રત્નગુણસંચયગાથા · અધ્યાય 1

પર પ્રેમ ગૌરવ પ્રસાદ ઉપસ્થપિત્વા પ્રજહિત્વ આવરણ ક્લેશમલાતિક્રાન્તાઃ
શૃણુતા જગાર્થમભિપ્રસ્થિત સુર(વ્ર?)તાનાં પ્રજ્ઞાય પારમિત યત્ર ચરન્તિ શૂરાઃ ॥

યાવન્તિ નદ્ય પ્રવહન્તિહ જમ્બુદ્વીપે ફલ પુષ્પ ઔષધા(ધિ) વનસ્પતિ રોહયન્તિ
ભૂજ(ત) ગજેન્દ્રનાગપતિનિશ્રયનોવત(ન)સ્ય(?) તસ્યાનુભાવશ્રિય સાભુ જગાધિપસ્ય ॥

યાવન્તિ ધર્મ જિનશ્રાવક દેશયન્તિ ભાષન્તિ યુક્તિસહિતાંશ્ચ ઉદીરયન્તિ
પરમાર્થસૌખ્યક્રિય તત્ફલપ્રાપ્તિતા ચ સર્વો અયં પુરુષકારુ તથાગતસ્ય ॥

કિં કારણં ય જિન ભાષતિ ધર્મનેત્રીં તત્રાભિશિક્ષિત નરર્ષભશિષ્યભૂતાઃ
સાક્ષાત્કરિત્વ યથ શિક્ષિત દેશયન્તિ બુદ્ધાનુભાવ પુન આત્મબલાનુભાવા ॥

યસ્મિન્ન પ્રજ્ઞવરપારમિતોપલબ્ધિઃ ન ચ બોધિસત્ત્વૌપલબ્ધિ ન ચિત્તબોધેઃ
એવં શ્રુણિત્વ ન ચ મુહ્યતિ નાસ્તિ ત્રાસો સો બોધિ(સ)ત્ત્વ ચરતે સુગતાન પ્રજ્ઞામ્ ॥

ન ચ રુપ વેદન ન સંજ્ઞ ન ચેતના ચ વિજ્ઞાન સ્થાનુ અણુમાત્ર ન ભોન્તિ તસ્ય
સો સર્વધર્મઅસ્થિતો અનિકેતચારી અપરી(રિ)ગૃહીત લભતે સુગતાન બોધિમ્ ॥

અથ શ્રેણિકસ્ય અભુતી પરિવ્રાજકસ્ય જ્ઞાનોપલમ્ભુ ન હિ સ્કન્ધવિભાવના ચ
યો બોધિસત્ત્વ પરિજાનતિ એવ ધર્માં ન ચ નિર્વૃતિં સ્પૃશતિ સો વિહરાતિ પ્રજ્ઞામ્ ॥

વ્યુપરીક્ષતે પુનરયં કતરેષુ પ્રજ્ઞા કસ્માત્કુતો વ ઇમિ શૂન્યક સર્વ ધર્માઃ
વ્યુપરીક્ષમાણુ ન ચ લીયતિ નાસ્તિ ત્રાસો આસન્નુ સો ભવતિ બોધયિ બોધિસત્ત્વો ॥

સચિ રુપ સંજ્ઞ અપિ વેદન ચેતના ચ વિજ્ઞાન સ્કન્ધ ચરતી અપ્રજાનમાનો
ઇમિ સ્કન્ધ શૂન્ય પરિકલ્પયિ બોધિસત્ત્વો ચરતી નિમિત્તઅનુપાદપદે અસક્તો ॥

ન ચ રુપ વેદન ન સંજ્ઞ ન ચેતનાયા વિજ્ઞાનિ યો ન ચરતી અનિકેતચારી
ચરતીતિ સો ન ઉપગચ્છતિ પ્રજ્ઞધારી અનુપાદધી સ્પૃશતિ શાન્તિ સમાધિ શ્રેષ્ઠામ્ ॥

એવાત્મશાન્તિ વિહરન્નિહ બોધિસત્ત્વો સો વ્યાકૃતો પુરમકેહિ તથાગતેહિ
ન ચ મન્યતે અહુ સમાધિતુ વ્યુત્થિતો વા કસ્માર્થ ધર્મપ્રકૃતિં પરિજાનયિત્વા ॥

એવં ચરન્તુ ચરતી સુગતાન પ્રજ્ઞાં નો ચાપિ સો લભતિ યત્ર ચરાતિ ધર્મમ્
ચરણં ચ સો ઽચરણં ચ પ્રજાનયિત્વા એષા સ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥

યો ઽસૌ ન વિદ્યતિ સ એષ અવિદ્યમાનો તાં બાલુ કલ્પયિ અવિદ્ય કરોતિ વિદ્યામ્
વિદ્યા અવિદ્ય ઉભિ એતિ અસન્ત ધર્મા નિર્યાતિ યો ઇતિ પ્રજાનતિ બોધિસત્ત્વો ॥

માયોપમાં ય ઇહ જાનતિ પઞ્ચ સ્કન્ધાં ન ચ માય અન્ય ન ચ સ્કન્ધ કરોતિ અન્યાન્
નાનાત્વસંજ્ઞવિગતો ઉપશાન્તચારી એષા સ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥

કલ્યાણમિત્રસહિતસ્ય વિપશ્યકસ્ય ત્રાસો ન ભેષ્યતિ શ્રુણિત્વ જિનાન માત્રામ્
યો પાપમિત્રસહિતો ચ પરપ્રણેયો સો આમભાજન યથોદકસ્પૃષ્ટ ભિન્નો ॥

કિં કારણં અયુ પ્રવુચ્યતિ બોધિસત્ત્વો સર્વત્ર સઙ્ગક્રિય ઇચ્છતિ સઙ્ગછેદી
બોધિં સ્પૃશિષ્યતિ જિનાન અસઙ્ગભૂતાં તસ્માદ્ધિ નામ લભતે અયુ બોધિસત્ત્વો ॥

મહસત્ત્વ સો ઽથ કેનોચ્યતિ કારણેન મહતાય અત્ર અયુ ભેષ્યતિ સત્ત્વરાશેઃ
દૃષ્ટીગતાં મહતિ છિન્દતિ સત્ત્વધાતોઃ મહસત્ત્વ તેન હિ પ્રવુચ્યતિ કારણેન ॥

મહનાયકો મહતબુદ્ધિ મહાનુભાવો મહયાન ઉત્તમજિનાન સમાધિરૂઢો
મહતા સનદ્ધુ નમુચિં શઠ ધર્ષયિષ્યે મહસત્ત્વ તેન હિ પ્રવુચ્યતિ કારણેન ॥

માયાકરો યથ ચતુષ્પથિ નિર્મિણિત્વા મહતો જનસ્ય બહુ છિન્દતિ શીર્ષકોટી
યથ તે ચ માય તથ જાનતિ સર્વસત્ત્વાં નિર્માણુ સર્વ જગતો ન ચ તસ્ય ત્રાસો ॥

રુપં ચ સંજ્ઞ અપિ વેદન ચેતના ચ વિજ્ઞાન બન્ધુ ન ચ મુક્ત અસઙ્ગભૂતો
એવં ચ બોધિ ક્રમતે ન ચ લીનચિત્તો સંના હ એષ વરપુદ્ગલૌત્તમાનામ્ ॥

કિં કારણં અયુ પ્રવુચ્યતિ બોધિયાનો યત્રારુહિત્વ સ નિર્વાપયિ સર્વસત્ત્વાન્
આકાશતુલ્ય અયુ યાન મહાવિમાનો સુખસૌખ્યક્ષેમભિપ્રાપણુ યાનશ્રેષ્ઠો ॥

ન ચ લભ્યતે ય વ્રજતે દિશ આરુહિત્વા નિર્વાણઓકગમનં ગતિ નોપલબ્ધિઃ
યથ અગ્નિ નિર્વૃતુ ન તસ્ય ગતિપ્રચારો સો તેન નિર્વૃતિ પ્રવુચ્યતિ કારણેન ॥

પૂર્વાન્તતો ન ઉપલભ્યતિ બોધિસત્ત્વો અપરાન્તતો ઽપિ પ્રતિઉપન્ન ત્રિયધ્વશુદ્ધો
યો શુદ્ધ સો અનભિસંસ્કૃતુ નિષ્પ્રપઞ્ચો એષા સ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥

યસ્મિંશ્ ચ કાલિ સમયે વિદુ બોધિસત્ત્વો એવં ચરન્તુ અનુપાદુ વિચિન્તયિત્વા
મહતીં જનેતિ કરુણાં ન ચ સત્ત્વસંજ્ઞા એષા સ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥

સચિ સત્ત્વસંજ્ઞ દુખસંજ્ઞ ઉપાદયાતી હરિષ્યામિ દુઃખ જગતીં કરિષ્યામિ અર્થમ્
સો આત્મસ(ત્ત્વ) પરિકલ્પકુ બોધિસત્ત્વો ન ચ એષ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥

યથ આત્મનં તથ પ્રજાનતિ સર્વસત્ત્વાં યથ સર્વસત્ત્વ તથ પ્રજાનતિ સર્વધર્માન્
અનુપાદુપાદુ ઉભયે અવિકલ્પમાનો એષા સ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥

યાવન્તિ લોકિ પરિકીર્તિત ધર્મનામ સર્વેષુપાદસમતિક્રમુ નિર્ગમિત્વા
અમૃતં તિ જ્ઞાનુ પરમં ન તુ યો પરેણ એકાર્થ પ્રજ્ઞ અયુ પારમિતેતિ નામા ॥

એવં ચરન્તુ ન ચ કાઙ્ક્ષતિ બોધિસત્ત્વો જ્ઞાતવ્ય યો વિહર તે સ ઉપાયપ્રજ્ઞો
પ્રકૃતીઅસન્ત પરિજાનયમાન ધર્માં એષા સ પ્રજ્ઞવરપારમિતાય ચર્યા ॥