સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 15

ઇત્યાર્યસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે બોધિસત્ત્વપૃથિવીવિવરસમુદ્ગમપરિવર્તો નામ ચતુર્દશમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_15: તથાગતાયુષ્પ્રમાણપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ ભગવાન્ સર્વાવન્તં બોધિસત્ત્વગણમામન્ત્રયતે સ્મ - અવકલ્પયધ્વં મે કુલપુત્રાઃ, અભિશ્રદ્દધધ્વં તથાગતસ્ય ભૂતાં વાચં વ્યાહરતઃ । દ્વિતીયકમપિ ભગવાંસ્તાન્ બોધિસત્ત્વાનામન્ત્રયતે સ્મ - અવકલ્પયધ્વં મે કુલપુત્રાઃ, અભિશ્રદ્દધધ્વં તથાગતસ્ય ભુતાં વાચં વ્યાહરતઃ । તૃતીયકમપિ ભગવાંસ્તન્ બોધિસત્ત્વાનામન્ત્રયતે સ્મ - અવકલ્પયધ્વં મે કુલપુત્રાઃ, અભિશ્રદ્દધધ્વં તથાગતસ્ય ભૂતાં વાચં વ્યાહરતઃ । અથ ખલુ સ સર્વાવાન્ બોધિસત્ત્વગણો મૈત્રેયં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમગ્રતઃ સ્થાપયિત્વા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - ભાષતુ ભગવાનેતમેવાર્થમ્, ભાષતુ સુગતઃ । વયં તથાગતસ્ય ભાષિતમભિશ્રદ્ધાસ્યામઃ । દ્વિતીયકમપિ સ સર્વાવાન્ બોધિસત્ત્વગણો ભગવન્તમેતદવોચત્ - ભાષતુ ભગવાનેતમેવાર્થમ્, ભાષતુ સુગતઃ । વયં તથાગતસ્ય ભાષિતમભિશ્રદ્ધાસ્યામઃ । તૃતીયકમપિ સ સર્વાંવાન્ બોધિસત્ત્વગણો ભગવન્તમેતદવોચત્ - ભાષતુ ભગવાનેતમેવાર્થમ્, ભાષતુ સુગતઃ । વયં તથાગતસ્ય ભાષિતમભિશ્રદ્ધાસ્યામ ઇતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં યાવત્તૃતીયકમપ્યધ્યેષણાં વિદિત્વા તાન્ બોધિસત્ત્વાનામન્ત્રયતે સ્મ - તેન હિ કુલપુત્રાઃ શૃણુધ્વમિદમેવંરૂપં મમાધિષ્ઠાનબલાધાનમ્, યદયં કુલપુત્રાઃ સદેવમાનુષાસુરો લોક એવં સંજાનીતે - સાંપ્રતં ભગવતા શાક્યમુનિના તથાગતેન શાક્યકુલાદભિનિષ્ક્રમ્ય ગયાહ્વયે મહાનગરે બોધિમણ્ડવરાગ્રગતેન અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધેતિ । નૈવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્રાઃ બહૂનિ મમ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધસ્ય । તદ્યથાપિ નામ કુલપુત્રાઃ પઞ્ચાશત્સુ લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ યે પૃથિવીધાતુપરમાણવઃ, અથ ખલુ કશ્ચિદેવ પુરુષ ઉત્પદ્યતે । સ એકં પરમાણુરજં ગૃહીત્વા પૂર્વસ્યાં દિશિ પઞ્ચાશલ્લોકધાત્વસંખ્યેયશતસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય તદેકં પરમાણુરજઃ સમુપનિક્ષિપેત્ । અનેન પર્યાયેણ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સ પુરુષઃ સર્વાંસ્તાંલ્લોકધાતૂન વ્યપગતપૃથિવીધાતૂન્ કુર્યાત્, સર્વાણિ ચ તાનિ પૃથિવીધાતુપરમાણુરજાંસિ અનેન પર્યાયેણ અનેન ચ લક્ષનિક્ષેપેણ પૂર્વસ્યાં દિશ્યુપનિક્ષિપેત્ । તત્કિં મન્યધ્વે કુલપુત્રાઃ શક્યં તે લોકધાતવઃ કેનચિચ્ચિન્તયિતું વા ગણયિતું વા તુલયિતું વા ઉપલક્ષયિતું વા? એવમુક્તે મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સ ચ સર્વાવાન્ બોધિસત્ત્વગણો બોધિસત્ત્વરાશિર્ભગવન્તમેતદવોચત્ - અસંખ્યેયાસ્તે ભગવંલ્લોકધાતવઃ, અગણનીયાશ્ચિત્તભૂમિસમતિક્રાન્તાઃ । સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈરપિ ભગવન્ આર્યેણ જ્ઞાનેન ન શક્યં ચિન્તયિતું વા ગણયિતું વા તુલયિતું વા ઉપલક્ષયિતું વા । અસ્માકમપિ તાવદ્ ભગવન્ અવૈવર્ત્યભૂમિસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામસ્મિન્ સ્થાને ચિત્તગોચરો ન પ્રવર્તતે । તાવદપ્રમેયા ભગવંસ્તે લોકધાતવો ભવેયુરિતિ ॥
એવમુક્તે ભગવાંસ્તાન્ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાનેતદવોચત્ - આરોચયામિ વઃ કુલપુત્રાઃ, પ્રતિવેદયામિ વઃ । યાવન્તઃ કુલપુત્રાસ્તે લોકધાતવો યેષુ તેન પુરુષેણ તાનિ પરમાણુરજાંસ્યુપનિક્ષિપ્તાનિ, યેષુ ચ નોપનિક્ષિપ્તાનિ, સર્વેષુ તેષુ કુલપુત્ર લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ ન તાવન્તિ પરમાણુરજાંસિ સંવિદ્યન્તે, યાવન્તિ મમ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધસ્ય । યતઃપ્રભૃત્યહં કુલપુત્રા અસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયામિ, અન્યેષુ ચ લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ, યે ચ મયા કુલપુત્રા અત્રાન્તરા તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ પરિકીર્તિતા દીપંકરતથાગતપ્રભૃતયઃ, તેષાં ચ તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં પરિનિર્વાણાનિ, મયૈવ તાનિ કુલપુત્રા ઉપાયકૌશલ્યધર્મદેશનાભિનિર્હારનિર્મિતાનિ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્રાઃ, તથાગત આગતાગતાનાં સત્ત્વાનામિન્દ્રિયવીર્યવૈમાત્રતાં વ્યવલોક્ય તસ્મિંસ્તસ્મિન્નાત્મનો નામ વ્યાહરતિ । તસ્મિંસ્તસ્મિંશ્ચાત્મનઃ પરિનિર્વાણં વ્યાહરતિ, તથા તથા ચ સત્ત્વાન્ પરિતોષયતિ નાનાવિધૈર્ધર્મપર્યાયૈઃ । તત્ર કુલપુત્રાસ્તથાગતો નાનાધિમુક્તાનાં સત્ત્વાનામલ્પકુશલમૂલાનાં બહૂપક્લેશાનામેવં વદતિ - દહરો ઽહમસ્મિ ભિક્ષવો જાત્યાભિનિષ્ક્રાન્તઃ । અચિરાભિસંબુદ્ધો ઽસ્મિ ભિક્ષવો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ । યત્ખલુ પુનઃ કુલપુત્રાઃ, તથાગત એવં ચિરાભિસંબુદ્ધ એવં વ્યાહરતિ - અચિરાભિસંબુદ્ધો ઽહમસ્મીતિ, નાન્યત્ર સત્ત્વાનાં પરિપાચનાર્થમ્ । અવતારણાર્થમેતે ધર્મપર્યાયા ભાષિતાઃ । સર્વે ચ તે કુલપુત્રા ધર્મપર્યાયાસ્તથાગતેન સત્ત્વાનાં વિનયાર્થાય ભાષિતાઃ ।

યાં ચ કુલપુત્રાસ્તથાગતઃ સત્ત્વાનાં વિનયાર્થવાચં ભાષતે આત્મોપદર્શનેન વા પરોપદર્શનેન વા, આત્મારમ્બણેન વા પરારમ્બનેન વા યત્કિંચિત્તથાગતો વ્યાહરતિ, સર્વે તે ધર્મપર્યાયાઃ સત્યાસ્તથાગતેન ભાષિતાઃ । નાસ્ત્યત્ર તથાગતસ્ય મૃષાવાદઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? દૃષ્ટં હિ તથાગતેન ત્રૈધાતુકં યથાભૂતમ્ । ન જાયતે ન મ્રિયતે ન ચ્યવતે નોપપદ્યતે ન સંસરતિ ન પરિનિર્વાતિ, ન ભૂતં નાભૂતં ન સન્તં નાસન્તં ન તથા નાન્યથા ન વિતથા નાવિતથા । ન તથા ત્રૈધાતુકં તથાગતેન દૃષ્ટં યથા બાલપૃથગ્જનાઃ પશ્યન્તિ । પ્રત્યક્ષધર્મા તથાગતઃ ખલ્વસ્મિન્ સ્થાને ઽસંપ્રમોષધર્મા । તત્ર તથાગતો યાં કાંચિદ્વાચં વ્યાહરતિ, સર્વં તત્સત્યં ન મૃષા નાન્યથા । અપિ તુ ખલુ પુનઃ સત્ત્વાનાં નાનાચરિતાનાં નાનાભિપ્રાયાણાં સંજ્ઞાવિકલ્પચરિતાનાં કુશલમૂલસંજનનાર્થં વિવિધાન્ ધર્મપર્યાયાન્ વિવિધૈરારમ્બણૈર્વ્યાહરતિ । યદ્ધિ કુલપુત્રાસ્તથાગતેન કર્તવ્યં તત્તથાગતઃ કરોતિ । તાવચ્ચિરાભિસંબુદ્ધો ઽપરિમિતાયુષ્પ્રમાણસ્તથાગતઃ સદા સ્થિતઃ । અપરિનિર્વૃતસ્તથાગતઃ પરિનિર્વાણમાદર્શયતિ વૈનેયવશેન । ન ચ તાવન્મે કુલપુત્રા અદ્યાપિ પૌર્વિકી બોધિસત્ત્વચર્યાં પરિનિષ્પાદિતા । આયુષ્પ્રમાણમપ્યપરિપૂર્ણમ્ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્રા અદ્યાપિ તદ્દ્વિગુણેન મે કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ ભવિષ્યન્તિ આયુષ્પ્રમાણસ્યાપરિપૂર્ણત્વાત્ । ઇદાનીં ( વૈદ્ય 191 ) ખલુ પુનરહં કુલપુત્રા અપરિનિર્વાયમાણ એવ પરિનિર્વાણમારોચયામિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? સત્ત્વાનહં કુલપુત્રા અનેન પર્યાયેણ પરિપાચયામિ - મા હૈવ મે ઽતિચિરં તિષ્ઠતો ઽભીક્ષ્ણદર્શનેન અકૃતકુશલમૂલાઃ સત્ત્વાઃ પુણ્યવિરહિતા દરિદ્રભૂતાઃ કામલોલુપા અન્ધા દૃષ્ટિજાલસંછન્નાઃ તિષ્ઠતિ તથાગત ઇતિ વિદિત્વા કિલીકૃતસંજ્ઞા ભવેયુઃ, ન ચ તથાગતે દુર્લભસંજ્ઞામુત્પાદયેયુઃ - આસન્ના વયં તથાગતસ્યેતિ । વીર્યં નારભેયુસ્ત્રૈધાતુકાન્નિઃસરણાર્થમ્, ન ચ તથાગતે દુર્લભસંજ્ઞામુત્પાદયેયુઃ । તતઃ કુલપુત્રાઃ તથાગતઃ ઉપાયકૌશલ્યેન તેષાં સત્ત્વાનાં દુર્લભપ્રાદુર્ભાવો ભિક્ષવસ્તથાગત ઇતિ વાચં વ્યાહરતિ સ્મ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ તેષાં સત્ત્વાનાં બહુભિઃ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રૈરપિ તથાગતદર્શનં
ભવતિ વા ન વા । તતઃ ખલ્વહં કુલપુત્રાસ્તદારમ્બણં કૃત્વૈવં વદામિ - દુર્લભપ્રાદુર્ભાવા હિ ભિક્ષવસ્તથાગતા ઇતિ । તે ભૂયસ્યા માત્રયા દુર્લભપ્રાદુર્ભાવાંસ્તથાગતાન્ વિદિત્વા આશ્ચર્યસંજ્ઞામુત્પાદયિષ્યન્તિ, શોકસંજ્ઞામુત્પાદયિષ્યન્તિ । અપશ્યન્તશ્ચ તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ તૃષિતા ભવિષ્યન્તિ તથાગતદર્શનાય । તેષાં તાનિ તથાગતારમ્બણમનસ્કારકુશલમૂલાનિ દીર્ઘરાત્રમર્થાય હિતાય સુખાય ચ ભવિષ્યન્તિ । એતમર્થં વિદિત્વા તથાગતો ઽપરિનિર્વાયન્નેવ પરિનિર્વાણમારોચયતિ સત્ત્વાનાં વૈનેયવશમુપાદાય । તથાગતસ્યૈષ કુલપુત્રા ધર્મપર્યાયો યદેવં વ્યાહરતિ । નાસ્ત્યત્ર તથાગતસ્ય મૃષાવાદઃ ॥
તદ્યથાપિ નામ કુલપુત્રાઃ કશ્ચિદેવ વૈદ્યપુરુષો ભવેત્ પણ્ડિતો વ્યક્તો મેધાવી સુકુશલઃ સર્વવ્યાધિપ્રશમનાય । તસ્ય ચ પુરુષસ્ય બહવઃ પુત્રા ભવેયુર્દશ વા વિંશતિર્વા ત્રિંશદ્વા ચત્વારિંશદ્વા પઞ્ચાશદ્વા શતં વા । સ ચ વૈદ્યઃ પ્રવાસગતો ભવેત્, તે ચાસ્ય સર્વે પુત્રા ગરપીડા વા વિષપીડા વા ભવેયુઃ । તેન ગરેણ વા વિષેણ વા દુઃખાભિર્વેદનાભિરભિતૂર્ણા ભવેયુઃ । તે તેન ગરેણ વા વિષેણ વા દહ્યમાનાઃ પૃથિવ્યાં પ્રપતેયુઃ । અથ સ તેષાં વૈદ્યઃ પિતા પ્રવાસાદાગચ્છેત્ । તે ચાસ્ય પુત્રાસ્તેન ગરેણ વા વિષેણ વા દુઃખાભિર્વેદનાભિરાર્તાઃ । કેચિદ્વિપરીતસંજ્ઞિનો ભવેયુઃ, કેચિદવિપરીતસંજ્ઞિનો ભવેયુઃ । સર્વે ચ તે તેનૈવ દુઃખેનાર્તાસ્તં પિતરં દૃષ્ટ્વાભિનન્દેયુઃ, એવં ચૈનં વદેયુઃ - દિષ્ટ્યાસિ તાત ક્ષેમસ્વસ્તિભ્યામાગતઃ । તદસ્માકમસ્માદાત્મોપરોધાદ્ ગરાદ્વા વિષાદ્વા પરિમોચયસ્વ । દદસ્વ નસ્તાત જીવિતમિતિ । અથ ખલુ સ વૈદ્યસ્તાન્ પુત્રાન્ દુઃખાર્તાન્ દૃષ્ટ્વા વેદનાભિભૂતાન્ દહ્યતઃ પૃથિવ્યાં પરિવેષ્ટમાનાન્, તતો મહાભૈષજ્યં સમુદાનયિત્વા વર્ણસંપન્નં ગન્ધસંપન્નં રસસંપન્નં ચ, શિલાયાં પિષ્ટ્વા તેષાં પુત્રાણાં પાનાય દદ્યાત્, એવં ચૈનાન્ વદેત્ - પિબથ પુત્રા ઇદં મહાભૈષજ્યં વર્ણસંપન્નં ગન્ધસંપન્નં રસસંપન્નમ્ । ઇદં યૂયં પુત્રા મહાભૈષજ્યં પીત્વા ક્ષિપ્રમેવાસ્માદ્ ગરાદ્વા વિષાદ્વા પરિમોક્ષ્યધ્વે, સ્વસ્થા ભવિષ્યથ અરોગાશ્ચ । તત્ર યે તસ્ય વૈદ્યસ્ય પુત્રા અવિપરીતસંજ્ઞિનઃ તે ભૈષજ્યસ્ય વર્ણં ચ દૃષ્ટ્વા ગન્ધં ચાઘ્રાય રસં ચાસ્વાદ્ય ક્ષિપ્રમેવાભ્યવહરેયુઃ । તે ચાભ્યવહરન્તસ્તસ્માદાબાધાત્ સર્વેણ સર્વં વિમુક્તા ભવેયુઃ । યે પુનસ્તસ્ય પુત્રા વિપરીતસંજ્ઞિનઃ તે તં પિતરમભિનન્દેયુઃ, એનં ચૈવં વદેયુઃ - દિષ્ટયાસિ તાત ક્ષેમસ્વસ્તિભ્યામાગતો યસ્ત્વમસ્માકં ચિકિત્સક ઇતિ । ( વૈદ્ય 192 ) તે ચૈવં વાચં ભાષેરન્, તચ્ચ ભૈષજ્યમુપનામિતં ન પિબેયુઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ તેષાં તયા વિપરીતસંજ્ઞ્યા તદ્ ભૈષજ્યમુપનામિતં વર્ણેનાપિ ન રોચતે, ગન્ધેનાપિ રસેનાપિ ન રોચતે । અથ ખલુ સ વૈદ્યપુરુષ એવં ચિન્તયેત્ - ઇમે મમ પુત્રા અનેન ગરેણ વા વિષેણ વા વિપરીતસંજ્ઞિનઃ । તે ખલ્વિદં મહાભૈષજ્યં

ન પિબન્તિ, માં ચાભિનન્દન્તિ । યન્નવહમિમાન્ પુત્રાનુપાયકૌશલ્યેન ઇદં ભૈષજ્યં પાયયેયમિતિ । અથ ખલુ સ વૈદ્યસ્તાન્ પુત્રાનુપાયકૌશલ્યેન તદ્ભૈષજ્યં પાયયિતુકામ એવં વદેત્ - જીર્ણો ઽહમસ્મિ કુલપુત્રાઃ, વૃદ્ધો મહલ્લકઃ । કાલક્રિયા ચ મે પ્રત્યુપસ્થિતા । મા ચ યૂયં પુત્રાઃ શોચિષ્ઠ, મા ચ ક્લમમાપધ્વમ્ । ઇદં વો મયા મહાભૈષજ્યમુપનીતમ્ । સચેદાકાઙ્ક્ષધ્વે, તદેવ ભૈષજ્યં પિબધ્વમ્ । સ એવં તાન્ પુત્રાનુપાયકૌશલ્યેન અનુશિષ્ય અન્યતરં જનપદપ્રદેશં પ્રક્રાન્તઃ । તત્ર ગત્વા કાલગતમાત્માનં યેષાં ગ્લાનાનાં પુત્રાણામારોચયેત્, તે તસ્મિન્ સમયે ઽતીવ શોચયેયુઃ, અતીવ પરિદેવેયુઃ - યો હ્યસ્માકં પિતા નાથો જનકો ઽનુકમ્પકઃ સો ઽપિ નામૈકઃ કાલગતઃ, તે ઽદ્ય વયમનાથાઃ સંવૃત્તાઃ । તે ખલ્વનાથભૂતમાત્માનં સમનુપશ્યન્તો ઽશરણમાત્માનં સમનુપશ્યન્તો ઽભીક્ષ્ણં શોકાર્તા ભવેયુઃ । તેષાં ચ તયાભીક્ષ્ણં શોકાર્તતયા સા વિપરીતસંજ્ઞા અવિપરીતસંજ્ઞા ભવેત્ । યચ્ચ તદ્ ભૈષજ્યં વર્ણગન્ધરસોપેતં તદ્વર્ણગન્ધરસોપેતમેવ સંજાનીયુઃ । તતસ્તસ્મિન્ સમયે તદ્ભૈષજ્યમભ્યવહરેયુઃ । તે ચાભ્યવહરન્તસ્તસ્માદાબાધાત્ પરિમુક્તા ભવેયુઃ । અથ ખલુ સ વૈદ્યસ્તાન્ પુત્રાનાબાધવિમુક્તાન્ વિદિત્વા પુનરેવાત્માનમુપદર્શયેત્ । તત્કિં મન્યધ્વે કુલપુત્રા મા હૈવ તસ્ય વૈદ્યસ્ય તદુપાયકૌશલ્યં કુર્વતઃ કશ્ચિન્મૃષાવાદેન સંચોદયેત્? આહુઃ - નો હીદં ભગવન્, નો હીદં સુગત । આહ - એવમેવ કુલપુત્રાઃ અહમપ્યપ્રમેયાસંખ્યેયકલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાભિસંબુદ્ધ ઇમામનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્રાઃ અહમન્તરાન્તરમેવંરૂપાણ્યુપાયકૌશલ્યાનિ સત્ત્વાનામુપદર્શયામિ વિનયાર્થમ્ । ન ચ મે કશ્ચિદત્ર સ્થાને મૃષાવાદો ભવતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાનિમામેવ અર્થગતિં ભૂયસ્યા માત્રયા સંદર્શયમાનસ્તસ્યાં વેલાયામિમાં ગાથા અભાષત -
અચિન્તિયા કલ્પસહસ્રકોટ્યો યાસાં પ્રમાણં ન કદાચિ વિદ્યતે ।
પ્રાપ્તા મયા એષ તદાગ્રબોધિર્ધર્મં ચ દેશેમ્યહુ નિત્યકાલમ્

સમાદપેમી બહુબોધિસત્ત્વાન્ બૌદ્ધસ્મિ જ્ઞાનસ્મિ સ્થપેમિ ચૈવ ।
સત્ત્વાન કોટીનયુતાનનેકાન્ પરિપાચયામી બહુકલ્પકોટ્યઃ

નિર્વાણભૂમિં ચુપદર્શયામિ વિનયાર્થ સત્ત્વાન વદામ્યુપાયમ્ ।
ન ચાપિ નિર્વામ્યહુ તસ્મિ કાલે ઇહૈવ ચો ધર્મુ પ્રકાશયામિ

તત્રાપિ ચાત્માનમધિષ્ઠહામિ સર્વાંશ્ચ સત્ત્વાન તથૈવ ચાહમ્ ।
વિપરીતબુદ્ધી ચ નરા વિમૂઢાઃ તત્રૈવ તિષ્ઠન્તુ ન પશ્યિષૂ મામ્

પરિનિર્વૃતં દૃષ્ટ્વ મમાત્મભાવં ધાતૂષુ પૂજાં વિવિધાં કરોન્તિ ।
માં ચા અપશ્યન્તિ જનેન્તિ તૃષ્ણાં તતોર્જુકં ચિત્ત પ્રભોતિ તેષામ્

ઋજૂ યદા તે મૃદુમાર્દવાશ્ચ ઉત્સૃષ્ટકામાશ્ચ ભવન્તિ સત્ત્વાઃ ।
તતો અહં શ્રાવકસંઘ કૃત્વાઃ આત્માન દર્શેમ્યહુ ગૃધ્રકૂટે

એવં ચ હં તેષ વદામિ પશ્ચાત્ ઇહૈવ નાહં તદ આસિ નિર્વૃતઃ ।
ઉપાયકૌશલ્ય મમેતિ ભિક્ષવઃ પુનઃ પુનો ભોમ્યહુ જીવલોકે

અન્યેહિ સત્ત્વેહિ પુરસ્કૃતો ઽહં તેષાં પ્રકાશેમિ મમાગ્રબોધિમ્ ।
યૂયં ચ શબ્દં ન શૃણોથ મહ્યં અન્યત્ર સો નિર્વૃતુ લોકનાથઃ

પશ્યામ્યહં સત્ત્વ વિહન્યમાનાન્ ન ચાહુ દર્શેમિ તદાત્મભાવમ્ ।
સ્પૃહેન્તુ તાવન્મમ દર્શનસ્ય તૃષિતાન સદ્ધર્મુ પ્રકાશયિષ્યે

સદાધિષ્ઠાનં મમ એતદીદૃશં અચિન્તિયા કલ્પસહસ્રકોટ્યઃ ।
ન ચ ચ્યવામી ઇતુ ગૃધ્રકૂટાત્ અન્યાસુ શય્યાસનકોટિભિશ્ચ

યદાપિ સત્ત્વા ઇમ લોકધાતું પશ્યન્તિ કલ્પેન્તિ ચ દહ્યમાનમ્ ।
તદાપિ ચેદં મમ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિપૂર્ણ ભોતી મરુમાનુષાણામ્

ક્રીડા રતી તેષ વિચિત્ર ભોતિ ઉદ્યાનપ્રાસાદવિમાનકોટ્યઃ ।
પ્રતિમણ્ડિતં રત્નમયૈશ્ચ પર્વતૈર્દ્રુમૈસ્તથા પુષ્પફલૈરુપેતૈઃ

ઉપરિં ચ દેવાભિહનન્તિ તૂર્યાન્ મન્દારવર્ષં ચ વિસર્જયન્તિ ।
મમં ચ અભ્યોકિરિ શ્રાવકાંશ્ચ યે ચાન્ય બોધાવિહ પ્રસ્થિતા વિદૂ

એવં ચ મે ક્ષેત્રમિદં સદા સ્થિતં અન્યે ચ કલ્પેન્તિમુ દહ્યમાનમ્ ।
સુભૈરવં પશ્યિષુ લોકધાતું ઉપદ્રુતં શોકશતાભિકીર્ણમ્

ન ચાપિ મે નામ શૃણોન્તિ જાતુ તથાગતાનાં બહુકલ્પકોટિભિઃ ।
ધર્મસ્ય વા મહ્ય ગણસ્ય ચાપિ પાપસ્ય કર્મસ્ય ફલેવરૂપમ્

લ્યદા તુ સત્ત્વા મૃદુ માર્દવાશ્ચ ઉત્પન્ન ભોન્તીહ મનુષ્યલોકે ।
ઉત્પન્નમાત્રાશ્ચ શુભેન કર્મણા પશ્યન્તિ માં ધર્મુ પ્રકાશયન્તમ્

ન ચાહુ ભાષામિ કદાચિ તેષાં ઇમાં ક્રિયામીદૃશિકીમનુત્તરામ્ ।
તેનો અહં દૃષ્ટ ચિરસ્ય ભોમિ તતો ઽસ્ય ભાષામિ સુદુર્લભા જિનાઃ

એતાદૃશં જ્ઞાનબલં મયેદં પ્રભાસ્વરં યસ્ય ન કશ્ચિદન્તઃ ।
આયુશ્ચ મે દીર્ઘમનન્તકલ્પં સમુપાર્જિતં પૂર્વ ચરિત્વ ચર્યામ્

મા સંશયં અત્ર કુરુધ્વ પણ્ડિતા વિચિકિત્સિતં ચો જહથા અશેષમ્ ।
ભૂતાં પ્રભાષામ્યહમેત વાચં મૃષા મમા નૈવ કદાચિ વાગ્ ભવેત્

યથા હિ સો વૈદ્ય ઉપાયશિક્ષિતો વિપરીતસંજ્ઞીન સુતાન હેતોઃ ।
જીવન્તમાત્માન મૃતેતિ બ્રૂયાત્ તં વૈદ્યુ વિજ્ઞો ન મૃષેણ ચોદયેત્

યમેવ હં લોકપિતા સ્વયંભૂઃ ચિકિત્સકઃ સર્વપ્રજાન નાથઃ ।
વિપરીત મૂઢાંશ્ચ વિદિત્વ બાલાન્ અનિર્વૃતો નિર્વૃત દર્શયામિ

કિં કારણં મહ્યમભીક્ષ્ણદર્શનાદ્ વિશ્રદ્ધ ભોન્તી અબુધા અજાનકાઃ ।
વિશ્વસ્ત કામેષુ પ્રમત્ત ભોન્તી પ્રમાદહેતોઃ પ્રપતન્તિ દુર્ગતિમ્

ચરિં ચરિં જાનિય નિત્યકાલં વદામિ સત્ત્વાન તથા તથાહમ્ ।
કથં નુ બોધાવુપનામયેયં કથ બુદ્ધધર્માણ ભવેયુ લાભિનઃ