રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 39

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્યે નર્મદેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામાષ્ટત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 39
શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તતો ગચ્છેચ્ચ રાજેન્દ્ર કપિલાતીર્થમુત્તમમ્ ।
સ્નાનમાત્રાન્નરો ભક્ત્યા મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
આશ્ચર્યભૂતં લોકેષુ કથિતં દ્વિજસત્તમ ।
નર્મદેશ્વરમાહાત્મ્યં કાપિલં કથયસ્વ મે

યસ્મિન્ કાલે ઽથ સમ્બન્ધે ઉત્પન્નં તીર્થમ્ ઉત્તમમ્ ।
સર્વપાપહરં પુણ્યં તીર્થં જાતં કથં પ્રભો

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ વક્ષ્યેઽદ્ય તે રાજન્કપિલાતીર્થમુત્તમમ્ ।
યેન તે વિસ્મયઃ સર્વઃ શ્રુત્વા ગચ્છતિ ભારત

પુરા કૃતયુગસ્યાદૌ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
ઉત્પાદયિત્વા સકલં ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્

જપહોમપરો ભક્ત્યા ક્ષણં ધ્યાત્વા ચ તિષ્ઠતિ ।
જ્વલમાનાત્ તુ કપિલા તાવત્ કુણ્ડાત્સમુત્થિતા

અગ્નિજ્વાલોજ્જ્વલૈઃ શૃઙ્ગૈસ્ત્રિનેત્રા સુપયસ્વિની ।
અગ્નિપૂર્ણા હ્યગ્નિમુખા અગ્નિઘ્રાણાગ્નિલોચના

અગ્નિખુરા હ્યગ્નિપૃષ્ઠા અગ્નિસર્વાઙ્ગસંસ્થિતિઃ ।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણા ઘણ્ટાલલિતનિઃસ્વના

દૃષ્ટ્વા તુ તાં મહાભાગાં કપિલાં કુણ્ડમધ્યગામ્ ।
બ્રહ્મા લોકગુરુસ્તાત પ્રણમ્યેદમ્ ઉવાચ હ

નમસ્તે કપિલે પુણ્યે સર્વલોકનમસ્કૃતે ।
મઙ્ગલ્યે મઙ્ગલે દેવિ ત્રિષુ લોકેષ્વનુપમે

ત્વં લક્ષ્મીસ્ત્વં સ્મૃતિર્મેધા ત્વં ધૃતિસ્ત્વં વરાનને ।
ઉમાદેવીતિ વિખ્યાતા ત્વં સતી નાત્ર સંશયઃ

વૈષ્ણવી ત્વં મહાદેવી બ્રહ્માણી ત્વં વરાનને ।
કુમારી ત્વં મહાભાગે ભક્તિઃ શ્રદ્ધા તથૈવ ચ

કાલરાત્રિસ્તુ ભૂતાનાં કુમારી પરમેશ્વરી ।
ત્વં લવસ્ત્વં ત્રુટિશ્ચૈવ મુહૂર્તં લક્ષમેવ ચ

સંવત્સરસ્ત્વં માસસ્ત્વં કાલસ્ત્વં ચ ક્ષણસ્તથા ।
નાસ્તિ કિંચિત્ ત્વયા હીનં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

એવં સ્તુતા તુ માનેન કપિલા પરમેષ્ઠિના ।
તમુવાચ મહાભાગં પ્રહૃષ્ય પદ્મસમ્ભવમ્

પ્રસન્ના તવ વાક્યેન દેવદેવ જગદ્ગુરો ।
કિં કરોમિ પ્રિયં તે ઽદ્ય બ્રૂહિ સર્વં પિતામહ

બ્રહ્મોવાચ:
જગદ્ધિતાય જનિતા મયા ત્વં પરમેશ્વરિ ।
સ્વર્ગાન્મર્ત્યં તતો યાહિ લોકાનાં હિતકામ્યયા

સર્વદેવમયી ત્વં તુ સર્વલોકમયી તથા ।
વિધિના યે પ્રદાસ્યન્તિ તેષાં વાસસ્ત્રિવિષ્ટપે

એવમુક્ત્વા તતો દેવી બ્રહ્માણં પરમેશ્વરી ।
વન્દ્યમાના સુરૈઃ સિદ્ધૈર્ આજગામ ધરાતલમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
યદાયાતેહ સા તાત બ્રાહ્મણો વચનાચ્છુભા ।
તદા દેવાશ્ચ લોકાશ્ચ કથમઙ્ગેષુ સંસ્થિતાઃ

કથં વા સંસ્થિતાગત્ય કપિલા સા દ્વિજોત્તમ ।
તીર્થે વા હ્યૂષરે ક્ષેત્ર એતન્મે કથય દ્વિજ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
સા તદા બ્રહ્મણા ચોક્તા ધાત્રા લોકસ્ય ભારત ।
બ્રહ્મલોકાદ્ગતા પુણ્યાં નર્મદાં લોકપાવનીમ્

તપઃ કૃત્વા સુવિપુલં નર્મદાતટમ્ આશ્રિતા ।
ચચાર પૃથિવીં સર્વાં સશૈલવનકાનનામ્

તદાપ્રભૃતિ રાજેન્દ્ર કપિલાતીર્થમ્ ઉત્તમમ્ ।
સર્વપાપહરં ખ્યાતમૃષિસઙ્ઘૈર્ નિષેવિતમ્

તત્તીર્થે વિધિવત્ સ્નાત્વા કપિલાયાઃ પ્રયચ્છતિ ।
પૃથ્વી તેન ભવેદ્દત્તા સશૈલવનકાનના

તાં તુ પશ્યતિ યો ભક્ત્યા દીયમાનાં દ્વિજોત્તમે ।
તસ્ય વર્ષશતં પાપં નશ્યતે નાત્ર સંશયઃ

ભૂર્ભુવઃ સ્વર્મહશ્ચૈવ જનઃ સત્યં તપસ્તથા ।
તે તત્પૃષ્ઠં સમાશ્રિત્ય સ્થિતા લોકા નૃપોત્તમ

મુખે હ્યગ્નિઃ સ્થિતો દેવો દન્તેષુ ચ ભુજઙ્ગમાઃ ।
ધાતા વિધાતા હ્યોષ્ઠૌ ચ જિહ્વાયાં તુ સરસ્વતી

સહસ્રકિરણૌ દેવૌ ચન્દ્રાદિત્યૌ સુલોચનૌ ।
નાસિકામધ્યગશ્ચૈવ મારુતો નૃપસત્તમ

લલાટે તુ મહાદેવો હ્યશ્વિનૌ કર્ણસંસ્થિતૌ ।
નરનારાયણૌ શૃઙ્ગે શૃઙ્ગમધ્યે પિતામહઃ

કમ્બલો ઽધિગતસ્ તાત પાશધૃગ્ વરુણસ્ તથા ।
યમશ્ચ ભગવાન્દેવ આશ્રિત્ય ચોદરં શ્રિતઃ

ખુરેષુ પન્નગાશ્ચૈવં પુચ્છાગ્રે સૂર્યરશ્મયઃ ।
એવમ્ભૂતાં હિ કપિલાં સર્વદેવમયીં નૃપ

યે ધારયન્તિ ચ ગૃહે ધન્યાસ્તે નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રાતર્ ઉત્થાય યસ્તસ્યાઃ કુરુતે તુ પ્રદક્ષિણામ્

પ્રદક્ષિણા કૃતા તેન સશૈલવનકાનના ।
કપિલાપઞ્ચગવ્યેન યઃ સ્નાપયતિ શઙ્કરમ્

ઉપવાસપરો યસ્તુ તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ ।
સ્નાત્વા હ્યુક્તવિધાનેન તર્પયેત્ પિતૃદેવતાઃ

તસ્ય તે વંશજાઃ સર્વે દશ પૂર્વે દશાપરે ।
તૃપ્તા રોહન્તિ વૈ સ્વર્ગે ધ્યાયન્તો ઽસ્ય મનોરથાન્

એષ તે વિધિરુદ્દિષ્ટઃ સમ્ભવો નૃપસત્તમ ।
તીર્થસ્ય ચ ફલં પુણ્યં કિમન્યત્ પરિપૃચ્છસિ

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં સર્વદુઃખઘ્નમુત્તમમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ