રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 139-157

સ વર્જનીયો વિદ્વદ્ભિઃ સર્વાસ્તિકબહિષ્કૃતઃ
ક્રિયયા હેતુભૂતત્વાત્ ક્રિયાશક્તિશ્ચિદેવ યત્ ॥

બિન્દુરન્યો ન માયોર્ધ્વમ્ અચિદસ્તીતિ ચેતનમ્
જાયતે ઽધ્વા કુતઃ શુદ્ધઃ ક્વ વા લીયેત કેન વા ॥

ષોઢા ભવેદયં તત્ત્વ ભુવનાદિવિભેદતઃ
વિજ્ઞાનકેવલાસ્ત્રેધા કથં કસ્માચ્ચ તે પુનઃ ॥

વિમુચ્યેરન્નૃતે બિન્દોસ્ તદ્વૈચિત્ર્યવિધાયિનઃ
ન હિ ચિત્ પરિણામેન કુરુતે તદશેષતઃ ॥

ચૈતન્યભાવાદિત્યગ્રે વક્ષ્યતે શક્તિનિર્ણયે ॥

સ્યાદેષ કલ્પિતાનેક ભેદઃ કાર્યવિશેષતઃ ॥

એક એવ શિવો નૈક શક્તિમાનિતિ ચેન્મતમ્
માયેયો ઽપિ તથા તુ સ્યાદ્ અધ્વા યુક્ત્યવિશેષતઃ ॥

યથાસ્વં હેતુભિઃ શાસ્ત્રૈઃ પ્રત્યક્ષૈરપિ યોગિનામ્
પ્રસિદ્ધાનધ્વનઃ શુદ્ધાન્ પ્રત્યાચષ્ટે કથં સુધીઃ ॥

વિશિષ્ટે પરમોદાર દાતરીશે યથાગમમ્
પ્રવૃત્તિરુપભોગાય મોક્ષાય ચ નિગદ્યતે ॥

સદાશિવપદં યોગાચ્ ચર્યાતો વાથ દીક્ષયા
પ્રાપ્યતે ચિત્તભેદેન મોક્ષો વાથ ચતુષ્ટયાત્ ॥

ઇતિ ભોગઃ સમાખ્યાતઃ સદાશિવપદં મહત્
ન તત્ર માયોપાદાનં તનુભોગાદિ જાયતે ॥

વિશુદ્ધત્વાદતઃ સિદ્ધઃ શુદ્ધાધ્વા ચોપભુક્તયે
કિઞ્ચ માયા પ્રયોજ્યેન કર્ત્રા કેનાપ્યધિષ્ઠિતા ॥

ઉપાદાનં કલાદીનાં કલાવ્યાપ્તસ્વરૂપિણી
યથા મૃત્કલશાદીનાં કુલાલેન તથા હ્યસૌ ॥

પ્રયોજ્યઃ પશુભાવેન કર્તા હેતુર્મહેશ્વરઃ
અજ્ઞો જન્તુરનીશો ઽયમ્ આત્મકાર્યે ઽપિ કીર્તિતઃ ॥

ઈશ્વરપ્રેરિતઃ કુર્યાચ્ છુભં વા યદિ વાશુભમ્
પ્રયોજ્યત્વાચ્છરીરાદિ યુક્તો ઽનન્તઃ કુલાલવત્ ॥

માયાયાઃ ક્ષોભકો યેન શરીરેણેન્દ્રિયેણ ચ
દેશાદિના સ સિદ્ધો ઽધ્વા વિશુદ્ધઃ શિવશાસને ॥

અવસ્થામપરે બિન્દોર્ માયામાહુર્વિપશ્ચિતઃ
કલાવ્યાપ્તસ્વરૂપા ચ પુદ્ગલાધિષ્ઠિતા ચ યત્ ॥

તથૈવ પ્રકૃતિસ્તેષાં સ્થૂલા સૂક્ષ્મા પરેત્યસૌ
મહામાયા ભવેત્ ત્રેધા તત્ર સ્થૂલા ગુણાત્મિકા ॥

બુદ્ધ્યાદિભોગ્યજનની પ્રકૃતિઃ પુરુષસ્ય સા
સૂક્ષ્મા કલાદિતત્ત્વાનામ્ અવિભાગસ્વરૂપિણી ॥

જનની મોહિની માયા સર્વાશુદ્ધાધ્વકારણમ્
મન્ત્રયોનિઃ પરા માયા નિત્યા કુણ્ડલિની તુ યા ॥