સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 14

ઇત્યાર્યસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે સુખવિહારપરિવર્તો નામ ત્રયોદશમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_14: બોધિસત્ત્વપૃથિવીવિરસમુદ્ગમપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ અન્યલોકધાત્વાગતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામષ્ટૌ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમા બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તસ્મિન્ સમયે તતઃ પર્ષન્મણ્ડલાદભ્યુત્થિતા અભૂવન્ । તે ઽઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય ભગવતો ઽભિમુખા ભગવન્તં નમસ્યમાના ભગવન્તમેતદૂચુઃ - સચેદ્ ભગવાનસ્માકમનુજાનીયાત્, વયમપિ ભગવન્ ઇમં ધર્મપર્યાયં તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય તસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ સંપ્રકાશેયમ વાચયેમ લેખયેમ પૂજયેમ, અસ્મિંશ્ચ ધર્મપર્યાયે યોગમાપદ્યેમહિ । તત્સાધુ ભગવાનસ્માકમપીમં ધર્મપર્યાયમનુજાનાતુ । અથ ખલુ ભગવાંસ્તાન્ બોધિસત્ત્વાનેતદવોચત્ - અલં કુલપુત્રાઃ । કિં યુષ્માકમનેન કૃત્યેન? સન્તિ કુલપુત્રા ઇહ મમૈવાસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ ષષ્ટિગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાનિ બોધિસત્ત્વસહસ્રાણિ એકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પરિવારઃ । એવંરૂપાણાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં ષષ્ટ્યેવ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાનિ બોધિસત્ત્વસહસ્રાણિ, યેષામેકૈકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ઇયાનેવ પરિવારઃ યે મમ પરિનિર્વૃતસ્ય પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ સંપ્રકાશયિષ્યન્તિ ॥
સમનન્તરભાષિતા ચેયં ભગવતા વાક્, અથેયં સહા લોકધાતુઃ સમન્તાત્ સ્ફુટિતા વિસ્ફુટિતા અભૂત્ । તેભ્યશ્ચ સ્ફોટાન્તરેભ્યો બહૂનિ બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યુત્તિષ્ઠન્તે સ્મ સુવર્ણવર્ણૈઃ કાયૈર્દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતાઃ, યે ઽસ્યાં મહાપૃથિવ્યામધ આકાશધાતૌ વિહરન્તિ સ્મ । ઇમામેવ સહાં લોકધાતું નિશ્રિત્ય તે ખલ્વિમમેવંરૂપં ભગવતઃ શબ્દં શ્રુત્વા પૃથિવ્યા અધં સમુત્થિતાઃ, યેષામેકૈકો બોધિસત્ત્વઃ ષષ્ટિગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારો ગણી મહાગણી ગણાચર્યઃ । તાદૃશાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં ગણીનાં મહાગણીનાં ગણાચાર્યાણાં ષષ્ટિગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનિ બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ, યે ઇતઃ સહાયા લોકધાતોર્ધરણીવિવરેભ્યઃ સમુન્મજ્જન્તે સ્મ । કઃ પુનર્વાદઃ પઞ્ચાશદ્ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદશ્ચત્વારિંશદ્ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદસ્ત્રિંશદ્ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદો વિંશતિબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદો દશગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદઃ પઞ્ચચતુસ્ત્રિદ્વિગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદ એકગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદો ઽર્ધગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદશ્ચતુર્ભાગ-ષડ્ભાગાષ્ટભાગ-દશભાગ-વિંશતિભાગ-ત્રિંશદ્ભાગ-ચત્વારિંશદ્ભાગ-પઞ્ચાશદ્ભાગશતભાગસહસ્રભાગશતસહસ્રભાગકોટીભાગકોટીશતભાગકોટીસહસ્રભાગકોટીશતસહસ્રભાગકોટીનયુતશતસહસ્રભાગગઙ્ગાનદીવાલુકોપમબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? ( વૈદ્ય 180 ) કઃ પુનર્વાદો બહુબોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્?
કઃ પુનર્વાદઃ કોટીપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદઃ શતસહસ્રપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદઃ સહસ્રપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદઃ પઞ્ચશતપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદશ્ચતુઃશતત્રિશતદ્વિશતપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદઃ એકશતપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદઃ પઞ્ચાશદ્બોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? પેયાલમ્ । કઃ પુનર્વાદશ્ચત્વારિંશત્રિંશદ્વિંશતિદશપઞ્ચચતુસ્ત્રિદ્વિબોધિસત્ત્વપરિવારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદ આત્મદ્વિતીયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? કઃ પુનર્વાદો ઽપરિવારાણામેકવિહારિણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામ્? ન તેષાં સંખ્યા વા ગણના વા ઉપમા વા ઉપનિષદ્વા ઉપલભ્યતે, ય ઇહ સહાયાં લોકધાતૌ ધરણીવિવરેભ્યો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સમુન્મજ્જન્તે સ્મ । તે ચ ઉન્મજ્જ્યોન્મજ્જ્ય યેન સ મહારત્નસ્તૂપો વૈહાયસમન્તરીક્ષે સ્થિતઃ, યસ્મિન્ સ ભગવાન્ પ્રભૂતરત્નસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પરિનિર્વૃતઃ, ભગવતા શાક્યમુનિના તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન સાર્ધં સિંહાસને નિષણ્ણઃ, તેનોપસંક્રામન્તિ સ્મ । ઉપસંક્રમ્ય ચ ઉભયયોસ્તથાગતયોરર્હતોઃ સમ્યક્સંબુદ્ધયોઃ પાદૌ શિરોભિર્વન્દિત્વા સર્વાંશ્ચ તાન્ ભગવતઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યાત્મીયાન્ નિર્મિતાંસ્તથાગતવિગ્રહાન્ યે તે સમન્તતો દશસુ દિક્ષ્વન્યોન્યાસુ લોકધાતુષુ સંનિપતિતાઃ, નાનારત્નવૃક્ષમૂલેષુ સિંહાસનોપવિષ્ટાઃ, તાન્ સર્વાનભિવન્દ્ય નમસ્કૃત્ય ચ અનેકશતસહસ્રકૃત્વસ્તાંસ્તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય નાનાપ્રકારૈર્બોધિસત્ત્વસ્તવૈરભિષ્ટુત્ય એકાન્તે તસ્થુઃ । અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય ભગવન્તં શાક્યમુનિં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં ભગવન્તં ચ પ્રભૂતરત્નં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમભિસંમુખં નમસ્કુર્વન્તિ સ્મ ॥

તેન ખલુ પુનઃ સમયેન તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પૃથિવીવિવરેભ્ય ઉન્મજ્જતાં તથાગતાંશ્ચ વન્દમાનાનાં નાનાપ્રકારૈર્બોધિસત્ત્વસ્તવૈરભિષ્ટુવતાં પરિપૂર્ણાઃ પઞ્ચાશદન્તરકલ્પા ગચ્છન્તિ સ્મ । તાંશ્ચ પઞ્ચાશદન્તરકલ્પાન્ સ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્તૂષ્ણીમભૂત્ । તાશ્ચતસ્રઃ પર્ષદસ્તાનેવ પઞ્ચાશદન્તકલ્પાંસ્તૂષ્ણીંભાવેનાવસ્થિતા અભૂવન્ । અથ ખલુ ભગવાંસ્તથારૂપમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારમકરોત્, યથારૂપેણ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારેણાભિસંસ્કૃતેન તાશ્ચતસ્રઃ પર્ષદસ્તમેવૈકં પશ્ચાદ્ભક્તં સંજાનન્તે સ્મ । ઇમાં ચ સહાં લોકધાતું શતસહસ્રાકાશપરિગૃહીતાં બોધિસત્ત્વપરિપૂર્ણામદ્રાક્ષુઃ । તસ્ય ખલુ પુનર્મહતો બોધિસત્ત્વગણસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વરાશેશ્ચત્વારો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ, યે પ્રમુખા અભૂવન્, તદ્યથા વિશિષ્ટચારિત્રશ્ચ નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ, અનન્તચારિત્રશ્ચ નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ, વિશુદ્ધચારિત્રશ્ચ નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ, સુપ્રતિષ્ઠિતચારિત્રશ્ચ નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । ઇમે ચત્વારો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વગણસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વરાશેઃ પ્રમુખા અભૂવન્ । અથ ખલુ ચત્વારો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તસ્ય મહતો ( વૈદ્ય 181 ) બોધિસત્ત્વગણસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વરાશેરગ્રતઃ સ્થિત્વા ભગવતો ઽભિમુખમઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય ભગવન્તમેતદૂચુઃ - કચ્ચિદ્ ભગવતો ઽલ્પાબાધતા મન્દગ્લાનતા સુખસંસ્પર્શવિહારતા ચ? કચ્ચિદ્ ભગવન્ સત્ત્વાઃ સ્વાકારાઃ સુવિજ્ઞાપકાઃ સુવિનેયાઃ સુવિશોધકાઃ? મા હૈવ ભગવતઃ ખેદમુત્પાદયન્તિ ॥
અથ ખલુ તે ચત્વારો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ભગવન્તામાભ્યાં ગાથાભ્યામધ્યભાષન્ત -
કચ્ચિત્ સુખં વિહરસિ લોકનાથ પ્રભંકર ।
આબાધવિપ્રમુક્તો ઽસિ સ્પર્શઃ કાયે તવાનઘ

સ્વાકારાશ્ચૈવ તે સત્ત્વાઃ સુવિનેયાઃ સુશોધકાઃ ।
મા હૈવ ખેદં જનયન્તિ લોકનાથસ્ય ભાષતઃ

અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વગણસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વરાશેઃ પ્રમુખાંશ્ચતુરો બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાનેતદવોચત્ - એવમેતત્ કુલપુત્રાઃ, એવમેતત્ । સુખસંસ્પર્શવિહારો ઽસ્મિ અલ્પાબાધો મન્દગ્લાનઃ । સ્વાકારાશ્ચ મમૈવ તે સત્ત્વાઃ સુવિજ્ઞાપકાઃ સુવિનેયાઃ સુવિશોધકાઃ । ન ચ મે ખેદં જનયન્તિ વિશોધ્યમાનાઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? મમૈવ હ્યેતે કુલપુત્રાઃ સત્ત્વાઃ પૌર્વકેષુ સમ્યક્સંબુદ્ધેષુ કૃતપરિકર્માણઃ । દર્શનાદેવ હિ કુલપુત્રાઃ શ્રવણાચ્ચ મમાધિમુચ્યન્તે, બુદ્ધજ્ઞાનમવતરન્તિ અવગાહન્તે । યત્ર યે ઽપિ શ્રાવકભૂમૌ વા પ્રતેકબુદ્ધભૂમૌ વા કૃતપરિચર્યા અભુવન્, તે ઽપિ મયૈવ એતર્હિ બુદ્ધધર્મજ્ઞાનમવતારિતાઃ સંશ્રાવિતાશ્ચ પરમાર્થમ્ ॥
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તસ્યાં વેલાયામિમે ગાથે અભાષન્ત -
સાધુ સાધુ મહાવીર અનુમોદામહે વયમ્ ।
સ્વાકારા યેન તે સત્ત્વાઃ સુવિનેયાઃ સુશોધકાઃ

યે ચેદં જ્ઞાન ગમ્ભીરં શૃણ્વન્તિ તવ નાયક ।
શ્રુત્વા ચ અધિમુચ્યન્તે ઉત્તરન્તિ ચ નાયક

એવમુક્તે ભગવાંસ્તસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વગણસ્ય મહતો બોધિસત્ત્વરાશેઃ પ્રમુખેભ્યશ્ચતુર્ભ્યો બોધિસત્ત્વેભ્યો મહાસત્ત્વેભ્યઃ સાધુકારમદાત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્રાઃ, યે યૂયં તથાગતમભિનન્દથ ઇતિ ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન મૈત્રેયસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય અન્યેષાં ચાષ્ટાનાં ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનાં બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણામેતદભવત્ - અદૃષ્ટપૂર્વો ઽયમસ્માભિર્મહાબોધિસત્ત્વગણો મહાબોધિસત્ત્વરાશિઃ । અશ્રુતપૂર્વશ્ચ યો ઽયં પૃથિવીવિવરેભ્યઃ સમુન્મજ્ય ભગવતઃ પુરતઃ સ્થિત્વા ભગવન્તં સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ ભગવન્તં ચ પ્રતિસંમોદન્તે । કુતઃ ખલ્વિમે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા આગતા ઇતિ?( વૈદ્ય 182 )
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ આત્મના વિચિકિત્સાં કથંકથાં વિદિત્વા તેષાં ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનાં બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણાં ચેતસૈવ ચેતઃ પરિવિતર્કમાજ્ઞાય તસ્યાં વેલાયામઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય ભગવન્તં ગાથાભિગીતેનૈતમેવાર્થં પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ -
બહુસહસ્રા નયુતાઃ કોટીયો ચ અનન્તકાઃ ।
અપૂર્વા બોધિસત્ત્વાનામખ્યાહિ દ્વિપદોત્તમ

કુતો ઇમે કથં વાપિ આગચ્છન્તિ મહર્દ્ધિકાઃ ।
મહાત્મભાવા રૂપેણ કુત એતેષ આગમઃ

ધૃતિમન્તાશ્ચિમે સર્વે સ્મૃતિમન્તો મહર્ષયઃ ।
પ્રિયદર્શનાશ્ચ રૂપેણ કુત એતેષ આગમઃ

એકૈકસ્ય ચ લોકેન્દ્ર બોધિસત્ત્વસ્ય વિજ્ઞિનઃ ।
અપ્રમેયઃ પરિવારો યથા ગઙ્ગાય વાલિકાઃ

ગઙ્ગાવાલિકસમા ષષ્ટિ પરિપૂર્ણા યશસ્વિનઃ ।
પરિવારો બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વે બોધાય પ્રસ્થિતાઃ

એવંરૂપાણ વીરાણાં પર્ષવન્તાન તાયિનામ્ ।
ષષ્ટિરેવ પ્રમાણેન ગઙ્ગાવાલિકયા ઇમે

અતો બહુતરાશ્ચાન્યે પરિવારૈરનન્તકૈઃ ।
પઞ્ચાશતીય ગઙ્ગાય ચત્વારિંશચ્ચ ત્રિંશતિ

સમો વિંશતિ ગઙ્ગાયા પરિવારઃ સમન્તતઃ ।
અતો બહુતરાશ્ચાન્યે યેષાં દશ ચ પઞ્ચ ચ

એકૈકસ્ય પરીવારો બુદ્ધપુત્રસ્ય તાયિનઃ ।
કુતો ઽયમીદૃશી પર્ષદાગતાદ્ય વિનાયક

ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચાપિ ગઙ્ગાવાલિકયા સમાઃ ।
એકૈકસ્ય પરીવારા યે ઽનુશિક્ષા સહાયકાઃ

અતો બહુતરાશ્ચાન્યે ગણના યેષ્વનન્તિકા ।
કલ્પકોટીસહસ્રેષુ ઉપમેતું ન શક્નુયાત્

અર્ધગઙ્ગા ત્રિભાગશ્ચ દશવિંશતિભાગિકઃ ।
પરિવારો ઽથ વીરાણાં બોધિસત્ત્વાન તાયિનામ્

અતો બહુતરાશ્ચાન્યે પ્રમાણૈષાં ન વિદ્યતે ।
એકૈકં ગણયન્તેન કલ્પકોટીશતૈરપિ

અતો બહુતરાશ્ચાન્યે પરિવારૈરનન્તકૈઃ ।
કોટી કોટી ચ કોટી ચ અર્ધકોટી તથૈવ ચ

ગણનાવ્યતિવૃત્તાશ્ચ અન્યે ભૂયો મહર્ષિણામ્ ।
બોધિસત્ત્વા મહાપ્રજ્ઞાઃ સ્થિતાઃ સર્વે સગૌરવાઃ

પરિવારસહસ્રં ચ શતપઞ્ચાશદેવ ચ ।
ગણના નાસ્તિ એતેષાં કલ્પકોટીશતૈરપિ

વિંશતિદ્દશ પઞ્ચાથ ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે તથા ।
પરિવારો ઽથ વીરાણાં ગણનૈષાં ન વિદ્યતે

ચરન્ત્યેકાત્મકા યે ચ શાન્તિં વિન્દન્તિ ચૈકકાઃ ।
ગણના તેષ નૈવાસ્તિ યે ઇહાદ્ય સમાગતાઃ

ગઙ્ગાવાલિકાસમાન્ કલ્પાન્ ગણયેત યદી નરઃ ।
શલાકાં ગૃહ્ય હસ્તેન પર્યન્તં નૈવ સો લભેત્

મહાત્મનાં ચ સર્વેષાં વીર્યન્તાન તાયિનામ્ ।
બોધિસત્ત્વાન વીરાણાં કુત એતેષ સંભવઃ

કેનૈષાં દેશિતો ધર્મઃ કેન બોધીય સ્થાપિતાઃ ।
રોચન્તિ શાસનં કસ્ય કસ્ય શાસનધારકાઃ

ભિત્ત્વા હિ પૃથિવીં સર્વાં સમન્તેન ચતુર્દિશમ્ ।
ઉન્મજ્જન્તિ મહાપ્રજ્ઞા ઋદ્ધિમન્તા વિચક્ષણાઃ

જર્જરા લોકધાત્વેયં સમન્તેન કૃતા મુને ।
ઉન્મજ્જમાનૈરેતૈર્હિ બોધિસત્ત્વૈર્વિશારદૈઃ

ન હ્યેતે જાતુ અસ્માભિર્દૃષ્ટપૂર્વાઃ કદાચન ।
આખ્યાહિ નો તસ્ય નામ લોકધાતોર્વિનાયક

દશાદિશા હિ અસ્માભિરઞ્ચિતાયો પુનઃ પુનઃ ।
ન ચ દૃષ્ટા ઇમે ઽસ્માભિર્બોધિસત્ત્વાઃ કદાચન

દૃષ્ટો ન જાતુરસ્માભિરેકો ઽપિ તનયસ્તવ ।
ઇમે ઽદ્ય સહસા દૃષ્ટા આખ્યાહિ ચરિતં મુને

બોધિસત્ત્વસહસ્રાણિ શતાનિ નયુતાનિ ચ ।
સર્વે કૌતૂહલપ્રાપ્તાઃ પશ્યન્તિ દ્વિપદોત્તમમ્

વ્યાકુરુષ્વ મહાવીર અપ્રમેય નિરોપધે ।
કુત એન્તિ ઇમે શૂરા બોધિસત્ત્વા વિશારદઃ

તેન ખલુ પુનઃ સમયેન યે તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા અન્યેભ્યો લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રેભ્યો ઽભ્યાગતા ભગવતઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય નિર્મિતાઃ, યે ઽન્યેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ સ્મ, યે ભગવતઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સમન્તાદષ્ટભ્યો દિગ્ભ્યો રત્નવૃક્ષમૂલેષુ મહારત્નસિંહાસનેષૂપવિષ્ટાઃ પર્યઙ્કબદ્ધાઃ, તેષાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં યે સ્વકસ્વકા ઉપસ્થાયકાઃ, તે ઽપિ તં મહાન્તં બોધિસત્ત્વગણં બોધિસત્ત્વરાશિં દૃષ્ટ્વા સમન્તાત્ પૃથિવીવિવરેભ્ય ઉન્મજ્જન્તમાકાશધાતુપ્રતિષ્ઠિતમ્, તે ઽપ્યાશ્ચર્યપ્રાપ્તાસ્તાન્ સ્વાન્ સ્વાંસ્તથાગતાનેતદૂચુઃ - કુતો ભગવન્ ઇયન્તો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા આગચ્છન્ત્યપ્રમેયા અસંખ્યેયાઃ? એવમુક્તાસ્તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાસ્તાન્ સ્વાન્ સ્વાનુપસ્થાયકાનેતદૂચુઃ - આગમયધ્વં યૂયં કુલપુત્રા મુહૂર્તમ્ । એષ મૈત્રેયો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવતઃ શાક્યમુનેરનન્તરં વ્યાકૃતો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, સ એતં ભગવન્તં શાક્યમુનિં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમેતમર્થં પરિપૃચ્છતિ । એષ ચ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વ્યાકરિષ્યતિ । તતો યૂયં શ્રોષ્યથેતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમામન્ત્રયતે સ્મ - સાધુ સાધુ અજિત । ઉદારમેતદજિત સ્થાનં યત્ત્વં માં પરિપૃચ્છસિ । અથ ખલુ ભગવાન્ સર્વાવન્તં બોધિસત્ત્વગણમામન્ત્રયતે સ્મ - તેન હિ કુલપુત્રાઃ સર્વ એવ પ્રયતા ભવધ્વમ્ । સુસંનદ્ધા દૃઢસ્થામાશ્ચ ભવધ્વમ્, સર્વશ્ચાયં બોધિસત્ત્વગણઃ । તથાગતજ્ઞાનદર્શનં કુલપુત્રાસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાંપ્રતં સંપ્રકાશયતિ, તથાગતવૃષભિતં તથાગતકર્મ તથાગતવિક્રીડિતં તથાગતવિજૃમ્ભિતં તથાગતપરાક્રમમિતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
પ્રયતા ભવધ્વં કુલપુત્ર સર્વ ઇમાં પ્રમુઞ્ચામિ ગિરામનન્યથામ્ ।
મા ખૂ વિષાદં કુરુથેહ પણ્ડિતા અચિન્તિયં જ્ઞાનુ તથાગતાનામ્

ધૃતિમન્ત ભૂત્વા સ્મૃતિમન્ત સર્વે સમાહિતાઃ સર્વિઃ સ્થિતા ભવધ્વમ્ ।
અપૂર્વધર્મો શ્રુણિતવ્યુ અદ્ય આશ્ચર્યભૂતો હિ તથાગતાનામ્

વિચિકિત્સ મા જાતુ કુરુધ્વ સર્વે અહં હિ યુષ્માન્ પરિસંસ્થપેમિ ।
અનન્યથાવાદિરહં વિનાયકો જ્ઞાનં ચ મે યસ્ય ન કાચિ સંખ્યા

ગમ્ભીર ધર્માઃ સુગતેન બુદ્ધા અતર્કિયા યેષ પ્રેમાણુ નાસ્તિ ।
તાનદ્ય હં ધર્મ પ્રકાશયિષ્યે શૃણોથ મે યાદૃશકા યથા ચ તે

અથ ખલુ ભગવાનિમા ગાથા ભાષિત્વા તસ્યાં વેલાયાં મૈત્રયં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમામન્ત્રયતે સ્મ - આરોચયામિ તે અજિત, પ્રતિવેદયામિ । ય ઇમે અજિત બોધિસત્ત્વા અપ્રમેયા અસંખ્યેયા અચિન્ત્યા અતુલ્યા અગણનીયાઃ, યે યુષ્માભિરદૃષ્ટપૂર્વાઃ, ય એતર્હિ પૃથિવીવિરેભ્યો નિષ્ક્રાન્તાઃ, મયૈતે અજિત સર્વે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અસ્યાં સહાયાં લોકધાતાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્ય સમાદાપિતાઃ સમુત્તેજિતાઃ સંપ્રહર્ષિતાઃ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામિતાઃ । મયા ચૈતે કુલપુત્રા અસ્મિન્ બોધિસત્ત્વધર્મે પરિપાચિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા નિવેશિતાઃ પરિસંસ્થાપિતા અવતારિતાઃ પરિબોધિતાઃ પરિશોધિતાઃ । એતે ચ અજિત બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ અધસ્તાદાકાશધાતુપરિગ્રહે પ્રતિવસન્તિ । સ્વાધ્યાયોદ્દેશચિન્તાયોનિશોમનસિકારપ્રવૃત્તા એતે કુલપુત્રા અસંગણિકારામા અસંસર્ગાભિરતા અનિક્ષિપ્તધુરા આરબ્ધવીર્યાઃ । એતે અજિત કુલપુત્રા વિવેકારામા વિવેકાભિરતાઃ । નૈતે કુલપુત્રા દેવમનુષ્યાનુપનિશ્રાય વિહરન્તિ અસંસર્ગચર્યાભિરતાઃ । એતે કુલપુત્રા ધર્મારામાભિરતા બુદ્ધજ્ઞાને ઽભિયુક્તાઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
યે બોધિસત્ત્વા ઇમે અપ્રમેયા અચિન્તિયા યેષ પ્રમાણુ નાસ્તિ ।
ઋદ્ધીય પ્રજ્ઞાય શ્રુતેનુપેતા બહુકલ્પકોટીચરિતાશ્ચ જ્ઞાને

પરિપાચિતાઃ સર્વિ મયૈતિ બોધયે મમૈવ ક્ષેત્રસ્મિ વસન્તિ ચૈતે ।
પરિપાચિતાઃ સર્વિ મયૈવ એતે મમૈવ પુત્રાશ્ચિમિ બોધિસત્ત્વાઃ

સર્વે તિ આરણ્યધુતાભિયુક્તાઃ સંસર્ગભૂમિં સદ વર્જયન્તિ ।
અસઙ્ગચારી ચ મમૈતિ પુત્રા મમોત્તમાં ચર્યનુશિક્ષમાણાઃ

વસન્તિ આકાશપરિગ્રહે ઽસ્મિન્ ક્ષેત્રસ્ય હેષ્ઠા પરિચારિ વીરાઃ ।
સમુદાનયન્તા ઇમમગ્રબોધિં ઉદ્યુક્ત રાત્રિંદિવમપ્રમત્તાઃ

આરબ્ધવીર્યાઃ સ્મૃતિમન્ત સર્વે પ્રજ્ઞાબલસ્મિન્ સ્થિત અપ્રમેયે ।
વિશારદા ધર્મુ કથેન્તિ ચૈતે પ્રભાસ્વરા પુત્ર મમૈતિ સર્વે

મયા ચ પ્રાપ્ય ઇમમગ્રબોધિં નગરે ગયાયાં દ્રુમમૂલિ તત્ર ।
અનુત્તરં વર્તિય ધર્મચક્રં પરિપાચિતાઃ સર્વિ ઇહાગ્રબોધૌ

અનાસ્રવા ભૂત ઇયં મિ વાચા શ્રુણિત્વ સર્વે મમ શ્રદ્દધધ્વમ્ ।
એવં ચિરં પ્રાપ્ત મયાગ્રબોધિ પરિપાચિતાશ્ચૈતિ મયૈવ સર્વે

અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તાનિ ચ સંબહુલાનિ બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યાશ્ચર્યપ્રાપ્તાન્યભૂવન્, અદ્ભુતપ્રાપ્તાનિ વિસ્મયપ્રાપ્તાનિ - કથં નામ ભગવતા અનેન ક્ષણવિહારેણ અલ્પેન કાલાન્તરેણ અમી એતાવન્તો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અસંખ્યેયાઃ સમાદાપિતાઃ, પરિપાચિતાશ્ચ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - કથમિદાનીં ભગવંસ્તથાગતેન કુમારભૂતેન કપિલવસ્તુનઃ શાક્યનગરાન્નિષ્કસ્ય ગયાનગરાન્નાતિદૂરે બોધિમણ્ડવરાગ્રગતેન અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા? તસ્યાદ્ય ભગવન્ કાલસ્ય સાતિરિંકાણિ ચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ । તત્કથં ભગવંસ્તથાગતેન ઇયતા કાલાન્તરેણેદમપરિમિતં તથાગતકૃત્યં કૃતમ્, તથાગતેન તથાગતવૃષભિતા તથાગતપરાક્રમઃ કૃતઃ, યો ઽયં બોધિસત્ત્વગણો બોધિસત્ત્વરાશિરિયતા ભગવન્ કાલાન્તરેણ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતઃ પરિપાચિતશ્ચ? અસ્ય ભગવન્ બોધિસત્ત્વગણસ્ય બોધિસત્ત્વરાશેર્ગણ્યમાનસ્ય કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રૈરપ્યન્તો નોપલભ્યતે । એવમપ્રમેયા ભગવન્ ઇમે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ, એવમસંખ્યેયાશ્ચિરચરિતબ્રહ્મચર્યા બહુબુદ્ધશતસહસ્રાવરોપિતકુશલમૂલા બહુકલ્પશતસહસ્રપરિનિષ્પન્નાઃ ॥
તદ્યથાપિ નામ ભગવન્ કશ્ચિદેવ પુરુષો નવો દહરઃ શિશુઃ કૃષ્ણકેશઃ પ્રથમેન વયસા સમન્વાગતઃ પઞ્ચવિંશતિવર્ષો જાત્યા ભવેત્ । સ વર્ષશતિકાન્ પુત્રાનાદર્શયેત્, એવં ચ વદેત્ - એતે કુલપુત્રા મમ પુત્રા ઇતિ । તે ચ વર્ષશતિકાઃ પુરુષા એવં ચ વદેયુઃ - એષો ઽસ્માકં પિતા જનક ઇતિ । તસ્ય ચ પુરુષસ્ય ભગવંસ્તદ્વચનમશ્રદ્ધેયં ભવેલ્લોકસ્ય દુઃશ્રદ્ધેયમ્ । એવમેવ ભગવાનચિરાભિસંબુદ્ધો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્, ઇમે ચ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા બહ્વપ્રમેયા
બહુકલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રચીર્ણચરિતબ્રહ્મચર્યાઃ, દીર્ઘરાત્રં હિ કૃતનિશ્ચયાઃ, બુદ્ધજ્ઞાને સમાધિમુખશતસહસ્રસમાપદ્યનવ્યુત્થાનકુશલાઃ મહાભિજ્ઞાપરિકર્મનિર્યાતાઃ મહાભિજ્ઞાકૃતપરિકર્માણઃ ( વૈદ્ય 187 ) પણ્ડિતા બુદ્ધભૂમૌ, સંગીતકુશલાસ્તથાગતધર્માણામ્, આશ્ચર્યાદ્ભુતા લોકસ્ય મહાવીર્યબલસ્થામપ્રાપ્તાઃ । તાંશ્ચ ભગવાનેવં વદતિ - મયૈતે આદિત એવ સમાદાપિતાઃ સમુત્તેજિતાઃ પરિપાચિતાઃ, પરિણામિતાશ્ચ અસ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમાવિતિ । અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધેન મયૈષ સર્વવીર્યપરાક્રમઃ કૃત ઇતિ । કિંચાપિ વયં ભગવંસ્તથાગતસ્ય વચનં શ્રદ્ધયાગમિષ્યામઃ - અનન્યથાવાદી તથાગત ઇતિ । તથાગત એવૈતમર્થં જાનીયાત્ । નવયાનસંપ્રસ્થિતાઃ ખલુ પુનર્ભગવન્ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા વિચિકિત્સામાપદ્યન્તે । અત્ર સ્થાને પરિનિર્વૃતે તથાગતે ઇમં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા ન પત્તીયિષ્યન્તિ ન શ્રદ્ધાસ્યન્તિ નાધિમોક્ષ્યન્તિ । તતસ્તે ભગવન્ ધર્મવ્યસનસંવર્તનીયેન કર્માભિસંસ્કારેણ સમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ । તત્સાધુ ભગવન્ એતમેવાર્થ દેશય, યદ્વયં નિઃસંશયા અસ્મિન્ ધર્મે ભવેમ, અનાગતે ઽધ્વનિ બોધિસત્ત્વયાનીયાઃ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા શ્રુત્વા ન વિચિકિત્સામાપદ્યેરન્નિતિ ॥
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયાં ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરધ્યભાષત -
યદાસિ જાતો કપિલાહ્વયસ્મિન્ શાક્યાધિવાસે અભિનિષ્ક્રમિત્વા ।
પ્રાપ્તો ઽસિ બોધિં નગરે ગયાહ્વયે કાલો ઽયમલ્પો ઽત્ર તુ લોકનાથ

ઇમે ચ તે આર્ય વિશારદા બહૂ યે કલ્પકોટીચરિતા મહાગણી ।
ઋદ્ધીબલે ચ સ્થિત અપ્રકમ્પિતાઃ સુશિક્ષિતાઃ પ્રજ્ઞબલે ગતિંગતાઃ

અનૂપલિપ્તાઃ પદુમં વ વારિણા ભિત્ત્વા મહીં યે ઇહ અદ્ય આગતાઃ ।
કૃતાઞ્જલી સર્વિ સ્થિતાઃ સગૌરવાઃ સ્મૃતિમન્ત લોકાધિપતિસ્ય પુત્રાઃ

કથં ઇમં અદ્ભુતમીદૃશં તે તં શ્રદ્દધિષ્યન્તિમિ બોધિસત્ત્વાઃ ।
વિચિકિત્સનિર્ઘાતનહેતુ ભાષ તં ત્વં ચૈવ દેશેહિ યથૈવ અર્થઃ

યથા હિ પુરુષો ઇહ કશ્ચિદેવ દહરો ભવેયા શિશુ કૃષ્ણકેશઃ ।
જાત્યા ચ સો વિંશતિરુત્તરે વા દર્શેતિ પુત્રાન્ શતવર્ષજાતાન્

વલીહિ પલિતેહિ ચ તે ઉપેતા એષો ચ નો દેહકરો તિ બ્રૂયુઃ ।
દુઃશ્રદ્દધં તદ્ભવિ લોકનાથ દહરસ્ય પુત્રા ઇમિ એવરૂપાઃ

એમેવ ભગવાંશ્ચ નવો વયસ્થઃ ઇમે ચ વિજ્ઞા બહુબોધિસત્ત્વાઃ ।
સ્મૃતિમન્ત પ્રજ્ઞાય વિશારદાશ્ચ સુશિક્ષિતાઃ કલ્પસહસ્રકોટિષુ

ધૃતિમન્ત પ્રજ્ઞાય વિચક્ષણાશ્ચ પ્રાસાદિકા દર્શનિયાશ્ચ સર્વે ।
વિશારદા ધર્મવિનિશ્ચયેષુ પરિસંસ્તુતા લોકવિનાયકેહિ

અસઙ્ગચારી પવનેવ સન્તિ આકાશધાતૌ સતતં અનિશ્રિતાઃ ।
જાનેન્તિ વીર્યં સુગતસ્ય પુત્રાઃ પર્યેષમાણા ઇમ બુદ્ધભૂમિમ્

કથં નુ શ્રદ્ધેયમિદં ભવેયા પરિનિર્વૃતે લોકવિનાયકસ્મિન્ ।
વિચિકિત્સ અસ્માક ન કાચિદસ્તિ શૃણોમથા સંમુખ લોકનાથા

વિચિકિત્સ કૃત્વાન ઇમસ્મિ સ્થાને ગચ્છેયુ મા દુર્ગતિ બોધિસત્ત્વાઃ ।
ત્વં વ્યાકુરુષ્વા ભગવન્ યથાવત્ કથ બોધિસત્ત્વાઃ પરિપાચિતા ઇમે