રસેન્દ્રચિન્તામણિ · અધ્યાય 6

ર્ચિન્ત્, 6
અથાતઃ સર્વલોહાધ્યાયં વ્યાચક્ષ્મહે

રસીભવન્તિ લોહાનિ મૃતાનિ સુરવન્દિતે ।
વિનિઘ્નન્તિ જરાવ્યાધીન્ રસયુક્તાનિ કિં પુનઃ

<મેતલ્સ્:: શોધન>
સ્વર્ણતારારતામ્રાયઃપત્રાણ્ય્ અગ્નૌ પ્રતાપયેત્ ।
નિષિઞ્ચેત્તપ્તતૈલાનિ તૈલે તક્રે ગવાં જલે

કાઞ્જિકે ચ કુલત્થાનાં કષાયે સપ્તધા પૃથક્ ।
એવં સ્વર્ણાદિલોહાનાં વિશુદ્ધિઃ સમ્પ્રજાયતે

<મેતલ્સ્:: શોધન>
તપ્તાનિ સર્વલોહાનિ કદલીમૂલવારિણિ ।
સપ્તધાભિનિષિક્તાનિ શુદ્ધિમ્ આયાન્ત્યનુત્તમામ્

<લેઅદ્, તિન્:: શોધન>
નાગવઙ્ગૌ પ્રતપ્તૌ ચ ગાલિતૌ તૌ નિષેચયેત્ ।
સપ્તધૈવ વિશુદ્ધિઃ સ્યાદ્રવિદુગ્ધે ચ સપ્તધા

<ગોલ્દ્:: શોધન>
વર્ણવૃત્તિકયા લિપ્ત્વા સપ્તધા ધ્માપિતં વસુ ।
વિશુધ્યતિ વરં કિંચિદ્ વર્ષવૃદ્ધિશ્ચ જાયતે

<ગોલ્દ્:: શોધન>
વલ્મીકમૃત્તિકા ધૂમં ગૈરિકં ચેષ્ટકા પટુઃ ।
ઇત્યેતા મૃત્તિકાઃ પઞ્ચ જમ્બીરૈરારનાલકૈઃ

પિષ્ટ્વા લેપ્યં સ્વર્ણપત્રં શ્રેષ્ઠં પુટેન શુધ્યતિ ।
<સિલ્વેર્:: શોધન>
નાગેન ટઙ્કણેનૈવ દ્રાવિતં શુદ્ધિમૃચ્છતિ ।
રજતં દોષનિર્મુક્તં કિં વા ક્ષારામ્લપાચિતમ્

<તામ્ર:: શોધન>
સ્નુહ્યર્કક્ષીરલવણકાઞ્જિકૈસ્તામ્રપત્રકમ્ ।
લિપ્ત્વા પ્રતાપ્ય નિર્ગુણ્ડીરસે સિઞ્ચેત્પુનઃ પુનઃ ।
વારાન્ દ્વાદશ તચ્છુધ્યેલ્લેપાત્તાપાચ્ચ સેચનાત્

<ચોપ્પેર્:: શોધન>
ગોમૂત્રેણ પચેદ્યામં તામ્રપત્રં દૃઢાગ્નિના ।
સામ્લક્ષારેણ સંશુદ્ધિં તામ્રમાપ્નોતિ સર્વથા

<રાજરીતિ, બ્રોન્zએ:: શોધન, મારણ>
રાજરીતિં તથા ઘોષં તામ્રવચ્છોધયેદ્ ભિષક્ ।
તામ્રવન્મારયેચ્ચાપિ તામ્રવચ્ચ તયોર્ગુણાઃ

<બ્રોન્zએ, બ્રસ્સ્, લેઅદ્, તિન્:: શોધન>
ઘોષારનાગવઙ્ગાનિ નિષેકૈર્મુનિતુલ્યકૈઃ ।
નિર્ગુણ્ડીરસમધ્યે તુ શુધ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ

<ઇરોન્:: શોધન:: અદ્રિ>
ત્રિફલાષ્ટગુણે તોયે ત્રિફલાષોડશં પલમ્ ।
તત્ક્વાથે પાદશેષે તુ લોહસ્ય પલપઞ્ચકમ્

કૃત્વા પત્રાણિ તપ્તાનિ સપ્તવારાન્નિષેચયેત્ ।
એવં પ્રલીયતે દોષો ગિરિજો લોહસમ્ભવઃ

<ઇરોન્:: શોધન>
તત્તદ્વ્યાધ્યુપયુક્તાનામ્ ઔષધાનાં જલેઽયસઃ ।
પ્રક્ષેપં પ્રાહ તત્ત્વજ્ઞઃ સિદ્ધો નાગાર્જુનસ્તતઃ

<ઇરોન્:: શોધન>
સર્વાભાવે નિષેક્તવ્યં ક્ષીરતૈલાજ્યગોજલે ।
શુદ્ધસ્ય શોધનં હ્યેતદ્ગુણાધિક્યાય સંમતમ્

<દિવેર્સ્ સત્ત્વસ્:: શોધન>
ખસત્ત્વં લૌહવચ્છોધ્યં તામ્રવત્તાપ્યસત્ત્વકમ્ ।
રસકાલશિલાતુત્થસત્ત્વં ક્ષારામ્લપાચનૈઃ ।
દિનૈકેનૈવ શુધ્યન્તિ ભૂનાગાદ્યાસ્તથાવિધૈઃ

સિદ્ધલક્ષ્મીશ્વરપ્રોક્તપ્રક્રિયાકુશલો ભિષક્ ।
લોહાનાં સરસં ભસ્મ સર્વોત્કૃષ્ટં પ્રકલ્પયેત્

<સપ્તધાતુ:: મારણ>
શિલાગન્ધાર્કદુગ્ધાક્તાઃ સ્વર્ણાદ્યાઃ સપ્તધાતવઃ ।
મ્રિયન્તે દ્વાદશપુટૈઃ સત્યં ગુરુવચો યથા

<સપ્તધાતુ:: મારણ>
રસમિશ્રાશ્ચતુર્યામં સ્વર્ણાદ્યાઃ સપ્તધાતવઃ ।
મ્રિયન્તે સિકતાયન્ત્રે ગન્ધકૈરમૃતાધિકાઃ

ગન્ધૈર્ એકદ્વિત્રિવારાન્ પચ્યન્તે ફલદર્શનાત્ ।
ષડ્ગુણાદિશ્ચ ગન્ધોઽત્ર ગુણાધિક્યાય જાર્યતે

<ગોલ્દ્:: મારણ>
સમસૂતેન વૈ પિષ્ટિં કૃત્વાગ્નૌ નાશયેદ્રસમ્ ।
સ્વર્ણં તત્સમતાપ્યેન પુટિતં ભસ્મ જાયતે

<ગોલ્દ્:: મારણ, રેમોવલ્ ઓf નાગ>
હેમપત્રાણિ સૂક્ષ્માણિ જમ્ભામ્ભો નાગભસ્મતઃ ।
લેપતઃ પુટયોગેન ત્રિવારં ભસ્મતાં નયેત્ ।
પુનઃ પુટે ત્રિવારં તન્મ્લેચ્છતો નાગહાનયે

<ગોલ્દ્:: મારણ>
શુદ્ધસૂતસમં સ્વર્ણં ખલ્વે કૃત્વા તુ ગોલકમ્ ।
ઊર્ધ્વાધો ગન્ધકં દત્ત્વા સર્વતુલ્યં નિરુધ્ય ચ

ત્રિંશદ્વનોપલૈર્દેયાઃ પુટાશ્ચૈવં ચતુર્દશ ।
નિરુત્થં જાયતે ભસ્મ ગન્ધો દેયઃ પુનઃ પુનઃ

<ગોલ્દ્:: મારણ>
સ્વર્ણમ્ આવૃત્ય તોલૈકં માષૈકં શુદ્ધગન્ધકમ્ ।
ક્ષિપ્ત્વા ચામ્લેન સંચૂર્ણ્ય તત્તુલ્યૌ ગન્ધમાક્ષિકૌ

અમ્લેન મર્દયેદ્યામં રુદ્ધ્વા લઘુપુટે પચેત્ ।
ગન્ધઃ પુનઃ પુનર્દેયો મ્રિયતે દશભિઃ પુટૈઃ

<સિલ્વેર્:: મારણ>
વિધાય પિષ્ટિં સૂતેન રજતસ્યાથ મેલયેત્ ।
તાલં ગન્ધં સમં પશ્ચાન્મર્દયેન્નિમ્બુકદ્રવૈઃ ।
દ્વિત્રિપુટૈર્ભવેદ્ભસ્મ યોજ્યમેવં રસાદિષુ

સૂતેન સમેનેત્યર્થઃ ।
અત્ર સૂતરક્ષાર્થં ગન્ધઃ પુનર્ અધિકો દેયઃ

<ચોપ્પેર્:: મારણ>
ગન્ધેન તામ્રતુલ્યેન હ્યમ્લપિષ્ટેન લેપયેત્ ।
કણ્ટવેધ્યં તામ્રપત્રમ્ અન્ધયિત્વા પુટે પચેત્

ઉદ્ધૃત્ય ચૂર્ણયેત્તસ્મિન્ પાદાંશં ગન્ધકં ક્ષિપેત્ ।
પાચ્યં જમ્ભામ્ભસા પિષ્ટં સમો ગન્ધશ્ચતુઃપુટે

માતુલુઙ્ગરસૈઃ પિષ્ટ્વા પુટમેકં પ્રદાપયેત્ ।
સિતશર્કરાપ્યેવં પુટદાને મૃતિર્ભવેત્

<ચોપ્પેર્:: મારણ>
તામ્રપાદાંશતઃ સૂતં તામ્રતુલ્યં તુ ગન્ધકમ્ ।
મર્દયેદ્યામયુગ્મં તુ યાવત્કજ્જલિકા ભવેત્

તાં તુ કન્યારસૈઃ પિષ્ટ્વા તામ્રપત્રાણિ લેપયેત્ ।
સંશુષ્કાણિ તતસ્તાનિ શેષકજ્જલિકાન્તરમ્

નિક્ષિપ્ય હણ્ડિકામધ્યે શરાવેણ નિરોધયેત્ ।
સન્ધિરોધં દ્વયોઃ કુર્યાદમ્બુભસ્મ વિલેપનમ્

હણ્ડિકાં પટુનાપૂર્ય ભસ્મના વા ગલાવધિ ।
પિધાય ચુલ્લ્યામારોપ્ય વહ્નિં પ્રજ્વાલયેદ્ દૃઢમ્ ।
ચતુર્યામં તતઃ સ્વાઙ્ગશીતલં તત્સમુદ્ધરેત્

ન રસેન વિના લૌહં ન રસં ચાભ્રકં વિના ।
એકત્વેન શરીરસ્ય બન્ધો ભવતિ દેહિનઃ

ચપલેન વિના લૌહં યઃ કરોતિ પુમાનિહ ।
ઉદરે તસ્ય કિટ્ટાનિ જાયન્તે નાત્ર સંશયઃ

વસ્તુતસ્તુ પ્રાશસ્ત્યાય રસયોગો રસાભ્રયોગશ્ચ ।
અનયોર્માત્રા યુક્ત્યનુસારિણી તતો મ્રિયત ઇતિ શેષઃ

<રેમેદ્ય્ અગૈન્સ્ત્ વોમિત્>
અમ્લપિષ્ટં મૃતં તામ્રં શરણસ્થં લિપેન્મૃદા ।
પચેત્પઞ્ચામૃતૈર્વાપિ ત્રિધાવાન્ત્યાદિશાન્તયે

સૂરણપક્ષે બૃહત્પુટપ્રદાનમ્ ।
<ચોપ્પેર્:: મારણ>
જમ્ભામ્ભસા સૈન્ધવસંયુતેન સગન્ધકં સ્થાપય શુલ્વપત્રમ્ ।
પઙ્કાયમાનં પુટયેત્સુયુક્ત્યા વાન્ત્યાદિકં યાવદુપૈતિ શાન્તિમ્

<ચોપ્પેર્:: મૃતોત્થ:: મારણ (= રેપેઅતેદ્ મારણ)>
મૃતોત્થશુદ્ધં સંતપ્તં તામ્રચક્રં બલિસ્થિતમ્ ।
મૃતં સ્યાત્તત્ર સૂતેન્દ્રં દદ્યાદ્દોષાનુસારતઃ

<ચોપ્પેર્:: મારણ>
રસગન્ધકયોઃ કૃત્વા કઞ્જલીમ્ અર્ધમાનયોઃ ।
વારા લિમ્પેત્ કણ્ટવેધ્યં મ્રિયતે તામ્રમાતપે

<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્:: fરોમ્ ચોપ્પેર્>
આર્કં ભસ્મ સ્થાલિકાયાં નિધાય જ્વાલાં દત્ત્વા નાશયેત્તત્ર ગન્ધમ્ ।
આવર્ત્યૈતન્મારયેત્સપ્તવારાનિત્થં શુલ્બં જાયતે હેમતુલ્યમ્

<??>
શશિહાટકહેલિદલં રસબલિતમેકમર્દિતં બલિના ।
ઇષ્ટરસપિષ્ટમતઃ કૃતપર્પટમ્ અર્પયેત્ તદનુ

<માક્ષિક:: સત્ત્વ:: મારણ>
માક્ષીકરસકાદીનાં સત્ત્વં હન્યાચ્ચ તામ્રવત્

<તિન્:: મારણ>
વઙ્ગં ખર્પરકે કૃત્વા ચુલ્લ્યાં સંસ્થાપયેત્ સુધીઃ ।
દ્રવીભૂતે પુનસ્તસ્મિન્ ચૂર્ણાન્યેતાનિ દાપયેત્

પ્રથમે રજનીચૂર્ણં દ્વિતીયે ચ યવાનિકામ્ ।
તૃતીયે જીવકં ચૈવ તતશ્ચિઞ્ચાત્વગુદ્ભવમ્

અશ્વત્થવલ્કલોત્થં ચ ચૂર્ણં તત્ર વિનિક્ષિપેત્ ।
એવં વિધાનતો વઙ્ગો મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ

<લેઅદ્:: મારણ>
નાગં ખર્પરકે નિધાય કુનટીચૂર્ણં દદીત દ્રુતે નિમ્બૂત્થદ્રવગન્ધકેન પુટિતં ભસ્મીભવત્યાશુ તત્ ।
એવં તાલકવાપતસ્તુ કુટિલં ચૂર્ણીકૃતં તત્પુટેદ્ ગન્ધામ્લેન સમસ્તદોષરહિતં યોગેષુ યોજ્યં ભવેત્

<સિન્દૂર:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
ભૂભુજઙ્ગમગસ્તિં ચ પિષ્ટ્વા પાત્રં પ્રલેપયેત્ ।
તત્ર સવિદ્રુતે નાગે વાસાપામાર્ગસમ્ભવમ્

ક્ષારં વિમિશ્રયેત્તત્ર ચતુર્થાંશં ગુરૂક્તિતઃ ।
પ્રહરં પાચયેચ્ચુલ્લ્યાં વાસાદર્વ્યા વિઘટ્ટયન્

તત ઉદ્ધૃત્ય તચ્ચૂર્ણં વાસાનીરૈર્વિમર્દયેત્ ।
પુટેત્પુનઃ સમુદ્ધૃત્ય તદ્દ્રવેણ વિમર્દયેત્ ।
એવં સપ્તપુટૈર્નાગઃ સિન્દૂરો જાયતે ધ્રુવમ્

<ઇરોન્:: મારણમ્>
લૌહં પત્રસતીવતપ્તમ્ અસકૃત્ ક્વાથે ક્ષિપેત્ત્રૈફલે ચૂર્ણીભૂતમ્ અતઃ પુનસ્ત્રિફલજે ક્વાથે પચેદ્ ગોજલે ।
મત્સ્યાક્ષીત્રિફલા એતેન પુટયેદ્યાવન્નિરુત્થં ભવેત્ પશ્ચાદાજ્યમધુપ્લુતં સુપુટિતં સિદ્ધં ભવેદ્ આયસમ્

અત્ર મત્સ્યાક્ષી મછેછી ।
પ્રકૃતત્રિચતુઃપુટે મનઃશિલાં કિંચિદ્ દદ્યાત્

<ઇરોન્:: મારણ>
પરિપ્લુતં દાડિમપત્રવારા લૌહં રજઃ સ્વલ્પકટોરિકાયામ્ ।
મ્રિયેત વસ્ત્રાવૃતમર્કભાસા યોજ્યં પુટૈઃ સ્યાત્ ત્રિફલાદિકાનામ્

પુટબાહુલ્યં ગુણાધિક્યાય શતાદિપુટપક્ષે મુદ્ગનિભં કૃત્વા પુટાન્ દદ્યાદ્વસ્ત્રપૂતં ચ ન કુર્યાત્ ।
ત્રિફલાદિર્ અમૃતસારલૌહે વક્ષ્યતે

<ઇરોન્:: મારણ:: વારિતર>
સૂતકાદ્દ્વિગુણં ગન્ધં દત્ત્વા કૃત્વા ચ કજ્જલીમ્ ।
દ્વયોઃ સમં લોહચૂર્ણં મર્દયેત્કન્યકાદ્રવૈઃ

યામયુગ્મં તતઃ પિણ્ડં કૃત્વા તામ્રસ્ય પાત્રકે ।
ઘર્મે ધૃત્વોરુવૂકસ્ય પત્રૈરાચ્છાદયેદ્ બુધઃ

યામાર્ધેનોષ્ણતા ભૂયાદ્ધાન્યરાશૌ ન્યસેત્તતઃ ।
દત્ત્વોપરિ શરાવં તુ ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધરેત્

પિષ્ટ્વા ચ ગાલયેદ્વસ્ત્રાદેવં વારિતરં ભવેત્ ।
એવં સર્વાણિ લોહાનિ સ્વર્ણાદીન્યપિ મારયેત્

<ઇરોન્:: છેચ્કિન્ગ્ થે વારિતર સ્તતે>
સર્વમેતન્મૃતં લૌહં ધ્માતવ્યં મિત્રપઞ્ચકૈઃ ।
યદ્યેવં સ્યાન્નિરુત્થાનં સેવ્યં વારિતરં હિ તત્

<મિત્રપઞ્ચક>
મધુસર્પિસ્તથા ગુઞ્જા ટઙ્કણં ગુગ્ગુલુસ્તથા ।
મિત્રપઞ્ચકમેતત્તુ ગણિતં ધાતુમેલને

<ઇરોન્:: મૃત:: છેચ્કિન્ગ્ થે મૃત-સ્તતે>
મધ્વાજ્યં મૃતલૌહં ચ સરૂપ્યં સમ્પુટે ક્ષિપેત્ ।
રુદ્ધ્વા ધ્માતે ચ સંગ્રાહ્યં રૂપ્યં વૈ પૂર્વમાનકમ્ ।
તદા લૌહં મૃતં વિદ્યાદન્યથા મારયેત્પુનઃ

<ઇરોન્:: મારણ:: નિરુત્થાન>
ગન્ધકેનોત્થિતં લૌહં તુલ્યં ખલ્વે વિમર્દયેત્ ।
દિનૈકં કન્યકાદ્રાવૈઃ રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
ઇત્યેવં સર્વલૌહાનાં કર્તવ્યેયં નિરુત્થિતિઃ

યવવૃદ્ધ્યા પ્રયોક્તવ્યં હેમ ગુઞ્જાષ્ટકં રવિઃ ।
તારં તદ્દ્વિગુણં લૌહમન્યત્તુ ત્રિગુણાધિકમ્

<કિટ્ટ (રુસ્ત્!):: અગે => qઉઅલિત્ય્>
શતોર્ધ્વમ્ ઉત્તમં કિટ્ટં મધ્યં ચાશીતિવાર્ષિકમ્ ।
અધમં ષષ્ટિવર્ષીયં તતો હીનવિષોપમમ્

<મણ્ડૂર:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
અક્ષાઙ્ગારૈર્ધમેત્કિટ્ટં લોહજં તદ્ગવાં જલૈઃ ।
સેચયેત્તપ્તતપ્તં ચ સપ્તવારં પુનઃ પુનઃ

ચૂર્ણયિત્વા તતઃ ક્વાથૈર્ દ્વિગુણૈસ્ત્રિફલોદ્ભવૈઃ ।
આલોડ્ય ભર્જયેદ્વહ્નૌ મણ્ડૂરં જાયતે વરમ્

<સ્વર્ણ, રૂપ્ય>
આયુર્લક્ષ્મીપ્રભાધીસ્મૃતિકરમખિલવ્યાધિવિધ્વંસિ પુણ્યમ્ ।
ભૂતાવેશપ્રશાન્તિસ્મરભવસુખદં સૌખ્યપુષ્ટિપ્રકાશિ ।
ગાઙ્ગેયં ચાથ રૂપ્યં ગદહમ્ અજરાકારિ મેહાપહારિ ।
ક્ષીણાનાં પુષ્ટિકારિ સ્ફુટમ્ અતિકરણં કારણં વીર્યવૃદ્ધેઃ

<ગોલ્દ્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
મધુરં કટુકં પાકે સુવર્ણં વીર્યશીતલમ્ ।
સર્વદોષપ્રશમનં વિષઘ્નં ગરનાશનમ્

અલક્ષ્મીકલિપાપાનાં પ્રયોગસ્તસ્ય નાશનઃ ।
આયુર્મેધાસ્મૃતિકરઃ પુષ્ટિકાન્તિવિવર્ધનઃ

સર્વૌષધિપ્રયોગૈર્ યે વ્યાધયો ન વિનિર્જિતાઃ ।
કર્મભિઃ પઞ્ચભિશ્ચાપિ સુવર્ણં તેષુ યોજયેત્

શિલાજતુપ્રયોગૈશ્ચ તાપ્યસૂતકયોસ્તથા ।
અન્યૈ રસાયનૈશ્ચાપિ પ્રયોગો હેમ્ન ઉત્તમઃ

તાપ્યસૂતકયોરિત્યત્ર સામાન્યસંસ્કૃતસૂતકો જ્ઞેયઃ ।
વિશેષસંસ્કૃતસૂતકસ્ય તુ વ્યોમગામિત્વાદિપ્રદત્વાત્

મધ્વામલકચૂર્ણં તુ સુવર્ણં ચેતિ તત્ત્રયમ્ ।
પ્રાશ્યારિષ્ટગૃહીતોઽપિ મુચ્યતે પ્રાણસંશયાત્

મેધાકામસ્તુ વચયા શ્રીકામઃ પદ્મકેશરૈઃ ।
શઙ્ખપુષ્પ્યા વયોઽર્થી ચ વિદાર્યા ચ પ્રજાર્થકઃ

<ચોપ્પેર્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
ગુલ્મપાણ્ડુપરિણામશૂલહૃલ્લેખનં કૃમિહરં વિશોધનમ્ ।
પ્લીહકુષ્ઠજઠરામશૂલજિચ્છ્લેષ્મવાતહરણં રવિનામ

<પિત્તલ, કાંસ્ય>
રીતિકા શ્લેષ્મપિત્તઘ્ની કાંસ્યમુષ્ણં ચ લેખનમ્

<તિન્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
વઙ્ગો દાહહરઃ પાણ્ડુજન્તુમેહવિનાશનઃ

<લેઅદ્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
દશનાગબલં ધત્તે વીર્યાયુઃકાન્તિવર્ધનઃ ।
રોગાન્ હન્તિ મૃતો નાગઃ સેવ્યો રઙ્ગોઽપિ તદ્ગુણઃ

તૃષ્ણામશોથશૂલાર્શઃકુષ્ઠપાણ્ડુત્વમેહજિત્ ।
વયસ્યો ગુરુચક્ષુષ્યઃ સરો મેદોઽનિલાપહઃ ।
તારસ્ય રઞ્જકો નાગો વાતપિત્તકફાપહઃ

<ઇરોન્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
આયુઃપ્રદાતા બલવીર્યકર્તા રોગાપહર્તા કદનસ્ય કર્તા ।
અયઃસમાનં નહિ કિંચિદસ્તિ રસાયનં શ્રેષ્ઠતમં નરાણામ્

<ઇરોન્:: રેઇહેન્fઓલ્ગે દેર્ ગ્ંતે>
સામાન્યાદ્ દ્વિગુણં ક્રૌઞ્ચં કલિઙ્ગોઽષ્ટગુણસ્તતઃ ।
કલેર્દશગુણં ભદ્રં ભદ્રાદ્વજ્રં સહસ્રધા

વજ્રાચ્છતગુણં પાણ્ડિર્ નિરઙ્ગં દશભિર્ગુણૈઃ ।
તસ્માત્ સહસ્રગુણિતમ્ અયઃ કાન્તં મહાબલમ્

યલ્લોહં યદ્ગુણં પ્રોક્તં તત્કિટ્ટં ચાપિ તદ્ગુણમ્