રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 21-40

તમાસેવ્ય મયાપ્યેષા બિન્દુશક્તિશિવાશ્રયા
પરીક્ષા ક્રિયતે તત્ર બિન્દુરાદૌ નિરૂપ્યતે ॥

જાયતે ઽધ્વા યતઃ શુદ્ધો વર્તતે યત્ર લીયતે
સ બિન્દુઃ પરનાદાખ્યઃ નાદબિન્દ્વર્ણકારણમ્ ॥

ઉત્તીર્ણમાયામ્બુધયો ભગ્નકર્મમહાર્ગલાઃ
અપ્રાપ્તશિવધામાનસ્ ત્રિધા વિજ્ઞાનકેવલાઃ ॥

વિદ્યાવિદ્યાધિપતયઃ પશુપૂર્વાઃ સદાશિવાઃ
તત્ર વિદ્યાભુજઃ પૂર્વે મન્ત્રા વિદ્યાશ્ચ નામતઃ ॥

વિદ્યેશ્વરનિયોજ્યાસ્તે સંખ્યયા સપ્તકોટયઃ
તેષાં પુરાણિ વિયાયાં વામાદીનિ યથોત્તરમ્ ॥

સ્ફીતાનિ નવ જાતાનિ તનુભોગેન્દ્રિયાદિભિઃ
મધ્યાઃ પ્રશાન્તકલુષા વિદ્યેશાઃ શિવતેજસઃ ॥

અધિકારમલોપેતાસ્ તત્ત્વમૈશં સમાશ્રિતાઃ
શિવાર્કકરસમ્પર્ક વિકાસાત્મીયશક્તયઃ ॥

અષ્ટાવનન્તપૂર્વાસ્તે યથાપૂર્વં ગુણાધિકાઃ
તથા પુરાણિ તત્રૈષામ્ અનન્તઃ પરમેશ્વરઃ ॥

તત્રાણવઃ પુરેષ્વાસન્ નાપ્યન્યે તદ્વિભૂતયઃ
પરે સદાશિવસમાઃ પતિકૃત્યાધિકારિણઃ ॥

મૂર્ધાનમધ્વનઃ પ્રાપ્તાઃ પ્રસન્ને પરમેશ્વરે
તત્ત્વમેષામસૂતાઙ્ગ પુરભોગાદિશોભિતમ્ ॥

સદાશિવમધિષ્ઠાતૃ નામ્ના તે ઽપિ સદાશિવાઃ
અષ્ટાદશભિરધ્વાયં ભુવનૈઃ સહ ભોક્તૃભિઃ ॥

ત્રિભિશ્ચ તત્ત્વૈરુદ્દિષ્ટો વિશુદ્ધઃ શિવકર્તૃકઃ
સદાશિવાદિતત્ત્વૌઘો નિત્યોપાદાનકારણઃ ॥

વિકારિત્વાદ્યથા કુમ્ભસ્ તથા ચૈષ તતસ્તથા
પાર્થિવો ઽપિ ભવેત્કુમ્ભો માયોપાદાનકારણઃ ॥

વિનાશોત્પત્તિમત્ત્વાભ્યાં પરિણામિતયા તથા
યદ્યદુત્પદ્યતે વસ્તુ તન્માયેયં યથા કલા ॥

ઉત્પત્તિનાશૌ માયેય ધર્માવાહ મહેશ્વરઃ
પરિણામો હિ વસ્તૂનાં પૂર્વાવસ્થાપરિચ્યુતેઃ ॥

અવસ્થાન્તરસમ્પ્રાપ્તિઃ ક્ષીરસ્ય દધિભાવવત્
દધ્નશ્ચ તક્રવત્ તત્ર તક્રાવસ્થા નિરૂપ્યતે ॥

ન દધ્નો નાપિ દુગ્ધસ્ય પૂર્વાવસ્થે હિ તે મતે
સદવસ્થં હિ વસ્ત્વેકં પૂર્વં ક્ષીરં તતો દધિ ॥

પશ્ચાત્તક્રં તથા માયા વિચિત્રપરિણામતઃ
તત્ત્વતાત્ત્વિકભાવાનામ્ ઉપાદાનમનશ્વરમ્ ॥

તતો નિદર્શનં સાધુ પ્રસિદ્ધોક્તવિશેષણમ્
ન માયા નેશ્વરો નાણુર્ ન શક્તિઃ શુદ્ધવર્ત્મનઃ ॥

ઉપાદાનમતો બિન્દુઃ પરિશેષેણ લભ્યતે
તથા હિ માયા યા તેષાં ક્ષોભિતાનન્તતેજસા ॥