રાવણવધ · અધ્યાય 15

રાક્ષસેન્દ્રસ્ તતો ઽભૈષીદૈક્ષિષ્ટ પરિતઃ પુરમ્,
પ્રાતિષ્ઠિપચ્ ચ બોધાઽર્થં કુમ્ભકર્ણસ્ય રાક્ષસાન્,

તે ઽભ્યગુર્ ભવનં તસ્ય, સુપ્તં ચૈક્ષિષતા ઽથ તમ્,
વ્યાહાર્ષુસ્ તુમુલાન્ શબ્દાન્, દણ્ડૈશ્ ચા ઽવધિષુર્ દ્રુતમ્

કેશાનલુઞ્ચિષુસ્, તસ્ય ગજાન્ ગાત્રેષ્વચિક્રમન્,
શીતૈરભ્યષિચંસ્ તોયૈરલાતૈશ્ ચાઽપ્યદમ્ભિષુઃ.

નખૈરકર્તિષુસ્ તીક્ષ્ણૈરદાઙ્ક્ષુર્ દશનૈસ્ તથા,
શિતૈરતૌત્સુઃ શૂલૈશ્ ચ, ભેરીશ્ ચાઽવીવદન્ શુભાઃ.

સ તાન્ ના ઽજીગણત્ સર્વા- નિચ્છયા ઽબુદ્ધ ચ સ્વયમ્,
અબૂબુધત કસ્માન્ મા- મપ્રાક્ષીચ્ ચ નિશા-ચરાન્.

તે ઽભાષિષત "રાજા ત્વાં દિદૃક્ષુઃ ક્ષણદા-ચર !"
સોઽસ્નાસીદ્, વ્યલિપન્, માંસમપ્સાસીદ્, વારુણીમપાત્

ન્યવસિષ્ટ તતો દ્રષ્ટું રાવણં, પ્રાવૃતત્ ગૃહાત્.
રાજા યાન્તં તમદ્રાક્ષીદુદસ્થાચ્ ચેષદાસનાત્.

અતુષત્, પીઠમાસન્ને નિરદિક્ષચ્ ચ કાઞ્ચનમ્.
અસ્મેષ્ટ કુમ્ભકર્ણોઽલ્પમુપાવિક્ષદથા ઽન્તિકે.

અવાદીન્ "માં કિમિત્યાહ્વો" રાજ્ઞા ચ પ્રત્યવાદિ સઃ
"માજ્ઞાસીસ્ ત્વં સુખી, રામો યદકાર્ષીત્ સ રક્ષસામ્.

ઉદતારીદુદન્વન્તં, પુરં નઃ પરિતો ઽરુધત્,
વ્યદ્યોતિષ્ટ રણે શસ્ત્રૈરનૈષીદ્ રાક્ષસાન્ ક્ષયમ્.

ન પ્રાવોચમહં કિંચિત્ પ્રિયં, યાવદજીવિષમ્,
બન્ધુસ્ ત્વમર્ચિતઃ સ્નેહાન્ માદ્વિષો ન વધીર્ મમ

વીર્યં મા ન દદર્શસ્ ત્વં, મા ન ત્રાસ્થાઃ ક્ષતાં પુરમ્,
તવા ઽદ્રાક્ષ્મ વયં વીર્યં, ત્વમજૈષીઃ પુરા સુરાન્"

અવોચત્ કુમ્ભકર્ણસ્ તં, "વયં મન્ત્રેઽભ્યધામ યત્
ન ત્વં સર્વં તદશ્રૌષીઃ, ફલં તસ્યેદમાગમત્.

પ્રાજ્ઞ-વાક્યાન્યવામંસ્થા, મૂર્ખ-વાક્યેષ્વવાઽસ્થિથાઃ
અધ્યગીષ્ઠાશ્ ચ શાસ્ત્રાણિ, પ્રત્યપત્થા હિતં ન ચ

મૂર્ખાસ્ ત્વામવવઞ્ચન્ત, યે વિગ્રહમચીકરન્,
અભાણીન્ માલ્યવાન્ યુક્તમક્ષંસ્થાસ્ ત્વં ન તન્ મદાત્

રાઘવસ્યા ઽમુષઃ કાન્તામાપ્તૈરુક્તો ન ચાઽર્પિપઃ,
મા નાઽનુભૂઃ સ્વકાન્ દોષાન્, મા મુહો મા રુષોઽધુના.

તસ્યાઽપ્યત્યક્રમીત્ કાલો, યત્ તદાઽહમવાદિષમ્
અઘાનિષત રક્ષાસિ પરૈઃ, કોશાંસ્ ત્વમવ્યયીઃ

સન્ધાન-કારણં તેજો ન્યગભૂત્ તે, કૃથાસ્ તથા,
યત્ ત્વં વૈરાણિ કોશં ચ સહ-દણ્ડમજિગ્લપઃ."

અક્રુધચ્ ચાઽભ્યધાદ્ વાક્યં કુમ્ભકર્ણં દશાનનઃ
"કિં ત્વં મામજુગુપ્સિષ્ઠા, નૈદિધઃ સ્વ-પરાક્રમમ્.

મોજ્જિગ્રહઃ સુ-નીતાનિ, મા સ્મ ક્રંસ્થા ન સંયુગે,
મોપાલબ્ધાહ્ કૃતૈર્ દોષૈર્ મા ન વાક્ષીર્ હિતં પરમ્."

કુમ્ભકર્ણસ્ તતો ઽગર્જીદ્, ભટાંશ્ ચા ઽન્યાન્ ન્યવીવૃતત્.
ઉપાયંસ્ત મહાઽસ્ત્રાણિ, નિરગાચ્ ચ દ્રુતં પુરઃ.

મૂર્ધ્ના દિવમિવા ઽલેખીત્, ખં વ્યાપદ્ વપુષોરુણા,
પાદાભ્યાં ક્ષ્મામિવા ઽભૈસ્તીત્, દૃષ્ટ્યા ઽધાક્ષીદિવ દ્વિશઃ

દગ્ધ-શૈલ ઇવા ઽભાસીત્, પ્રાક્રંસ્ત ક્ષય-મેઘ-વત્,
પ્રાચકમ્પદુદન્વન્તં, રાક્ષસાનપ્યતિત્રસત્.

સ-પક્ષો ઽદ્રિરિવા ઽચાલીન્, ન્યશ્વસીત્ કલ્પ-વાયુ-વત્,
અભાર્ષીદ્ ધ્વનિના લોકા- નભ્રાજિષ્ટ ક્ષયાઽગ્નિ-વત્.

અનંસીદ્ ભૂર્ ભરેણા ઽસ્ય, રંહસા શાખિનો ઽલુઠન્,
સિંહાઃ પ્રાદુદ્રુવન્ ભીતાઃ, પ્રાક્ષુભન્ કુલ-પર્વતાઃ

ઉત્પાતાઃ પ્રાવૃતંસ્ તસ્ય, દ્યૌરશીકિષ્ટ શોણિતમ્,
વાયવોઽવાસિષુર્ ભીમાઃ, ક્રૂરાશ્ ચાઽકુષત દ્વિજાઃ.

અસ્પન્દિષ્ટા ઽક્ષિ વામં ચ, ઘોરાશ્ ચા ઽરાટિષુઃ શિવાઃ,
ન્યપપ્તન્ મુસલે ગૃધ્રા, દીપ્તયા ઽપાતિ ચોલ્કયા.

આંહિષ્ટ તાન-સંમાન્ય દર્પાત્ સ પ્રધન-ક્ષિતિમ્,
તતોઽનર્દીદનન્દીચ્ ચ, શત્રૂનાહ્વાસ્ત ચાઽઽહવે.

પ્રાશીન્, ન ચા ઽતૃપત્ ક્રૂરઃ, ક્ષુચ્ ચાઽસ્યાઽવૃધદશ્નતઃ,
અધાદ્ વસામધાસીચ્ ચ રુધિરં વન-વાસિનામ્.

મામ્સેના ઽસ્યા ઽશ્વતાં કુક્ષી, જઠરં ચા ઽપ્યશિશ્વિયત્,
બહૂનામગ્લુચત્ પ્રાણા- નગ્લોચીચ્ ચ રણે યશઃ.

સામર્થ્યં ચા ઽપિ સો ઽસ્તમ્ભીદ્ વિક્રમં ચાઽસ્ય ના ઽસ્તભન્,
શાખિનઃ કેચિદધ્યષ્ઠુર્ ન્યમાઙ્ક્ષુરપરે ઽમ્બુ-ધૌ.

અન્યે ત્વલઙ્ઘિષુઃ, શૈલાન્, ગુહાસ્વન્યે ન્યલેષત,
કેચિદાસિષત સ્તબ્ધા, ભયાત્ કેચિદઘૂર્ણિષુઃ.

ઉદતારિષુરમ્ભો-ધિં વાનરાઃ સેતુના ઽપરે,
અલજ્જિષ્ટાઽઙ્ગદસ્ તત્ર, પ્રત્યવાસ્થિત ચોર્જિતમ્.

સત્ત્વં સમદુધુક્ષચ્ ચ વાનરાણામયુદ્ધ ચ,
તતઃ શૈલાનુદક્ષૈપ્સુરુદગૂરિષત દ્રુમાન્.

અનર્દિષુઃ કપિ-વ્યાઘ્રાઃ, સમ્યક્ ચા ઽયુત્સતાઽઽહવે,
તાનમર્દીદખાદીચ્ ચ, નિરાસ્થચ્ ચ તલાઽઽહતાન્,

પ્રાચુચૂર્ણચ્ ચ પાદાભ્યામબિભીષત ચ દ્રુતમ્,
અતર્હીચ્ ચૈવ શૂલેન કુમ્ભકર્ણઃ પ્લવઙ્ગમાન્.

અતૌત્સીદ્ ગદયા ગાઢમપિષચ્ ચોપગૂહનૈઃ,
જનુભ્યામદમીચ્ ચાઽન્યાન્, હસ્ત-વર્તમવીવૃતત્,

અદાલિષુઃ શિલા દેહે, ચૂર્ણ્યભૂવન્ મહા-દ્રુમાઃ,
ક્ષિપ્તાસ્ તસ્ય ન ચા ઽચેતીત્ તાનસૌ, ના ઽપિ ચા ઽક્ષુભત્.

અદ્રાષ્ટાં તં રઘુ-વ્યાઘ્રૌ આખ્યચ્ ચૈનં વિભીષણઃ
"એષ વ્યજેષ્ટ દેવેન્દ્રં, નાઽશઙ્કિષ્ટ વિવસ્વતઃ.

યક્ષેન્દ્ર-શક્તિમચ્છાસીન્, ના ઽપ્રોથીદસ્ય કશ્ચન,
કુમ્ભકર્ણાન્ ન ભૈષ્ટં મા યુવામસ્માન્ નૃપાઽઽત્મજૌ.

ઘ્નન્તં મોપેક્ષિષાથાં ચ, મા ન કાર્ષ્ટમિહાઽઽદરમ્.,
"અમું મા ન વધિષ્ટે"તિ રામોઽવાદીત્ તતઃ કપીન્.

તે વ્યરાસિષુરાહ્વન્ત રાક્ષસં ચા ઽપ્યપિપ્લવન્,
અબભાસન્ સ્વકાઃ શક્તીર્, દ્રુમ-શૈલં વ્યકારિષુઃ

તે તં વ્યાશિષતા ઽક્ષૌત્સુઃ પાદૈર્, દન્તૈસ્ તથા ઽચ્છિદન્.
આર્જિજત્ શરભો વૃક્ષં, નીલસ્ ત્વા ઽઽદિત પર્વતમ્.

ઋષભો ઽદ્રીનુદક્ષૈપ્સીત્, તે તૈરરિમતર્દિષુઃ.
અસ્ફૂર્જીદ્, ગિરિ-શૃઙ્ગં ચ વ્યસ્રાક્ષીદ્ ગન્ધમાદનઃ,

અકૂર્દિષ્ટ, વ્યકારીચ્ ચ ગવાક્ષો ભૂ-ધરાન્ બહૂન્.
સ તાન્ નાઽજીગણદ્ વીરઃ કુમ્ભકર્ણોઽવ્યથિષ્ટ ન.

અમન્થીચ્ ચ પરાઽનીકમપ્લોષ્ટ ચ નિરઙ્કુશઃ,
નિહન્તું ચાઽત્વરિષ્ટાઽરીનજક્ષીચ્ ચાઽઙ્કમાગતાન્.

વ્યક્રુક્ષદ્ વાનરાઽનીકં, સંપલાયિષ્ટ ચાઽઽયતિ,
હસ્તાભ્યાં નશ્યદક્રાક્ષીદ્, ભીમે ચોપાધિતાઽઽનને.

રક્તેના ઽચિક્લિદદ્ ભૂમિં, સૈન્યૈશ્ ચા ઽતસ્તરદ્ધતૈઃ,
ના ઽતાર્પ્સીદ્ ભક્ષયન્ ક્રૂરો, ના ઽશ્રમદ્ ઘ્નન્ પ્લવઙ્ગમાન્,

ન યોદ્ધુમશકન્ કેચિન્, ના ઽઢૌકિષત કેચન,
પ્રાણશન્ નાસિકાભ્યાં ચ, વક્ત્રેણ ચ વનૌકસઃ.

ઉદરે ચા ઽજરન્નન્યે તસ્ય પાતાલ-સન્નિભે,
આક્રન્દિષુઃ, સખીનાહ્વન્, પ્રપલાયિષતાઽસ્વિદન્.

રક્તમશ્ચ્યોતિષુઃ ક્ષુણ્ણાઃ, ક્ષતાશ્ ચ કપયોઽતૃષન્,
ઉપાસ્થાયિ નૃપો ભગ્નૈરસૌ સુગ્રીવમૈજિહત્.

યોદ્ધું સો પ્યરુષચ્છત્રોરૈરિરચ્ ચ મહા-દ્રુમમ્.
તં પ્રાપ્તં પ્રાસહિષ્ટાઽરિઃ, શક્તિં ચોગ્રામુદગ્રહીત્.

સ તામબિભ્રમદ્ ભીમાં, વાનરેન્દ્રસ્ય ચા ઽમુચત્.
પ્રાપપ્તન્ મારુતિસ્ તત્ર તાં ચા ઽલાસીદ્ વિયદ્-ગતામ્.

અશોભિષ્ટાઽચખણ્ડચ્ ચ શક્તિં વીરો, ન ચા ઽયસત્.
લૌહ-ભાર-સહસ્રેણ નિર્મિતા નિરકારિ મે

શક્તિરત્યકુપદ્ રક્ષો, ગિરિં ચોદખનીદ્ ગુરુમ્,
વ્યસૃષ્ટ તં કપી-ન્દ્રસ્ય, તેનાઽમૂર્ચ્છીદસૌ ક્ષતઃ.

અલોઠિષ્ટ ચ ભૂ-પૃષ્ઠે, શોણિતં ચા ઽપ્યસુસ્રુવત્,
તમાદાયાઽપલાયિષ્ટ, વ્યરોચિષ્ટ ચ રાક્ષસઃ.

અભૈષુઃ કપયો, ઽન્વારત્ કુમ્ભુકર્ણં મરુત્-સુતઃ,
શનૈરબોધિ સુગ્રીવઃ, સોઽલુઞ્ચીત્ કર્ણ-નાસિકમ્

રાક્ષસસ્ય, ન ચા ઽત્રાસીત્, પ્રનષ્ટુમયતિષ્ટ ચ.
અક્રોધિ કુમ્ભકર્ણેન, પેષ્ટુમારમ્ભિ ચ ક્ષિતૌ.

સુગ્રીવો ઽસ્યા ઽભ્રશદ્ધસ્તાત્, સમગાહિષ્ટ ચા ઽમ્બરમ્,
તૂર્ણમન્વસૃપદ્ રામ- માનનન્દચ્ ચ વાનરાન્.

અતત્વરચ્ ચ તાન્ યોદ્ધુમચિચેષ્ટચ્ ચ રાઘવૌ.
કુમ્ભકર્ણો ન્યવર્તિષ્ટ, રણેઽયુત્સન્ત વાનરાઃ.

અવિવેષ્ટન્ નૃપાઽઽદેશાદારુક્ષંશ્ ચાઽઽશુ રાક્ષસમ્
તાનધાવીત્ સમારૂઢાંસ્ તે ઽપ્યુસ્રંસિષતા ઽઽકુલાઃ.

અગ્રસિષ્ટ, વ્યધાવિષ્ટ, સમાશ્લિક્ષચ્ ચ નિર્-દયમ્.
તે ચા ઽપ્યઘોરિષુર્ ઘોરં, રક્તં ચા ઽવમિષુર્ મુખૈઃ.

સ ચાઽપિ રુધિરૈર્ મત્તઃ સ્વેષામપ્યદયિષ્ટ ન,
અગ્રહીચ્ ચા ઽઽયુરન્યેષામરુદ્ધ ચ પરાક્રમમ્.

સંત્રસ્તાનાંઅપાહારિ સત્ત્વં ચ વન-વાસિનામ્,
અચ્છેદિ લક્ષ્મણેનાઽસ્ય કિરીટં કવચં તથા.

અભેદિ ચ શરૈર્ દેહઃ પ્રાશંસીત્ તં નિશા-ચરઃ.
અસ્પર્ધિષ્ટ ચ રામેણ તેના ઽસ્યા ઽક્ષિપ્સતેષવઃ,

યૈરઘાનિ ખરો, વાલી, મારીચો, દૂષણસ્ તથા.
અવામંસ્ત સ તાન્ દર્પાત્, પ્રોદયંસીચ્ ચ મુદ્ગરમ્.

વાયવ્યાઽસ્ત્રેણ તં પાણિં રામો ઽચ્છૈત્સીત્ સહાઽઽયુધમ્,
આદીપિ તરુ-હસ્તો ઽસા- વધાવીચ્ ચા ઽરિ-સંમુખમ્.

સ-વૃક્ષમચ્છિદત્ તસ્ય શક્રાઽસ્ત્રેણ કરં નૃપઃ,
જઙ્ઘે ચા ઽશીશતદ્ બાણૈરપ્રાસીદિષુભિર્ મુખમ્.

ઐન્દ્રેણ હૃદયે ઽવ્યાત્સીત્, સો ઽધ્યવાત્સીચ્ ચ ગાં હતઃ.
અપિક્ષાતાં સહસ્રે દ્વે તદ્-દેહેન વનૌકસામ્.

અસ્તાવિષુઃ સુરા રામં, દિશઃ પ્રાપન્ નિશા-ચરાઃ,
ભૂરકમ્પિષ્ટ સાઽદ્રીન્દ્રા, વ્યચાલીદમ્ભસાં પતિઃ.

હતં રક્ષાંસિ રાજાનં કુમ્ભકર્ણમશિશ્રવન્,
અરોદીદ્ રાવણો ઽશોચીન્, મોહં ચા ઽશિશ્રિયત્ પરમ્.

અપપ્રથદ્ ગુણાન્ ભ્રાતુરચિકીર્તચ્ ચ વિક્રમમ્,
"ક્રુદ્ધેન કુમ્ભકર્ણેન યે ઽદિર્ષિશત શત્રવઃ

કથં ન્વજીવિષુસ્ તે ચ, સ ચા ઽમૃત મહા-બલઃ."
અયુયુત્સિષતા ઽઽશ્વાસ્ય કુમારા રાવણં તતઃ

દેવાન્તકો ઽતિકાયશ્ ચ ત્રિશિરાઃ સ નરાન્તકઃ
તે ચાંઽઽહિષત સંગ્રામં બલિનો રાવણાઽઽત્મજાઃ.

યુદ્ધોન્મત્તં ચ મત્તં ચ રાજા રક્ષાર્થમાઞ્જિહત્
સુતાનાં, નિરગાતાં તૌ રાક્ષસૌ રણ-પણ્ડિતૌ.

તૈરજેષત સૈન્યાનિ, દ્વિષો ઽકારિષતા ઽઽકુલાઃ
પર્વતાનિવ તે ભૂમાવચૈષુર્ વાનરોત્તમાન્.

અઙ્ગદેન સમં યોદ્ધુમઘટિષ્ટ નરાન્તકઃ,
પ્રૈષિષદ્ રાક્ષસઃ પ્રાસં, સો ઽસ્ફોટીદઙ્ગદોરસિ.

અશ્વાન્ વાલિ-સુતો ઽહિંસીદતતાડચ્ ચ મુષ્ટિના.
રાવણિશ્ ચા ઽવ્યથો યોદ્ધુમારબ્ધ ચ મહીં ગતઃ.

તસ્યા ઽહારિષત પ્રાણા મુષ્ટિના વાલિ-સૂનુના.
પ્રાદુદ્રુવંસ્ તતઃ ક્રુદ્ધાઃ સર્વે રાવણયોઽઙ્ગદમ્.

તતો નીલ-હનૂમન્તૌ રાવણીનવવેષ્ટતામ્,
અકારિષ્ટાં ગિરીંસ્ તુઙ્ગાનરૌત્સીત્ ત્રિશિરાઃ શરૈઃ

પરિઘેણા ઽવધિષ્ટા ઽથ રણે દેવાન્તકો બલી,
મુષ્ટિના ઽદદરત્ તસ્ય મૂર્ધાનં મારુતાઽઽત્મજઃ.

અદીદિપત્ તતો વીર્યં, નીલં ચાઽપીપિડચ્ છરૈઃ
યુદ્ધોન્મત્તસ્, તુ નીલેન ગિરિણાઽનાયિ સંક્ષયમ્.

અબભ્રાજત્ તતઃ શક્તિં ત્રિશિરાઃ પવનાઽઽત્મજે,
હનૂમતા ક્ષતાસ્ તસ્ય રણે ઽમૃષત વાજિનઃ.

અસ્રસચ્ ચાઽઽહતો મૂર્ધ્નિ, ખડ્ગં ચા ઽજીહરદ્ દ્વિષા,
પ્રાણાનૌજ્ઝીચ્ ચ ખડ્ગેન છિન્નૈસ્ તેનૈવ મૂર્ધભિઃ.

મત્તેના ઽમારિ સંપ્રાપ્ય શરભાઽસ્તાં મહા-ગદામ્,
સહસ્ર-હરિણા ઽક્રીડીદતિકાયસ્ તતો રણે.

રથેના ઽવિવ્યથચ્ ચાઽરીન્, વ્યચારીચ્ ચ નિ-રઙ્કુશઃ,
વિભીષણેન સો ઽખ્યાયિ રાઘવસ્ય મહા-રથઃ.

"અતસ્તમ્ભદયં વજ્રં, સ્વયમ્ભુવમતૂતુષત્,
અશિક્ષિષ્ટ મહાઽસ્ત્રાણિ, રણે ઽરક્ષીચ્ ચ રાક્ષસાન્.

અદ્યગીષ્ટા ઽર્થ-શાસ્ત્રાણિ, યમસ્યા ઽહ્નોષ્ટ વિક્રમમ્,
દેવાઽઽહવેષ્વદીપિષ્ટ, ના ઽજનિષ્ટા ઽસ્ય સાધ્વસમ્.

એષ રાવણિરાપાદિ વાનરાણાં ભયઙ્કરઃ"
આહ્વતા ઽથ સ કાકુત્સ્થં ધનુશ્ ચા ઽપુસ્ફુરદ્ ગુરુ.

સૌમિત્રિઃ સર્પ-વત્ સિંહમાર્દિદત્ તં મહાઽઽહવે.
તૌ પ્રાવીવૃતતાં જેતું શર-જાલાન્યનેકશઃ.

અચ્છૈત્તાં ચ મહાઽઽત્માનૌ, ચિરમશ્રમતાં ન ચ,
તથા તાવાસ્થતાં બાણાનતાનિષ્ટાં તમો યથા.

સૌર્યાઽઽગ્નેયે વ્યકારિષ્ટામસ્ત્રે રાક્ષસ-લક્ષ્મણૌ,
તે ચોપાગમતા નાશં સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્

અબિભ્રજત્ તતઃ શસ્ત્રમૈષીકં રાક્ષસો રણે,
તદપ્યધ્વસદાસાદ્ય માહેન્દ્રં લક્ષ્મણેરિતમ્.

તતઃ સૌમિત્રિરસ્માર્ષીદદેવિષ્ટ ચ દુર્-જયમ્
બ્રહ્માઽસ્ત્રં, તેન મૂર્ધાનમદધ્વંસન્ નર-દ્વિષઃ.

તતો ઽક્રન્દીદ્ દશગ્રીવસ્ તમાશિશ્વસદિન્દ્રજિત્,
નિરયાસીચ્ ચ સંક્રુદ્ધઃ, પ્રાર્ચિચચ્ ચ સ્વયમ્ભુવમ્.

અહૌષીત્ કૃષ્ણવર્ત્માનં, સમયષ્ટા ઽસ્ત્ર-મણ્ડલમ્,
સો ઽલબ્ધ બ્રહ્મણઃ શસ્ત્રં સ્યન્દનં ચ જયાઽઽવહમ્.

તમધ્યાસિષ્ટ દીપ્રાઽગ્રમમોદિષ્ટ ચ રાવણિઃ
છન્ન-રૂપસ્ તતો ઽકર્તીદ્ દેહાન્ રાવણ-વિદ્વિષામ્.

સપ્ત-ષષ્ટિં પ્લવઙ્ગાનાં કોટીર્ બાણૈરસૂષુપત્.
નિશાઽન્તે રાવણિઃ ક્રુદ્ધો રાઘવૌ ચ વ્યમૂમુહત્.

અપિસ્ફવત્ સ્વ-સામર્થ્યમગૂહીત્ સાયકૈર્ દિશઃ,
અઘોરીચ્ ચ મહા-ઘોરં, ગત્વા, પ્રૈષીચ્ ચ રાવણમ્.

વિભીષણસ્ તતો ઽબોધિ સ-સ્ફુરૌ રામ-લક્ષ્મણૌ,
અપારીત્ સ ગૃહીતોલ્કો હત-શેષાન્ પ્લવઙ્ગમાન્.

"મા શોચિષ્ટ, રઘુ-વ્યાઘ્રૌ નાઽમૃષાતામિતિ બ્રુવન્
અવાબુદ્ધ સ નીલાઽઽદીન્ નિહતાન્ કપિ-યૂથ-પાન્.

તત્રૈષજ્ જામ્બવાન્ પ્રાણીદુદમીલીચ્ ચ લોચને,
પૌલસ્ત્યં ચાઽગદીત્ "કચ્ચિદજીવીન્ મારુતાઽઽત્મજઃ."

તસ્ય ક્ષેમે મહા-રાજ ! ના ઽમૃષ્મહ્યખિલા વયમ્.
પૌલસ્ત્યો ઽશિશ્રવત્ તં ચ જીવન્તં પવનાઽઽત્મજમ્.

આયિષ્ટ મારુતિસ્ તત્ર, તૌ ચા ઽપ્યહૃષતાં તતઃ,
પ્રાહૈષ્ટાં હિમવત્-પૃષ્ઠે સર્વૌષધિ-ગિરિં તતઃ

તૌ હનૂમન્તમાનેતુમોષધીં મૃત-જીવિનીમ્
સન્ધાન-કરણીં ચાઽન્યાં વિ-શલ્ય-કરણીં તથા.

પ્રોદપાતિ નભસ્ તેન, સ ચ પ્રાપિ મહા-ગિરિઃ,
યસ્મિન્નજ્વલિષૂ રાત્રૌ મહૌષધ્યઃ સહસ્ર-શઃ

નિરચાયિ યદા ભેદો નૌષધીનાં હનૂ-મતા,
સર્વ એવ સમાહારિ તદા શૈલઃ મહૌષધિઃ.

પ્રાણિષુર્ નિહતાઃ કેચિત્, કેચિત્ તુ પ્રોદમીલિષુઃ
તમો ઽન્યે ઽહાસિષુર્ યોધા, વ્યજૃમ્ભિષત ચાઽપરે.

અજિઘ્રપંસ્ તથૈવાઽન્યાનોષધીરાલિપંસ્ તથા,
એવં તેઽચેતિષુઃ સર્વે, વીર્યં ચાઽધિષતાઽધિકમ્.

અજિહ્લદત્ સ કાકુત્સ્થૌ, શેષાંશ્ ચા ઽજીજિવત્ કપીન્
હનૂમાનથ તે લઙ્કા- મગ્નિના ઽદીદિપન્ દ્રુતમ્.

સમનાત્સીત્ તતઃ સૈન્યમમાર્જીદ્ ભલ્લ-તોમરમ્,
અમાર્ક્ષીચ્ ચા ઽસિપત્રાઽઽદીનબભાસત્ પરશ્વધાન્.

કુમ્ભકર્ણ-સુતૌ તત્ર સમનદ્ધાં મહા-બલૌ
નિકુમ્ભશ્ ચૈવ કુમ્ભશ્ ચ, પ્રાપતાં તૌ પ્લવઙ્ગમાન્.

અગોપિષ્ટાં પુરીં લઙ્કામગૌપ્તાં રક્ષસાં બલમ્,
અત્યાક્તામાયુધાઽનીકમનૈષ્ટાં ચ ક્ષયં દ્વિષઃ.

અકોકૂયિષ્ટ તત્ સૈન્યં, પ્રપલાયિષ્ટ ચાઽઽકુલમ્,
અચ્યુતચ્ ચ ક્ષતં રક્તં, હતં ચા ઽધ્યશયિષ્ટ ગામ્.

અઙ્ગદેના ઽહસાતાં તૌ યુધ્યકમ્પન-કમ્પનૌ,
અભ્યાર્દીદ્ વાલિનઃ પુત્રં પ્રજઙ્ઘો ઽપિ સ-મત્સરઃ.

તસ્યા ઽપ્યબેભિદિષ્ટા ઽસૌ મૂર્ધાનં મુષ્ટિના ઽઙ્ગદઃ,
અહાર્ષીચ્ ચ શિરઃ ક્ષિપ્રં યૂપાક્ષસ્ય નિરાકુલઃ.

શરીરં લોહિતાક્ષસ્ય ન્યભાઙ્ક્ષીદ્ દ્વિવિદસ્ તદા,
ક્રુદ્ધઃ કુમ્ભસ્ તતો ઽભૈત્સીન્ મૈન્દં સ-દ્વિવિદં શરૈઃ

આઘૂર્ણિષ્ટાં ક્ષતૌ, ક્ષ્માં ચ તાવાશિશ્રિયતામુભૌ.
માતુલૌ વિહ્વલૌ દૃષ્ટ્વા કુમ્ભં વાલિ-સુતો નગૈઃ

પ્રૌર્ણાવીચ્, છર-વર્ષેણ તાનપ્રૌહીન્ નિશા-ચરઃ.
વાનરાનૈજિહદ્ રામસ્ય તૂર્ણં રક્ષિતુમઙ્ગદમ્.

દ્રુતમત્રાસ્ત સુગ્રીવો ભ્રાતૃવ્યં ષત્રુ-સંકટાત્,
મુષ્ટિના કૌમ્ભકર્ણિં ચ ક્રુદ્ધઃ પ્રાણૈરતિત્યજત્.

નિકુમ્ભો વાનરેન્દ્રસ્ય પ્રાહૈષીત્ પરિઘં તતઃ,
હનૂમાંશ્ ચા ઽઽપતન્તં તમભાઙ્ક્ષીદ્ ભોગિ-ભીષણમ્.

પ્રૌર્ણુવીત્ તેજસાઽરાતિમરાસીચ્ ચ ભયંકરમ્,
ગ્રીવાં ચા ઽસ્ય તથાક્રાક્ષીદજિજીવદ્ યથા ન તમ્.

સમગતકપિ-સૈન્યં સમ્મદેના ઽતિમાત્રં, વિટપ-હરિણ-નાથઃ સિદ્ધિમૌહિષ્ટ નિત્યામ્,
નૃ-પતિ-મતિરરંસ્ત પ્રાપ્ત-કામેવ હર્ષાત્, રજનિ-ચર-પતીનાં સન્તતો ઽતાયિ શોકઃ.