રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 61-80

તથા વિદ્યેશ્વરો ઽનન્તો માયામાક્રમ્ય તેજસા
તતઃ સૃષ્ટિં પ્રકુરુતે સવિકલ્પકબોધવાન્ ॥

અણુત્વેઅ સતિ કર્તૃત્વાદ્ અસ્મત્પ્રેષ્યો યથા જનઃ
અન્યે વૃત્તિપરીણામ ભેદવાદવિશારદાઃ ॥

ગુરવઃ કથયન્ત્યેનમ્ અન્યથોક્તવિશેષણમ્
પરિણામસ્ય કર્તાયં ન તુ વૃત્તેસ્તતસ્તથા ॥

ઇદમેવં મયા ક્ષુબ્ધમ્ ઇષ્ટં સમ્પાદયેદ્ ધ્રુવમ્
ઇતિ જાનાતિ યઃ શક્તઃ સ કર્તા પરિણામિનામ્ ॥

પરિણામિષ્વયં ધર્મો વૃત્તિમત્સ્વન્યથા ભવેત્
તથા હિ સર્વો નિર્ધૂત વિકલ્પમવલોકયન્ ॥

વસ્તુ લોકો વિજાનાતિ સવિકલ્પકમન્યથા
અનન્તેનાપિ શબ્દાનુ વિદ્ધવિજ્ઞાનપૂર્વકમ્ ॥

સર્વં ચેદિહ વિજ્ઞાતમ્ ઇષ્યેતૈષ કરોતિ ચ
સવિકલ્પં વિજાનામીત્ય્ અવબોધાભિમાનતઃ ॥

વૃત્તિરેવ મતા બિન્દોઃ પટસ્યેવ કુટી તતઃ
નિર્વિકલ્પકબોધે ઽપિ બિન્દુમીશો ઽધિતિષ્ઠતિ ॥

નૈવં વિદ્યેશ્વરો માયામ્ એષા હિ પરિણામિની
ન વૃત્તિપરિણામાભ્યાં કર્તૃભેદો ઽવધાર્યતે ॥

કુર્વતો ઽપિ કુટીં બુદ્ધિઃ સવિકલ્પા હિ દૃશ્યતે
શબ્દતત્ત્વમઘોષા વાગ્ બ્રહ્મ કુણ્ડલિની ધ્રુવમ્ ॥

વિદ્યાશક્તિઃ પરા નાદો મહામાયેતિ દેશિકૈઃ
બિન્દુરેવં સમાખ્યાતો વ્યોમાનાહતમિત્યપિ ॥

ચતસ્રો વૃત્તયસ્તસ્ય યાભિર્વ્યાપ્તાસ્ત્રિધાણવઃ
વૈખરી મધ્યમાભિખ્યા પશ્યન્તી સૂક્ષ્મસંજ્ઞિતા ॥

તત્ર સા વૈખરી શ્રોત્ર ગ્રાહ્યા યાર્થસ્ય વાચિકા
સ્થાનેષુ વિધૃતે વાયૌ કૃતવર્ણપરિગ્રહા ॥

પ્રયોક્તૄણામિયં પ્રાયઃ પ્રાણવૃત્તિનિબન્ધના
કેવલં બુદ્ધ્યુપાદાના ક્રમાદ્ વર્ણાનુપાયિની ॥

અન્તઃસંજલ્પરૂપા તુ ન શ્રોત્રમુપસર્પતિ
પ્રાણવૃત્તિમતિક્રમ્ય વર્તતે મધ્યમાહ્વયા ॥

અવિભાગેન વર્ણાનાં સર્વતઃ સંહૃતિક્રમાત્
સ્વયમ્પ્રકાશા પશ્યન્તી માયૂરાણ્ડરસોપમા ॥

સ્વરૂપજ્યોતિરેવાન્તઃ સૂક્ષ્મા વાગનપાયિની
યસ્યાં દૃષ્ટસ્વરૂપાયામ્ અધિકારો નિવર્તતે ॥

પુરુષે ષોડશકલે તામાહુરમૃતાહ્વયામ્
કેવલઃ પરમાનન્દો ઘોરો નિત્યોદિતઃ પ્રભુઃ ॥

નાસ્તમેતિ ન ચોદેતિ ન શ્રાન્તો ન વિકારવાન્
સર્વભૂતાન્તરચરઃ શબ્દબ્રહ્માત્મકો રવિઃ ॥

ભિત્ત્વા યં બોધખડ્ગેન નિર્ગચ્છન્ત્યવિશઙ્કિતાઃ
તામેવ વાણીં સૂક્ષ્માખ્યામ્ આહુરાત્મવિદો જનાઃ ॥