રત્નાવલીનાટિકા · અધ્યાય 4

સુસંગતા । સકરુણમ્ । હા પિઅસહિ સાઅરિએ । હા લજ્જાલુએ । હા સહીજણવચ્છલે । હા ઉદારસીલે । હા સોમ્મદંસણે । કહિં દાણિં તુમં મએ પેક્ખિદવ્વા । ઇતિ રોદિતિ । ઊર્ધ્વમ્ અવલોક્ય નિઃશ્વસ્ય ચ । ઐ દેવ્વહદઅ । જૈ સા અસામણ્ણરૂવસોહા તાદિસી તએ ણિમ્મિદા તા કીસ ઉણ ઈદિસં અવત્થન્તરં પાવિદા । ઇઅં ચ રઅણમાલા જીવિદણિરાસાએ તાએ કસ્સ વિ બમ્હણસ્સ હત્થે પડિવાદેસુ ત્તિ ભણિઅ મમ હત્થે સમપ્પિદા । તા જાવ કં પિ બમ્હણં અણ્ણેસામિ । પરિક્રમ્યાવલોક્ય ચ । એસો ક્ખુ અજ્જવસન્તઓ ઇદો જ્જેવ્વ આઅચ્છદિ । તા જાવ એદસ્સ જ્જેવ્વ પડિવાદૈસ્સં ।
તતઃ પ્રવિશતિ હૃષ્ટો વસન્તકઃ ।

વિદૂષકઃ । હી હી ભો । અજ્જ ક્ખુ પિઅવઅસ્સેણ પસાદિદાએ દેવીએ વાસવદત્તાએ બન્ધણાદો મોઆવિઅ સહત્થદિણ્ણેહિં મોદએહિં ઉદરં મે પૂરિદં । અણ્ણં ચ । પટ્ટંસુઅજુઅલં કણ્ણાહરં ચ દિણ્ણં । તા જાવ પિઅવઅસ્સં પેક્ખામિ ।

સુસંગતા । રુદતી સહસોપસૃત્ય । અજ્જવસન્તઅ । ચિટ્ઠ દાવ ।

વિદૂષકઃ । દૃષ્ટ્વા । કધં । સુસંગદા । ભોદિ સુસંગદે । કિં ણિમિત્તં રોદીઅદિ । કિં ણુ સાઅરિઆએ અચ્ચાહિદં સંવુત્તં ।

સુસંગતા । એદં જેવ્વ ણિવેદૈસ્સં । સા ખુ તવસ્સિણી દેવીએ ઉજ્જૈણિં પેસિદ ત્તિ પવાદં કદુઅ અદ્ધરત્તે ઉવટ્ઠિદે ણ જાણીઅદિ કહિં ણીદ ત્તિ ।

વિદૂષકઃ । સોદ્વેગમ્ । હા ભોદિ સાઅરિએ । અદિણિગ્ઘિણં દેવીએ કદં ।

સુસંગતા । ઇઅં ચ રઅણમાલા તાએ જીવિદણિરાસાએ અજ્જવસન્તઅસ્સ હત્થે પડિવાદેસુ ત્તિ ભણિઅ મમ હત્થે સમપ્પિદા । તા ગેણ્હદુ અજ્જો એદં ।

વિદૂષકઃ । સકરુણમ્ । ણ મે ઈદિસે પત્થાવે હત્થે એદં ગેણ્હિદું પસરદિ । ઉભૌ રુદતઃ ।

સુસંગતા । કૃતાણ્જલિઃ । તાએ જ્જેવ્વ અણુગ્ગહં કરન્તો અઙ્ગીકરેદુ અજ્જો ।

વિદૂષકઃ । વિચિન્ત્ય । અધ વા ઉવણેહિ જેણ ઇમાએ જ્જેવ્વ સાઅરિઆવિરહદુક્ખિદં પિઅવઅસ્સં વિણોદૈસ્સં ।

સુસંગતોપનયતિ ।

વિદૂષકઃ । ગૃહીત્વા નિરૂપ્ય સવિસ્મયમ્ । સુસંગદે । કુદો ઉણ તાએ ઈદિસ્સસ્સ અલઙ્કારસ્સ સમાગમો ।

સુસંગતા । અજ્જ । મએ વિ એદં જેવ્વ કોદૂહલેણ પુચ્છિદા આસિ ।

વિદૂષકઃ । તદો તાએ કિં ભણિદં ।

સુસંગતા । તદો સા ઉદ્ધં પેક્ખિઅ દીહં ણિસ્સસિઅ સુસંગદે કિં તુહ એદાએ કધાએ ત્તિ ભણિઅ રોદિદું પૌત્તા ।

વિદૂષકઃ । કધિદં જેવ્વ સામણ્ણજણદુલ્લહેણ ઇમિણા પરિચ્છએણ । સવ્વધા મહાહિજણસંભવાએ તાએ હોદવ્વં તિ । સુસંગદે । પિઅવઅસ્સો દાણિં કહિં ।

સુસંગતા । અજ્જ । એસો ક્ખુ ભટ્ટા દેવીભવણાદો ણિક્કમિઅ ફડિઅસિલામણ્ડવં ગદો । તા ગચ્છદુ અજ્જો । અહં પિ દેવીએ પાસવત્તિણી ભવિસ્સં ।
ઇતિ નિષ્ક્રાન્તૌ ।
ઇતિ પ્રવેશકઃ ।
તતઃ પ્રવિશત્ય્ આસનસ્થો રાજા ।

રાજા । વિચિન્ત્ય ।
સવ્યાજૈઃ શપથૈઃ પ્રિયેણ વચસા ચિત્તાનુવૃત્ત્યાધિકં
વૈલક્ષ્યેણ પરેણ પાદપતનૈર્ વાક્યૈઃ સખીનાં મુહુઃ ।
પ્રત્યાસત્તિમ્ ઉપાગતા ન હિ તથા દેવી રુદત્યા યથા
પ્રક્ષાલ્યેવ તયૈવ બાષ્પસલિલૈઃ કોપો ઽપનીતઃ સ્વયમ્ ॥ 64 ॥ (4.1)
સોત્કણ્ઠં નિઃશ્વસ્ય । ઇદાનીં દેવ્યાં પ્રસન્નાયાં સાગરિકાચિન્તૈવ માં બાધતે । તથા હિ
અમ્ભોજગર્ભસુકુમારતનુસ્ તદ્ આસૌ
કણ્ઠગ્રહે પ્રથમરાગઘને વિલીય ।
સદ્યઃ પતન્મદનમાર્ગણરન્ધ્રમાર્ગૈર્
મન્યે મમ પ્રિયતમા હૃદયં પ્રવિષ્ટા ॥ 65 ॥ (4.2)
યો ઽપિ મે વિશ્રામસ્થાનં વસન્તકઃ સો ઽપિ દેવ્યા સંયતસ્ તિષ્ઠતિ । તત્ કસ્યાગ્રે બાષ્પમોક્ષં કરોમિ । ઇતિ નિઃશ્વસતિ ।
તતઃ પ્રવિશતિ વિદૂષકઃ ।

વિદૂષકઃ । રાજાનં દૃષ્ટ્વા । એસો ક્ખુ ણિરન્તરુક્કણ્ઠાપરિક્ખામં પિ સવિસેસસલાહણીઅં તણું સમુવ્વહન્તો ઉદિદો વિઅ દુદિઆચન્દો અધિઅદરં સોહદિ પિઅવઅસ્સો । તા જાવ ણં ઉવસપ્પામિ । ઉપસૃત્ય । સોત્થિ ભવદો । દિટ્ઠિઆ વડ્ઢસિ દેવીહત્થગદેણાવિ મએ પુણો વિ એદેહિં અચ્છીહિં જં દિટ્ઠો સિ ।

રાજા । દૃષ્ટ્વા સહર્ષં । કથમ્ । વસન્તકઃ પ્રાપ્તઃ । સખે । પરિષ્વજસ્વ મામ્ ।

વિદૂષકઃ પરિષ્વજતે ।

રાજા । વેષેણૈવ નિવેદિતસ્ તે દેવ્યાઃ પ્રસાદઃ । તત્ કથ્યતામ્ ઇદાનીમ્ । સાગરિકાયાઃ કિં વર્તત ઇતિ ।

વિદૂષકો ઽધોમુખસ્ તિષ્ઠતિ ।

રાજા । વયસ્ય । કિં ન કથયસિ ।

વિદૂષકઃ । ભો । અપ્પિઅં તિ ણિવેદિદું ણ પારેમિ ।

રાજા । કથમ્ । અપ્રિયમ્ । વ્યક્તમ્ ઉત્સૃષ્ટં જીવિતં તયા । હા પ્રિયે સાગરિકે । ઇતિ મોહં નાટયતિ ।

વિદૂષકઃ । સસંભ્રમમ્ । સમસ્સસદુ સમસ્સસદુ પિઅવઅસ્સો ।

રાજા । સમાશ્વસ્ય સાસ્રમ્ ।
પ્રાણાઃ પરિત્યજત કામમ્ અદક્ષિણં માં
હે દક્ષિણા ભવત મદ્વચનં કુરુધ્વમ્ ।
શીઘ્રં ન યાથ યદિ તન્મુષિતાઃ સ્થ નૂનં
યાતા સુદૂરમ્ અધુના ગજગામિની સા ॥ 66 ॥ (4.3)

વિદૂષકઃ । ભો મા અણ્ણધા સંભાવેહિ । સા ખુ દેવીએ ઉજ્જૈણિં પેસિદા । અદો મએ અપ્પિઅં તિ ભણિદં ।

રાજા । અહો । નિરનુરોધા મયિ દેવી । વયસ્ય । કેનૈતદ્ આખ્યાતમ્ ।

વિદૂષકઃ । ભો +।, સુસંગદાએ । અણ્ણં ચ । તાએ જ્જેવ્વ મમ હત્થે કેણાવિ કજ્જેણ ઇઅં રઅણમાલા પેસિદા ।

રાજા । કિમ્ અપરમ્ । માં સમાશ્વાસયિતુમ્ । તદ્ વયસ્યોપનય ।

વિદૂષક ઉપનયતિ ।

રાજા । ગૃહીત્વા રત્નમાલાં નિર્વર્ણ્ય હૃદયે વિન્યસ્ય । અહહ ।
કણ્ઠાશ્લેષં સમાસાદ્ય તસ્યાઃ પ્રભ્રષ્ટયાનયા ।
તુલ્યાવસ્થા સખીવેયં તનુર્ આશ્વાસ્યતે મમ ॥ 67 ॥ (4.4)
વયસ્ય । ત્વમ્ એવ પરિધત્સ્વ યેન વયમ્ એનાં દૃષ્ટ્વા ધૃતિં કરિષ્યામઃ ।

વિદૂષકઃ । જં ભવં આણવેદિ । ઇતિ પરિદધાતિ ।

રાજા । સાસ્રમ્ । વયસ્ય । દુર્લભં પુનર્દર્શનં પ્રિયાયાઃ ।

વિદૂષકઃ । દિશો ઽવલોક્ય સભયમ્ । ભો । મા એવ્વં મન્તેહિ । કદા વિ કો વિ ઇધ સંચરદિ ।
તતઃ પ્રવિશતિ ખડ્ગહસ્તા વસુંધરા ।

વસુંધરા । ઉપસૃત્ય । જઅદુ જઅદુ ભટ્ટા । એસો ક્ખુ રુમણ્ણદો ભાઇણેઓ વિજઅવમ્મા પિઅં કિં પિ ણિવેદિદુકામો દુવારે ચિટ્ઠદિ ।

રાજા । વસુંધરે । અવિલમ્બિતં પ્રવેશય ।

વસુંધરા । જં દેવો આણવેદિ । ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય વિજયવર્મણા સહ પુનઃ પ્રવિશ્ય ચ । વિજઅવમ્મં । એસો ક્ખુ ભટ્ટા । તા ઉવસપ્પદુ અજ્જો ણં ।

વિજયવર્મા । ઉપસૃત્ય । જયતિ જયતિ દેવઃ । દેવ । દિષ્ટ્યા વર્ધસે રુમણ્વતો વિજયેન ।

રાજા । સપરિતોષમ્ । વિજયવર્મન્ । અપિ જિતાઃ કોસલાઃ ।

વિજયવર્મા । દેવસ્ય પ્રસાદેન ।

રાજા । સાધુ રુમણ્વન્ સાધુ । અચિરાન્ મહત્પ્રયોજનમ્ અનુષ્ઠિતમ્ । વિજયવર્મન્ । તત્ કથય કથામ્ । અતિવિસ્તરતઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ।

વિજયવર્મા । દેવ । શ્રૂયતામ્ । ઇતો દેવાદેશાત્ કતિપયૈર્ એવ વાસરૈર્ અનેકકરિતુરગપદાતિદુર્નિવારેણ મહતા બલસમૂહેન ગત્વા રુમણ્વાન્ વિન્ધ્યદુર્ગાવસ્થિતસ્ય કોસલપતેર્ દ્વારમ્ અવષ્ટભ્ય સમાવાસયિતુમ્ આરબ્ધવાન્ ।

રાજા । તતસ્ તતઃ ।

વિજયવર્મા । તતઃ કોસલેશ્વરો ઽપિ દર્પાત્ પરિભવમ્ અસહમાનો હાસ્તિકપ્રાયમ્ આત્મસૈન્યં સજ્જીકૃતવાન્ ।

વિદૂષકઃ । વિજઅવમ્મં । લહું આચક્ખ । વેદદિ મે હિઅઅં ।

રાજા । તતસ્ તતઃ ।

વિજયવર્મા । દેવ । કૃતનિશ્ચયશ્ ચાસૌ
યોદ્ધું નિર્ગત્ય વિન્ધ્યાદ્ અભવદ્ અભિમુખસ્ તત્ક્ષણં દિગ્વિભાગાન્
વિન્ધ્યેનેવાપરેણ દ્વિપપતિપૃતનાપીડબન્ધેન રુન્ધન્ ।
વેગાદ્ બાણાન્ વિમુઞ્ચન્ન્ અથ સમદગજોત્પિષ્ટપત્તિર્ નિપત્ય
પ્રત્યાયાદ્ વાઞ્છિતાપ્તિદ્વિગુણિતરભસસ્ તં રુમણ્વાન્ ક્ષણેન ॥ 68 ॥ (4.5)
અપિ ચ ।અસ્ત્રવ્યસ્તશિરસ્ત્રશસ્ત્રકષણૈઃ કૃત્તોત્તમાઙ્ગે મુહુર્
વ્યૂઢાસૃક્સરિતિ સ્વનત્પ્રહરણૈર્ ઘર્મોદ્વમદ્વહ્નિનિ ।
આહૂયાજિમુખે સ કોસલપતિર્ ભગ્ને પ્રધાને બલે

રાજા । કથમ્ । અસ્મદીયાન્ય્ અપિ બલાનિ ભગ્નાનિ ।

વિજયવર્મા । એકેનૈવ રુમણ્વતા શરશતૈર્ મત્તદ્વિપસ્થો હતઃ ॥ 69 ॥ (4.6)

વિદૂષકઃ । જઅદુ જઅદુ ભવં । જિદં અમ્હેહિઃ । ઇતિ નૃત્યતિ ।

રાજા । સાધુ કોસલપતે સાધુ । મૃત્યુર્ અપિ તે શ્લાઘ્યો યસ્ય શત્રવો ઽપ્ય્ એવં પુરુષકારં વર્ણયન્તિ ।

વિજયવર્મા । રુમણ્વાન્ અપિ કોસલેષુ મદ્ભ્રાતરં જ્યાયાંસં જયવર્માણં સ્થાપયિત્વા પ્રહારવ્રણિતં હાસ્તકપ્રાયમ્ અશેષસૈન્યમ્ અનુવર્તમાનઃ શનૈઃ શનૈર્ આગત એવ ।

રાજા । વસુંધરે । ઉચ્યતાં યૌગન્ધરાયણઃ । પ્રદીયતાં મત્પ્રસાદો ઽસ્યેતિ ।

વસુંધરા । જં દેવો આણવેદિ । ઇતિ વિજયવર્મણા સહ નિષ્ક્રાન્તા ।
તતઃ પ્રવિશતિ કાઞ્ચનમાલા ।

કાઞ્ચનમાલા । આણત્ત મ્હિ દેવીએ જધા । હઞ્જે કઞ્ચણમાલે । ગચ્છ । એદં ઇન્દઆલિઅં અજ્જૌતસ્સ દંસેહિ ત્તિ । પરિક્રમ્યાવલોક્ય ચ । એસો ક્ખુ ભટ્ટા । તા જાવ ણં ઉવસપ્પામિ । ઉપસૃત્ય । જઅદુ જઅદુ ભટ્ટા । ભટ્ટા । દેવી વિણ્ણવેદિ । એસો ક્ખુ ઉજ્જૈણીદો સમ્બરસિદ્ધી ણામ ઇન્દઆલિઓ આઅદો । તા પેક્ખદુ ણં અજ્જૌત્તો ત્તિ ।

રાજા । અસ્તિ નઃ કૌતુકમ્ ઐન્દ્રજાલિકે । તચ્ છીઘ્રં પ્રવેશય ।

કાઞ્ચનમાલા । જં દેવો આણવેદિ । ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય પિચ્છિકાવ્યગ્રહસ્તેનૈન્દ્રજાલિકેન સહ પ્રવિશ્ય । એદુ એદુ અજ્જો ।

ઐન્દ્રજાલિકઃ પરિક્રામતિ ।

કાઞ્ચનમાલા । એસો ભટ્ટા । તા ઉવસપ્પદુ અજ્જો ।

ઐન્દ્રજાલિકઃ । જઅદુ જઅદુ ભટ્ટા । ઉપસૃત્ય પિચ્છિકાં ભ્રામયિત્વા ।
પણમહ ચલણે ઇન્દસ્સ ઇન્દઆલમ્મિ લદ્ધણામસ્સ ।
તહ અજ્જસમ્બરસ્સ વિમાઆસુપડિટ્ઠિઅજસસ્સ ॥ 70 ॥ (4.7)
દેવ ।કિં ધરણીએ મિઅઙ્ગોઆઆસે મહિહરો જલે જલણો ।
મજ્ઝણ્હમ્મિ પઓસોદાવિજ્જૌ દેહિ આણત્તિં ॥ 71 ॥ (4.8)

વિદૂષકઃ । ભો વઅસ્સ । અવિહિદો હોદિ । ભો । ઈદિસો સે અવટ્ઠમ્ભો જેણ સવ્વં સંભાવીઅદિ ।

ઐન્દ્રજાલિકઃ । દેવ ।
કિં જપ્પિએણ બહુણાજં જં હિઅએણ મહસિ સંદટ્ઠુ ।
તં તં દાવેમિ અહઙ્ગુરુણો મન્તપ્પહાવેણ ॥ 72 ॥ (4.9)

રાજા । કાઞ્ચનમાલે । ઉચ્યતાં દેવી । યુષ્મદીય એવાયમ્ ઐન્દ્રજાલિકો વિજનીકૃતશ્ ચાયમ્ ઉદ્દેશઃ । તદ્ આગચ્છ । સહિતાવ્ એવૈનં પશ્યાવ ઇતિ ।

કાઞ્ચનમાલા । જં ભટ્ટા આણવેદિ । ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય વાસવદત્તયા સહ પ્રવિશ્ય ।

વાસવદત્તા । હઞ્જે કઞ્ચણમાલે । ઉજ્જૈણીદો આઅદો ત્તિ અત્થિ મે તસ્સિં ઇન્દઆલિએ પક્ખવાદો ।

કાઞ્ચનમાલા । ણાદિકુલબહુમાણો ક્ખુ એસો દેવીએ । તા એદુ ભટ્ટિણી ।
ઇતિ પરિક્રામતઃ ।

કાઞ્ચનમાલા । ભટ્ટિણિ । એસો ભટ્ટા । તા ઉવસપ્પદુ દેવી ।

વાસવદત્તા । ઉપસૃત્ય । જઅદુ જઅદુ અજ્જૌત્તો ।

રાજા । દેવિ । બહુ તેન ગર્જિતમ્ । તદ્ ઇહસ્થાવ્ એવૈનં પશ્યાવ ।

વાસવદત્તોપવિશતિ ।

રાજા । ભદ્ર । પ્રસ્તૂયતાં બહુવિધમ્ ઇન્દ્રજાલમ્ ।

ઐન્દ્રજાલિકઃ । જં દેવો આણવેદિ । ઇતિ બહુવિધં નાટ્યં કૃટ્વા પિચ્છિકાં ભ્રામયન્ ।
હરિહરબમ્હપ્પમુહેદેવે દાવેમિ દેવરાઅં ચ ।
ગઅણમ્મિ સિદ્ધવિજ્જાહરબહુસત્થં ચ ણચ્ચન્તં ॥ 73 ॥ (4.10)
સર્વે સવિસ્મયં પશ્યન્તિ ।

રાજા । ઊર્ધ્વં દૃષ્ટ્વાસનાદ્ અવતરન્ । આશ્ચર્યમ્ આશ્ચર્યમ્ ।

વિદૂષકઃ । અચ્છરીઅં અચ્છરીઅં ।

રાજા । દેવિ । પશ્ય ।
એષ બ્રહ્મા સરોજે રજનિકરકલાશેખરઃ શઙ્કરો ઽયં
દોર્ભિર્ દૈત્યાન્તકો ઽયં સધનુરસિગદાચક્રચિહ્નૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
એષો ઽપ્ય્ ઐરાવતસ્થસ્ ત્રિદશપતિર્ અમી દેવિ દેવાસ્ તથાન્યે
નૃત્યન્તિ વ્યોમ્નિ ચૈતાશ્ ચલચરણરણન્નૂપુરા દિવ્યનાર્યઃ ॥ 74 ॥ (4.11)

વાસવદત્તા । અચ્છરીઅં અચ્છરીઅં ।

વિદૂષકઃ । આ દાસીએ પુત્ત ઇન્દઆલિઅ । કિં એદેહિં દેવેહિં અચ્છરાહિં ચ દંસિદાહિં । જૈ એદિણા પરિતુટ્ઠેણ કજ્જ તા સાઅરિઅં દંસેહિ ।
તતઃ પ્રવિશતિ વસુંધરા ।

વસુંધરા । જઅદુ જઅદુ ભટ્ટા । અમચ્ચો જોઅન્ધરાઅણો વિણ્ણવેદિ । એસો ક્ખુ વિક્કમબાહુણો પધાણો અમચ્ચો વસુભૂદી કઞ્ચુઇણા સહ અણુપ્પેસિદો । તં અરિહદિ દેવો ઇમસ્સિં જેવ્વ સુન્દરમુહુત્તએ પેક્ખિદું । અહં પિ કજ્જસેસં સમાવિઅ આઅદો જ્જેવ્વ ત્તિ ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । ચિટ્ઠદુ દાવ પેક્ખણં । માઉલકુલાદો પધાણો અમચ્ચો વસુભૂદી આઅદો । તં દાવ પેક્ખદુ અજ્જૌત્તો ।

રાજા । યથાહ દેવી । ઐન્દ્રજાલિકં પ્રતિ । ભદ્ર । વિશ્રમ્યતામ્ ઇદાનીમ્ ।

ઐન્દ્રજાલિકઃ । જં દેવો આણવેદિ । એક્કો ઉણ ખેડણઓ અવસ્સં દેવેણ પેક્ખિદવ્વો ।

રાજા । ભદ્ર । એવમ્ । દ્રક્ષ્યામઃ ।

ઇતિ નિષ્ક્રાન્ત ઐન્દ્રજાલિકઃ ।

વાસવદત્તા । કઞ્ચણમાલે । દેહિ સે પારિતોસિઅં ।

કાઞ્જનમાલા । જં દેવી આણવેદિ । ઇતિ નિષ્ક્રાન્તા ।

રાજા । વસન્તક । પ્રત્યુદ્ગમ્ય પ્રવેશ્યતાં વસુભૂતિઃ ।

વિદૂષકઃ । જં ભટ્ટા આણવેદિ । ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ ।
તતઃ પ્રવિશતો વસન્તકેન સહ વસુભૂતિબાભ્રવ્યૌ ।

વસુભૂતિઃ । સમન્તાદ્ અવલોક્ય । અહો વત્સેશ્વરસ્ય ભવનદ્વારભાસઃ । તથા હિ
આક્ષિપ્તો જયકુઞ્જરેણ તુરગાન્ નિર્વર્ણયન્ વલ્લભાન્
સંગીતધ્વનિના હૃતઃ ક્ષિતિભુજાં ગોષ્ઠીષુ તિષ્ઠન્ ક્ષણમ્ ।
સદ્યો વિસ્મૃતસિંહલેન્દ્રવિભવઃ કક્ષાપ્રદેશેષ્વ્ અહો
દ્વાઃસ્થેનૈવ કુતૂહલેન મહતા ગ્રામ્યો યથાહં કૃતઃ ॥ 75 ॥ (4.12)

બાભ્રવ્યઃ । અદ્ય ખલુ ચિરાત્ સ્વામિનં દ્રક્ષ્યામીતિ યત્ સત્યમ્ આનન્દાતિશયેન કિમ્ અપ્ય્ અવસ્થાન્તરમ્ અનુભવામિ । કુતઃ ।
વિવૃદ્ધિં કમ્પસ્ય પ્રથયતિતરાં સાધ્વસવશાદ્
અવિસ્પષ્ટાં દૃષ્ટિં તિરયતિતરાં બાષ્પપટલૈઃ ।
સ્ખલદ્વર્ણાં વાણીં જડયતિતરાં ગદ્ગદતયા
જરાયાઃ સાહાય્યં મમ હિ પરિતોષો ઽદ્ય કુરુતે ॥ 76 ॥ (4.13)

વિદૂષકઃ । અગ્રે ભૂત્વા । એદુ એદુ અમચ્ચો ।

વસુભૂતિઃ । વિદૂષકસ્ય કણ્ઠે રત્નમાલાં દૃષ્ટ્વાપવાર્ય । બાભ્રવ્ય । જ્ઞાયતે । સૈવેયં રત્નમાલા યા દેવેન રાજપુત્ર્યૈ પ્રસ્થાનકાલે દત્તેતિ ।

બાભ્રવ્યઃ । અમાત્ય । અસ્તિ સાદૃશ્યમ્ । તત્ કિં વસન્તકાદ્ અવગચ્છામિ પ્રભવમ્ અસ્યાઃ ।

વસુભૂતિઃ । બાભ્રવ્ય । મા મૈવમ્ । મહતિ રાજકુલે રત્નાનાં બાહુલ્યાન્ ન દુર્લભો ભૂષણાનાં સંવાદઃ ।

વિદૂષકઃ । રાજાનમ્ ઉદ્દિશ્ય । એસો ક્ખુ મહારાઓ । તા ઉવસપ્પદુ અમચ્ચો ।

વસુભૂતિઃ । ઉપસૃત્ય । વિજયતાં મહારાજઃ ।

રાજા । ઉત્થાય । આર્યે । અભિવાદયે ।

વસુભૂતિઃ । શ્રેયાન્ ભૂયાઃ ।

રાજા । આસનમ્ આસનમ્ આર્યાય ।

વિદૂષકઃ । આસનમ્ આનીય । એદં આસણં । તા ઉવવિસદુ અમચ્ચો ।

વસુભૂતિર્ ઉપવિશતિ ।

વિદૂષકઃ । અમચ્ચ । એસા દેવી વાસવદત્તા પણામં કરેદિ ।

વસુભૂતિઃ । આયુષ્મતિ । વત્સરાજસદૃશં પુત્રમ્ આપ્નુહિ ।

બાભ્રવ્યઃ । દેવ । બાભ્રવ્યઃ પ્રણમતિ ।

રાજા । પૃષ્ઠે હસ્તં દત્ત્વા । બાભ્રવ્ય । ઇત આસ્યતામ્ ।

બાભ્રવ્ય ઉપવિશતિ ।

રાજા । આર્ય વસુભૂતે । અપિ કુશલં તત્રભવતઃ સિંહલેશ્વરસ્ય ।

વસુભૂતિઃ । ઊર્ધ્વમ્ અવલોક્ય નિઃશ્વસ્ય ચ । દેવ । ન જાને । કિં વિજ્ઞાપયામિ મન્દભાગ્ય ઇતિ ।

વાસવદત્તા । સવિષાદમ્ આત્મગતમ્ । હદ્ધી હદ્ધી । કિં દાણિં વસુભૂદી કધૈસ્સદિ ।

રાજા । વસુભૂતે । કથય । પર્યાકુલ ઇવાસ્મિ ।

બાભ્રવ્યઃ । અપવાર્ય । અમાત્ય । ચિરમ્ અપિ સ્થિત્વા યત્ કથનીયં તદ્ ઇદાનીમ્ એવ કથ્યતામ્ ।

વસુભૂતિઃ । સાસ્રમ્ । ન શક્યં નિવેદયિતુમ્ । તથાપ્ય્ એષ કથયામિ મન્દભાગ્યઃ । દેવ । યાસૌ સિંહલેશ્વરેણ સ્વદુહિતા રત્નાવલી નામાયુષ્મતી વાસવદત્તાં દગ્ધામ્ ઉપશ્રુત્ય દેવાય પૂર્વપ્રાર્થિતા સતી દત્તા ।

રાજા । અપવાર્ય । દેવિ । કિમ્ ઇદમ્ અલીકં ત્વન્માતુલામાત્યઃ કથયતિ ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । અહં પિ ણ જાણામિ । કો એત્થ અલિઅં મન્તેદિ ત્તિ ।

વિદૂષકઃ । તદો તાએ કિં સંવુત્તં ।

વસુભૂતિઃ । સા ચ યુષ્મદન્તિકમ્ આનીયમાના યાનભઙ્ગાત્ સાગરે નિમગ્ના । ઇતિ રુદન્ન્ અધોમુખસ્ તિષ્ઠતિ ।

વાસવદત્તા । સાસ્રમ્ । હા હદમ્ હિ મન્દભાઇણી । હા બહિણિએ । કહિં સિ । દેહિ મે પડિવઅણં ।

રાજા । દેવિ । સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ । દુઃખગ્રહા ગતિર્ દૈવસ્ય । વહનભઙ્ગપતિતોત્થિતૌ નન્વ્ એતાવ્ એવ તે નિદર્શનમ્ । ઇતિ વસુભૂતિબાભ્રવ્યૌ દર્શયતિ ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । જુજ્જદિ એદં । કુદો ઉણ મે એત્તિઆઇં ભાઅધેઆઇં ।

રાજા । અપવાર્ય । બાભ્રવ્ય । કથય । કિમ્ એતત્ ।

નેપથ્યે કલકલઃ ।
હર્મ્યાણાં હેમશૃઙ્ગશ્રિયમ્ ઇવ નિચયૈર્ અર્ચિષામ્ આદધાનઃ
સાન્દ્રોદ્યાનદ્રુમાગ્રગ્લપનપિશુનિતાત્યન્તતીવ્રાભિતાપઃ ।
કુર્વન્ ક્રીડામહીધ્રં સજલજલધરશ્યામલં ધૂમપાતૈર્
એષ પ્લોષાર્તયોષિજ્જન ઇહ સહસૈવોત્થિતો ઽન્તઃપુરે ઽગ્નિઃ ॥ 77 ॥ (4.14)
અપિ ચ ।દેવીદાહપ્રવાદો ઽયં યો ઽભૂલ્ લાવણકે પુરા ।
કરિષ્યન્ન્ ઇવ તં સત્યં મન્યે ઽગ્નિર્ અયમ્ ઉત્થિતઃ ॥ 78 ॥ (4.15)

રાજા । સસંભ્રમમ્ ઉત્થાય । કથમ્ । અન્તઃપુરે ઽગ્નિઃ । કષ્ટમ્ । દેવી વાસવદત્તા દગ્ધા । હા પ્રિયે વાસવદત્તે ।

વાસવદત્તા । પરિત્તાઅદુ પરિત્તાઅદુ અજ્જૌત્તો ।

રાજા । કથમ્ । અતિસંભ્રમાદ્ ઇહસ્થાપિ દેવી નોપલક્ષિતા । દેવિ । સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । ણ અત્તણો કારણેણ એવ્વં ભણામિ । એસા ખુ મએ ણિગ્ઘિણાએ ઇધ સંજમિદા સાઅરિઆ વિવજ્જદિ । તા પરિત્તાઅદુ અજ્જૌત્તો ।

રાજા । કથમ્ । સાગરિકા વિપદ્યતે । દેવિ । એષ ગચ્છામિ ।

વસુભૂતિઃ । દેવ । કિમ્ અકારણ એવ પતઙ્ગવૃત્તિઃ ક્રિયતે ।

બાભ્રવ્યઃ । દેવ । યુક્તમ્ આહ વસુભૂતિઃ ।

વિદૂષકઃ । રાજાનમ્ ઉત્તરીયે ગૃહીત્વા । ભો । મા ખુ સાહસં કરેહિ ।

રાજા । ઉત્તરીયમ્ આકર્ષન્ । ધિઙ્ મૂર્ખ । સાગરિકા વિપદ્યતે । કિમ્ અદ્યાપિ પ્રાણા ધાર્યન્તે । ધૂમાભિભવં નાટયન્ ।
વિરમ વિરમ વહ્ને મુઞ્ચ ધૂમાનુબન્ધં
પ્રકટયસિ કિમ્ ઉચ્ચૈર્ અર્ચિષાં ચક્રવાલમ્ ।
વિરહહુતભુજાહં યો ન દગ્ધઃ પ્રિયાયાઃ
પ્રલયદહનભાસા તસ્ય કિં ત્વં કરોષિ ॥ 79 ॥ (4.16)

વાસવદત્તા । કધં । મમ દુક્ખકારિણીએ વઅણાદો એવ્વં અજ્ઝવસિદં અજ્જૌત્તેણ । તા અહં પિ અણુગમિસ્સં ।

વિદૂષકઃ । પરિક્રામન્ન્ અગ્રતો ભૂત્વા । અહં પિ પધોવદેસઓ હોમિ ।

વસુભૂતિઃ । કથમ્ । પ્રવિષ્ટ એવ જ્વલનં વત્સરાજઃ । તન્ મમાપિ દૃષ્ટરાજપુત્રીવિપત્તેર્ યુક્તમ્ આત્માનમ્ આહુતીકર્તુમ્ ।

બાભ્રવ્યઃ । સાસ્રમ્ । હા મહારાજ । કિમ્ ઇદમ્ અકારણ એવ ભરતકુલં સંશયતુલામ્ આરોપિતમ્ । અથ વા કિં પ્રલાપેન । અહમ્ અપિ ભક્તિસદૃશમ્ આચરામિ ।
ઇતિ સર્વે ઽગ્નિપ્રવેશં નાટયન્તિ ।
તતઃ પ્રવિશતિ નિગડસંયતા સાગરિકા ।

સાગરિકા । હદ્ધી હદ્ધી । આ । સમન્તદો પજ્જલિદો હુદવહો અજ્જ દુક્ખાવસાણં મે કરિસ્સદિ ।

રાજા । અયે । ઇયમ્ આસન્નહુતવહા સાગરિકા વર્તતે । તત્ ત્વરિતમ્ એનાં સંભાવયામિ ।

સાગરિકા । રાજાનં દૃષ્ટ્વાત્મગતમ્ । કધં । અજ્જૌત્તો । તા એદં પેક્ખિઅ પુણો મે જીવિદાસા સંવુત્તા । પ્રકાશમ્ । પરિત્તાઅદુ પરિત્તાઅદુ ભટ્ટા ।

રાજા । ભીરુ । અલં ભયેન ।
મુહૂર્તમ્ અપિ સહ્યતાં બહુલ એષ ધૂમોદ્ગમો
હહા ધિગ્ ઇદમ્ અંશુકં જ્વલતિ તે સ્તનાત્ પ્રચ્યુતમ્ ।
મુહુઃ સ્ખલસિ કિં કથં નિગડસંયતાસિ દ્રુતં
નયામિ ભવતીમ્ ઇતઃ પ્રિયતમે ઽવલમ્બસ્વ મામ્ ॥ 80 ॥ (4.17)
કણ્ઠે ગૃહીત્વા નિમીલિતાક્ષઃ સ્પર્શં નાટયતિ । અહો । ક્ષણાદ્ અપગતો મે સંતાપઃ । અયિ । સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।
વ્યક્તં લગ્નો ઽપિ ભવતીં ન ધક્ષતિ હુતાશનઃ ।
યતઃ સંતાપમ્ એવાયં સ્પર્શસ્ તે હરતિ પ્રિયે ॥ 81 ॥ (4.18)
ઉન્મીલ્યાક્ષિણી દિશો ઽવલોક્ય સાગરિકાં ચ મુક્ત્વા । અહો મહદ્ આશ્ચર્યમ્ ।
ક્વાસૌ ગતો હુતવહસ્ તદવસ્થમ્ એતદ્
અન્તઃપુરં ...
વાસવદત્તાં દૃષ્ટ્વા । ... કથમ્ અવન્તિનૃપાત્મજેયમ્ ।

વાસવદત્તા । રાજ્ઞઃ શરીરં પરામૃશ્ય સહર્ષમ્ । દિટ્ઠિઆ । અક્ખદસરીરો અજ્જૌત્તો ।

રાજા ।
બાભ્રવ્યો એષ ...

બાભ્રવ્યઃ । દેવ । ઇદાનીં પ્રત્યુજ્જીવિતો ઽસ્મિ ।

રાજા । ... વસુભૂતિર્ અયં ...

વસુભૂતિઃ । વિજયતાં મહારાજઃ ।

રાજા । ... વયસ્ય

વિદૂષકઃ । જઅદુ જઅદુ ભવં ।

રાજા । વિચિન્ત્ય સવિતર્કમ્ ।
સ્વપ્ને મતિર્ ભ્રમતિ કિં ન્વ્ ઇદમ્ ઇન્દ્રજાલમ્ ॥ 82 ॥ (4.19)

વિદૂષકઃ । ભો । મા સંદેહં કરેહિ । ભણિદં ખુ તેણ દાસીએ પુત્તએણ ઇન્દજાલિએણ જધા । અવસ્સં જેવ્વ દેવેણ એક્કો મે ખેડણઓ પેક્ખિદવ્વો ત્તિ ।

રાજા । દેવિ । ત્વદ્વચનાદ્ ઇયમ્ આનીતા સાગરિકા ।

વાસવદત્તા । વિહસ્ય । અજ્જૌત્ત । જાણિદં મએ ।

વસુભૂતિઃ । સાગરિકાં નિવર્ણ્યાપવાર્ય । બાભ્રવ્ય । સદૃશીયં રાજપુત્ર્યાઃ ।

બાભ્રવ્યઃ । અમાત્ય । મમાપ્ય્ એતદ્ એવં મનસિ વર્તતે ।

વસુભૂતિઃ । રાજાનમ્ ઉદ્દિશ્ય । દેવ । કુત ઇયં કન્યકા ।

રાજા । દેવી જાનાતિ ।

વસુભૂતિઃ । દેવિ । કુતઃ પુનર્ ઇયં કન્યકા ।

વાસવદત્તા । અમચ્ચ । એસા ખુ સાઅરિઆદો પાવિદ ત્તિ ભણિઅ અમચ્ચજોઅન્ધરાઅણેણ મમ હત્થે ણિક્ખિત્તા । અદો જ્જેવ્વ સાઅરિઅ ત્તિ સદ્દાવીઅદિ ।

રાજા । સ્વગતમ્ । યૌગન્ધરાયણેન ન્યસ્તેયમ્ । કથમ્ અસૌ મમાનિવેદ્ય કિં ચિત્ કરિષ્યતિ ।

વસુભૂતિઃ । અપવાર્ય । બાભ્રવ્ય । યથા સુસદૃશી વસન્તકસ્ય કણ્ઠે રત્નમાલા અસ્યાશ્ ચ સાગરાત્ પ્રાપ્તિસ્ તથા વ્યક્તમ્ એવેયં સિંહલેશ્વરસ્ય દુહિતા રત્નાવલી । ઉપસૃત્ય પ્રકાશમ્ । આયુષ્મતિ રત્નાવલિ । ત્વમ્ એતાવતીમ્ અવસ્થાં ગતાસિ ।

સાગરિકા । દૃષ્ટ્વા સાસ્રમ્ । કધં । અમચ્ચો વસુભૂદી ।

વસુભૂતિઃ । હા હતો ઽસ્મિ મન્દભાગ્યઃ । ઇતિ ભુમૌ પતતિ ।

સાગરિકા । વસુભૂતેર્ ઉપરિ પતન્તી । હા તાદ । હા અમ્બ । કહિં સિ । દેહિ મે પડિવઅણં ।

વાસવદત્તા । સસંભ્રમમ્ । અજ્જકઞ્ચુઇ । ઇઅં સા મમ બહિણિઆ રઅણાવલી ।

બાભ્રવ્યઃ । દેવિ । ઇયમ્ એવ સા ।

વાસવદત્તા । રત્નાવલીમ્ આલિઙ્ગ્ય । બહિણિએ । સમસ્સસ સમસ્સસ ।

રાજા । કથમ્ । ઉદાત્તવંશપ્રભવસ્ય સિંહલેશ્વરસ્ય વિક્રમબહોર્ આત્મજેયમ્ ।

વિદૂષકઃ । રત્નાવલીં દૃષ્ટ્વા સ્વગતમ્ । પઢમં જેવ્વ મએ ભણિદં । ણ ક્ખુ ઈદિસો સામણ્ણજણસ્સ પરિચ્છઓ ભોદિ ત્તિ ।

વાસવદત્તા । સાસ્રં બાહૂ પ્રસાર્ય । ઐ એહિ । ઇદાણિં પિઅબહિણિએ । બન્ધુસિણેહં દંસેહિ ।

વસુભૂતિઃ । આયુષ્મતિ । સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ । નન્વ્ ઇયં તે જ્યાયસી ભગિની દુઃખમ્ આસ્તે । તત્ પરિષ્વજસ્વૈનામ્ ।

રત્નાવલી । સમાશ્વસ્ય રાજાનં તિર્યગ્ અવલોક્ય સ્વગતમ્ । કિદાવરાહા ખુ અહં દેવીએ । તા ણ સક્કણોમિ મુહં દંસિદું । ઇત્ય્ અધોમુખી તિષ્ઠતિ ।

વાસવદત્તા । અપવાર્ય । અજ્જૌત્ત । લજ્જામિ અહં ઇમિણા અત્તણો ણિસંસત્તણેણ । તા અવણેહિ સે બન્ધણં ।

રાજા । સપરિતોષમ્ । યથાહ દેવી । ઇતિ સાગરિકાં મુઞ્ચતિ ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । અમચ્ચજોઅન્ધરાઅણેણ એત્તિઅં કાલં દુજ્જણીકિદ મ્હિ જેણ જાણન્તેણ વિ ણ મે ણિવેદિદં ।
તતઃ પ્રવિશતિ યૌગન્ધરાયણઃ ।

યૌગન્ધરાયણઃ ।
દેવ્યા મદ્વચનાદ્ યથાભ્યુપગતઃ પત્યુર્ વિયોગસ્ તથા
સા દેવસ્ય કલત્રસંઘટનયા દુઃખં મયા સ્થાપિતા ।
તસ્યાઃ પ્રીતિમ્ અયં કરિષ્યતિ જગત્સ્વામિત્વલાભઃ પ્રભોઃ
સત્યં દર્શયિતું તથાપિ વદનં શક્નોમિ નો લજ્જયા ॥ 83 ॥ (4.20)
અથ વા કિં ક્રિયત ઈદૃશમ્ અત્યન્તમાનનીયેષ્વ્ અપિ નિરનુરોધવૃત્તિ સ્વામિભક્તિવ્રતમ્ । નિરૂપ્ય । અયં દેવઃ । યાવદ્ ઉપસર્પામિ । ઉપસૃત્ય । જયતિ જયતિ દેવઃ । દેવ । ક્ષમ્યતાં યન્ મયાનિવેદ્ય કૃતમ્ ।

રાજા । યૌગન્ધરાયણ । કિમ્ અનિવેદ્ય કૃતમ્ ।

યૌગન્ધરાયણઃ । કરોત્વ્ આસનપરિગ્રહં દેવઃ । સર્વં વિજ્ઞાપયામિ ।
સર્વ ઉપવિશન્તિ ।

યૌગન્ધરાયણઃ । દેવ । શ્રુયતામ્ । યેયં સિંહલેશ્વરદુહિતા સા સિદ્ધેનાદિષ્ટા યથા । યો ઽસ્યાઃ પાણિગ્રહણં કરિષ્યતિ સ સાર્વભૌમો રાજા ભવિષ્યતીતિ । તતસ્ તત્પ્રત્યયાદ્ અસ્માભિઃ સ્વામિનો ઽર્થે બહુશઃ પ્રાર્થ્યમાનેનાપિ સિંહલેશ્વરેણ દેવ્યા વાસવદત્તાયાશ્ ચિત્તખેદં પરિહરતા યદા ન દત્તા ।

રાજા । તદા કિમ્ ।

યૌગન્ધરાયણઃ । તદા લાવણકે દેવી દગ્ધેતિ પ્રસિદ્ધિમ્ ઉત્પાદ્ય તદન્તિકં બાભ્રવ્યઃ પ્રહિતઃ ।

રાજા । યૌગન્ધરાયણ । અતઃ પરં શ્રુતમ્ એવ મયા । અથેયં દેવીહસ્તે કિમ્ ઇત્ય્ અનુચિન્ત્ય સ્થાપિતા ।

વિદૂષકઃ । અણાચક્ખિદં પિ એદં જાણીઅદિ જ્જેવ્વ જધા । અન્તેઉરગદા સુહેણ દે દંસણપધં ગમિસ્સદિ ત્તિ ।

રાજા । ગૃહીતો ઽભિપ્રાયસ્ તે વસન્તકેન ।

યૌગન્ધરાયણઃ । યથાજ્ઞાપયતિ દેવઃ ।

રાજા । ઐન્દ્રજાલિકવૃત્તાન્તો ઽપિ મન્યે ત્વત્પ્રયોગ એવ ।

યૌગન્ધરાયણઃ । અન્યથાન્તઃપુરે બદ્ધાયા અસ્યાઃ કુતો દેવેન દર્શનમ્ । અદૃષ્ટાયાશ્ ચ વસુભૂતિના કુતઃ પરિજ્ઞાનમ્ । વિહસ્ય । પરિજ્ઞાતાયાશ્ ચ ભગિન્યાઃ સંપ્રતિ યથા કરણીયં તત્ર દેવી પ્રમાણમ્ ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । ફુડાં જેવ્વ કિં ણ ભણાસિ જધા । પડિવાદેહિ મે રઅણાવલિં તિ ।

વિદૂષકઃ । ભોદિ । સુટ્ઠુ તએ જાણિદો અમચ્ચસ્સ અહિપ્પાઓ ।

વાસવદત્તા । એહિ રઅણાવલિ એહિ । એત્તિઅં પિ દાવ મમ બહિણિઆણુરૂવં ભોદુ । ઇતિ રત્નાવલીં સ્વકીયૈર્ આભરણૈર્ અલઙ્કૃત્ય હસ્તે ગૃહીત્વા રાજાનમ્ ઉપસૃત્ય । અજ્જૌત્ત । એદં રઅણાવલિં પડિચ્છ ।

રાજા । સહર્ષં હસ્તૌ પ્રસાર્ય । કો દેવ્યાઃ પ્રસાદં ન બહુ મન્યતે ।

વાસવદત્તા । અજ્જૌત્ત । દૂરે ક્ખુ એદાએ ણાદિકુલં । તા તધા કરેસુ જધા બન્ધુજણં ણ સુમરેદિ । ઇતિ સમર્પયતિ ।

રાજા । યથાજ્ઞાપયતિ દેવી ।

વિદૂષકઃ । સહર્ષં નૃત્યતિ । હી હી ભો । જઅદુ જઅદુ ભવં । પુઢવી ખુ દાણિં હત્થગદા પિઅવઅસ્સસ્સ ।

વસુભૂતિઃ । દેવિ । સ્થાને દેવીશબ્દમ્ ઉદ્વહસિ ।

બાભ્રવ્યઃ । ઇદાનીં સફલપરિશ્રમો ઽસ્મિ સંવૃત્તઃ ।

યૌગન્ધરાયણઃ । દેવ । કિં તે ભૂયઃ પ્રિયમ્ ઉપકરોમિ ।

રાજા । કિમ્ અતઃ પરમ્ અપિ પ્રિયમ્ અસ્તિ । યતઃ ।
નીતો વિક્રમબાહુર્ આત્મસમતાં પ્રાપ્તેયમ્ ઉર્વીતલે
સારં સાગરિકા સસાગરમહીપ્રાપ્ત્ય્ એકહેતુઃ પ્રિયા ।
દેવી પ્રીતિમ્ ઉપાગતા ચ ભગિનીલાભાજ્ જિતાઃ કોસલાઃ
કિં નાસ્તિ ત્વયિ સત્ય્ અમાત્યવૃષભે યસ્મિન્ કરોમિ સ્પૃહામ્ ॥ 84 ॥ (4.21)
તથાપીદમ્ અસ્તુ ભરતવાક્યમ્ ।
ઉર્વીમ્ ઉદ્દામસસ્યાં જનયતુ વિસૃજન્વાસવો વૃષ્ટિમ્ ઇષ્ટામ્
ઇષ્ટૈસ્ ત્રૈવિષ્ટપાનાં વિદધતુ વિધિવત્પ્રીણનં વિપ્રમુખ્યાઃ ।
આકલ્પાન્તં ચ ભૂયત્ સમુપચિતસુખઃ સંગમઃ સજ્જનાનાં
નિઃશેષા યાન્તુ શાન્તિં પિશુનજનગિરો દુર્જયા વજ્રલેપાઃ ॥ 84 ॥ (4.22)
ઇતિ નિષ્ક્રાન્તાઃ સર્વે ।
ઇતિ ચતુર્થો ઽઙ્કઃ ।