્મં શ્રુત્વા ચ યે પ્રીતમના ભવન્તિ ।
ઇહ સ્થિતો જાનતિ બોધિસત્ત્વો જિનસ્ય પર્ષામપુઇ તત્ર સર્વામ્

એતાદૃશં ઘ્રાણબલં સ્ય ભોતિ ન ચ તાવ દિવ્યં ભવતે સ્ય ઘ્રાણમ્ ।
પૂર્વંગમં તસ્ય તુ એત ભોતિ દિવ્યસ્ય ઘ્રાણસ્ય અનાસ્રવસ્ય

પુનરપરં સતતસમિતાભિયુક્ત સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયમાણો દેશયમાનઃ પ્રકાશયમાનો લિખમાનસ્તૈર્દ્વાદશભિર્જિહ્વાગુણશતૈઃ સમન્વાગતં જિહ્વેન્દ્રિયં પ્રતિલપ્સ્યતે । સ તથારૂપેણ જિહ્વેન્દ્રિયેણ યાન્ યાન્ રસાનાસ્વાદયતિ, યાન્ યાન્ રસાન્ જિહ્વેન્દ્રિયે ઉપનિક્ષેપ્સતિ, સર્વે તે દિવ્યં મહારસં મોક્ષ્યન્તે । તથા ચ આસ્વાદયિષ્યતિ યથા ન કંચિદ્ રસમમનઆપમાસ્વાદયિષ્યતિ । યે ઽપિ અમનઆપા રસાસ્તે ઽપિ તસ્ય જિહ્વેન્દ્રિયે સમુપનિક્ષિપ્તાઃ દિવ્યં રસં મોક્ષ્યન્તે । યં ચ ધર્મં વ્યાહરિષ્યતિ પર્ષન્મધ્યગતઃ, તેન તસ્ય તે સત્ત્વાઃ પ્રીણિતેન્દ્રિયા ભવિષ્યન્તિ તુષ્ટાઃ પરમતુષ્ટાઃ પ્રામોદ્યજાતાઃ । મધુરશ્ચાસ્ય વલ્ગુમનોજ્ઞસ્વરો ગમ્ભીરો નિશ્ચરિષ્યતિ હૃદયંગમઃ પ્રેમણીયઃ । તેનાસ્ય તે સત્ત્વાસ્તુષ્ટા ઉદગ્રચિત્તા ભવિષ્યન્તિ । યેષાં ચ ધર્મં દેશયિષ્યતિ, તે ચાસ્ય મધુરનિર્ઘોષં શ્રુત્વા વલ્ગુમનોજ્ઞં દેવા અપ્યુપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવનાય ચ । દેવપુત્રા અપિ દેવકન્યા અપિ ઉપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । શક્રા અપિ બ્રહ્માણો ઽપિ બ્રહ્મકાયિકા અપિ દેવપુત્રા ઉપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । નાગા નાગકન્યા અપિ ઉપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । અસુરા અસુરકન્યા અપિ ઉપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । ગરૂડા ગરૂડકન્યા અપિ ઉપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । કિન્નરાઃ કિન્નરકન્યા અપિ, મહોરગા મહોરગકન્યા અપિ, યક્ષા યક્ષકન્યા અપિ, પિશાચાઃ પિશાચકન્યા અપિ ઉપસંક્રમિતવ્યં મંસ્યન્તે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । તે ચાસ્ય સત્કારં કરિષ્યન્તિ, ગુરુકારં માનનાં પૂજનામર્ચનામપચાયનાં કરિષ્યન્તિ । ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા અપિ દર્શનકામા ભવિષ્યન્તિ । રાજાનો ઽપિ રાજપુત્રા અપિ રાજામાત્યા અપિ રાજમહામાત્રા અપિ દર્શનકામા ભવિષ્યન્તિ । બલચક્રવર્તિનો ઽપિ રાજાનઃ, ચક્રવર્તિનો ઽપિ સપ્તરત્નસમન્વાગતાઃ સકુમારાઃ સામાત્યાઃ સાન્તઃપુરપરિવારા દર્શનકામા ભવિષ્યન્તિ
સત્કારાર્થિનઃ । તાવન્મધુરં સ ધર્મભાણકો ધર્મં ભાષિષ્યતે યથાભૂતં યથોક્તં તથાગતેન । અન્યે ઽપિ બ્રાહ્મણગૃહપતયો નૈગમજાનપદાસ્તસ્ય ધર્મભાણકસ્ય ( વૈદ્ય 219 ) સતતસમિતં સમનુબદ્ધા ભવિષ્યન્તિ યાવદાયુષ્પર્યવસાનમ્ । તથાગતશ્રાવકા અપિ અસ્ય દર્શનકામા ભવિષ્યન્તિ । પ્રત્યેકબુદ્ધા અપ્યસ્ય દર્શનકામા ભવિષ્યન્તિ । બુદ્ધા અપ્યસ્ય ભગવન્તો દર્શનકામા ભવિષ્યન્તિ । યસ્યાં ચ દિશિ સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા વિહરિષ્યતિ, તસ્યાં દિશિ તથાગતાભિમુખં ધર્મં દેશયિષ્યતિ, બુદ્ધધર્માણાં ચ ભાજનભૂતો ભવિષ્યતિ । એવં મનોજ્ઞસ્તસ્ય ગમ્ભીરો ધર્મશબ્દો નિશ્ચરિષ્યતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
જિહ્વેન્દ્રિયં તસ્ય વિશિષ્ટુ ભોતિ ન જાતુ હીનં રસ સ્વાદયેત ।
નિક્ષિપ્તમાત્રાશ્ચ ભવન્તિ દિવ્યા રસેન દિવ્યેન સમન્વિતાશ્ચ

વલ્ગુસ્વરાં મધુર પ્રભાષતે ગિરાં શ્રવણીયમિષ્ટાં ચ મનોરમાં ચ ।
પર્ષાય મધ્યસ્મિ હ પ્રેમણીયં ગમ્ભીરઘોષં ચ સદા પ્રભાષતે

યશ્ચાપિ ધર્મં શૃણુતે ઽસ્ય ભાષતો દૃષ્ટાન્તકોટીનયુતૈરનેકૈઃ ।
પ્રામોદ્ય તત્રાપિ જનેતિ સો ઽગ્રં પૂજાં ચ તસ્ય કુરુતે ઽપ્રમેયામ્

દેવા પિ નાગાસુરગુહ્યકાશ્ચ દ્રષ્ટું તમિચ્છન્તિ ચ નિત્યકાલમ્ ।
શૃણ્વન્તિ ધર્મં ચ સગૌરવાશ્ચ ઇમે ગુણાસ્તસ્ય ભવન્તિ સર્વે

આકાઙ્ક્ષમાણશ્ચ ઇમ લોકધાતું સ્વરેણ સર્વામભિવિજ્ઞપેયા ।
સ્નિગ્ધઃ સ્વરો ઽસ્ય મધુરશ્ચ ભોતિ ગમ્ભીર વલ્ગુશ્ચ સુપ્રેમણીયઃ

રાજાન યે ક્ષિતિપતિ ચક્રવર્તિનઃ પૂજાર્થિકાસ્તસ્યુપસંક્રમન્તિ ।
સપુત્રદારા કરિયાણ અઞ્જલિં શૃણ્વન્તિ ધર્મસ્ય ચ નિત્યકાલમ્

યક્ષાણ ચો ભોતિ સદા પુરસ્કૃતો નાગાન ગન્ધર્વગણાન ચૈવ ।
પિશાચકાનાં ચ પિશાચિકાનાં સુસત્કૃતો માનિતુ પૂજિતશ્ચ

બ્રહ્માપિ તસ્ય વશવર્તિ ભોતિ મહેશ્વરો ઈશ્વર દેવપુત્રઃ ।
શક્રસ્તથાન્યે ઽપિ ચ દેવપુત્રા બહુદેવકન્યાશ્ચુપસંક્રમન્તિ

બુદ્ધાશ્ચ યે લોકહિતાનુકમ્પકાઃ સશ્રાવકાસ્તસ્ય નિશામ્ય ઘોષમ્ ।
કરોન્તિ રક્ષાં મુખદર્શનાય તુષ્ટાશ્ચ ભોન્તિ બ્રુવતો ઽસ્ય ધર્મમ્

પુનરપરં સતતસમિતાભિયુક્ત સ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયમાણો વા વાચયમાનો વા પ્રકાશયમાનો વા દેશયમાનો વા લિખમાનો વા અષ્ટૌ કાયગુણશતાનિ પ્રતિલપ્સ્યતિ । તસ્ય કાયઃ શુદ્ધઃ પરિશુદ્ધો વૈડૂર્યપરિશુદ્ધચ્છવિવર્ણો ભવિષ્યતિ, પ્રિયદર્શનઃ સત્ત્વાનામ્ । સ તસ્મિન્નાત્મભાવે પરિશુદ્ધે સર્વં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતું દ્રક્ષ્યતિ । યે ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ સત્ત્વાશ્ચ્યવન્તિ ઉપપદ્યન્તે ચ, હીનાઃ પ્રણીતાશ્ચ, સુવર્ણા દુર્વર્ણાઃ, સુગતૌ દુર્ગતૌ, યે ચ ચક્રવાલમહાચક્રવાલેષુ મેરુસુમેરુષુ ચ પર્વતરાજેષુ સત્ત્વાઃ પ્રતિવસન્તિ, યે ચ અધસ્તાદવીચ્યામૂર્ધ્વં ચ યાવદ્ ભવાગ્રં સત્ત્વાઃ પ્રતિવસન્તિ, તાન્ સર્વાન્ સ્વ આત્મભાવે દ્રક્ષ્યતિ । યે ચાપિ કેચિદસ્મિંસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાત્રૌ શ્રાવકા વા પ્રત્યેકબુદ્ધા વા બોધિસત્ત્વા વા તથાગતા વા પ્રતિવસન્તિ, યં ચ તે તથાગતા ધર્મં દેશયન્તિ, યે ચ સત્ત્વાસ્તાંસ્તથાગતાન્ પર્યુપાસન્તે, સર્વેષાં તેષાં સત્ત્વાનામાત્મભાવપ્રતિલમ્ભાન્ સ્વ આત્મભાવે દ્રક્ષ્યતિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યથાપીદં પરિશુદ્ધત્વાદાત્મભાવસ્યેતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
પરિશુદ્ધ તસ્યો ભવતેત્મભાવો યથાપિ વૈડૂર્યમયો વિશુદ્ધઃ ।
સત્ત્વાન નિત્યં પ્રિયદર્શનશ્ચ યઃ સૂત્ર ધારેતિ ઇદં ઉદારમ્

આદર્શપૃષ્ઠે યથ વિમ્બુ પશ્યેત્ લોકો ઽસ્ય કાયે અયુ દૃશ્યતે તથા ।
સ્વયંભુ સો પશ્યતિ નાન્યિ સત્ત્વાઃ પરિશુદ્ધિ કાયસ્મિ ઇમ એવરૂપા

યે લોકધાતૌ હિ ઇહાસ્તિ સત્ત્વા મનુષ્ય દેવાસુર ગુહ્યકા વા ।
નરકેષુ પ્રેતેષુ તિરશ્ચયોનિષુ પ્રતિબિમ્બુ સંદૃશ્યતિ તત્ર કાયે

વિમાન દેવાન ભવાગ્ર યાવચ્છૈલં પિ ચો પર્વતચક્રવાલમ્ ।
હિમવાન્ સુમેરુશ્ચ મહાંશ્ચ મેરુઃ કાયસ્મિ દૃશ્યન્તિમિ સર્વથૈવ

બુદ્ધાન્ પિ સો પશ્યતિ આત્મભાવે સશ્રાવકાન્ બુદ્ધસુતાંસ્તથાન્યાન્ ।
યે બોધિસત્ત્વા વિહરન્તિ ચૈકકા ગણે ચ યે ધર્મ પ્રકાશયન્તિ

એતાદૃશી કાયવિશુદ્ધિ તસ્ય યહિ દૃશ્યતે સર્વિય લોકધાતુઃ ।
ન ચ તાવ સો દિવ્ય ન પ્રાપુણોતિ પ્રકૃતીય કાયસ્યિયમીદૃશી ભવેત્

પુનરપરં સતતસમિતાભિયુક્ત અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય તથાગતે પરિનિર્વૃતે ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયતો દેશયતઃ સંપ્રકાશયતો લિખતો વાચયતસ્તૈર્દ્વાદશભિર્મનસ્કારગુણશતૈઃ સમન્વાગતં મનૈન્દ્રિયં પરિશુદ્ધં ભવિષ્યતિ । સ તેન પરિશુદ્ધેન મનૈન્દ્રિયેણ યદ્યેકગાથામપ્યન્તશઃ શ્રોષ્યતિ, તસ્ય બહ્વર્થમાજ્ઞાસ્યતિ । સ તાવમબુધ્ય તન્નિદાનં માસમપિ ધર્મં દેશયિષ્યતિ, ચતુર્માસમપિ સંવત્સરમપિ ધર્મં દેશયિષ્યતિ । યં ચ ધર્મં ભાષિષ્યતિ, સો ઽસ્ય સ્મૃતો ન સ સંપ્રમોષં યાસ્યતિ । યે કેચિલ્લૌકિકા લોકવ્યવહારા ભાષ્યાણિ વા મન્ત્રા વા, સર્વાંસ્તાન્ ધર્મનયેન સંસ્યન્દયિષ્યતિ । યાવન્તશ્ચ કેચિત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ ષટ્સુ ગતિષૂપપન્નાઃ સત્ત્વાઃ સંસરન્તિ, સર્વેષાં તેષાં સત્ત્વાનાં ચિત્તચરિતવિસ્પન્દિતાનિ જ્ઞાસ્યતિ । ઇઞ્જિતમન્યિતપ્રપઞ્ચિતાનિ જ્ઞાસ્યતિ પ્રવિચિનિષ્યતિ । અપ્રતિલબ્ધે ચ તાવદાર્યજ્ઞાને એવંરૂપં ચાસ્ય મનૈન્દ્રિયં પરિશુદ્ધં ભવિષ્યતિ ॥ યાં યાં ચ ધર્મનિરુક્તિમનુવિચિન્ત્ય ધર્મં દેશયિષ્યતિ, સર્વં તદ્ ભૂતં દેશયિષ્યતિ । સર્વં તત્તથાગતભાષિતં સર્વં પૂર્વજિનસૂત્રપર્યાયનિર્દિષ્ટં ભાષતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
મનૈન્દ્રિયં તસ્ય વિશુદ્ધ ભોતિ પ્રભાસ્વરં શુદ્ધમનાવિલં ચ ।
સો તેન ધર્માન્ વિવિધાન્ પ્રજાનતિ હીનાનથોત્કૃષ્ટ તથૈવ મધ્યમાન્

એકામપિ ગાથ શ્રુણિત્વ ધીરો અર્થ બહું જાનતિ તસ્ય તત્ર ।
સમિતં ચ ભૂતં ચ સદા પ્રભાષતે માસાન્ પિ ચત્વારિ તથાપિ વર્ષમ્

યે ચાપિ સત્ત્વા ઇહ લોકધાતૌ અભ્યન્તરે બાહિરિ યે વસન્તિ ।
દેવા મનુષ્યાસુરગુહ્યકાશ્ચ નાગાશ્ચ યે ચાપિ તિરશ્ચયોનિષુ

ષટ્સુ ગતીષુ નિવસન્તિ સત્ત્વા વિચિન્તિતં તેષ ભવેત યં ચ ।
એકક્ષણે સર્વિ વિદુર્વિજાનતે ધારેત્વ સૂત્રં ઇમ આનુશંસાઃ

યં ચાપિ બુદ્ધઃ શતપુણ્યલક્ષણો ધર્મં પ્રકાશેદિદ સર્વલોકે ।
તસ્યાપિ શબ્દં શૃણુતે વિશુદ્ધં યં ચાપિ સો ભાષતિ ગૃહ્યતે તત્

બહૂન્ વિચિન્તેતિ ચ અગ્રધર્માન્ બહૂંશ્ચ સો ભાષતિ નિત્યકાલમ્ ।
ન ચાસ્ય સંમોહ કદાચિ ભોતિ ધારેત્વ સૂત્રં ઇમિ આનુશંસાઃ

સંધિં વિસંધિં ચ વિજાનતે ઽસૌ સર્વેષુ ધર્મેષુ વિલક્ષણાનિ ।
પ્રજાનતે અર્થ નિરુક્તયશ્ચ યથા ચ તં જાનતિ ભાષતે તથા

યં ભાષિતં ભોતિહ દીર્ઘરાત્રં પૂર્વેહિ લોકાચરિયેહિ સૂત્રમ્ ।
તં ધર્મ સો ભાષતિ નિત્યકાલં અસંત્રસન્તો પરિષાય મધ્યે

મનૈન્દ્રિયં ઈદૃશમસ્ય ભોતિ ધારેત્વ સૂત્રં ઇમુ વાચયિત્વા ।
ન ચ તાવ અસઙ્ગં લભતે હ જ્ઞાનં પૂર્વંગમં તસ્ય ઇમં તુ ભોતિ

આચાર્યભૂમૌ હિ સ્થિતશ્ચ ભોતિ સર્વેષ સત્ત્વાન કથેય ધર્મમ્ ।
નિરુક્તિકોટીકુશલશ્ચ ભોતિ ઇમુ ધારયન્તો સુગતસ્ય સુત્રમ્