રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.4
ર્રા, 3, 4
સમ્યક્ સિદ્ધમતાન્તરૈઃ સમુચિતૈઃ સત્સંપ્રદાયૈઃ શુભૈઃ ખ્યાતૈર્ ગન્ધકજારણાદિવિવિધૈર્યોગૈઃ સુસિદ્ધૈઃ ક્રમાત્ ।
યદ્દૃષ્ટં સુલભં સુવર્ણકરણં તારસ્ય સંરંજનાત્ ।
સત્યં સજ્જનરક્ષણાતુરતયા સંતન્યતે તત્ત્વતઃ
{ગન્ધપિષ્ટિ}
દશનિષ્કં શુદ્ધસૂતં નિષ્કૈકં શુદ્ધગન્ધકમ્ ।
સ્તોકં સ્તોકં ક્ષિપેત્ખલ્વે મર્દકેન શનૈઃ શનૈઃ
કુટ્ટનાજ્જાયતે પિષ્ટિઃ સેયં ગન્ધકપિષ્ટિકા ।
{સ્વર્ણપિષ્ટિ}
ભાગત્રયં શુદ્ધસૂતં ભાગૈકં શુદ્ધહાટકમ્
અમ્લેન મર્દયેદ્યામં ખ્યાતેયં સ્વર્ણપિષ્ટિકા ।
{સુલ્fઉર્:: ષડ્ગુણજારણ}
ગન્ધપિષ્ટિં હેમપિષ્ટ્યા સમયા વેષ્ટયેદ્બહિઃ
વસ્ત્રેણ વેષ્ટયેદ્ ગાઢં સૂતાખ્યે લોહસંપુટે ।
નિધાય પોટલીમધ્યે સર્વતુલ્યં ચ ગન્ધકમ્
ક્ષિપ્ત્વા નિરોધયેત્સંધિં મૃલ્લોણેન ચ રોધયેત્ ।
ભૂધરાખ્યે પુટે પક્ત્વા જીર્ણે ગન્ધં પુનઃ ક્ષિપેત્
ષડ્ગુણે ગન્ધકે જીર્ણે શનૈર્વસ્ત્રં નિવારયેત્ ।
પુનઃ પુનઃ સમં ગન્ધં દત્ત્વા જાર્યં શનૈઃ શનૈઃ
નિઃશેષં નૈવ કર્તવ્યં પ્રમાદાદ્યાતિ સૂતકઃ ।
એવં શતગુણે જીર્ણે યન્ત્રાદુદ્ધૃત્ય પિષ્ટિકામ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
તત્તુલ્યે સંપુટે હેમ્નિ રુદ્ધ્વા બાહ્યે ચ વેષ્ટયેત્ ।
કુમારીદ્રવપિષ્ટેન કાચેનાઙ્ગુલમાત્રકમ્
તદ્બહિષ્ટઙ્કણેનૈવ લોણમૃત્તિકયા તતઃ ।
વેષ્ટ્યમ્ અઙ્ગુલિતૈલેન સૂર્યતાપેન શોષિતમ્
કોષ્ઠીયન્ત્રે ગતં ધામ્યં વઙ્કનાલે દૃઢાગ્નિના ।
તત્ખોટં જાયતે દિવ્યં સિન્દૂરારુણસંનિભમ્
તેન વેધસ્તુ તારસ્ય દ્રુતસ્ય શતભાગતઃ ।
દેયઃ સંજાયતે સ્વર્ણં સિદ્ધયોગ ઉદાહૃતઃ
{ગન્ધપિષ્ટિ}
ગન્ધકં શોધિતં ચૂર્ણ્યં સપ્તધા કનકદ્રવૈઃ ।
ભાવયેદાતપે તદ્વન્નારીણાં રજસા પુનઃ
તદ્ ગન્ધં કર્ષમેકં તુ નરપિત્તેન લોલિતમ્ ।
પલૈકં પારદં શુદ્ધમ્ આતપે ખર્પરે ક્ષિપેત્
તત્પૃષ્ઠે લોલિતં ગન્ધં ક્ષિપ્ત્વાઙ્ગુષ્ઠેન મર્દયેત્ ।
પિષ્ટિકા જાયતે દિવ્યા સર્વકામફલપ્રદા
{ગન્ધપિષ્ટિ}
તિલપર્ણીરસેનૈવ સપ્તધા શુદ્ધગંધકમ્ ।
ભાવયેત્પેષયેત્તચ્ચ છાયાશુષ્કં પુનઃ પુનઃ
શુદ્ધં સૂતં પલૈકં ચ મૂષાયાં હિ નિધાપયેત્ ।
શુદ્ધસ્વર્ણસ્ય ગુલિકાં નિષ્કમાત્રાં વિનિક્ષિપેત્
તાં મૂષાં વાલુકાયન્ત્રે સ્થાપયેત્પૂર્વગન્ધકમ્ ।
ત્રુટિશસ્ત્રુટિશો દત્ત્વા ચુલ્લ્યાં મન્દાગ્નિના પચેત્
પાદાંશે ગન્ધકે જીર્ણે જાયતે ગન્ધપિષ્ટિકા ।
ગન્ધપિષ્ટિઃ પૃથગ્ગ્રાહ્યા સ્વર્ણસ્ય ગુલિકાં વિના
{ગન્ધપિષ્ટિ}
છાયાયાં ગન્ધકં ભાવ્યં શતધા મર્કટીદ્રવૈઃ ।
ઘર્મે મૃત્ખર્પરે સૂતં ક્ષિપેત્ કિંચિચ્ ચ ગન્ધકમ્
મર્કટીદ્રવસંયુક્તં જીર્ણે ગન્ધે દ્રવં પુનઃ ।
દેયં પાદાંશકં યાવદ્ગન્ધકં સદ્રવં ક્રમાત્
જાયતે પિષ્ટિકા દિવ્યા સર્વકામફલપ્રદા ।
{ગન્ધપિષ્ટિ}
ગન્ધકં સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ કાઞ્જિકૈઃ ક્ષાલયેત્ત્રિધા
ત્રિધા જમ્બીરજૈર્દ્રાવૈર્હંસપાદ્યાશ્ચ સપ્તધા ।
કર્પૂરં ચ પૃથગ્ભાવ્યં શ્વેતાદ્રિકર્ણિકાદ્રવૈઃ
આતપે ત્રીણિ વારાણિ તતો જારણમારભેત્ ।
દ્વિગુઞ્જામાત્રકર્પૂરૈર્ યન્ત્રગર્ભં પ્રલેપયેત્
તદ્ગર્ભે ભાવિતં ગન્ધં સાર્ધનિષ્કં પ્રદાપયેત્ ।
શુદ્ધસૂતં પલં ચાર્ધં કર્પૂરં પૂર્વતુલ્યકમ્
પૂર્વતુલ્યં તતો ગન્ધં ક્રમેણાથ પ્રદાપયેત્ ।
શ્વેતાદ્રિકર્ણિકામૂલં ગોમૂત્રેણ પ્રપેષયેત્
આચ્છાદ્ય તેન કલ્કેન શરાવેણ નિરુધ્ય ચ ।
પાચયેન્નલિકાયન્ત્રે દિનાન્તે તં સમુદ્ધરેત્
કર્પૂરાદિ પુનર્દેયં તદ્વજ્જાર્યં દિનાવધિ ।
ઇત્યેવં તુ પુનઃ કુર્યાજ્જાયતે ગન્ધપિષ્ટિકા
{ગન્ધપિષ્ટિ}
પારદસ્ય પલૈકં તુ કર્ષૈકં શુદ્ધગન્ધકમ્ ।
સ્નિગ્ધખલ્વે કરાઙ્ગુલ્યા દેવદાલીદ્રવે પ્લુતમ્
મર્દયેદાતપે તીવ્રે જાયતે ગન્ધપિષ્ટિકા ।
{ગન્ધપિષ્ટિ}
શુદ્ધસૂતં પલૈકં તુ કર્ષાર્ધં શુદ્ધગન્ધકમ્
નિધાય તામ્રખલ્વે તુ તદધોઽગ્નિં મૃદું ક્ષિપેત્ ।
કરાઙ્ગુષ્ઠેન સંમર્દ્ય યામાદ્ભવતિ પિષ્ટિકા
{ગન્ધપિષ્ટિ:: સ્તમ્ભન}
તિક્તકોશાતકીબીજં ચાણ્ડાલીકન્દ એવ ચ ।
નારીસ્તન્યેન સમ્પિષ્ય લેપયેદ્ ગન્ધપિષ્ટિકામ્
નિક્ષિપેત્સૂરણે કન્દે ક્ષીરકન્દોદરે તથા ।
વન્ધ્યાકર્કોટકીવજ્રકન્દે વા કુડુહુઞ્જિકે
મુખં કન્દસ્ય મજ્જાભી રુદ્ધ્વા કન્દં મૃદા લિપેત્ ।
પુટયેદ્ભૂધરે યન્ત્રે કરીષાગ્નૌ દિનાવધિ
ઊર્ધ્વાધઃ પરિવર્તેન યથા કન્દો ન દહ્યતે ।
તતઃ પિષ્ટીં સમુદ્ધૃત્ય સ્તમ્ભિતા જાયતે ધ્રુવમ્
{ગન્ધપિષ્ટિ:: સ્તમ્ભિત:: જારણ}
અથાસ્યા જારણા કાર્યા સ્તનાખ્યે લોહસંપુટે ।
નિધાય જારયેદ્ગન્ધં તુલ્યં તુલ્યં તુ ભૂધરે
જીર્ણે ગન્ધે પુનર્દેયં યન્ત્રે જાર્યં ચ પૂર્વવત્ ।
એવં શતગુણં જાર્યં જીર્ણે યન્ત્રાત્સમુદ્ધરેત્
સર્વાસાં ગન્ધપિષ્ટીનાં રઞ્જનં સ્યાત્તુ જારણાત્ ।
{ગન્ધપિષ્ટિ:: મારણ}
દિવ્યૌષધગણદ્રાવૈઃ પિષ્ટિઃ ખલ્વે વિમર્દયેત્ ।
દિનાન્તે ગોલકં કૃત્વા બીજૈર્ દિવ્યગણોદ્ભવૈઃ
લેપયેદ્વજ્રમૂષાં તુ ગોલં તત્ર નિરોધયેત્ ।
દિનૈકં ભૂધરે પચ્યાદૂર્ધ્વાધઃ પરિવર્તયેત્
સમુદ્ધૃત્ય પુનર્મર્દ્યં પૂર્વદ્રાવૈસ્તુ પૂર્વવત્ ।
પુટાન્તં કારયેદ્ એવં દશવારં પુનઃ પુનઃ
{ગન્ધપિષ્ટિ:: વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
મ્રિયતે નાત્ર સંદેહો ગન્ધપિષ્ટ્યાસ્ તતઃ પુનઃ ।
મૃતપિષ્ટિપલૈકં તુ પેષયેદ્વાસકદ્રવૈઃ
તત્કલ્કૈર્નાગપત્રં તુ લેપયિત્વા પલાષ્ટકમ્ ।
છાયાશુષ્કં ન્યસેત્પિણ્ડે વાસાપત્રસમુદ્ભવે
તં પિણ્ડં સંપુટે રુદ્ધ્વા પુટેદારણ્યકોત્પલૈઃ ।
સમુદ્ધૃત્ય પુનર્દેયા પલૈકા મૃતપિષ્ટિકા
વાસાદ્રાવૈર્દિનં મર્દ્યં તં ગોલં વેષ્ટયેત્પુનઃ ।
વાસાપત્રોત્થપિણ્ડેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્
એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાદ્રક્તવર્ણં મૃતં ભવેત્ ।
તન્નાગં પલમાત્રં તુ યામૈકં વાસકદ્રવૈઃ
મર્દિતં લેપયેત્તેન તામ્રપત્રં પલાષ્ટકમ્ ।
દિનૈકં પાચનાયન્ત્રે પાચયેન્મ્રિયતે ધ્રુવમ્
ષોડશાંશેન તેનૈવ તારે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
તત્તારં જાયતે સ્વર્ણં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્
યયા કયા ગન્ધપિષ્ટ્યા સ્તમ્ભનં જારણં વિના ।
પૂર્વવત્ક્રમયોગેન દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
અર્જુનસ્ય ત્વચો ભસ્મ વાસાભસ્મ સમં સમમ્ ।
ગૃહકન્યાદ્રવૈર્મર્દ્યં દિનૈકં તેન લેપયેત્
કણ્ટવેધ્યં નાગપત્રં રુદ્ધ્વા લઘુપુટે પચેત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય મર્દયેદ્યામં પૂર્વદ્રાવૈઃ સભસ્મકૈઃ
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પક્ત્વા સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધરેત્ ।
એવં શતપુટૈઃ પાચ્યં ભસ્મ દ્રાવૈશ્ચ મર્દયેત્
તેનૈવ તારપત્રાણિ મધુલિપ્તાનિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પક્ત્વા પુનર્લિપ્ત્વા પુટે પચેત્
ઇત્યેવં તુ ત્રિધા કુર્યાત્તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
લોહપાત્રે દ્રુતે નાગે ચૂર્ણિતં રસકં સમમ્
ક્ષિપ્ત્વા ચુલ્લ્યાં પચેદ્યામં ચાલ્યં પાષાણમુષ્ટિના ।
યામાન્તે હિઙ્ગુલં ક્ષેપ્યં ચૂર્ણિતં નાગતુલ્યકમ્
સુસૂક્ષ્મં મર્દયેત્તાવત્ દૃઢં પાષાણમુષ્ટિના ।
પચેચ્ચણ્ડાગ્નિના તાવદ્દિનાનામેકવિંશતિમ્
જાયતે કુઙ્કુમાભં તુ તારં તેનૈવ વેધયેત્ ।
ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
દ્રાવયેત્ખર્પરે નાગં પાદાંશં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
ચિઞ્ચાશ્વત્થત્વચઃ ક્ષારં લોહદર્વ્યા વિમર્દયેત્
યામાન્તે તત્સમુદ્ધૃત્ય વજ્રીક્ષીરૈર્દિનાવધિ ।
મર્દ્યં ખલ્વે સમુદ્ધૃત્ય મૃદ્ભાણ્ડાન્તર્નિરોધયેત્
પચેદ્રાત્રૌ ચતુર્યામં ચુલ્લ્યાં ચણ્ડાગ્નિના પુનઃ ।
ઉદ્ધૃત્ય મર્દયેત્ખલ્વે વજ્રીક્ષીરૈર્દિનાવધિ
રાત્રૌ પાચ્યં દિવા મર્દ્યં યાવત્ ષણ્માસમેવ ચ ।
યથા ન પતતે તસ્મિઞ્જલં ધૂલિસ્તુ રક્ષયેત્ ।
સહસ્રાંશે ધૃતે શરે વેધે દત્તે સુકાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
શિલાગન્ધકકર્પૂરકુઙ્કુમં મર્દયેત્સમમ્ ।
જમ્બીરોત્થદ્રવૈર્યામં તત્સમં નાગપત્રકમ્
લિપ્ત્વા લિપ્ત્વા પુટૈઃ પચ્યાદ્ યાવચ્છષ્ટિપુટી ભવેત્
તન્નાગં વિદ્યુદાભાસં જાયતે તેન વેધયેત્ ।
ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
તીક્ષ્ણં શુલ્બં નાગવઙ્ગૌ દ્રુતં નાગં તુ તુત્થકમ્ ।
ચૂર્ણિતં ભાગમેકૈકં દ્વૌ ભાગૌ હેમમાક્ષિકમ્
વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા ધ્માતં ખોટં સુચૂર્ણિતમ્ ।
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્
{તારારિષ્ટ}
શુલ્બચૂર્ણં તીક્ષ્ણચૂર્ણં તુલ્યં રુદ્ધ્વા ધમેત્ હઠાત્ ।
તત્ખોટં સિદ્ધચૂર્ણં ચ મર્દ્યં પાચ્યં ચ પૂર્વવત્
તેનૈવ મધુયુક્તેન તારપત્રાણિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં વારત્રયં કૃતે
પીતવર્ણં ભવેત્તત્તુ તારારિષ્ટં નિગદ્યતે ।
{તારારિષ્ટ}
વઙ્ગનાગસમં કાન્તમથવા તામ્રનાગકમ્
માક્ષિકં શુલ્બતીક્ષ્ણં વા શુલ્બનાગં સવઙ્ગકમ્ ।
એતે યોગાસ્તુ ચત્વારઃ પૃથક્ ચૂર્ણાનિ કારયેત્
પૃથગ્ધ્માતાનિ ખોટાનિ સિદ્ધચૂર્ણયુતાનિ ચ ।
મર્દનાદિપુટાન્તાનિ તારારિષ્ટકરાણિ વૈ
પૂર્વવલ્લેપયોગેન પ્રત્યેકેન તુ કારયેત્ ।
તારારિષ્ટસ્ય તસ્યૈવ સ્વર્ણીકરણમુચ્યતે
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
શુદ્ધવૈક્રાન્તભાગૈકં કિંવા વૈક્રાન્તસત્ત્વકમ્ ।
નાગચૂર્ણં ચ ભાગૈકમન્ધમૂષાગતં ધમેત્
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં મર્દનાદિપુટાન્તકમ્ ।
કર્તવ્યં પૂર્વવત્પ્રાજ્ઞૈસ્તામાદાય વિમર્દયેત્
મધુના યામમાત્રં તુ તેન લેપં તુ કારયેત્ ।
શતાંશેન તુ પત્રાણાં તારારિષ્ટસ્ય યત્નતઃ
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદ્ દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
મૂલપત્રફલં બિલ્વાચ્છાકવૃક્ષાચ્ચ તત્ત્રયમ્ ।
શિગ્રુમૂલં રસં ચૈતન્મર્દયેત્કિંશુકદ્રવૈઃ
અનેન નાગચૂર્ણં તુ મર્દ્યં મર્દ્યં પુટે પચેત્ ।
એવં શતપુટૈઃ પક્વં જાયતે પદ્મરાગવત્
તેનૈવ તારપત્રાણિ મધુલિપ્તાનિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં વારત્રયે કૃતે
તત્તારં જાયતે દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
રાજાવર્તં હિંગુલકં કંકુષ્ઠં ચ પ્રવાલકમ્
પ્રત્યેકં કર્ષમાત્રં સ્યાદ્રસકસ્ય પલં તથા ।
સૂક્ષ્મચૂર્ણં કૃતં સર્વં સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં મર્દનાદિપુટાન્તકમ્ ।
પૂર્વવત્ કારયેત્પશ્ચાન્મધુના સહ મિશ્રયેત્
તારારિષ્ટસ્ય પત્રાણિ લેપયિત્વા પુટે પચેત્ ।
એવં વારત્રયં કુર્યાદ્ દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
માક્ષિકં દરદં તુત્થં રાજાવર્તં પ્રવાલકમ્ ।
એતાનિ સમભાગાનિ દ્વિભાગં રસકં ભવેત્
મેષીક્ષીરેણ તત્સર્વં દિનમેકં વિમર્દયેત્ ।
છાયાશુષ્કં તુ તત્કૃત્વા તુલ્યાંશં મિત્રપઞ્ચકમ્
દત્ત્વા તુ મર્દયેત્ ખલ્વે તારારિષ્ટં તુ લેપયેત્ ।
પ્રથમં સમકલ્કેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્
અર્ધકલ્કેન લેપ્યાથ પાદકલ્કેન વા પુનઃ ।
એવં પુટત્રયં દેયં દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
રસકં નાગસંતુલ્યં રુદ્ધ્વા ખોટં પ્રકારયેત્ ।
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં પુટાન્તં પૂર્વવત્ કૃતમ્
તેનૈવ મધુનોક્તેન તારારિષ્ટં પ્રલેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચ્યાત્ ત્રિધા ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ લેઅદ્)}
ગંધકં તાલકં શુલ્વં સમહિંગુલપેષિતમ્ ।
માતુલુઙ્ગદ્રવૈઃ સાર્ધં નાગપત્રાણિ તેન વૈ
લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચ્યાત્પુનસ્તેનૈવ મર્દયેત્ ।
એવં ષષ્ટિપુટૈઃ પક્વો નાગઃ સ્યાત્કુઙ્કુમપ્રભઃ
તેન તારસ્ય પત્રાણિ મધુલિપ્તાનિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધામ્યમેવં વારત્રયે કૃતે
તત્તારં જાયતે દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્ ।
{વેધ:: લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
લાઙ્ગલી ગિરિકર્ણ્યગ્નિઃ કરવીરજમૂલકમ્ ।
સૌવીરં ટઙ્કણં સ્તન્યૈઃ પિષ્ટ્વા પિણ્ડં પ્રકલ્પયેત્
ચતુર્ધા વિમલા શુદ્ધા તેષ્વેકા પલમાત્રકમ્ ।
દ્વિપલં પારદં શુદ્ધં શુદ્ધં હેમપલત્રયમ્
યામૈકં મર્દયેત્ સર્વં પૂર્વપિણ્ડોદરે ક્ષિપેત્ ।
તત્પિણ્ડં વજ્રમૂષાયાં રુદ્ધ્વા ધામ્યં હઠાગ્નિના ।
તત્ખોટં શતમાંશેન દ્રુતં નાગં તુ વેધયેત્
તન્નાગેન શતાંશેન દ્રુતં શુલ્બં તુ વેધયેત્ ।
તત્ખોટં શતમાંશેન દ્રુતં નાગં તુ વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણમુત્તમમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
પારદં કુઙ્કુમં ગન્ધં સ્ત્રીપુષ્પેણ દિનાવધિ ।
મર્દયેત્તુલ્યતુલ્યાંશં તેન કલ્કેન સાધયેત્
શુદ્ધાનિ તારપત્રાણિ લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા ધમેદ્ધઠાત્ ।
પત્રં કૃત્વા પુનર્લેપ્યં રુદ્ધ્વા ધામ્યં ચ પૂર્વવત્
ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાલ્લેપનં દ્રાવણં ક્રમાત્ ।
તતસ્તસ્યૈવ પત્રાણિ તેન કલ્કેન લેપયેત્
ઉદ્ઘાટં દ્રાવયેત્તં ચ દ્રુતમાજ્યે વિનિક્ષિપેત્ ।
સપ્તાહં ધારયેત્તસ્મિન્દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
કુઙ્કુમં ગન્ધકં સૂતં મઞ્જિષ્ઠા તત્સમં સમમ્ ।
શાકવૃક્ષફલદ્રાવૈઃ સુપક્વૈર્ મર્દયેદ્ દિનમ્
તેન તારસ્ય પત્રાણિ પ્રલિપ્તાનિ વિશોષયેત્ ।
આવર્ત્ય ઢાલયેત્તસ્મિંસ્તેન કલ્કેન ભાવિતમ્
એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાદેકવિંશતિવારકમ્ ।
તત્તારં જાયતે સ્વર્ણં સમ્યગ્દ્વાદશવર્ણકમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
પારદં કાન્તપાષાણં ગન્ધકં રક્તચન્દનમ્ ।
રુદન્તીદ્રવસંયુક્તં દિનમેકં વિમર્દયેત્
તેન તારસ્ય પત્રાણિ પ્રવિલિપ્તાનિ શોષયેત્ ।
ધામયેદન્ધમૂષાયામેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા
શાકવૃક્ષસ્ય મૂલં તુ ભાવ્યં તત્પત્રજૈર્દ્રવૈઃ ।
રક્તાશ્વમારજૈશ્ચૈવ પૃથગ્ભાવ્યં ત્રિધા ત્રિધા
અનેન પૂર્વતારસ્ય દ્રુતસ્ય પ્રતિવાપનમ્ ।
દાપયેત્સપ્તવારં તુ દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{સિદ્ધચૂર્ણ}
ગન્ધકં ગન્ધમૂલી ચ રવિદુગ્ધેન મર્દયેત્ ।
મૃણ્મયે સંપુટે રુદ્ધ્વા માસં ભૂમૌ વિનિક્ષિપેત્
ઉદ્ધૃત્ય તેન તારસ્ય પત્રલેપં તુ કારયેત્ ।
પૂર્વતારે દ્રુતે દેયઃ પ્રતિવાપઃ પુનઃ પુનઃ
સપ્તવિંશતિમે વાપે તત્તારં કાઞ્ચનં ભવેત્ ।
{સિદ્ધચૂર્ણ}
શુદ્ધસૂતસમં ગન્ધં ખલ્વે મર્દ્યં દિનાવધિ
જાયતે કજ્જલી શ્રેષ્ઠા સર્વકાર્યકરી શુભા ।
કજ્જલી ટઙ્કણં તાપ્યં પ્રત્યેકં કર્ષમાત્રકમ્
કર્ષદ્વયં શુદ્ધગન્ધં યામં સર્વં વિચૂર્ણયેત્ ।
સિદ્ધચૂર્ણમિદં ખ્યાતં ભવેત્ પાદાદિકં પલમ્
યત્ર યત્ર મિલત્યેતત્તત્ર ચૂર્ણં પલં પલમ્ ।
યોજયેલ્લોહવાદેષુ તદિદાનીં નિગદ્યતે
{વેધ, રઞ્જન:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
તામ્રતીક્ષ્ણારકાન્તાનાં ચૂર્ણમ્ એકસ્ય ચાહરેત્ ।
યથા લોહે પલૈકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્
વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા ધ્માતં ખોટં ભવેત્તુ તત્ ।
તુલ્યૈર્ભૂનાગજીવૈર્વા ગન્ધકેન સમેન વા
મર્દયેન્માતુલુઙ્ગામ્લૈઃ પૂર્વખોટં દિનાવધિ ।
તત્પિણ્ડં પક્વમૂષાયાં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્
આરણ્યોપલકૈરેવં પુટં દદ્યાચ્ચતુર્દશ ।
ઇન્દ્રગોપકસંકાશં જાયતે પૂજયેચ્છિવમ્
ક્ષૌદ્રયુક્તેન તેનૈવ તારપત્રાણિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ધમેત્પુટેદ્વાથ એવં વારત્રયે કૃતે
જાયતે કનકં દિવ્યં સિદ્ધોઽયં તારરઞ્જકઃ ।
ઇત્યેવં સર્વયોગાનામત્રત્યાનાં પૃથક્ પૃથક્
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં કર્તવ્યં વિધિના બુધૈઃ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
શુલ્બં નાગં સમં ધામ્યં સમં વા શુલ્વવઙ્ગકમ્
આવર્તતે તુ તચ્ચૂર્ણં સિદ્ધચૂર્ણેન પૂર્વવત્ ।
શુલ્બં નાગં વઙ્ગઘોષં યથેષ્ટૈકં વિચૂર્ણયેત્
તત્સમં તીક્ષ્ણચૂર્ણં ચ ત્વન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
એતત્ખોટં વિચૂર્ણ્યાથ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્
પૂર્વવત્ ક્રમયોગેન તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{??}
શુલ્બસ્ય ભાગત્રિતયમેકૈકં નાગવઙ્ગયોઃ
સમાવર્ત્ય વિચૂર્ણ્યાથ સિદ્ધચૂર્ણેન પૂર્વવત્ ।
નાગમેકં દ્વયં શુલ્બં તચ્છુલ્વેનૈવ પન્નગમ્
રુદ્ધ્વા ધ્માતં ચ તચ્ચૂર્ણ્ય સિદ્ધચૂર્ણેન પૂર્વવત્ ।
સિદ્ધચૂર્ણત્રયો ભાગા ભાગૈકં હેમગૈરિકમ્
રુદ્ધ્વા ધ્માતં પુનશ્ચૂર્ણ્ય સિદ્ધચૂર્ણેન પૂર્વવત્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
ગન્ધકેન હતં શુલ્વં માક્ષિકં ચ સમં સમમ્
હંસપાચ્ચિત્રકદ્રાવૈર્ દિનમેકં વિમર્દયેત્ ।
તેનૈવ તારપત્રાણિ લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્
તમ્ ઉદ્ધૃત્ય ધમેત્પશ્ચાત્કૃત્વા પત્રાણિ લેપયેત્ ।
પૂર્વકલ્કેન રુદ્ધ્વાથ પુટં દત્ત્વા સમુદ્ધરેત્
ઇત્યેવં દશધા કુર્યાત્તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{સિલ્વેર્:: રઞ્જન}
તીક્ષ્ણં દ્વયં ત્રયં ઘોષમારં ભાગચતુષ્ટયમ્
નવભાગં તામ્રચૂર્ણં નાગં ચ નવભાગકમ્ ।
અંધમૂષાગતં ધ્માતં તત્ ખોટં સૂક્ષ્મચૂર્ણિતમ્
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં પૂર્વવત્ તારરઞ્જનમ્ ।
{??}
મૃતનાગસમં તુત્થં દ્વાભ્યાં તુલ્યં ચ માક્ષિકમ્
કેવલં મૃતનાગં વા સિદ્ધચૂર્ણેન પૂર્વવત્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
નાગાભ્રં વાથ વઙ્ગાભ્રમન્ધયિત્વા ધમેદ્ધઠાત્
તત્ખોટં સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્ ।
પૂર્વવત્ ક્રમયોગેન તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
તીક્ષ્ણં શુલ્બં નાગવઙ્ગં મૃતં નાગં તુ તુત્થકમ્ ।
ચૂર્ણિતં ભાગમેકૈકં દ્વૌ ભાગૌ હેમમાક્ષિકમ્
વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા ધ્માતં ખોટં સુચૂર્ણિતમ્ ।
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્
{તારારિષ્ટ:: પ્રોદુચ્તિઓન્}
શુલ્બચૂર્ણં તીક્ષ્ણચૂર્ણં તુલ્યં રુદ્ધ્વા ધમેદ્ધઠાત્ ।
તત્ ખોટં સિદ્ધચૂર્ણં તુ મર્દ્યં પાચ્યં ચ પૂર્વવત્
તેનૈવ મધુયુક્તેન તારપત્રાણિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં વારત્રયે કૃતે
પીતવર્ણં ભવેત્તત્તુ તારારિષ્ટં નિગદ્યતે ।
{તારારિષ્ટ:: પ્રોદુચ્તિઓન્}
વઙ્ગં નાગં સમં કાન્તમથવા તામ્રનાગકમ્
માક્ષિકં શુલ્બતીક્ષ્ણં ચ શુલ્વં નાગં સવઙ્ગકમ્ ।
એતે યોગાસ્તુ ચત્વારઃ પૃથક્ ચૂર્ણાનિ કારયેત્
પૃથગ્ધ્માતાનિ ખોટાનિ સિદ્ધચૂર્ણયુતાનિ ચ ।
મર્દનાદિપુટાન્તાનિ તારારિષ્ટકરાણિ વૈ
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
પૂર્વવલ્લેપયોગેન પ્રત્યેકેન તુ કારયેત્ ।
તારારિષ્ટસ્ય તસ્યૈવ સ્વર્ણીકરણમુચ્યતે
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
શુદ્ધવૈક્રાન્તભાગૈકં કિંવા વૈક્રાન્તસત્ત્વકમ્ ।
નાગચૂર્ણં તુ ભાગૈકમન્ધમૂષાગતં ધમેત્
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં મર્દનાદિપુટાન્તકમ્ ।
કર્તવ્યં પૂર્વવત્પ્રાજ્ઞૈસ્તમાદાય વિમર્દયેત્
મધુના યામમાત્રં તુ તેન લેપં તુ કારયેત્ ।
શતાંશેન તુ પત્રાણાં તારારિષ્ટસ્ય યત્નતઃ
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પક્ત્વા દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
રાજાવર્તં હિઙ્ગુલકં કંકુષ્ઠં ચ પ્રવાલકમ્
પ્રત્યેકં કર્ષમાત્રં સ્યાદ્રસકસ્ય પલં તથા ।
સૂક્ષ્મચૂર્ણં કૃતં સર્વં સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં મર્દનાદિપુટાન્તકમ્ ।
પૂર્વવત્ કારયેત્પશ્ચાન્મધુના સહ મિશ્રયેત્
તારારિષ્ટસ્ય પત્રાણિ લેપયિત્વા પુટે પચેત્ ।
એવં વારત્રયં કુર્યાદ્દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
માક્ષિકં દરદં તુત્થં રાજાવર્તં પ્રવાલકમ્ ।
એતાનિ સમભાગાનિ દ્વિભાગો રસકો ભવેત્
મેષીક્ષીરેણ તત્સર્વં દિનમેકં વિમર્દયેત્ ।
છાયાશુષ્કં તુ તત્કૃત્વા તુલ્યાંશં મિત્રપંચકમ્
દત્ત્વા તુ મર્દયેત્ ખલ્વે તારારિષ્ટં તુ લેપયેત્ ।
પ્રથમં સમકલ્કેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્
અર્ધકલ્કેન લેપ્યોઽથ પાદકલ્કેન વૈ પુનઃ ।
એવં પુટત્રયે દત્તે દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ તારારિષ્ટ)}
રસકં નાગસંતુલ્યં રુદ્ધ્વા ખોટં પ્રકારયેત્ ।
સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુક્તં પુટાન્તે પૂર્વવત્કૃતમ્
તેનૈવ મધુનાક્તેન તારારિષ્ટં પ્રલેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા રુદ્ધ્વા પુટૈઃ પચ્યાત્ત્રિધા ભવતિ કાઞ્ચનમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (wઇથ્ ચોપ્પેર્)}
શુલ્બપત્રાણિ તપ્તાનિ આરનાલે વિનિક્ષિપેત્ ।
પુનઃ પાચ્યં પુનઃ ક્ષેપ્યં યાવત્તત્રૈવ શીર્યતે
તત્પત્રમારનાલસ્થં ક્ષાલયેદારનાલકૈઃ ।
પાદાંશં ટઙ્કણં દત્ત્વા યામમમ્લેન પેષયેત્
રુદ્ધ્વા લઘુપુટૈઃ પચ્યાદેવં શતપુટૈઃ પચેત્ ।
મધ્વાજ્યં ટઙ્કણઃ પશ્ચાત્પચ્યાદ્રુદ્ધ્વા ધમેદ્ધઠાત્
તચ્છુલ્બં કાલિકાહીનં જાયતે શુકતુણ્ડવત્ ।
તચ્છુલ્બં ત્રિગુણં તારે નિર્વાપ્યં કાઞ્ચનં ભવેત્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
શિગ્રુપત્રસમૈઃ પત્રૈર્મૂલૈઃ પ્રવાલસંનિભૈઃ ।
જ્ઞેયા દિવ્યૌષધી સિદ્ધા નામ્ના સા કીટમારિણી
તદ્દ્રવૈઃ પારદો મર્દ્યો યાવત્સપ્તદિનાવધિ ।
તેનૈવ તારપત્રાણિ પ્રલિપ્તાનિ વિશોષયેત્
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા ।
જાયતે કનકં દિવ્યં પુરા નાગાર્જુનોદિતમ્
{વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
શુદ્ધસૂતસમા રાજી સૂતપાદં ચ ગન્ધકમ્ ।
મૃદ્ભાણ્ડે પાચયેચ્ચુલ્લ્યાં ધત્તૂરદ્રવસંયુતમ્
વાસાકાષ્ઠેન તન્મર્દ્યં દ્રવો દેયઃ પુનઃ પુનઃ ।
એવં દિનત્રયં કુર્યાજ્જાયતે ભસ્મસૂતકઃ
તન્મર્દ્યં માતુલુઙ્ગામ્લૈર્દિનમેકં તુ તેન વૈ ।
ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન તારપત્રાણિ લેપયેત્
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં વારત્રયે કૃતે ।
તત્તારં જાયતે સ્વર્ણં મહાદેવેન ભાષિતમ્
તારસ્ય રઞ્જનમિદં સુખભોગહેતું કૃત્વા વિવેકમતિભિર્ભુવને જનાનામ્ ।
દેયં સદા સકલકીર્તિશુભાપ્તિસિદ્ધ્યૈ નો ચેદ્વને વસતિરેવ પરા હિ ધન્યા
મૂળ પાઠ: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0