રત્નગોત્રવિભાગ · અધ્યાય 7

5. પંચમઃ પરિચ્છેદઃ
અતઃ પરમેષ્વેવ યથાપરિકીર્તિતેષુ સ્થાનેષ્વધિમુક્તાનામધિમુક્ત્યનુશંસે ષટ્ શ્લોકાઃ
બુદ્ધધાતુર્બુદ્ધબોધિર્બુદ્ધધર્મા બુદ્ધકૃત્યમ્ ।
ગોચરો ઽયં નાયકાનાં શુદ્ધસત્ત્વૈરપ્યચિન્ત્યઃ

ઇહ જિનવિષયે ઽધિમુક્તબુદ્ધિર્ગુણગણભાજનતામુપૈતિ ધીમાન્ ।
અભિભવતિ સ સર્વસત્ત્વપુણ્યપ્રસવમચિન્ત્યગુણાભિલાષયોગાત્

યો દદ્યાન્મણિસંસ્કૃતાનિ કનકક્ષેત્રાણિ બોધ્યર્થિકો
બુદ્ધક્ષેત્રરજઃસમાન્યહરહો ધર્મેશ્વરેભ્યઃ સદા ।
યશ્ચાન્યઃ શૃણુયાદિતઃ પદમપિ શ્રુત્વાધિમુચ્યેદયં
તસ્માદ્દાનમયાચ્છુંભાદ્બહુતરં પુણ્યં સમાસાદયેત્

યઃ શીલં તનુવાઙ્મનોભિરમલં રક્ષેદનાભોગવદ્
ધીમાન્ બોધિમનુત્તરામભિલષન્ કલ્પાનનેકાનપિ ।
યશ્ચાન્યઃ શૃણુયાદિતઃ પદમપિ શ્રુત્વાધિમુચ્યેદયં
તસ્માચ્છીલમયાચ્છુભાદ્બહુતરં પુણ્યં સમાસાદયેત્

ધ્યાયેદ્ધ્યાનમપીહ યસ્ત્રિભુવનક્લેશાગ્નિનિર્વાપકં
દિવ્યબ્રહ્મ વિહારપારમિગતઃ સંબોધ્યુપાયાચ્યુતઃ ।
યશ્ચાન્યઃ શ્રૃણુયાદિતઃ પદમપિ શ્રુત્વાધિમુચ્યેદયં
તસ્માદ્ધ્યાનમયાચ્છુભાદ્બહુતરં પુણ્યં સમાસાદયેત્

( ર્ગ્વ્ 116 ) દાનં ભોગાનાવહત્યેવઃ યસ્માચ્છીલં સ્વર્ગં ભાવના ક્લેશહાનિમ્ ।
પ્રજ્ઞા ક્લેશજ્ઞેયસર્વપ્રહાણં સાતઃ શ્રેષ્ઠા હેતુરસ્યાઃ શ્રવો ઽયમ્

એષા શ્લોકાનાં પિણ્ડાર્થો નવભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
આશ્રયે તત્પરાવૃત્તૌ તદ્ગુણેષ્વર્થસાધને ।
ચતુર્વિધે જિનજ્ઞાનવિષયે ઽસ્મિન્ યથોદિતે

ધિમાનસ્તિત્વશક્તત્વગુણવત્ત્વા ધિમુક્તિતઃ ।
તથાગતપદપ્રાપ્તિભવ્યતામાશુ ગચ્છતિ

અસ્ત્યસૌ વિષયો ઽચિન્ત્યઃ શક્યઃ પ્રાપ્તું સ માદૃશૈઃ ।
પ્રાપ્ત એવંગુણશ્ચાસાવિતિ શ્રદ્ધાધિમુક્તિતઃ

છન્દવીર્યસ્મૃતિધ્યાનપ્રજ્ઞાદિગુણભાજનમ્ ।
બોધિચિત્તં ભવત્યસ્ય સતતં પ્રત્યપસ્થિતમ્

તચ્ચિત્તપ્રત્યુપસ્થાનાદવિવર્ત્યો જિનાત્મજઃ ।
પુણ્યપારમિતાપૂરિપરિશુદ્ધિં નિગચ્છતિ

પુણ્યં પારમિતાઃ પઞ્ચ ત્રેધા તદવિકલ્પનાત્ ।
તત્પૂરિઃ પરિશુદ્ધિસ્તુ તદ્ વિપક્ષપ્રહાણતઃ

દાનં દાનમયં પુણ્યં શીલં શીલમયં સ્મૃતમ્ ।
દ્વે ભાવનામયં ક્ષાન્તિધ્યાને વીર્યં તુ સર્વગમ્

( ર્ગ્વ્ 117 ) ત્રિમણ્ડલવિકલ્પો યસ્તજ્જ્ઞેયાવરણં મતમ્ ।
માત્સર્યાદિવિપક્ષો યસ્તત્ ક્લેશાવરણં મતમ્

એતત્પ્રહાણહેતુશ્ચ નાન્યઃ પ્રજ્ઞામૃતે તતઃ ।
શ્રેષ્ઠા પ્રજ્ઞા શ્રુતં ચાસ્ય મૂલં તસ્માચ્છ્રુતં પરમ્

ઇતીદમાપ્તાગમયુક્તિસંશ્રયાદુદાહૃતં કેવલમાત્મશુદ્ધયે ।
ધિયાધિમુક્ત્યા કુશલોપસંપદા સમન્વિતા યે તદનુગ્રહાય ચ

પ્રદીપવિદ્યુન્મણિચન્દ્રભાસ્કરાન્ પ્રતીત્ય પશ્યન્તિ યથા સચક્ષુષઃ ।
મહાર્થધર્મપ્રતિભાપ્રભાકરં મુનિં પ્રતીત્યેદમુદાહૃતં તથા

યદર્થવદ્ધર્મપદોપસંહિતં ત્રિધાતુસંક્લેશનિ બર્હણ વચઃ ।
ભવેચ્ચ યચ્છાન્ત્યનુશંસદર્શકં તદુક્તમાર્ષં વિપરીતમન્યથા

યત્સ્યાદવિક્ષિપ્તમનોભિરુક્તં શાસ્તારમેકં જિનમુદ્દિશદ્ભિઃ ।
( ર્ગ્વ્ 118 ) મોક્ષાપ્તિસંભારપથાનુકૂલં મૂર્ધ્ના તદપ્યાર્ષમિવ પ્રતીચ્છેત્

યસ્માન્નેહ જિનાત્ સુપણ્ડિતતમો લોકે ઽસ્તિ કશ્ચિત્ક્વચિત્
સર્વજ્ઞઃ સકલં સ વેદ વિધિવત્તત્ત્વં પરં નાપરઃ ।
તસ્માદ્યત્સ્વયમેવ નીતમૃષિણા સૂત્રં વિચાલ્યં ન તત્
સદ્ધર્મપ્રતિબાધનં હિ તદપિ સ્યાન્નીતિ ભેદાન્મુનેઃ

આર્યાંશ્ચાપવદન્તિ તન્નિગદિતં ધર્મં ચ ગર્હન્તિ યત્
સર્વઃ સો ઽભિનિવેશદર્શનકૃતઃ ક્લેશો વિમૂઢાત્મનામ્ ।
તસ્માન્નાભિનિવેશદૃષ્ટિમલિને તસ્મિન્નિવેશ્યા મતિઃ
શુદ્ધં વસ્ત્રમુપૈતિ રઙ્ગવિકૃતિં ન સ્નેહપઙ્કાઙ્કિતમ્

ધીમાન્દ્યાદધિમુક્તિશુક્લવિરહાન્ મિથ્યાભિમાનાશ્રયાત્
સદ્ધર્મવ્યસનાવૃતાત્મકતયા નેયાર્થતત્ત્વગ્રહાત્ ।
લોભગ્રેધતયા ચ દર્શનવશાદ્ધર્મદ્વિપાં સેવનાદ્
આરાદ્ધર્મભૃતાં ચ હીનરુચયો ધર્માન્ ક્ષિપન્ત્યર્હતામ્

નાગ્નેર્નોગ્રવિષાદહેર્ન વધકાન્નૈવાશનિભ્યસ્તથા
ભેતવ્યં વિદુષામતીવ તુ યથા ગમ્ભીરધર્મક્ષતેઃ ।
કુર્યુર્જીવિતવિપ્રયોગમનલવ્યાલારિવજ્રાગ્નયસ્
તદ્ધેતોર્ન પુનર્વ્રજેદતિભયામાવીચિકાનાં ગતિમ્

( ર્ગ્વ્ 119 ) યો ઽભીક્ષ્ણં પ્રતિસેવ્ય પાપસુહૃદઃ સ્યાદ્વુદ્ધદુષ્ટાશયો
માતાપિત્રરિહદ્વધાચરણકૃત્ સંઘાગ્રભેત્તા નરઃ ।
સ્યાત્તસ્યાપિ તતો વિમુક્તિરચિરં ધર્માર્થનિધ્યાનતો
ધર્મે યસ્ય તુ માનસં પ્રતિહતં તસ્મૈ વિમુક્તિઃ કુતઃ

રત્નાનિ વ્યવદાનધાતુમમલાં બોધિં ગુણાન્ કર્મ ચ
વ્યાકૃત્યાર્થપદાનિ સપ્ત વિધિવદ્યત્ પુણ્યમાપ્તં મયા ।
તેનેયં જનતામિતાયુષમૃષિં પશ્યેદનન્તદ્યુતિં
દૃષ્ટ્વા ચામલધર્મચક્ષુરુદયાદ્બોધિં પરામાપ્નુયાત્

એષામપિ દશાનાં શ્લોકાનાં પિણ્ડાર્થસ્ત્રિભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
યતશ્ચ યન્નિમિત્તં ચ યથા ચ યદુદાહૃતમ્ ।
યન્નિષ્યન્દફલં શ્લોકૈશ્ચતુર્ભિઃ પરિદીપિતમ્

આત્મસંરક્ષણોપાયો દ્વાભ્યામેકેન ચ ક્ષતેઃ ।
હેતુઃ ફલમથ દ્વાભ્યાં શ્લોકાભ્યાં પરિદીપિતમ્

સંસારમણ્ડલક્ષાન્તિર્બોધિપ્રાપ્તિઃ સમાસતઃ ।
દ્વિધા ધર્માર્થવાદસ્ય ફલમન્તેન દર્શિતમ્

ઇતિ રત્નગોત્રવિભાગે મહાયાનોત્તરતન્ત્રશાસ્ત્રે ઽનુશંસાધિકારો નામ પઞ્ચમઃ પરિચ્છેદઃ શ્લોકાર્થસંગ્રહવ્યાખ્યાનતઃ સમાપ્તઃ