રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 198-217

તાભ્યામેવોપદેશાભ્યાં પરિણામો નિરાકૃતઃ
બોધશક્તેરબોધસ્ય પરિણામો હિ દૃશ્યતે ॥

પરિણામાપરિમ્લાનં શાશ્વતં શિવમાશ્રિતા
સમવાયેન તાદાત્મ્યાન્ ન હિ ચિત્ પરિણામિણી ॥

નિત્યૈષાશેષકાર્યાણાં કારણત્વાદ્ યથેશ્વરઃ
સત્ત્વે કારણશૂન્યત્વાદ્ અપિ બિન્દુવદિષ્યતે ॥

તથા હિ તાં સમાશ્રિત્ય સન્તો ઽન્યે શાશ્વતી સતી
યત્સિદ્ધૌ જગતઃ સિદ્ધિર્ યદસિદ્ધૌ ન કિઞ્ચન ॥

તત્સત્તા સાધ્યતે કસ્ય કેન વા પ્રતિપાદ્યતે
તામેતામદ્વયામેકે કીર્તયન્તિ વિપશ્ચિતઃ ॥

ચિતિં સદસદાકાર વિવર્તોલ્લાસશાલિનીમ્
યથા રજ્જુરહિચ્છિદ્ર માલાવિભ્રમકારિણી ॥

ન તાનુત્પાદયત્યર્થાન્ અસતઃ પ્રથયત્યસૌ
જ્ઞાનમાત્રં તથૈવેયમ્ એકાનેકાયતે ભ્રમાત્ ॥

સેયં ભ્રાન્તિરનાલમ્બા સર્વન્યાયવિરોધિની
વિચારાલ્લૂનમૂલત્વાદ્ અહેતુર્બન્ધમોક્ષયોઃ ॥

તસ્માન્ન બદ્ધો બન્ધો ઽન્યો બન્ધકશ્ચ વિચારતઃ
નિત્યમુક્તાદ્વયાનન્ત સંવિદેવાસ્તિ કેવલમ્ ॥

કથં પુનરયં ભેદ પ્રતિભાસો ઽપિ દૃશ્યતે
વ્યવહારસ્તુ ભેદાત્મા વિજ્ઞેયો વટયક્ષવત્ ॥

તથા હિ ભેદો ભાવાનાં ન પ્રત્યક્ષો ઽક્ષધીર્યતઃ
બાલમૂકાદિવિજ્ઞાન તુલ્યૈવાકલ્પનાર્થજા ॥

સા વિધાત્રી પદાર્થાનાં ન નિષેધતિ કિઞ્ચન
યદ્ વિશેષણવિજ્ઞાનં શબ્દસંસ્કારપૂર્વકમ્ ॥

દેશકાલાદ્યપેક્ષાક્ષૈર્ ઉદપાદિ ન તત્પુનઃ
અર્થસામર્થજં જ્ઞાનં સ્મૃતિસઙ્કલ્પવન્મતમ્ ॥

નાનુમાનાગમૌ તત્ર પ્રમાણં તદભાવતઃ
પ્રત્યક્ષ એવ તાવર્થે વિકલ્પવિષયાવપિ ॥

સ્વોત્થૈર્નિબદ્ધ્યતે તસ્માચ્ છઙ્કાપાશૈર્વિમૂઢધીઃ
મુચ્યતે તેભ્ય એવાયં બન્ધમોક્ષૌ ન વસ્તુતઃ ॥

ઇત્યદ્વૈતગ્રહાવિષ્ટાઃ પ્રલપન્તો દયાલુભિઃ
ગુરુભિઃ પ્રતિબોધ્યન્તે સિદ્ધાન્તાગમદાયિભિઃ ॥

યદ્યદ્વયેયં સંવિત્તિઃ પ્રમાણૈર્વ્યાવહારિકૈઃ
સાધ્યેત તૈરેવ દૃઢં તસ્યાઃ સ્યાત્ સદ્વિતીયતા ॥

પ્રસિદ્ધાઃ પૃથગેવાલં ધર્મિદૃષ્ટાન્તહેતવઃ
અપ્રસિદ્ધસ્ય ધર્મસ્ય સિદ્ધ્યૈ વ્યાપ્ત્યુપબૃંહિતાઃ ॥

ન સિદ્ધઃ સાધ્યતે ધર્મો નાસિદ્ધૈરપિ તૈસ્તથા
સિદ્ધ્યસિદ્ધી ચ સમ્ભૂય નૈકત્ર સ્થાતુમર્હતઃ ॥

સપક્ષપક્ષયોર્ભેદે પ્રમાણમનુમા ભવેત્
ઐક્યે હિ ન તયોર્હેતુ સાધર્મ્યં તદભાવતઃ ॥