રત્નગુણસંચયગાથા · અધ્યાય 20

પુન બોધિસત્ત્વ ચરમાણુ જિનાન પ્રજ્ઞાં અનુપાદ સ્કન્ધ ઇમિ જાનતિ આદિશૂન્યાન્
અસમાહિતો કરુણ પ્રેક્ષતિ સત્ત્વધાતુમ્ અત્રાન્તરે ન પરિહાયતિ બુદ્ધધર્માન્ ॥

પુરુષો યથા કુશલ સર્વગુણૈરુપેતો બલવાન્ દુધર્ષુ કૃતયોગ્ય કલાવિધિજ્ઞો
ઇષ્વસ્ત્રપારમિગતો પૃથુશિલ્પયુક્તો માયાવિધિજ્ઞપરમો જગદર્થકામો ॥

માતા પિતા ચ પરિગૃહ્ય સપુત્રદારં કાન્તારમાર્ગિ પ્રતિપદ્ય બહૂઅમિત્રો
સો નિર્મિણિત્વ પુરુષાન્ બહુ શૂરવીરાન્ ક્ષેમેણ ગત્વ પુન ગેહમુપાગમેય્યા ॥

એમેવ યસ્મિ સમયે વિદુ બોધિસત્ત્વો મહમૈત્રિ સર્વિ ઉપબન્ધતિ સત્ત્વધાતૌ
ચતુરો સ માર અતિક્રમ્ય દ્વયે ચ ભૂમિમ્ અસ્મિન્ સમાધિ સ્થિતુ નો ચ સ્પૃશાતિ બોધિમ્ ॥

આકાશનિશ્રિત સમીરણ આપસ્કન્ધો ત હિ નિશ્રિતા ઇહ મહાપૃથિવી જગચ્ચ
સત્ત્વાન કર્મૌપભોગનિદાનમેવ આકાશસ્થાનુ કુતુ ચિન્તયિ એતમર્થમ્ ॥

એમેવ શૂન્યતપ્રતિષ્ઠિતુ એષ સત્ત્વો જગતિ ક્રિયાં વિવિધ દર્શયતે વિચિત્રામ્
સત્ત્વાન જ્ઞાનપ્રણિધાનઅધિષ્ઠાનમેવ ન ચ નિર્વૃતિં સ્પૃશતિ શૂન્યત નાસ્તિ સ્થાનમ્ ॥

યસ્મિંશ્ચ કાલિ વિદુ પણ્ડિતુ બોધિસત્ત્વો ચરતી ઇમાં પ્રવર શૂન્ય સમાધિ શાન્તામ્
અત્રાન્તરે ન ચ નિમિત્ત પ્રભાવિતવ્યો ન ચ આનિમિત્તસ્થિતુ શાન્ત પ્રશાન્તચારી ॥

પક્ષિસ્ય નાસ્તિ પદુ ગચ્છત અન્તરીક્ષે નો ચાપિ તત્ર સ્થિતુ નો ચ પતાતિ ભૂમૌ
તથ બોધિસત્ત્વ ચરમાણુ વિમોક્ષદ્વારે ન ચ નિર્વૃતિં સ્પૃશતિ નો ચ નિમિત્તચારી ॥

ઇષ્વસ્ત્રશિક્ષિત યથા પુરુષોધ કાણ્ડં ક્ષેપિત્વ અન્ય પુન કાણ્ડ પરસ્પરેણ
પતનાય તસ્ય પુરિમસ્ય ન દેય ભૂમિમ્ આકાઙ્ક્ષમાણ પુરુષસ્ય પતેય કાણ્ડમ્ ॥

એમેવ પ્રજ્ઞવરપારમિતાં ચરન્તો પ્રજ્ઞા ઉપાય બલ ઋદ્ધિ વિચારમાણો
તાવન્ન તાં પરમશૂન્યત પ્રાપુણોતિ યાવન્ન તે કુશલમૂલ ભવન્તિ પૂર્ણાઃ ॥

ભિક્ષૂ યથા પરમઋદ્ધિબલેનુપેતો ગગને સ્થિતો યમક કુર્વતિ પ્રાતિહાર્યાં
ગતિચંક્રમં શયનિષદ્ય નિદર્શયાતિ ન નિવર્તતે ન પિ ચ ખિદ્યતિ યાવ તત્ર ॥

એમેવ શૂન્યતસ્થિતો વિદુ બોધિસત્ત્વો જ્ઞાનર્દ્ધિપારમિગતો અનિકેતચારી
વિવિધાં ક્રિયાં જગતિ દર્શયતે અનન્તાં ન ચ ભજ્યતી ન પિ ચ ખિદ્યતિ કલ્પકોટી ॥

પુરુષા યથા મહપ્રપાતિ સ્થિહિત્વ કેચિદ્ ઉભિ પાણિ છત્રદ્વય ગૃહ્ણ ઉપક્ષયેય્યા
આકાલિ વાયુરવસૃજ્ય મહાપ્રપાતે નો ચ પ્રપાત પતિયાતિ ન યાવ તત્ર ॥

એમેવ સ્થિત્વ કરુણાં વિદુ બોધિસત્ત્વો પ્રજ્ઞાઉપાયદ્વયછત્રપરિગૃહીતો
શૂન્યાનિમિત્તપ્રણિધિં વિમૃષાતિ ધર્માન્ ન ચ નિર્વૃતિં સ્પૃશતિ પશ્યતિ ધર્મચારી ॥

રતનાર્થિકો યથ વ્રજિત્વન રત્નદ્વીપં લબ્ધ્વાન રત્ન પુન ગેહમુપાગમેય્યા
કિંચાપિ તત્ર સુખ જીવતિ સાર્થવાહો અપિ દુઃખિતો મનસિ ભોતિ સ જાતિસંઘો ॥

એમેવ શૂન્યત વ્રજિત્વન રત્નદ્વીપં લબ્ધ્વાન ધ્યાન બલ ઇન્દ્રિય બોધિસત્ત્વો
કિંચાપિ નિર્વૃતિ સ્પૃશેદભિનન્દમાનો અપિ સર્વસત્ત્વ દુખિતા મનસી ભવન્તિ ॥

અભ્યન્તરે ય નગરે નિગમે ચ ગ્રામે કામાર્થ વાણિજુ યથા ગમિ જાનનાય
નો ચાપિ તત્ર સ્થિહતી ન ચ રત્નદ્વીપે ન ચ ગેહ માર્ગિ કુશલો પુન ભોતિ વિજ્ઞો ॥

તથ જ્ઞાન શ્રાવકવિમુક્તિસપ્રત્યયાનાં સર્વત્ર ભોતિ કુશલો વિદુ બોધિસત્ત્વો
નો ચાપિ તત્ર સ્થિહતે ન ચ બુદ્ધજ્ઞાને ન ચ સંસ્કૃતે ભવતિ માર્ગવિદૂ વિધિજ્ઞો ॥

યં કાલિ મૈત્રિ જગતી અનુબન્ધયિત્વા શૂન્યાનિમિત્તપ્રણિધી ચરતે સમાધિમ્
અસ્થાનમેવ યદિ નિર્વૃતિ પ્રાપુણેયા અથવાપિ સંસ્કૃત સ પ્રજ્ઞપનાય શક્યઃ ॥

યથ નિર્મિતો પુરુષ નો વ અદૃશ્યકાયો નામેન વા પુન સ પ્રજ્ઞપનાય શક્યઃ
તથ બોધિસત્ત્વ ચરમાણુ વિમોક્ષદ્વારં નામેન વા પુન સ પ્રજ્ઞપનાય શક્યઃ ॥

યદિ પૃચ્છમાન ચરિ ઇન્દ્રિય બોધિસત્ત્વો ગમ્ભીરધર્મપરિદીપન નો કરોતિ
શૂન્યાનિમિત્ત અવિવર્તિયબોધિધર્માં ન ચ શોચતી ન ચ સ વ્યાકૃતુ વેદિતવ્યો ॥

અર્હન્તભૂમિમપિ પ્રત્યયબુદ્ધભૂમૌ ત્રૈધાતુકં ન સ્પૃશતે સુપિનાન્તરે ઽપિ
બુદ્ધાંશ્ચ પશ્યતિ કથેતિ જનસ્ય ધર્મં અવિવર્તિયેતિ અયુ વ્યાકૃતુ વેદિતવ્યો ॥

ત્રિઅપાયપ્રાપ્તુ સુપિનસ્મિ વિદિત્વ સત્ત્વાન્ પ્રણિધેતિ તત્ક્ષણ અપાય ઉચ્છોષયેયમ્
સત્યાધિષ્ઠાનિ પ્રશમેતિ સ ચાગ્નિસ્કન્ધમ્ અવિવર્તિયેતિ અયુ વ્યાકૃતુ વેદિતવ્યો ॥

ભૂતગ્રહા વિવિધ વ્યાધય મર્ત્યલોકે સત્યાધિષ્ઠાનિ પ્રશમેતિ હિતાનુકમ્પી
ન ચ તેન મન્યનુપપદ્યતિ નાપિ માનમ્ અવિવર્તિયેતિ અયુ વ્યાકૃતુ વેદિતવ્યઃ ॥