Rasaratnasamuccaya · અધ્યાય 11

ષટ્ ત્રુટ્યશ્ ચૈકલિક્ષા સ્યાત્ ષડ્ લિક્ષા યૂકમ્ ઉચ્યતે ।
ષડ્યૂકાસ્તુ રજઃસંજ્ઞં કથિતં તવ સુવ્રતે

ષડ્રજઃ સર્ષપઃ સાક્ષાત્સિદ્ધાર્થઃ સ ચ કીર્તિતઃ ।
ષટ્સિદ્ધાર્થેન દેવેશિ યવસ્ત્વેકઃ પ્રકીર્તિતઃ

ષડ્યવૈર્ એકગુઞ્જા સ્યાત્ત્રિગુઞ્જો વલ્લ ઉચ્યતે ।
ષડ્ભિરેવ તુ ગુઞ્જાભિર્માષ એકઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
માષા દ્વાદશ તોલઃ સ્યાદષ્ટૌ તોલાઃ પલં ભવેત્

ત્રુટિઃ સ્યાદણુભિઃ ષડ્ભિસ્તૈર્લિક્ષા ષડ્ભિરીરિતા ।
તાભિઃ ષડ્ભિર્ભવેદ્ યૂકા ષડ્યૂકાસ્ તદ્ રજઃ સ્મૃતમ્

ષડ્રજઃ સર્ષપઃ પ્રોક્તસ્તૈઃ ષડ્ભિર્યવ ઈરિતઃ ।
એકા ગુઞ્જા યવૈઃ ષડ્ભિર્નિષ્પાવસ્તુ દ્વિગુઞ્જકઃ

સ્યાદ્ગુઞ્જાત્રિતયં વલ્લો દ્વૌ વલ્લૌ માષ ઉચ્યતે ।
દ્વૌ માષૌ ધરણં તે દ્વે શાણનિષ્કકલાઃ સ્મૃતાઃ

નિષ્કદ્વયં તુ વટકઃ સ ચ કોલ ઇતીરિતઃ ।
સ્યાત્કોલત્રિતયં તોલઃ કર્ષો નિષ્કચતુષ્ટયમ્

ઉદુમ્બરં પાણિતલં સુવર્ણં કવલગ્રહઃ ।
અક્ષં બિડાલપદકં શુક્તિઃ પાણિતલદ્વયમ્

શુક્તિદ્વયં પલં કેચિદન્યે શુક્તિત્રયં વિદુઃ ।
તદેવ કથિતં મુષ્ટિઃ પ્રકુઞ્ચો બિલ્વમિત્યપિ

પલદ્વયં તુ પ્રસૃતં તદ્દ્વયં કુડવો ઽઞ્જલિઃ ।
કુડવૌ માનિકા તૌ સ્યાત્પ્રસ્થો દ્વે માનિકે સ્મૃતઃ

પ્રસ્થદ્વયં શુભં તૌ દ્વૌ પાત્રકં દ્વયમાઢકમ્ ।
તૈશ્ ચતુર્ભિર્ ઘટોન્માનનલ્વનાર્મણશૂર્પકાઃ

દ્રોણસ્ય શબ્દાઃ પર્યાયાઃ પલાનાં શતકં તુલા ।
ચત્વારિંશત્પલશતતુલા ભારઃ પ્રકીર્તિતઃ

રસાર્ણવાદિશાસ્ત્રાણિ નિરીક્ષ્ય કથિતં મયા ।
રસોપયોગિ યત્ કિંચિદ્ દિઙ્માત્રં તત્પ્રદર્શિતમ્

અધુના રસરાજસ્ય સંસ્કારાન્ સમ્પ્રચક્ષ્મહે

સ્યાત્સ્વેદનં તદનુ મર્દનમૂર્છને ચ ઉત્થાપનં પતનરોધનિયામનાનિ ।
સંદીપનં ગગનભક્ષણમાનમત્ર સંચારણા તદનુ ગર્ભગતા દ્રુતિશ્ચ

બાહ્યા દ્રુતિઃ સૂતકજારણા સ્યાદ્ ગ્રાસસ્તથા સારણકર્મ પશ્ચાત્ ।
સંક્રામણં વેધવિધિઃ શરીરે યોગસ્ તથાષ્ટાદશધાત્ર કર્મ

ન યોજ્યો મર્મણિ છિન્ને ન ચ ક્ષારાગ્નિદગ્ધયોઃ

શુદ્ધઃ સ મૃદ્વગ્નિસહો મૂર્છિતો વ્યાધિનાશનઃ

નિષ્કમ્પવેગસ્ તીવ્રાગ્નાવ્ આયુરારોગ્યદો મૃતઃ ।
વિષં વહ્નિર્મલશ્ચેતિ દોષા નૈસર્ગિકાસ્ત્રયઃ

રસે મરણસંતાપમૂર્છાનાં હેતવઃ ક્રમાત્

યોગિકૌ નાગવઙ્ગૌ દ્વૌ તૌ જાડ્યાધ્માનકુષ્ઠદૌ

ઔપાધિકાઃ પુનશ્ચાન્યે કીર્તિતાઃ સપ્તકઞ્ચુકાઃ ।
ભૂમિજા ગિરિજા વાર્જાસ્ તે ચ દ્વે નાગવઙ્ગજૌ

દ્વાદશૈતે રસે દોષાઃ પ્રોક્તા રસવિશારદૈઃ

ભૂમિજાઃ કુર્વતે કુષ્ઠં ગિરિજા જાડ્યમેવ ચ ।
વારિજા વાતસંઘાતં દોષાઢ્યં નાગવઙ્ગયોઃ

પર્પટી પાટિની ભેદી દ્રાવી મલકરી તથા ।
અન્ધકારી તથા ધ્વાઙ્ક્ષી વિજ્ઞેયાઃ સપ્ત કઞ્ચુકાઃ

તસ્માત્ સૂતવિધાનાર્થં સહાયૈર્નિપુણૈર્યુતઃ ।
સર્વોપસ્કરમાદાય રસકર્મ સમારભેત્

દ્વે સહસ્રે પલાનાં તુ સહસ્રં શતમેવ વા ।
અષ્ટાવિંશત્ પલાન્યેવ દશ પઞ્ચૈકમેવ વા

પલાર્ધેનૈવ કર્તવ્યઃ સંસ્કારઃ સૂતકસ્ય ચ ।
સુદિને શુભનક્ષત્રે રસશોધનમારભેત્

ત્ર્યૂષણં લવણાસૂર્યૌ ચિત્રકાર્દ્રકમૂલકમ્ ।
ક્ષિપ્ત્વા સૂતો મુહુઃ સ્વેદ્યઃ કાઞ્જિકેન દિનત્રયમ્

ગૃહધૂમેષ્ટિકાચૂર્ણં તથા દધિ ગુડાન્વિતમ્ ।
લવણાસુરીસંયુક્તં ક્ષિપ્ત્વા સૂતં વિમર્દયેત્

ષોડશાંશં તુ તદ્ દ્રવ્યં સૂતમાનાન્ નિયોજયેત્ ।
સૂતં ક્ષિપ્ત્વા સમં તેન દિનાનિ ત્રીણિ મર્દયેત્

જીર્ણાભ્રકં તથા બીજં જીર્ણસૂતં તથૈવ ચ ।
નૈર્મલ્યાર્થં હિ સૂતસ્ય ખલ્લે ધૃત્વા વિમર્દયેત્

ગૃહ્ણાતિ નિર્મલો રાગાન્ ગ્રાસે ગ્રાસે વિમર્દિતઃ ।
મર્દનાખ્યં હિ યત્કર્મ તત્સૂતગુણકૃદ્ ભવેત્

ગૃહકન્યા મલં હન્યાત્ત્રિફલા વહ્નિનાશિની ।
ચિત્રમૂલં વિષં હન્તિ તસ્માદ્ એભિઃ પ્રયત્નતઃ

મિશ્રિતં સૂતકં દ્રવ્યૈઃ સપ્તવારાણિ મૂર્છયેત્ ।
ઇત્થં સંમૂર્છિતઃ સૂતો દોષશૂન્યઃ પ્રજાયતે

અસ્માદ્વિરેકાત્ સંશુદ્ધો રસઃ પાત્યસ્તતઃ પરમ્ ।
ઉદ્ધૃતઃ કાઞ્જિકક્વાથાત્ પૂતિદોષનિવૃત્તયે

તામ્રેણ પિષ્ટિકાં કૃત્વા પાતયેદૂર્ધ્વભાજને ।
વઙ્ગનાગૌ પરિત્યજ્ય શુદ્ધો ભવતિ સૂતકઃ

શુલ્લેન પાતયેત્ પિષ્ટીં ત્રિધોર્ધ્વં સપ્તધા ત્વ્ અધઃ

ત્રિફલાશિગ્રુશિખિભિર્ લવણાસુરીસંયુતૈઃ ।
નષ્ટપિષ્ટં રસં કૃત્વા લેપયેચ્ચોર્ધ્વભાજને ।
તતો દીપ્તૈરધઃ પાતમુત્પલૈસ્તત્ર કારયેત્

હરિદ્રાઙ્કોલશમ્પાકકુમારીત્રિફલાગ્નિભિઃ ।
તણ્ડુલીયકવર્ષાભૂહિઙ્ગુસૈન્ધવમાક્ષિકૈઃ

પિષ્ટં રસં સલવણૈઃ સર્પાક્ષ્યાદિભિરેવ વા ।
પાતયેદ્ અથવા દેવિ વ્રણઘ્નો યક્ષલોચનૈઃ

ઇત્થં હ્ય્ અધઊર્ધ્વપાતેન પાતિતો ઽસૌ યદા ભવેત્ ।
તદા રસાયને યોગ્યો ભવેદ્ દ્રવ્યવિશેષતઃ

અથવા દીપકયન્ત્રે નિપાતિતઃ સર્વદોષનિર્મુક્તઃ

તિર્યક્પાતનવિધિના નિપાતિતઃ સૂતરાજસ્તુ ।
શ્લક્ષ્ણીકૃતમ્ અભ્રદલં રસેન્દ્રયુક્તં તથારનાલેન

ખલે દત્ત્વા મૃદિતં યાવત્ તન્ નષ્ટપિષ્ટતામ્ એતિ ।
કુર્યાત્ તિર્યક્પાતનપાતિતસૂતં ક્રમેણ દૃઢવહ્નિમ્

સંસ્વેદ્યઃ પાત્યો ઽસૌ ન પતતિ યાવદ્ દૃઢશ્ ચાગ્નૌ ।
તદાસૌ શુધ્યતે સૂતઃ કર્મકારી ભવેદ્ધ્રુવમ્

મર્દનૈર્ મૂર્છનૈઃ પાતૈર્મન્દઃ શાન્તો ભવેદ્ રસઃ

સૃષ્ટ્યમ્બુજૈર્ નિરોધેન તતો મુખકરો રસઃ ।
સ્વેદનાદિવશાત્સૂતો વીર્યં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્

નિયમ્યો ઽસૌ તતઃ સમ્યક્ ચપલત્વનિવૃત્તયે ।
કર્કોટી ફણિનેત્રાભ્યાં વૃશ્ચિકામ્બુજમાર્કવૈઃ ।
સમં કૃત્વારનાલેન સ્વેદયેચ્ચ દિનત્રયમ્

મરિચૈર્ ભૂખગયુક્તૈર્ લવણાસુરીશિગ્રુટઙ્કણોપેતૈઃ ।
કાઞ્જિકયુક્તૈસ્ત્રિદિનં ગ્રાસાર્થી જાયતે સ્વેદાત્

ત્રિક્ષારસિન્ધુખગભૂશિખિશિગ્રુરાજીતીક્ષ્ણામ્લવેતસમુખૈર્ લવણોષણામ્લૈઃ ।
નેપાલતામ્રદલશોષિતમારનાલે સામ્લાસવામ્લપુટિતં રસદીપનં તત્

સ્વેદયેદાસવામ્લેન વીર્યતેજઃપ્રવૃદ્ધયે ।
યથોપયોગં સ્વેદ્યઃ સ્યાન્ મૂલિકાનાં રસેષુ ચ

સર્પાક્ષી ક્ષીરિણી વન્ધ્યા મત્સ્યાક્ષી શઙ્ખપુષ્પિકા ।
કાકજઙ્ઘા શિખિશિખા બ્રહ્મદણ્ડ્યાખુકર્ણિકા

વર્ષાભૂઃ કમ્બુકી દૂર્વા સૈર્યકોત્પલશિમ્બિકાઃ ।
શતાવરી વજ્રલતા વજ્રકન્દાગ્નિકર્ણિકા

શ્વેતાર્કશિગ્રુધત્તૂરમૃગદૂર્વારસાઙ્કુશાઃ ।
રમ્ભા રક્તાભનિર્ગુણ્ડી લજ્જાલુઃ સુરદાલિકા

મણ્ડૂકપર્ણી પાતાલી ચિત્રકં ગ્રીષ્મસુન્દરા ।
કાકમાચી મહારાષ્ટ્રી હરિદ્રા તિલપર્ણિકા

જાતી જયન્તી શ્રીદેવી ભૂકદમ્બઃ કુસુમ્ભકઃ ।
કોશાતકી નીરં કણા લાઙ્ગલી કટુતુમ્બિકા

ચક્રમર્દો ઽમૃતા કન્દઃ સૂર્યાવર્તેષુ પુઙ્ખિકા ।
વારાહી હસ્તિશુણ્ડી ચ પ્રાયેણ રસમૂલિકાઃ

રસસ્ય ભાવને સ્વેદે મૃષાલેપે ચ પૂજિતાઃ ।
ઇત્યષ્ટૌ સૂતસંસ્કારાઃ સમા દ્રવ્યે રસાયને ।
કાર્યાસ્તે પ્રથમં શેષા નોક્તા દ્રવ્યોપયોગિનઃ

પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાકાન્રસબન્ધાન્ પ્રચક્ષ્મહે ।
યેન યેન હિ ચાઞ્ચલ્યં દુર્ગ્રહત્વં ચ નશ્યતિ ।
રસરાજસ્ય સમ્પ્રોક્તો બન્ધનાર્થો હિ વાર્ત્તિકૈઃ

હઠારોટૌ તથાભાસઃ ક્રિયાહીનશ્ચ પિષ્ટિકા ।
ક્ષારઃ ખોટશ્ચ પોટશ્ચ કલ્કબન્ધશ્ચ કજ્જલિઃ

સજીવશ્ચૈવ નિર્જીવો નિર્બીજશ્ચ સબીજકઃ ।
શૃઙ્ખલાદ્રુતિબન્ધૌ ચ બાલકશ્ચ કુમારકઃ

તરુણશ્ ચ તથા વૃદ્ધો મૂર્તિબદ્ધસ્ તથાપરઃ ।
જલબન્ધો ઽગ્નિબન્ધશ્ચ સુસંસ્કૃતકૃતાભિધઃ ।
મહાબન્ધાભિધશ્ચેતિ પઞ્ચવિંશતિરીરિતાઃ

કેચિદ્વદન્તિ ષડ્વિંશો જલૂકાબન્ધસંજ્ઞકઃ ।
સ તાવન્નેષ્યતે દેહે સ્ત્રીણાં દ્રાવે ઽતિશસ્યતે

હઠો રસઃ સ વિજ્ઞેયઃ સમ્યક્ શુદ્ધિવિવર્જિતઃ ।
સ સેવિતો નૃણાં કુર્યાન્ મૃત્યું વા વ્યાધિમુદ્ધતમ્

સુશોધિતો રસઃ સમ્યગારોટ ઇતિ કથ્યતે ।
સ ક્ષેત્રીકરણે શ્રેષ્ઠઃ શનૈર્વ્યાધિવિનાશનઃ

પુટિતો યો રસો યાતિ યોગં મુક્ત્વા સ્વભાવતામ્ ।
ભાવિતો ધાતુમૂલાદ્યૈર્ આભાસો ગુણવૈકૃતેઃ

અસંશોધિતલોહાદ્યૈઃ સાધિતો યો રસોત્તમઃ ।
ક્રિયાહીનઃ સ વિજ્ઞેયો વિક્રિયાં યાત્યપથ્યતઃ

તીવ્રાતપે ગાઢતરાવમર્દાત્પિષ્ટી ભવેત્સા નવનીતરૂપા ।
સ રસઃ પિષ્ટિકાબન્ધો દીપનઃ પાચનસ્તરામ્

શઙ્ખશુક્તિવરાટાદ્યૈર્ યો ઽસૌ સંસાધિતો રસઃ ।
ક્ષારબન્ધઃ પરં દીપ્તિપુષ્ટિકૃચ્છૂલનાશનઃ

બન્ધો યઃ ખોટતાં યાતિ ધ્માતો ધ્માતઃ ક્ષયં વ્રજેત્ ।
ખોટબન્ધઃ સ વિજ્ઞેયઃ શીઘ્રં સર્વગદાપહઃ

દ્રુતકજ્જલિકા મોચાપત્ત્રકે ચિપિટીકૃતા ।
સ પોટઃ પર્પટી સૈવ બાલાદ્યખિલરોગનુત્

સ્વેદાદ્યૈઃ સાધિતઃ સૂતઃ પઙ્કત્વં સમુપાગતઃ ।
કલ્કબદ્ધઃ સ વિજ્ઞેયો યોગોક્તફલદાયકઃ

કજ્જલી રસગન્ધોત્થા સુશ્લક્ષ્ણા કજ્જલોપમા ।
તત્તદ્યોગેન સંયુક્તા કજ્જલીબન્ધ ઉચ્યતે

ભસ્મીકૃતો ગચ્છતિ વહ્નિયોગાદ્ રસઃ સજીવઃ સ ખલુ પ્રદિષ્ટઃ ।
સંસેવિતો ઽસૌ ન કરોતિ ભસ્મકાર્યં જવાદ્ રોગવિનાશનં ચ

જીર્ણાભ્રકો વા પરિજીર્ણગન્ધો ભસ્મીકૃતશ્ચાખિલલોહમૌલિઃ ।
નિર્જીવનામા હિ સ ભસ્મસૂતો નિઃશેષરોગાન્ વિનિહન્તિ સદ્યઃ

રસસ્તુ પાદાંશવર્ણજીર્ણઃ પિષ્ટીકૃતો ગન્ધકયોગતશ્ચ ।
તુલ્યાંશગન્ધૈઃ પુટિતઃ ક્રમેણ નિર્બીજનામા સકલામયઘ્નઃ

પિષ્ટીકૃતૈર્ અભ્રકસત્ત્વહેમતારાર્કકાન્તૈઃ પરિજારિતો યઃ ।
હતસ્તતઃ ષડ્ગુણગન્ધકેન સબીજબદ્ધો વિપુલપ્રભાવઃ

વજ્રાદિનિહતઃ સૂતો હતઃ સૂતઃ સમો ઽપરઃ ।
શૃઙ્ખલાબદ્ધસૂતસ્તુ દેહલોહવિધાયકઃ ।
ચિત્રપ્રભાવાં વેગેન વ્યાપ્તિં જાનાતિ શંકરઃ

યુક્તો ઽપિ બાહ્યદ્રુતિભિશ્ચ સૂતો બન્ધંગતો વા ભસિતસ્વ પઃ ।
સ રાજિકાપાદમિતો નિહન્તિ દુઃસાધ્યરોગાન્ દ્રુતિબદ્ધનામા

સમાભ્રજીર્ણઃ શિવજસ્તુ બાલઃ સંસેવિતો યોગયુતો જવેન ।
રસાયનો ભાવિગદાપહશ્ચ સોપદ્રવારિષ્ટગદાન્નિહન્તિ

હરોદ્ભવો યો દ્વિગુણાભ્રજીર્ણઃ સ સ્યાત્કુમારો મિતતણ્ડુલો ઽસૌ ।
ત્રિઃ સપ્તરાત્રૈઃ ખલુ પાપરોગસંઘાતઘાતી ચ રસાયનં ચ

ચતુર્ગુણવ્યોમકૃતાશનો ઽસૌ રસાયનાગ્ર્યસ્ તરુણાભિધાનઃ ।
સ સપ્તરાત્રાત્સકલામયઘ્નો રસાયનો વીર્યબલપ્રદાતા

યસ્યાભ્રકઃ ષડ્ગુણિતો હિ જીર્ણઃ પ્રાપ્તાગ્નિસખ્યઃ સ હિ વૃદ્ધનામા ।
દેહે ચ લોહે ચ નિયોજનીયઃ શિવાદૃતે કો ઽસ્ય ગુણાન્ પ્રવક્તિ

યો દિવ્યમૂલિકાભિશ્ચ કૃતો ઽત્યગ્નિસહો રસઃ ।
વિનાભ્રજારણાત્સ સ્યાન્મૂર્તિબન્ધો મહારસઃ

અયં હિ જાર્યમાણસ્તુ નાગ્નિના ક્ષીયતે રસઃ ।
યોજિતઃ સર્વયોગેષુ નિરૌપમ્યફલપ્રદઃ

શિલાતોયમુખૈસ્તોયૈર્ બદ્ધો ઽસૌ જલબન્ધવાન્ ।
સ જરારોગમૃત્યુઘ્નઃ કલ્પોક્તફલદાયકઃ

કેવલો યોગેષુ વા ધ્માતઃ સ્યાદ્ગુટિકાકૃતિઃ ।
અક્ષીણશ્ચાગ્નિબદ્ધો ઽસૌ ખેચરત્વાદિકૃત્ સ હિ

વિષ્ણુક્રાન્તાશશિલતાકુમ્ભીકનકમૂલકૈઃ ।
વિશાલાનાગિનીકન્દવ્યાઘ્રપાદીકુરુણ્ટકૈઃ

વૃશ્ચિકાલીભશુણ્ડીભ્યાં હંસપાદા સહાસુરૈઃ ।
અપ્રસૂતગવાં મૂત્રૈઃ પિષ્ટં વા કુલકે પચેત્

પક્વમેવં મૃતૈર્ લોહૈર્મર્દિતં વિપચેદ્ રસમ્ ।
યન્ત્રેષુ મૂર્છા સૂતાનામેષ કલ્પઃ સમાસતઃ

હેમ્ના વા રજતેન વા સહચરો ધ્માતો વ્રજત્યેકતામ્ અક્ષીણો નિબિડો ગુરુશ્ચ ગુટિકાકારો ઽતિદીર્ઘોજ્જ્વલઃ ।
ચૂર્ણત્વં પટુવત્ પ્રયાતિ નિહતો ઘૃષ્ટો ન મુઞ્ચેન્મલં નિર્ગન્ધો દ્રવતિ ક્ષણાત્સ હિ મહાબન્ધાભિધાનો રસઃ

સૂતે ગર્ભનિયોજિતાર્ધકનકે પાદાંશનાગે ઽથવા પઞ્ચાઙ્ગુષ્ઠકશાલ્મલીકૃતમદાશ્લેષ્માતબીજૈસ્ તથા ।
તદ્વત્ તેજિનીકોલકાખ્યફલજૈશ્ ચૂર્ણં તિલં પત્ત્રકં તપ્તે ખલ્લતલે નિધાય મૃદિતે જાતા જલૂકા વરા

સૈષા સ્યાત્કપિકચ્છૂરોમપટલે ચન્દ્રાવતી તૈલકે ચન્દ્રે ટઙ્કણકામપિપ્પલીજલે સ્વિન્ના ભવેત્ તેજિની ।
તપ્તે ખલ્લતલે વિમર્દ્ય વિધિવદ્યત્નાદ્વટી યા કૃતા સા સ્ત્રીણાં મદદર્પનાશનકરી ખ્યાતા જલૂકા વરા

બાલ્યે ચાષ્ટાઙ્ગુલા યોજ્યા યૌવને ચ દશાઙ્ગુલા ।
દ્વાદશૈવ પ્રગલ્ભાનાં જલૌકા ત્રિવિધા મતા

ધૃત્વા સૂતમુખે પાત્રં મેષીક્ષીરં પ્રદાપયેત્ ।
સ્થાપયેદાતપે તીવ્રે વાસરાણ્યેકવિંશતિઃ

દ્વિતીયાત્ર મયા પ્રોક્તા જલૌકા દ્રાવણે હિતા ।
પુરુષાણાં સ્થિતા મૂર્ધ્નિ દ્રાવયેદ્બીજમ્ અદ્ભુતમ્

મુનિપત્ત્રરસં ચૈવ શાલ્મલીવૃન્તવારિ ચ ।
જાતીમૂલસ્ય તોયં ચ શિંશપાતોયસંયુતમ્

શ્લેષ્માતકફલં ચૈવ ત્રિફલાચૂર્ણમ્ એવ ચ ।
કોકિલાક્ષસ્ય ચૂર્ણં ચ પારદં મર્દયેદ્ બુધઃ

જલૂકા જાયતે દિવ્યા રામાજનમનોહરા ।
સા યોજ્યા કામકાલે તુ કામયેત્કામિની સ્વયમ્

ત્રિફલાભૃઙ્ગમહૌષધમધુસર્પિશ્છાગદુગ્ધગોમૂત્રે ।
નાગં સપ્તનિષિક્તં સમરસજારિતં જલૂકા સ્યાત્

ભાનુસ્વરદિનસંખ્યાપ્રમાણસૂતં ગૃહી તદીનારમ્ ।
અઙ્કોલરાજવૃક્ષકકન્યારસતશ્ચ શોધનં કુર્યાત્

શશિરેખાવરવર્ણિનીસકોકિલાક્ષાપામાર્ગકનકાનામ્ ।
ચૂર્ણૈઃ સહૈકવિંશતિદિનાનિ સંમર્દયેત્ સમ્યક્

નિશાયાઃ કાઞ્જિકં યૂષં દત્ત્વા યોનૌ પ્રવેશયેત્ ।
બાલમધ્યમવૃદ્ધાસુ યોજ્યા વિજ્ઞાય તત્ક્રમાત્ ।
નીરસાનામપિ નૄણાં યોષા સ્યાત્સંગમોત્સુકા

રસભાગં ચતુષ્કં ચ વઙ્ગભાગં ચ પઞ્ચમમ્ ।
સુરસારસમં યુક્તં ટઙ્કણેન સમન્વિતમ્

ત્રિદિનં મર્દયિત્વા ચ ગોલકં તં રસોદ્ભવમ્ ।
લિઙ્ગાગ્રે યોનિનિક્ષિપ્તં યાવદ્ આયુર્વશંકરમ્

કર્પૂરસૂરણસુભૃઙ્ગસુમેઘનાદૈર્ નાગં નિષિચ્ય તુ મિથો વલયેદ્ રસેન ।
લિઙ્ગસ્થિતેન વલયેન નિતમ્બિનીનાં સ્વામી ભવત્યનુદિનં સ તુ જીવહેતુઃ

ટઙ્કણપિપ્પલિકાભિઃ સૂરણકર્પૂરમાતુલુઙ્ગરસૈઃ ।
કૃત્વા સ્વલિઙ્ગલેપં યોનિં વિદ્રાવયેત્ સ્ત્રીણામ્

અગ્ન્યાવર્તિતનાગે હરબીજં નિક્ષિપેત્તતો દ્વિગુણમ્ ।
મુનિકનકનાગસર્પૈર્ દન્ત્યાથ સિઞ્યાચ્ ચ તન્મધ્યમ્

તક્રેણ મર્દયિત્વા ગણેન મદનવલયં કુર્યાત્ ।
રતિસમયે વનિતાનાં રતિગર્વવિનાશનં કુરુતે

વ્યાઘ્રીબૃહતીફલરસસૂરણકન્દં ચ ચણકપત્ત્રામ્લમ્ ।
કપિકચ્છુવજ્રવલ્લીપિપ્પલિકામ્લિકાચૂર્ણમ્

અગ્ન્યાવર્તિતનાગં નવવારં મર્દયેદ્ધિમૈર્દ્રવ્યૈઃ ।
સ્મરવલયં કૃત્વૈતદ્વનિતાનાં દ્રાવણં કુરુતે

પલાશબીજકં રક્તજમ્બીરામ્લેન સૂતકમ્ ।
સજીવં મર્દિતં યન્ત્રે પાચિતં મ્રિયતે ધ્રુવમ્

ખરમઞ્જરિ બીજાન્વિતપુષ્કરબીજૈઃ સુચૂર્ણિતૈઃ કલ્કમ્ ।
કૃત્વા સૂતં પુટયેદ્ દૃઢમૂષાયાં ભવેદ્ભસ્મ

કાકોદુમ્બરિકાયા દુગ્ધેન સુભાવિતો હિઙ્ગુઃ ।
મર્દનપુટનવિધાનાત્સૂતં ભસ્મીકરોત્યેવ

દેવદાલીં હરિક્રાન્તામારનાલેન પેષયેત્ ।
તદ્દ્રવૈઃ સપ્તધા સૂતં કુર્યાન્મર્દિતમૂર્છિતમ્

તત્સૂતં ખર્પરે દદ્યાદ્દત્ત્વા દત્ત્વા તુ તદ્દ્રવમ્ ।
ચુલ્લ્યોપરિ પચેચ્ ચાહ્નિ ભસ્મ સ્યાલ્લવણોપમમ્

અપામાર્ગસ્ય બીજાનિ તથૈરણ્ડસ્ય ચૂર્ણયેત્ ।
તચ્ચૂર્ણં પારદે દેયં મૂષાયામ્ અધરોત્તરમ્ ।
રુદ્ધ્વા લઘુપુટૈઃ પચ્યાચ્ ચતુર્ભિર્ ભસ્મતાં નયેત્

કટુતુમ્બ્યુદ્ભવે કન્દે ગર્ભે નારીપયઃપ્લુતે ।
સપ્તધા સ્વેદિતઃ સૂતો મ્રિયતે ગોમયાગ્નિના

અઙ્કોલસ્ય શિફાવારિપિષ્ટં ખલ્લે વિમર્દયેત્ ।
સૂતં ગન્ધકસંયુક્તં દિનાન્તે તં નિરોધયેત્ ।
પુટયેદ્ભૂધરે યન્ત્રે દિનાન્તે સ મૃતો ભવેત્

વટક્ષીરેણ સૂતાભ્રૌ મર્દયેત્પ્રહરત્રયમ્ ।
પાચયેત્તેન કાષ્ઠેન ભસ્મીભવતિ તદ્રસઃ

અથાતુરો રસાચાર્યં સાક્ષાદ્દેવં મહેશ્વરમ્ ।
સાધિતં ચ રસં શૃઙ્ગદન્તવેણ્વાદિધારિતમ્

અર્ચયિત્વા યથાશક્તિ દેવગોબ્રાહ્મણાનપિ ।
પર્ણખણ્ડે ધૃતં સૂતં જગ્ધ્વા સ્યાદનુપાનતઃ

ઘૃતસૈન્ધવધાન્યકજીરકાર્દ્રકસંસ્કૃતમ્ ।
તણ્ડુલીયકધાન્યકપટોલાલમ્બુષાદિકમ્

ગોજીર્ણશાલ્યન્નં ગવ્યં ક્ષીરં ઘૃતં દધિ ।
હંસોદકં મુદ્ગરસઃ પથ્યવર્ગઃ સમાસતઃ

બૃહતી બિલ્વકૂષ્માણ્ડં વેત્રાગ્રં કારવેલ્લકમ્ ।
માષં મસૂરં નિષ્પાવં કુલત્થં સર્ષપં તિલમ્

લઙ્ઘનોદ્વર્તનસ્નાનતામ્રસુરાસવાન્ ।
આનૂપમાંસં ધાન્યામ્લં ભોજનં કદલીદલે ।
કાંસ્યે ચ ગુરુવિષ્ટમ્ભિ તીક્ષ્ણોષ્ણં ચ ભૃશં ત્યજેત્

કણ્ટારીફલકાઞ્જિકં ચ કમઠસ્તૈલં તથા રાજિકામ્ નિમ્બૂકં કતકં કલિઙ્ગકફલં કૂષ્માણ્ડકં કર્કટી ।
કારી કુક્કુટકારવેલ્લકફલં કર્કોટિકાયાઃ ફલમ્ વૃન્તાકં ચ કપિત્થકં ખલુ ગણઃ પ્રોક્તઃ કકારાદિકઃ

દેવીશાસ્ત્રોદિતઃ સો ઽયં કકારાદિગણો મતઃ ।
શાસ્ત્રાન્તરવિનિર્દિષ્ટઃ કથ્યતે ઽન્યપ્રકારતઃ

કઙ્ગુઃ કન્દુકકોલકુક્કુટકલક્રોડાઃ કુલત્થાસ્તથા કણ્ટારી કટુતૈલકૃષ્ણગલકઃ કૂર્મઃ કલાયઃ કણા ।
કર્કારુશ્ચ કઠિલ્લકં ચ કતકં કર્કોટકં કર્કટી કાલી કાઞ્જિકમેષકાદિકગણઃ શ્રીકૃષ્ણદેવોદિતઃ

યસ્મિન્રસે ચ કણ્ઠોક્ત્યા કકારાદિર્નિષેધિતઃ ।
તત્ર તત્ર નિષેદ્ધવ્યં તદૌચિત્યમતો ઽન્યતઃ

ઉદ્ગારે સતિ દધ્યન્નં કૃષ્ણમીનં સજીરકમ્ ।
અભ્યઙ્ગમ્ અનિલક્ષોભે તૈલૈર્ નારાયણાદિભિઃ

અરતૌ શીતતોયેન મસ્તકોપરિ સેચનમ્ ।
તૃષ્ણાયાં નારિકેલામ્બુ મુદ્ગં સશર્કરમ્

દ્રાક્ષાદાડિમખર્જૂરકદલીનાં ફલં ભજેત્ ।
રસવીર્યવિવૃદ્ધ્યર્થં દધિક્ષીરેક્ષુશર્કરાઃ ।
શીતોપચારમ્ અન્યં ચ રસત્યાગવિધૌ પુનઃ

ભક્ષયેદ્ બૃહતીં બિલ્વં સકૃત્સાધારણો વિધિઃ