સદ્ધર્મલઙ્કાવતારસૂત્ર · અધ્યાય 7

ઇતિ લઙ્કાવતારે ક્ષણિકપરિવર્તઃ ષષ્ઠઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 7
નૈર્માણિકપરિવર્તો નામ સપ્તમઃ ।
અથ ખલુ મહામતિર્બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પુનરપિ ભગવન્તમેતદવોચત્ - અર્હન્તઃ પુનર્ભગવતા વ્યાકૃતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । અપરિનિર્વાણધર્મકાશ્ચ સત્ત્વાસ્તથાગતત્વે । યસ્યાં ચ રાત્રૌ તથાગતો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધો યસ્યાં ચ રાત્રૌ પરિનિર્વૃતઃ, એતસ્મિન્નન્તરે ભગવતા એકમપ્યક્ષરં નોદાહૃતં ન પ્રવ્યાહૃતમ્ । સદા સમાહિતાશ્ચ તથાગતા ન વિતર્કયન્તિ ન વ્યવચારયન્તિ । નિર્માણાનિ ચ નિર્માય તૈસ્તથાગતકૃત્યં કુર્વન્તિ । કિં કારણં ચ વિજ્ઞાનાનાં ક્ષણપરંપરાભેદલક્ષણં નિર્દિશ્યતે? વજ્રપાણિશ્ચ સતતસમિતં નિત્યાનુબદ્ધઃ । પૂર્વા ચ કોટિર્ન પ્રજ્ઞાયતે । નિર્વૃતિશ્ચ પ્રજ્ઞાપ્યતે । મારાશ્ચ મારકર્માણિ ચ કર્મપ્લોતયશ્ચ । ચઞ્ચામાણવિકા સુન્દરિકા પ્રવ્રાજિકા યથા ધૌતપાત્રાદીનિ ચ ભગવન્ કર્માવરણાનિ દૃશ્યન્તે । તત્કથં ભગવતા સર્વાકારજ્ઞતા પ્રાપ્તા અપ્રહીણૈર્દોષૈઃ? ભગવાનાહ - તેન હિ મહામતે શૃણુ, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિકુરુ । ભાષિષ્યે ઽહં તે । સાધુ ભગવન્નિતિ મહામતિર્બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષીત્ । ભગવાંસ્તસ્યૈતદવોચત્ - નિરુપધિશેષં નિર્વાણધાતું સંધાય બોધિસત્ત્વચર્યાં ચ ચરિતવતાં પ્રોત્સાહનાર્થમ્ । સન્તિ હિ મહામતે બોધિસત્ત્વચર્યાચારિણઃ ઇહ અન્યેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ । યેષાં શ્રાવકયાનનિર્વાણાભિલાષસ્તેષાં શ્રાવકયાનરુચિવ્યાવર્તનાર્થં મહાયાનગતિપ્રોત્સાહનાર્થં ચ તન્નિર્મિતશ્રાવકાન્નિર્માણકાયૈર્વ્યાકરોતિ, ન ચ ધર્મતાબુદ્ધૈઃ । એતત્સંધાય મહામતે શ્રાવકવ્યાકરણં નિર્દિષ્ટમ્ । ન હિ મહામતે શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ક્લેશાવરણપ્રહાણવિશેષો વિમુક્ત્યેકરસતયા । નાત્ર જ્ઞેયાવરણપ્રહાણમ્ । જ્ઞેયાવરણં પુનર્મહામતે ધર્મનૈરાત્મ્યદર્શનવિશેષાદ્વિશુધ્યતે । ક્લેશાવરણં તુ પુદ્ગલનૈરાત્મ્યદર્શનાભ્યાસપૂર્વકં પ્રહીયતે, મનોવિજ્ઞાનનિવૃત્તેઃ । ધર્માવરણવિનિર્મુક્તિઃ પુનરાલયવિજ્ઞાનવાસનાવિનિવૃત્તેર્વિશુધ્યતિ । પૂર્વધર્મસ્થિતિતાં સંધાય અપૂર્વચરમસ્ય ચાભાવાત્પૂર્વપ્રહિણૈરેવાક્ષરૈસ્તથાગતો ન વિતર્ક્ય ન વિચાર્ય ધર્મં દેશયતિ । સંપ્રજાનકારિત્વાદમુષિતસ્મૃતિત્વાચ્ચ
ન વિતર્કયતિ ન વિચારયતિ, ચતુર્વાસનાભૂમિપ્રહીણત્વાચ્ચ્યુતિદ્વયવિગમાત્ક્લેશજ્ઞેયાવરણદ્વયપ્રહાણાચ્ચ ॥
સપ્ત મહામતે મનોમનોવિજ્ઞાનચક્ષુર્વિજ્ઞાનાદયઃ ક્ષણિકાઃ વાસનાહેતુત્વાત્કુશલાનાસ્રવપક્ષરહિતાઃ ન સંસારિણઃ । તથાગતગર્ભઃ પુનર્મહામતે સંસરતિ નિર્વાણસુખદુઃખહેતુકઃ । ન ચ બાલપૃથગ્જના અવબુધ્યન્તે શૂન્યતાવિક્ષિપ્તમતયઃ । નિર્મિતનૈર્માણિકાનાં મહામતે તથાગતાનાં વજ્રપાણિઃ પાર્શ્વાનુગતો ન મૌલાનાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ । મૌલો હિ મહામતે તથાગતઃ સર્વપ્રમાણેન્દ્રિયવિનિવૃત્તઃ સર્વબાલશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધતીર્થ્યાનામ્ । દૃષ્ટધર્મસુખવિહારિણસ્તમાગચ્છન્ત્યભિસમયધર્મજ્ઞાનક્ષાન્ત્યા । અતો વજ્રપાણિસ્તાન્નાનુબધ્નાતિ । સર્વે હિ નિર્મિતબુદ્ધા ન કર્મપ્રભવાઃ । ન તેષુ તથાગતો ન ચાન્યત્ર તેભ્યસ્તથાગતઃ । કુમ્ભકારાલમ્બનાદિપ્રયોગેણેવ સત્ત્વકૃત્યાનિ કરોતિ, લક્ષણોપેતં ચ દેશયતિ, ન તુ સ્વનયપ્રત્યવસ્થાનકથાં સ્વપ્રત્યાત્માર્યગતિગોચરમ્ । પુનરપરં મહામતે ષણ્ણાં વિજ્ઞાનકાયાનાં નિરોધાદુચ્છેદદૃષ્ટિમાશ્રયન્તિ ( વૈદ્ય 99 ) બાલપૃથગ્જનાઃ, આલયાનવબોધાચ્છાશ્વતદૃષ્ટયો ભવન્તિ । સ્વમતિવિકલ્પસ્ય મહામતે પૂર્વા કોટિર્ન પ્રજ્ઞાયતે । સ્વમતિવિકલ્પસ્યૈવ વિનિવૃત્તેર્મોક્ષઃ પ્રજ્ઞાયતે । ચતુર્વાસનાપ્રહાણાત્સર્વદોષપ્રહાણમ્ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
ત્રીણિ યાનાન્યયાનં ચ બુદ્ધાનાં નાસ્તિ નિર્વૃતિઃ ।
બુદ્ધત્વે વ્યાકૃતાઃ સર્વે વીતદેષાશ્ચ દેશિતાઃ

અભિસમયાન્તિકં જ્ઞાનં નિરુપાદિગતિસ્તથા ।
પ્રોત્સાહના ચ લીનાનામેતત્સંઘાય દેશિતમ્

બુદ્ધૈરુત્પાદિતં જ્ઞાનં માર્ગસ્તૈરેવ દેશિતઃ ।
યાન્તિ તેનૈવ નાન્યેન અતસ્તેષાં ન નિર્વૃતિઃ

ભવકામરૂપદૃષ્ટીનાં વાસના વૈ ચતુર્વિધા ।
મનોવિજ્ઞાનસંભૂતા આલયં ચ મનઃસ્થિતાઃ

મનોવિજ્ઞાનનેત્રાદ્યૈરુચ્છેદશ્ચાપ્યનિત્યતઃ ।
શાશ્વતં ચ અનાદ્યેન નિર્વાણમતિદૃષ્ટિનામ્