રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 81-100

પ્રત્યાત્મનિયતા એતા વૃત્તયો બન્ધનાત્મિકાઃ
આભ્યો વિવિક્તમાત્માનં ન હિ પશ્યન્તિ પુદ્ગલાઃ ॥

પરમાત્મૈવ વાગાત્મા વાગેવાત્મેતિ ચ શ્રુતેઃ
વૈખરી શ્રોત્રજે બોધે મધ્યમા સવિકલ્પકે ॥

પશ્યન્તી મધ્યમોત્પાદ સમુદ્યોગેષુ લક્ષ્યતે
યદાવૃત્તિરશેષેણ વિલીના ચિત્તસંશ્રયા ॥

તદા સૂક્ષ્મા વિશુદ્ધેવ ચિદાભાત્યવિવેકતઃ
ન સો ઽસ્તિ પ્રત્યયો ઽણૂનાં યઃ શબ્દાનુગમાદૃતે ॥

અનુવિદ્ધમિહ જ્ઞાનં સર્વં શબ્દેન જાયતે
સૈષા ચતુર્વિધા વૃત્તિર્ નિવૃત્ત્યાદિકલાશ્રયાત્ ॥

પઞ્ચધા ભિદ્યતે ભૂયઃ કલાસ્તા બિન્દુવૃત્તયઃ
નિવૃત્તિશ્ચ પ્રતિષ્ઠા ચ વિદ્યા શાન્તિશ્ચ પઞ્ચમી ॥

શાન્ત્યતીતાઃ કલા એતા યાભિવ્યાપ્તો ઽધ્વપઞ્ચકમ્
તત્ત્વાધ્વા ભુવનાધ્વા ચ વર્ણાધ્વા ચ પદાત્મકઃ ॥

મન્ત્રાધ્વા વ્યાપકસ્તેષાં કલાધ્વા બિન્દુમાશ્રિતઃ
ત્યક્ત્વૈકમેકં સમ્પ્રાપ્ય કલાદિષ્વજરામરમ્ ॥

પદમાસાદ્યતે પુમ્ભિર્ અતો ઽધ્વાનઃ કલાદયઃ
કલાધ્વા વર્ણિતઃ પૂર્વં નિવૃત્ત્યાદિવિભેદતઃ ॥

વ્યાપ્તિં તસ્યાભિધાસ્યામિ સાધારાઙ્કાધિદેવતામ્
સાકારકારણામાત્મ બિન્દુશક્તિશિવાશ્રયામ્ ॥

નિવૃત્તૌ પાર્થિવં તત્ત્વં પુરાણ્યષ્ટોત્તરં શતમ્
તેષુ કાલાનલાદીનામ્ અનન્તાણ્ડસ્ય ષડ્ બહિઃ ॥

પ્રાચ્યાદિષુ દશસ્વાસન્ન્ આશાસ્વેકૈકશો દશ
રુદ્રાણાં શતસંખ્યાનાં વીરભદ્રસ્ય ચોપરિ ॥

ભદ્રકાલ્યાશ્ચ ભુવને ક્ષકારો ઽર્ણેષુ કીર્તિતઃ
એકાશીતિપદા દેવી પ્રતિસર્ગપદક્રમાત્ ॥

અષ્ટાવિંશતિસંખ્યસિતુ પદૈરત્ર પ્રતિષ્ઠિતા
મન્ત્રાવજાતહૃદયૌ તત્ર સા તુ પરા કલા ॥

ભુવનાદીનભિવ્યાપ્ય પઞ્ચ પઞ્ચસુ વર્તતે
પીતૈષા ચતુરશ્રા ચ કઠિના વજ્રલાઞ્છિતા ॥

ધ્યાતવ્યોદ્યદનેકાર્ચિર્ માંસલા હૃદયામ્બુજે
તત્પ્રલીનાણુસંઘસ્ય સંકલ્પો વિનિવર્તતે ॥

અનાસાદ્ય ફલં તેન નિવૃત્તિરભિધીયતે
બ્રહ્માત્ર કારણં મન્ત્રઃ સદ્યોજાતો ઽધિદેવતા ॥

પ્રતિષ્ઠાયાં તુ ચત્વારિ કલાયામવનીં વિના
ભૂતાનિ પઞ્ચ તન્માત્રાઃ પઞ્ચ કર્મેન્દ્રિયાણિ ચ ॥

પઞ્ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણ્યાસન્ મનોઽહઙ્કારબુદ્ધયઃ
અવ્યક્તમપિ વર્ણાશ્ચ હાદિટાન્તા વિલોમતઃ ॥

ત્રયોવિંશતિરામ્નાતાઃ ષટ્પઞ્ચાશત્ પુરાણિ ચ
જલતેજો ઽનિલાકાશ બુદ્ધ્યવ્યક્તેષ્વહઙ્કૃતૌ ॥