રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 218-237

કસ્ય કેન કથં વ્યાપ્તિર્ ઇત્યદ્વૈતપ્રસિદ્ધયે
પ્રયુક્તો ભેદમાખ્યાતિ પ્રયોગઃ સ્વાઙ્ગસિદ્ધયે ॥

અદ્વયેતિ નિષેધો ઽપિ ચિતિ યુજ્યેત તન્મતે(?)
દ્વૈતભાવસ્તતો ઽન્યત્ર સિદ્ધ્યેત્ સિદ્ધાવપિ ધ્રુવમ્ ॥

પ્રતિજ્ઞા ભજ્યતે તેષામ્ આશામાત્રવિજૃમ્ભિતા
આગમો ઽપિ પદૈસ્તૈસ્તૈઃ સ્મારિતાર્થવિશેષતઃ ॥

પદાર્થજાતં સંસર્ગ વિશિષ્ટં કથયેત્ કથમ્
યદ્યદ્વયેયં સંવિત્તિઃ સ્વેન સ્યાદભિધિત્સિતા ॥

આગમઃ કથમદ્વૈતમ્ અનુમાનં ચ સાધયેત્
નિવાર્યમાણમઙ્ગૈઃ સ્વૈર્ અદ્વૈતક્ષપણક્ષમૈઃ ॥

કિઞ્ચ શબ્દાઃ પરિત્યજ્ય મુખ્યમર્થં વિરોધતઃ
વર્તમાના હિ દૃશ્યન્તે ગૌણે ઽર્થે લોકવેદયોઃ ॥

ગૌર્બ્રાહ્મણો ઽયમાદિત્યો યૂપ ઇત્યેવમાદયઃ
નૈવં હેતુરદૃષ્ટાયાં વ્યાપ્તૌ સાધ્યં ન સાધયેત્ ॥

અતો હેતુબલાક્રાન્તાઃ શ્રુતયો દ્વૈતમાત્મનામ્
મુખ્યમપ્યપહાયાર્થં નુતિં કુર્વન્તિ સંવિદઃ ॥

પ્રત્યક્ષમપિ ગૃહ્ણાતિ વસ્તુનો નિર્વિકલ્પકમ્
ભેદં પરેભ્યો વ્યાવૃત્તિ રૂપં યેનોપજાયતે ॥

જાયમાનેન નામાદિ વિશેષસ્મૃતિપૂર્વકમ્
સવિકલ્પમસન્દિગ્ધં વ્યભિચારવિવર્જિતમ્ ॥

પ્રત્યક્ષસંજ્ઞં વિજ્ઞાનમ્ અન્યથા નોપપદ્યતે
અગૃહીતાર્થભેદસ્ય તન્નામાદિવિશેષવત્ ॥

અનુમાનસ્ય સાફલ્યમ્ અપિ ભેદગ્રહે સતિ
વ્યાપ્તિગ્રહણસમ્બન્ધે સામાન્યે સિદ્ધસાધનાત્ ॥

અપિ ચાન્યત્વમદ્વૈત ભેદયોરભ્યુપૈતિ ચેત્
ભેદઃ સિદ્ધ્યેદથાનન્ય ભાવ એવં ચ સાધ્યતે ॥

ન હિ દૃષ્ટાન્તમાત્રેણ સાધ્યસિદ્ધિર્ભવેદતઃ
રજ્જૂદાહરણં શિષ્ય સમ્મોહાયૈવ કેવલમ્ ॥

નાપિ સંવિત્સમા રજ્જોર્ વિશેષાનુપલબ્ધિતઃ
વિવર્તમાના તૈર્ભાવૈર્ જ્ઞાનમાત્રનિવર્તકૈઃ ॥

સા તુ સંવેદવિજ્ઞાતા તૈસ્તૈર્ભાવૈર્વિવર્તતે
મલોપરુદ્ધદૃક્શક્તેર્ નરસ્યેવોડુરાટ્ પશોઃ ॥

યથા તૈમિરિકો હેતુ સહસ્રેણાપિ તર્કયન્
એકમિન્દુમનેકાંસ્તાન્ ભૂયોભૂયઃ સમીક્સતે ॥

યથા વા પિત્તસન્દુષ્ટ રસનઃ સ્વાદુ તર્કયન્
અપિ તિક્તં વિજાનાતિ પયઃ કરણદોષતઃ ॥

યથા વાઞ્જનસંયુક્તે ક્વથ્યમાને ચ વારિણિ
વિદુષામપિ નીલોષ્ણ પ્રત્યયાવવિવેકતઃ ॥

તથા પરીક્ષિતા સમ્યગ્ આગમૈઃ સોપપત્તિકૈઃ
વિવર્તમાના જાતેતિ નષ્ટેતિ વિવિધેતિ ચ ॥