રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 29

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે ત્રિપુરવિધ્વંસને જ્વાલેશ્વરતીર્થામરેશ્વતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 29
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
કાવેરીતિ ચ વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ સત્તમ ।
માહાત્મ્યં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તસ્યા માર્કણ્ડ તત્ત્વતઃ

કીદૃશં દર્શનં તસ્યાઃ ફલં સ્પર્શે ઽથવા વિભો ।
સ્નાને જાપ્યે ઽથવા દાન ઉપવાસે તથા મુને

કથયસ્વ મહાભાગ કાવેરીસઙ્ગમે ફલમ્ ।
ધર્મઃ શ્રુતો ઽથ દૃષ્ટો વા કથિતો વા કૃતો ઽપિ વા

અનુમોદિતો વા વિપ્રેન્દ્ર પુનાતીતિ શ્રુતં મયા ।
યથા ધર્મપ્રસઙ્ગે તુ મુને ધર્મો ઽપિ જાયતે

સ્વર્ગશ્ચ નરકશ્ચૈવ ઇત્યેવં વૈદિકી શ્રુતિઃ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
સાધુ સાધુ મહાભાગ યત્પૃષ્ટો ઽહં ત્વયાધુના ।
શૃણુષ્વૈકમના ભૂત્વા કાવેરીફલમ્ ઉત્તમમ્

અસ્તિ યક્ષો મહાસત્ત્વઃ કુબેરોનામ વિશ્રુતઃ ।
સો ઽપિ તીર્થપ્રભાવેન રાજન્યક્ષાધિપો ઽભવત્

તચ્છૃણુષ્વ વિધાનેન ભક્ત્યા પરમયા નૃપ ।
સિદ્ધિં પ્રાપ્તો મહાભાગ કાવેરીસઙ્ગમેન તુ

કાવેર્યા નર્મદાયાસ્ તુ સઙ્ગમે લોકવિશ્રુતે ।
તત્ર સ્નાત્વા શુચિર્ભૂત્વા કુબેરઃ સત્યવિક્રમઃ

વિધિવન્નિયમં કૃત્વા શાસ્ત્રયુક્ત્યા નરોત્તમ ।
આરાધયન્મહાદેવમેકચિત્તઃ સનાતનમ્

એકાહારો વસન્માસં તથા ષષ્ઠાહ્નકાલિકઃ ।
પક્ષોપવાસી ન્યવસત્ કંચિત્ કાલં નૃપોત્તમ

મૂલશાકફલૈશ્ચાન્યં કાલં નયતિ બુદ્ધિમાન્ ।
કિંચિત્કાલં વસંસ્તત્ર તીર્થે શૈવાલભોજનઃ

પરાકેણાનયત્કાલં કૃચ્છ્રેણાપિ ચ માનદ ।
ચાન્દ્રાયણેન ચાપ્યન્યમન્યં વાય્વમ્બુભોજનઃ

એવં તત્ર નરશ્રેષ્ઠ કામરાગવિવર્જિતઃ ।
સ્થિતો વર્ષશતં સાગ્રં કર્ષયન્સ્વં તથા વપુઃ

તતો વર્ષશતસ્યાન્તે દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।
તુષ્ટસ્તુ પરયા ભક્ત્યા તમુવાચ હસન્નિવ

ભોભો યક્ષ મહાસત્ત્વ વરં વરય સુવ્રત ।
પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ તે ભક્ત્યા તવ દાસ્યે યથેપ્સિતમ્

યક્ષ ઉવાચ:
યદિ તુષ્ટો ઽસિ દેવેશ ઉમયા સહ શઙ્કર ।
અદ્યપ્રભૃતિ સર્વેષાં યક્ષાણામધિપો ભવે

અક્ષયશ્ચાવ્યયશ્ચૈવ તવ ભક્તિપુરઃસરઃ ।
ધર્મે મતિં ચ મે નિત્યં દદસ્વ પરમેશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ:
યત્ત્વયા પ્રાર્થિતં સર્વં ફલં ધર્મસ્ય તત્તથા ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા તં તત્ર જગામાદર્શનં હરઃ

સો ઽપિ સ્નાત્વા વિધાનેન સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
આમન્ત્રયિત્વા તત્તીર્થં કૃતાર્થશ્ચ ગૃહં યયૌ

પૂજિતસ્તત્ર યક્ષૈસ્તુ સો ઽભિષિક્તો વિધાનતઃ ।
ચકાર વિપુલં તત્ર રાજ્યમીપ્સિતમુત્તમમ્

તત્ર ચાન્યે સુરાઃ સિદ્ધા યક્ષગન્ધર્વકિંનરાઃ ।
ગણાશ્ચાપ્સરસાં તત્ર ઋષયશ્ચ તથાનઘ

કાવેરીસઙ્ગમં તેન સર્વપાપહરં વિદુઃ ।
સ્વર્ગાણામપિ સર્વેષાં દ્વારમેતદ્યુધિષ્ઠિર

તે ધન્યાસ્તે મહાત્માનસ્તેષાં જન્મ સુજીવિતમ્ ।
કાવેરીસઙ્ગમે સ્નાત્વા યૈર્દત્તં હિ તિલોદકમ્

દશ પૂર્વે પરે તાત માતૃતઃ પિતૃતસ્તથા ।
પિતરઃ પિતામહાસ્તેન ઉદ્ધૃતા નરકાર્ણવાત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તત્ર સ્નાયીત માનવઃ ।
અર્ચયેદીશ્વરં દેવં યદીચ્છેચ્છાશ્વતીં ગતિમ્

કાવેરીસઙ્ગમે રાજન્સ્નાનદાનાર્ચનં નરૈઃ ।
કૃતં ભક્ત્યા નરશ્રેષ્ઠ અશ્વમેધાધિકં ફલમ્

હોમેન ચાક્ષયઃ સ્વર્ગો જપાદાયુર્વિવર્ધતે ।
ધ્યાનતો નિત્યમાયાતિ પદં શિવકલાત્મકમ્

અગ્નિપ્રવેશં યઃ કુર્યાત્ તસ્મિંસ્ તીર્થે નરેશ્વર ।
અગ્નિલોકે વસેત્તાવદ્યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્

અનાશકં તુ યઃ કુર્યાત્ તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ ।
તસ્ય પુણ્યફલં યદ્વૈ તચ્છૃણુષ્વ નરોત્તમ

ગન્ધર્વાપ્સરઃસંકીર્ણે વિમાને સૂર્યસન્નિભે ।
વીજ્યમાનો વરસ્ત્રીભિર્દૈવતૈઃ સહ મોદતે

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ ।
ક્રીડતે રુદ્રલોકસ્થસ્તદન્તે ભુવિ ચાગતઃ

ભોગવાન્દાનશીલશ્ચ જાયતે પૃથિવીપતિઃ ।
આધિશોકવિનિર્મુક્તો જીવેચ્ચ શરદાં શતમ્

એવં ગુણગણાકીર્ણા કાવેરી સા સરિન્નૃપ ।
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતા નર્મદાસઙ્ગમે સદા

જિતવાક્કાયચિત્તાશ્ચ ધ્યેયધ્યાનરતાસ્ તથા ।
કાવેરીસઙ્ગમે તાત તે ઽપિ મોક્ષમવાપ્નુયુઃ

શૃણુ તે ઽન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ આશ્ચર્યં નૃપસત્તમ ।
ત્રિષુ લોકેષુ કા ત્વન્યા દૃશ્યતે સરિતા સમા

લબ્ધં યૈર્ નર્મદાતોયં યે ચ કુર્યુઃ પ્રદક્ષિણમ્ ।
યે પિબન્તિ જલં તત્ર તે પુણ્યા નાત્ર સંશયઃ

ન તેષાં સન્તતિચ્છેદો દશ જન્માનિ પઞ્ચ ચ ।
તેષાં પાપં વિલીયેત હિમં સૂર્યોદયે યથા

ગઙ્ગાયમુનસઙ્ગે વૈ યત્ફલં લભતે નરઃ ।
તત્ફલં લભતે મર્ત્યઃ કાવેરીસ્નાનમાચરન્

ભૌમે તુ ભૂતજાયોગે વ્યતીપાતે ચ સંક્રમે ।
રાહુસોમસમાયોગે તદેવાષ્ટગુણં સ્મૃતમ્

અશીતિશ્ચ યવાઃ પ્રોક્તા ગઙ્ગાયામુનસઙ્ગમે ।
કાવેરીનર્મદાયોગે તદેવાષ્ટગુણં સ્મૃતમ્

ગઙ્ગા ષષ્ટિસહસ્રૈસ્તુ ક્ષેત્રપાલૈઃ પ્રપૂજ્યતે ।
તદર્ધૈર્ અન્યતીર્થાનિ રક્ષન્તે નાત્ર સંશયઃ

અમરેશ્વરે તુ સરિતાં યે યોગાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
તે ત્વશીતિસહસ્રૈસ્તુ ક્ષેત્રપાલૈસ્તુ રક્ષિતાઃ

તથામરેશ્વરે યામ્યે લિઙ્ગં વૈ ચપલેશ્વરમ્ ।
દ્વિતીયં ચણ્ડહસ્તાખ્યં દ્વે લિઙ્ગે તીર્થરક્ષકે

શિવેન સ્થાપિતે પૂર્વં કાવેર્યાદ્યભિરક્ષકે ।
લક્ષેણ રક્ષિતા દેવી નર્મદા બહુકલ્પગા

ધનુષાં ષષ્ટ્યભિયુતૈઃ પુરુષૈરીશયોજિતૈઃ ।
ઓં કારશતસાહસ્રૈઃ પર્વતશ્ચાભિરક્ષિતઃ

અન્યદેશકૃતં પાપમ્ અસ્મિન્ ક્ષેત્રે વિનશ્યતિ ।
અસ્મિંસ્તીર્થે કૃતં પાપં વજ્રલેપો ભવિષ્યતિ

એષા તે કથિતા તાત કાવેરી સરિતાં વરા ।
રુદ્રદેહસમુત્પન્ના તેન પુણ્યા સરિદ્વરા