રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.6

ર્રા, 3, 6
નાનારક્તસુપીતપુષ્પનિચયાદ્ આદાય સારં નિજમ્ ।
તસ્મિઞ્છોધિતપન્નગં દ્રુતમતઃ સંઢાલ્યં વારં શતમ્ ।
પશ્ચાદ્રઞ્જનવેધનં ચ વિધિના ચન્દ્રાર્કતામ્રસ્ય યત્ ।
તત્સર્વં ગુરુશાસ્ત્રતઃ સ્વમતિના સંકથ્યતે સાંપ્રતમ્

{મેર્ચુર્ય્:: રક્તપારદ:: પ્રોદુચ્તિઓન્}
સ્તમ્ભિતા ગન્ધપિષ્ટી યા ગન્ધજારણવર્જિતા ।
તસ્યાઃ ષોડશભાગા વૈ ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્

દેવદાલ્યાઃ શઙ્ખપુષ્પ્યા દ્રવૈર્મર્દ્ય દિનત્રયમ્ ।
પચેત્કચ્છપયન્ત્રસ્થં પુટૈકેન સમુદ્ધરેત્

યામૈકં પૂર્વજૈર્દ્રાવૈર્મર્દ્ય તત્પૂર્વવત્પુટેત્ ।
એવં સપ્તપુટૈઃ પક્વો યામં મર્દ્યશ્ચ તૈર્દ્રવૈઃ

દિનૈકં પાતનાયન્ત્રે પાચયેલ્લઘુનાગ્નિના ।
પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યં યાવદૂર્ધ્વં ન ગચ્છતિ

અધોયન્ત્રે યદા તિષ્ઠેત્તદા સ્યાદ્ રક્તપારદઃ ।
{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
રક્તપારદભાગૈકં દ્વયં કૃષ્ણાભ્રસત્ત્વકમ્

ટઙ્કણસ્ય ચ ભાગૈકં સર્વં મર્દ્યં દિનાવધિ ।
વજ્રીક્ષીરૈસ્તુ તત્પિણ્ડં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમેવં વારાંશ્ચતુર્દશ ।
ષોડશાંશેન નાગસ્ય વેધે દત્તે ચ કાઞ્ચનમ્

જાયતે દિવ્યરૂપાઢ્યં દેવાભરણમુત્તમમ્ ।
{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
શાકકિંશુકકોરણ્ટદ્રવૈઃ કઙ્ગુણિતૈલતઃ

મર્દયેન્નાગચૂર્ણં તુ દિનં સંપુટગં પચેત્ ।
સમ્યગ્ગજપુટેનૈવ મર્દ્ય પાચ્યં પુનઃ પુનઃ

ચત્વારિંશત્પુટૈઃ સિધ્યં દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
રસકં કુઙ્કુમં તુત્થં બાલવત્સપુરીષકમ્

પીતાભ્રકં વિષં તુલ્યં માતુલુઙ્ગદ્રવૈર્દિનમ્ ।
મર્દિતં છાયયા શુષ્કં મધુના સહ કલ્કયેત્

તેન નાગસ્ય પત્રાણિ લિપ્ત્વા શોષ્યાણિ છાયયા ।
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં શાકપત્રદ્રવે તતઃ

સેચયેદ્ ઉદ્ધરેત્ પશ્ચાત્ પ્રકટં દ્રાવયેત્પુનઃ ।
શાકપત્રદ્રવૈઃ સેચ્યં પુનર્દ્રાવ્યં ચ સેચયેત્

ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાત્પુનઃ પત્રાણિ કારયેત્ ।
લેપયેત્પૂર્વવચ્છોષ્યં રુદ્ધ્વા ધામ્યં ચ પૂર્વવત્

સેચનં દ્રાવણં ચૈવ સપ્તવારાણિ કારયેત્ ।
ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાલ્લેપાદિ દ્રાવણાન્તકમ્

તન્નાગં જાયતે દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્ ।
{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
દગ્ધં તુ ચુન્નપાષાણમ્ આરનાલે વિનિક્ષિપેત્

મૃત્પાત્રે લોલિતં સ્થાપ્યં દિવારાત્રં પ્રયત્નતઃ ।
તત્સ્વચ્છં ગ્રાહયેદ્દ્રાવં તદ્દ્રાવૈઃ શાકકુડ્મલાન્

પેષયેત્તેન કલ્કેન નાગચૂર્ણં વિમર્દયેત્ ।
યામાન્તે શોષયેદ્ઘર્મે પુનર્મર્દ્ય ચ શોષયેત્

ઇત્યેવં દશધા કુર્યાત્તદ્ગોલં નિક્ષિપેત્પુનઃ ।
શાકદણ્ડસ્ય સાર્દ્રસ્ય ગર્ભે તેનૈવ રોધયેત્

મૃદા લિપ્તં તુ તચ્છુષ્કં સમ્યગ્ગજપુટે પચેત્ ।
સમુદ્ધૃત્ય ભવેત્ પીતં સ્તમ્ભનં ચાસ્ય કથ્યતે

{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
ગોમૂત્રૈઃ ક્ષાલયેદ્ આદૌ ભૂનાગાઞ્જીવસંયુતાન્ ।
સૌવીરાઞ્જનમેતેષુ તુલ્યં ક્ષિપ્ત્વા વિમર્દયેત્

દિનૈકં મહિષીમૂત્રૈર્જાતં ગોલં સમુદ્ધરેત્ ।
તસ્માત્પાતાલયન્ત્રેણ ગ્રાહ્યં તૈલં પ્રયત્નતઃ

તસ્મિંસ્તૈલે પૂર્વનાગમથવા શુદ્ધનાગકમ્ ।
દ્રાવિતં દ્રાવિતં ક્ષેપ્યમેકવિંશતિવારકમ્

તન્નાગં જાયતે દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્ ।
{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
શુદ્ધનાગસ્ય ચૂર્ણં તુ સમં ભૂનાગચૂર્ણકમ્

શાકકિંશુકકોરણ્ટપુષ્પાણાં ગ્રાહયેદ્રસમ્ ।
યથાલાભેન તદ્દ્રાવૈર્દિનમેકં વિમર્દયેત્

અંધમૂષાગતં ધામ્યં તતશ્ચૂર્ણં તુ કારયેત્ ।
પૂર્વવન્મર્દિતં ધામ્યમેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા

જાયતે કનકં દિવ્યં તન્નાગં દેવભૂષણમ્ ।
{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
શુદ્ધનાગપલૈકેન મૂષા કાર્યા સુવર્તુલા

પલં શુદ્ધરસં તસ્યાં ક્ષિપેદ્ગન્ધં પલદ્વયમ્ ।
તાં મૂષાં મૃણ્મયે પાત્રે ધારયેદાતપે ખરે

દિનં જમ્બીરનીરેણ કાકમાચીદ્રવૈર્દિનમ્ ।
કાસમર્દરસૈશ્ચાહો દિનં ધત્તૂરજૈર્દ્રવૈઃ

ક્રમેણ ભાવયેદેવં ઘર્મે દિનચતુષ્ટયમ્ ।
મૃત્પાત્રાત્સર્વમુદ્ધૃત્ય યથા કિંચિન્ ન ગચ્છતિ

પિષ્ટ્વા ધત્તૂરજૈર્દ્રાવૈઃ કરઞ્જસ્ય તુ બીજકમ્ ।
તેનૈવાઙ્ગુલમાત્રં તુ મૂષાગર્ભં પ્રલેપયેત્

પૂર્વે પિણ્ડં ક્ષિપેત્તત્ર પલૈકં ચાથ ગન્ધકમ્ ।
ભૂનાગાનાં દ્રવં તત્ર નિક્ષિપેન્નિષ્કપઞ્ચકમ્

વિધાય લેપકલ્કેન તતો મૂષાં નિરુધ્ય ચ ।
ભૂધરે દિનમેકં તુ કરીષાગ્નૌ વિપાચયેત્

સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધૃત્ય મૂષાયાં પૂર્વવત્ક્ષિપેત્ ।
લેપં ગન્ધં ચ ભૂનાગં પૂર્વવચ્ચ પુટે પચેત્

એવં વિંશગુણં યાવજ્જાર્યં ગન્ધં સુસાધિતમ્ ।
સાર્ધં પલદ્વયં તાલં રસકં ચાપિ તત્સમમ્

પલૈકં ટઙ્કણં પિષ્ટ્વા દ્વિધા કુર્યાત્ત્રયં પૃથક્ ।
કાચકૂપ્યન્તરે ક્ષિપ્ત્વા તાલકાર્ધં તતઃ ક્ષિપેત્

રસકં ટઙ્કણં પશ્ચાત્સિદ્ધં પૂર્વરસં પુનઃ ।
ટઙ્કણં રસકં તાલં ક્રમાદ્ દદ્યાત્ પુનસ્ત્રયમ્

કાચકૂપ્યા મુખં દીપતપ્તં સ્વાઙ્ગન વેષ્ટયેત્ ।
અથવા કાચકીલેન રુદ્ધ્વા મૃલ્લવણેન ચ

કૂપિકાં ચ મૃદા લેપ્ય સર્વત્રાઙ્ગુલમાત્રકમ્ ।
તાં શુષ્કાં ભૂધરે યન્ત્રે ક્ષિપ્ત્વા પૂર્વં ચ ખર્પરમ્

દત્ત્વા મૃદા લિપેત્સંધિં દેયં ગજપુટં પુનઃ ।
સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધૃત્ય બલિં પૂજાં ચ કારયેત્

ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન દ્રુતં શુલ્બં તુ વેધયેત્ ।
સ્વર્ણં ભવતિ રૂપાઢ્યં સિદ્ધયોગ ઉદાહૃતઃ

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
પલાનિ દશ ગન્ધસ્ય સૂતકસ્યૈકવિંશતિઃ ।
મહાકાલસ્ય બીજોત્થતૈલં પઞ્ચપલં ભવેત્

સર્વં સ્નિગ્ધઘટે રુદ્ધ્વા પાચયેન્મૃદુવહ્નિના ।
માષપિષ્ટપ્રલેપેન યથા ધૂમો ન ગચ્છતિ

સ સૂતો જાયતે ખોટશ્ચન્દ્રાર્કે દ્રાવિતે ક્ષિપેત્ ।
સહસ્રાંશેન તેનૈવ દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
પારદં ગંધકં તુલ્યં દેવદાલીદ્રવૈર્દિનમ્ ।
મર્દિતં તેન તામ્રસ્ય પત્રલેપં તુ કારયેત્

આવર્ત્ય ચાન્ધમૂષાયાં સમુદ્ધૃત્ય તતઃ પુનઃ ।
શાકવૃક્ષસ્ય પત્રાણાં કોમલાનાં દ્રવં હરેત્

તદ્દ્રવે પૂર્વશુલ્બં તુ દ્રાવિતં દ્રાવિતં ક્ષિપેત્ ।
ઇત્યેવં શતધા કુર્યાદ્દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
પીતગન્ધકચૂર્ણં તુ નાગવલ્લ્યા દ્રવૈસ્ત્ર્યહમ્ ।
ભાવિતં તેન તામ્રસ્ય પત્રલેપં તુ કારયેત્

શુષ્કં રુદ્ધ્વા પુટે પચ્યાદારણ્યોપલકૈઃ શુભૈઃ ।
શાકવૃક્ષત્વચા મર્દ્યં દ્રવૈ રક્તાશ્વમારકૈઃ

પૂર્વતામ્રસ્ય પત્રાણિ કલ્કેનાનેન લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધામ્યમેવં વારશતે કૃતે

તત્તામ્રં જાયતે સ્વર્ણં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્ ।
{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
કાઞ્ચનીમૂલચૂર્ણં તુ હરિતાલં મનઃશિલા

ટઙ્કણં માક્ષિકં તુલ્યં વાસાપુષ્પદ્રવૈસ્ ત્ર્યહમ્ ।
મર્દિતં લેપયેત્તેન તામ્રપાત્રં સુશોધિતમ્

શનૈર્મન્દાગ્નિના તાપ્યં શુષ્કલેપં ચ દાપયેત્ ।
પુનસ્તાપ્યં પુનર્લેપ્યં સપ્તધેત્થં પ્રયત્નતઃ

તતસ્તીવ્રાગ્નિના ધામ્યં જાયતે કાઞ્ચનં શુભમ્ ।
{ચોપ્પેર્, સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
તાલં તાપ્યં દરદકુનટીં સૂતકં સાર્ધભાગમ્

ખલ્વે કૃત્વા ત્રિદિનમથિતં કાકમાચ્યા દ્રવેત્ ।
તેનાલેપ્યં રવિશશિદલં ખર્પરે વહ્નિપક્વમ્

શુલ્બાતીતં ભવતિ કનકં સૌબલં પાન્થિકાનામ્ ।
{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
જ્વાલામુખીદ્રવૈર્મર્દ્યં પલૈકં શુદ્ધપારદમ્

દિનાન્તે નિક્ષિપેત્તસ્મિન્પાદાંશં મૃતમભ્રકમ્ ।
તામ્રચૂર્ણસ્ય પાદાંશં પાદાંશં ફુલ્લતોરિકા

સર્વં જ્વાલામુખીદ્રાવૈર્મર્દયેદ્દિનસપ્તકમ્ ।
તદ્ગોલં વજ્રમૂષાયાં રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધમેત્

તત્ખોટં ભાગમેકં તુ શુદ્ધતામ્રં ચતુષ્ટયમ્ ।
અંધમૂષાગતં ધામ્યં સમુદ્ધૃત્ય તતઃ પુનઃ

દ્રાવ્યં પ્રકટમૂષાયાં પુત્રજીવોત્થતૈલકે ।
ઢાલયેચ્ચ પુનર્દ્રાવ્યમેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા

જાયતે કનકં દિવ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
ગન્ધકં શ્વેતપાલાશફલદ્રાવૈર્વિભાવયેત્

શતવારં પ્રયત્નેન શોષ્યં પેષ્યં પુનઃ પુનઃ ।
શતવારં પ્રયત્નેન તેન પત્રાણિ લેપયેત્

સમ્યક્ શુદ્ધસ્ય તામ્રસ્ય રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
સમુદ્ધૃત્ય પુનર્ધામ્યં તતઃ પત્રાણિ કારયેત્

પુનર્લેપ્યં પુનઃ પાચ્યં પુનરાવર્તયેત્ ક્રમાત્ ।
એવં ત્રિસપ્તધા કુર્યાદ્દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{સિલ્વેર્, ચોપ્પેર્ => અષ્ટવર્ણ ગોલ્દ્}
ભાગા દ્વાદશ તારસ્ય શુલ્વસ્ય ભાગષોડશ ।
આવર્ત્ય કારયેત્પત્રં લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્

મહિન્દીપત્રનિર્યાસૈરેવં વારાણિ ષોડશ ।
રસગન્ધશિલા ભાગાન્ક્રમવૃદ્ધ્યા વિમર્દયેત્

દિનમઙ્કોલતૈલેન પૂર્વવચ્ચ ક્રમેણ તુ ।
લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા ધમેદ્ગાઢં પુનઃ પત્રં ચ કારયેત્

પુનર્લેપ્યં પુનઃપાચ્યં યાવત્કાંસ્યં ક્ષયં વ્રજેત્ ।
અષ્ટવર્ણં ભવેદ્ધેમ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

{મેર્ચુર્ય્ => ગોલ્દ્}
ઔષધી કરુણી નામ પ્રાવૃટ્કાલે પ્રજાયતે ।
નીલપુષ્પા શ્વેતપત્રા પિચ્છિલાતિરસા તુ સા

તદ્દ્રવં પારદે શુદ્ધે ધામ્યમાને વિનિક્ષિપેત્ ।
વજ્રમૂષાસ્થિતે ચૈવ યાવત્સપ્તદિનાવધિ

જાયતે કનકં દિવ્યં રસ એવ ન સંશયઃ ।
{મેર્ચુર્ય્, લેઅદ્, ગોલ્દ્ => ગોલ્દ્}
પલં સૂતં પલં ગન્ધં કૃષ્ણોન્મત્તદ્રવૈસ્ ત્ર્યહમ્

મર્દિતં વજ્રમૂષાયાં રુદ્ધ્વા વક્ત્રં પિધાય ચ ।
દિનાન્તે તત્સમુદ્ધૃત્ય તદ્વન્મર્દ્યં ચ પાચયેત્

એવં સપ્તદિનં કુર્યાન્મૃતો ભવતિ વૈ રસઃ ।
તદ્રસં પન્નગં સ્વર્ણં ચન્દ્રાર્કૈર્ વેષ્ટયેત્ ક્રમાત્

સમાંશં ચાન્ધિતં ધામ્યં દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{ચક્રયન્ત્ર}
ગર્તામધ્યે રસમૂષા બાહ્યગર્તે સર્વતોઽગ્નિઃ

ચક્રયન્ત્રમિદં પ્રોક્તં સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદૈઃ ।
{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
માક્ષિકં રસકં તુલ્યં રસકાર્ધં ચ સૈન્ધવમ્ ।
માતુલુઙ્ગૈર્દિનં મર્દ્યં મૃદ્ભાણ્ડે પાચયેદ્ દિનમ્

યાવત્કુઙ્કુમવર્ણં સ્યાત્તાવચ્ચુલ્લ્યાં વિપાચયેત્ ।
સિતાક્ષૌદ્રેણ સંયુક્તં તત્કલ્કં મર્દયેદ્દિનમ્

પુનર્મૃત્ખર્પરે પચ્યાદ્ગોક્ષીરેણ સમાયુતમ્ ।
ચાલયન્ દિનમેકં તુ અવતાર્ય વિલેપયેત્

શુદ્ધાનિ શુલ્વપત્રાણિ રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધમેત્ ।
તતઃ પત્ત્રીકૃતં લેપ્યં તદ્વદ્ધામ્યં દૃઢાગ્નિના

ઇત્યેવં ચ પુનઃ કુર્યાત્પીતવર્ણં ભવેત્તુ તત્ ।
મુનિપુષ્પૈસ્ત્ર્યહં ભાવ્યા અતિરક્તા મનઃશિલા

અનયા પૂર્વશુલ્બં તુ પત્રં કૃત્વા પ્રલેપયેત્ ।
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં કઙ્ગુણીતૈલકે ક્ષિપેત્

ઇત્યેવં તુ ત્રિધા કુર્યાદ્દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{તારારિષ્ટ => ગોલ્દ્}
અનેનૈવ પ્રકારેણ તારારિષ્ટં તુ રઞ્જયેત્

જાયતે કનકં દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્ ।
{સુલ્fઉર્:: પિષ્ટી}
શુદ્ધસૂતપલકં તુ કર્ષૈકં ગન્ધકસ્ય ચ

સ્નિગ્ધખલ્વે વિનિક્ષિપ્ય દેવદાલીરસપ્લુતમ્ ।
મર્દયેત્તુ કરાઙ્ગુલ્યા જાયતે ગન્ધપિષ્ટિકા

{મેર્ચુર્ય્ (ખોટ), ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
ધાન્યાભ્રકસ્ય ભાગૈકં ભાગાષ્ટૌ શુદ્ધપારદમ્ ।
કુણ્ડગોલકસંયુક્તં મર્દનાત્પિષ્ટિકા ભવેત્

એતત્પિષ્ટિદ્વયં મર્દ્ય જમ્બીરોત્થૈર્દ્રવૈર્દિનમ્ ।
પાલાશમૂલક્વાથેન મર્દયેચ્ચ દિનત્રયમ્

બ્રહ્મમૂલં ગુડં ગુઞ્જામ્ ઊર્ણા ટઙ્કણકં સમમ્ ।
પિષ્ટ્વા ક્ષૌદ્રેણ સંયુક્તં પૂર્વપિણ્ડં વિલેપયેત્

રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધામ્યં ખોટો ભવતિ તદ્રસઃ ।
પાચ્યં પ્રકટમૂષાયાં કાચં ટઙ્કણકં ક્ષિપેત્

એવં પુનઃ પુનઃ શોધ્યં યાવદ્ભવતિ નિર્મલમ્ ।
તતશ્ચ પ્રકટં ધામ્યં દત્ત્વા નાગં પુનઃ પુનઃ

ત્રિગુણં વાહયેદેવં રસરાજસ્ય પન્નગમ્ ।
કૃષ્ણાભ્રૈઃ પુટિતૈરેવ તત્ખોટં રઞ્જયેત્ ક્રમાત્

મૂષાયાં ધામ્યમાનં તચ્છતવારં પુનઃ પુનઃ ।
દત્ત્વા દત્ત્વાભ્રકં કૃષ્ણં રઞ્જિતો જાયતે ધ્રુવમ્

સહસ્રાંશેન તેનૈવ ચન્દ્રાર્કં કાઞ્ચનં ભવેત્ ।
{મેર્ચુર્ય્ (ખોટ), લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
સ્તમ્ભિતા ગન્ધપિષ્ટી યા ગન્ધજારણવર્જિતા

પલૈકં મર્દયેત્તસ્યા જમ્બીરાણાં દ્રવૈર્દિનમ્ ।
બ્રહ્મક્વાથૈસ્ત્ર્યહં પશ્ચાત્તત્સમં ગુડટઙ્કણમ્

ઊર્ણાં ગુઞ્જાં ક્ષિપેત્તસ્મિન્સર્વમેકત્ર મર્દયેત્ ।
છાયાશુષ્કાં વટીં કુર્યાન્મહદગ્નિગતાં ધમેત્

તં ખાઠં શોધયેત્પશ્ચાત્ શ્વેતટઙ્કણકાચકૈઃ ।
શોધયેદ્ધમનેનૈવ ખોટો ભવતિ નિર્મલઃ

તં ખોટં કુટિલં ગન્ધં પ્રતિકર્ષં પ્રલેપયેત્ ।
અન્ધમૂષાગતં ધામ્યં યાવત્ખોટાવશેષિતમ્

અનેન ક્રમયોગેન વઙ્ગં નિર્વાપ્ય ષડ્ગુણમ્ ।
તતો ગન્ધં ચ નાગં ચ વાહયેત્ ષડ્ગુણં પુનઃ

શુલ્બચૂર્ણં પલૈકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્ ।
રુદ્ધ્વા તં ચ ધમેત્ ખોટં ગંધકં તેન મર્દયેત્

રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં વારાંશ્ચતુર્દશ ।
અનેન પૂર્વવત્ખોટં દ્રાવિતં યોજયેચ્છનૈઃ

યાવત્કુઙ્કુમવર્ણં સ્યાત્તાવદ્રઞ્જ્યં ક્ષિપન્ક્ષિપન્ ।
તતઃ સ્વર્ણં ચ ગન્ધં ચ ખોટં તુલ્યં પૃથક્પૃથક્

તતો રુદ્ધ્વા ધમેત્તીવ્રં યાવત્ખોટાવશેષિતમ્ ।
ઇત્યેવં ત્રિગુણં વાહ્યં સ્વર્ણં ગન્ધકસંયુતમ્

પુનઃ સ્વર્ણેન તુલ્યેન સમાવર્તં તુ કારયેત્ ।
પુનર્દ્વિગુણહેમ્ના તુ ત્રિગુણેન તતઃ પુનઃ

ત્રિધૈવ સારિતઃ સૂતઃ સહસ્રાંશેન વિધ્યતે ।
દ્રુતં શુલ્બં ન સંદેહો દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{ગોલ્દ્:: રઞ્જન:: સિતસ્વર્ણ => ષડ્વર્ણ}
પૂર્વં યચ્છોધિતં ખોટમ્ આવર્ત્યં સ્વર્ણતુલ્યકમ્ ।
સૂક્ષ્મચૂર્ણં તતઃ કૃત્વા ત્રિગુણે શુદ્ધપારદે

દત્ત્વા નિરુધ્ય મૂષાયાં સ્વેદયેન્મૃદુવહ્નિના ।
તસ્યૈવ દ્રવતે ગર્ભે તાવત્સ્વેદ્યં પ્રયત્નતઃ

અથવા દોલિકાયન્ત્રે સ્વેદયેદ્ દ્રુતસૂતકમ્ ।
અનેન શતમાંશેન સિતં સ્વર્ણં વિલેપયેત્

ત્રિદિનં દોલિકાયન્ત્રે અર્કપત્રૈશ્ચ વેષ્ટિતમ્ ।
કાઞ્જિકૈઃ સ્વેદયેત્તં તુ અન્ધમૂષાગતં ધમેત્

સ્વર્ણં ભવતિ રૂપાઢ્યં ષડ્વર્ણોત્કર્ષણં પરમ્ ।
{ગોલ્દ્:: રઞ્જન:: => ષડ્વર્ણ}
શોધિતં સૂતખોટં ચ ભાગમેકં સમાહરેત્

સ્વર્ણં ષોડશભાગં સ્યાદન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
પૂર્વવત્ક્રમયોગેન વેધયેદ્રસગર્ભકઃ

તેનૈવ શતમાંશેન ષડ્વર્ણં પૂર્વવદ્ભવેત્ ।
{રઞ્જન:: લેઅદ્ => ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
અર્કક્ષીરેણ ધાન્યાભ્રં યામં પિષ્ટ્વા તથાન્ધ્રયેત્

કપોતાખ્યે પુટે પચ્યાત્પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પચેત્ ।
એવં વિંશપુટૈઃ પક્વં તદભ્રં ષોડશાંશકમ્

શુદ્ધસૂતે પ્રદાતવ્યં પક્વમૂષોદરેણ તત્ ।
અર્કપત્રદ્રવૈઃ પૂર્વં રુદ્ધ્વા સ્વેદ્યં દિનત્રયમ્

તુષાગ્નિના પ્રયત્નેન સમુદ્ધૃત્યાથ નિક્ષિપેત્ ।
તસ્મિન્નભ્રં દ્રવં ચૈવ દત્ત્વા તદ્વત્પચેત્ ત્ર્યહમ્

ઇત્યેવં જારયેત્સૂતે યાવત્તુલ્યાભ્રકં ભવેત્ ।
તિલપર્ણીરસેનૈવ તત્સૂતં ચાભ્રકં પુનઃ

મર્દયેત્તપ્તખલ્વે તુ યાવદ્ભવતિ ગોલકઃ ।
પૃથક્સૂતેન તુલ્યેન ગન્ધપિષ્ટીં તુ કારયેત્

સ્તમ્ભિતા ગન્ધપિષ્ટી યા ગન્ધજારણવર્જિતા ।
તત્પિષ્ટી સ્વર્ણપિષ્ટી ચ રસાભ્રં ગોલકં તથા

સમાંશં ત્રિતયં મર્દ્યં દ્રવૈઃ કાર્પાસજૈર્દિનમ્ ।
તદ્ગોલં વર્તુલં કૃત્વા વસ્ત્રે બદ્ધ્વાથ શોષયેત્

પાચયેદ્ ગન્ધતૈલં તુ યાવત્કુઙ્કુમસંનિભમ્ ।
સંજાતં તત્સમુદ્ધૃત્ય પિષ્ટ્વા નિર્ગુણ્ડિજૈર્દ્રવૈઃ

તેનૈવ ચાષ્ટમાંશેન નાગપત્રાણિ લેપયેત્ ।
પિષ્ટ્વા કાર્પાસપત્રાણિ તત્કલ્કેન ચ લેપયેત્

નાગપત્રાણિ રુદ્ધ્વાથ ભૂધરાખ્યે પુટે પચેત્ ।
સમુદ્ધૃત્ય પુનર્લેપ્યમષ્ટમાંશેન તેન વૈ

કાર્પાસપત્રકલ્કેન લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્ ।
ઊર્ધ્વાધઃ પરિવર્તેન અહોરાત્રાત્સમુદ્ધરેત્

અષ્ટમાંશં પુનર્દત્ત્વા પૂર્વકલ્કં ચ મર્દયેત્ ।
દિનં નિર્ગુણ્ડિજૈર્દ્રાવૈસ્તદ્ગોલં લેપયેદ્બહિઃ

કાર્પાસપત્રકલ્કેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાન્મર્દનં પુટપાચનમ્

મ્રિયતે કુઙ્કુમાભં તન્નાગં દશપુટૈઃ ક્રમાત્ ।
અનેન ચાષ્ટમાંશેન દ્રુતં શુલ્બં તુ વેધયેત્

તેન શુલ્બેન તારં તુ અષ્ટમાંશેન વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં શુલ્બં દેવાભરણમુત્તમમ્ ।
નાગરઞ્જનમિદં વિશેષતઃ શુલ્બસૂતરવિચન્દ્રવેધનમ્ ।
ધર્મકામસુખભાજનૈર્ જનૈઃ સાધ્યતામ્ અખિલલોકરક્ષણે