રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 119-138

બિન્દુઃ શક્ત્યા શિવેનૈષા નાન્યેન વ્યાપ્યતે શિવઃ
સ હિ દેવઃ સમાવૃત્ય સ્વશક્ત્યાનન્યભૂતયા ॥

સર્વમાક્રમ્ય ચ તયા વિજાનાતિ કરોતિ ચ
અન્યસ્યાન્યત્ર સદ્ભાવઃ સર્વદાવ્યભિચારિણી ॥

વ્યાપ્તિરાપ્તપદાર્થાત્મ લાભસ્થિતિનિબન્ધનમ્
દ્વિધા સા સન્નિધાવેકા પરમાત્મવિધાનતઃ ॥

તત્ર સન્નિધિમાત્રેણ વિદધાત્યખિલં ચિતિઃ
યથાર્કો દિનચેષ્ટાનાં સન્નિધેરુપકારકઃ ॥

બિન્દુરાત્મનિ નાદાદીન્ અધ્વનઃ ષડપિ ક્રમાત્
વિચિત્રૈઃ પરિણામૈસ્તૈર્ વિદધાતિ શિવેરિતઃ ॥

યથા મૃત્કલશાદીનિ કુલાલાધિષ્ઠિતા સતી
યેન યદ્ વ્યાપ્યતે વસ્તુ પરિણામિતયા સ્વયમ્ ॥

સા તસ્ય વિકૃતિઃ પ્રોક્તા હેમ્નસ્તુ મકુટો યથા
બિન્દુના વ્યાપ્યતે યો ઽસૌ ષડ્વિધો ઽધ્વા કલાદિકઃ ॥

સા તસ્ય વિકૃતિસ્તેન વ્યાપ્તત્વાન્નાદબિન્દુવત્
કેચિદાચક્ષતે બિન્દુઃ સમવૈતિ શિવે તતઃ ॥

દૃક્શક્તિવત્ ક્રિયાશક્તિર્ ઇયં કુણ્ડલિની પરા
દ્વે શક્તી સમવાયિન્યૌ શિવે જ્ઞાનક્રિયાત્મિકે ॥

આદ્યા તુ સંવિદ્ વિજ્ઞાનં ક્રિયા કુણ્ડલિની પરા
જ્ઞાનશક્ત્યા વિજાનાતિ ક્રિયયા કુરુતે જગત્ ॥

ક્રિયા હિ ફલદા પુંસાં ન જ્ઞાનં સ્યાત્ ફલપ્રદમ્
તાભ્યાં ન વિરહસ્તસ્ય તે ચ ન સ્તઃ શિવં વિના ॥

તયોઃ પ્રસરતોઃ સામ્યે તત્ત્વાત્મા સ્યાત્ સદાશિવઃ
ઈશાધિકક્રિયાશક્ત્યોર્ વિદ્યાજ્ઞાનાતિરિક્તયોઃ ॥

તત્ત્વેષુ તેષુ વિજ્ઞાન કેવલાનાં મહાત્મનામ્
ભુવનાનિ વિચિત્રાણિ સ્વભાવલલિતાઃ પ્રિયાઃ ॥

ભોગાનપ્યપરિમ્લાનાન્ અઙ્ગાનિ કરણાનિ ચ
વિદધાતિ શિવઃ શક્તેર્ અનન્યાયાઃ ક્રિયાત્મનઃ ॥

નાદાદીનપિ તેનૈષ કર્તા શુદ્ધાધ્વનો મતઃ
અતો નાયં પૃથક્ શક્તેઃ શક્તિરેવ ક્રિયાત્મિકા ॥

સમવેતા શિવે બિન્દુર્ ઇતિ તત્રાભિધીયતે
સો ઽયમાત્મનિ તત્ત્વૌઘમ્ અનેકભુવનાવલિમ્ ॥

વિદધદ્ વિવિધાનલ્પ તનુભોગેન્દ્રિયાદિકમ્
બિન્દુરાખ્યાયતે યુક્ત્યા પરિણામી પ્રધાનવત્ ॥

પરિણામિ ચ યદ્વસ્તુ તદવશ્યં જડાત્મકમ્
યથા ક્ષીરં જડત્વે ઽસ્ય સમવાયઃ કથં શિવે ॥

સ હિ તાદાત્મ્યસમ્બન્ધો જડેન જડિમાવહઃ
શિવસ્યાનુપમાખણ્ડ ચિદ્ઘનૈકસ્વરૂપિણઃ ॥

યસ્ત્વેનં મન્યતે મોહાજ્ જડધીર્જડમીશ્વરમ્
ન તસ્ય યુક્તિઃ શાસ્ત્રં વા નાત્મા નાસ્તિ ચ દેવતા ॥