રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.19

ર્રા, 3, 19
સંસારે સારભૂતં સકલસુખકરં સુપ્રભૂતં ધનં વૈ તત્સાધ્યં સાધકેન્દ્રૈર્ગુરુમુખવિધિના વક્ષ્યતે તસ્ય સિદ્ધ્યૈ ।
રત્નાદીનાં વિશેષાત્ કરણમિહ શુભં ગંધવાદં સમગ્રં જ્ઞાત્વા તત્તત્ સુસિદ્ધં હ્યનુભવપથગં પાવનં પણ્ડિતાનામ્

{પદ્મરાગકરણમ્}
ચતુર્ગુણેન તોયેન લાક્ષાં પિષ્ટ્વા તુ તદ્દ્રવૈઃ ।
વસ્ત્રપૂતં શતપલં ગૃહ્ય મૃદ્ભાણ્ડગં પચેત્

મૃદ્વગ્નિના પાદશેષં જાતં યાવચ્ચ તસ્ય વૈ ।
ક્ષિપેત્પલં પલં ચૂર્ણં સર્જિટંકણલોધ્રકમ્

કિંચિત્પચ્યાત્તતઃ શીતં કાચકૂપ્યાં સુરક્ષયેત્ ।
સ્થૂલમત્સ્યત્વચં પચ્યાદ્દિવારાત્રં જલેન તત્

ઘનીભૂતં સમુત્તાર્ય ખ્યાતોઽયં મત્સ્યકજ્જલમ્ ।
એતત્કર્ષદ્વયં તસ્યાઃ કાચકૂપ્યાં વિનિક્ષિપેત્

વર્ષોપલાસ્તુ તેનૈવ લાલયિત્વા સુપાચિતે ।
મધૂકતૈલમધ્યે તુ ક્ષણં પક્ત્વા સમુદ્ધરેત્ ।
જાયન્તે પદ્મરાગાણિ દિવ્યતેજોમયાનિ ચ

{ઇન્દ્રનીલકરણમ્}
નીલીચૂર્ણં પલૈકં તુ પૂર્વકૂપ્યાં તુ તદ્દ્રવમ્ ।
તદ્દ્રવં દ્વિપલં ચૂર્ણે ક્ષિપ્ત્વા સર્વં વિલોલયેત્

ક્ષિપ્ત્વા વર્ષોત્પલાંસ્તેન પૂર્વતૈલગતાન્પચેત્ ।
ઇન્દ્રનીલાનિ તાન્યેવ જાયન્તે નાત્ર સંશયઃ

{મરકતમણિકરણમ્}
મઞ્જિષ્ઠાં તાલકં નીલી સમચૂર્ણં પ્રકલ્પયેત્ ।
કાચકૂપ્યાં સ્થિતૈર્દ્રાવૈઃ સર્વમેતત્ સુલોલયેત્

વર્ષોત્પલાંસ્તુ તેનૈવ સિક્ત્વા પચ્યાચ્ચ પૂર્વવત્ ।
સર્વે મરકતાસ્તેન સમીચીના ભવન્તિ વૈ

{ગોમેદમણિકરણમ્}
મઞ્જિષ્ઠાયાઃ કષાયેણ પેષયેન્મત્સ્યકજ્જલમ્ ।
વર્ષોત્પલાંસ્તુ તેનૈવ સિક્ત્વા પચ્યાચ્ચ પૂર્વવત્

ગોમેદાનિ તુ તાન્યેવ પ્રવર્તન્તે ન સંશયઃ

{પુષ્પરાગકરણમ્}
પિષ્ટ્વા તાલકતુલ્યં તુ જલૈકે રસકુઙ્કુમમ્ ।
તન્મધ્યે ચાષ્ટમાંશં તુ ક્ષિપેન્મત્સ્યોત્થકજ્જલમ્

તત્સર્વં પાચયેદ્યામમ્ અવતાર્ય સુરક્ષયેત્ ।
વર્ષોપલાંસ્તુ તેનૈવ સિક્તાન્પચ્યાચ્ચ પૂર્વવત્ ।
ભવન્તિ પુષ્પરાગાસ્તે યથા ખન્યુત્થિતાનિ ચ

{નીલમાણિક્યકરણમ્}
નીલીચૂર્ણસ્ય તુલ્યાંશં ક્ષિપેન્મત્સ્યોત્થકજ્જલમ્ ।
બીજકાષ્ઠં ચ તુલ્યાંશં જલે સ્થાપ્યં દિનાવધિ

તત્સર્વં પાચયેદ્યામમવતાર્ય સુરક્ષયેત્ ।
વર્ષોપલાંસ્તુ તેનૈવ સિક્તાઃ પચ્યાચ્ચ પૂર્વવત્ ।
નીલમાણિક્યસદૃશાસ્તે ભવન્તિ ન સંશયઃ

{મુક્તાકરણમ્ (1)}
પ્રોક્તાનિ રઙ્ગદ્રવ્યાણિ કાચકૂપ્યાં પૃથક્ પૃથક્ ।
રક્ષયિત્વા પ્રયત્નેન પ્રાપ્તે કાર્યે નિયોજયેત્

સૂર્યકાંતસ્ય મધ્યે તુ બિલં કુર્યાત્ સુવર્તુલમ્ ।
તથાન્યં સૂર્યકાન્તં ચ કુર્યાદાચ્છાદને હિતમ્

સૂક્ષ્મમુક્તાફલાન્યાદૌ દ્રાવયેત્પૂર્વયોગતઃ ।
તદ્દ્રુતં સૂર્યકાંતસ્ય બિલે પૂર્યં પ્રયત્નતઃ

સૂર્યકાન્તેનાપરેણ છાદિતં ઘર્મધારિતમ્ ।
યામમાત્રાદ્ભવેદ્બદ્ધં મૌક્તિકં ચાતિશોભનમ્

છિદ્રં કૃત્વા નિબધ્યાથ સુશુભ્રે વસ્ત્રખણ્ડકે ।
સુશુભ્રૈસ્તણ્ડુલૈઃ સાર્ધં કણ્ડયેત્ તદુલૂખલે

લઘુહસ્તેન યામૈકં તત ઉદ્ધૃત્ય ક્ષાલયેત્ ।
ત્વચારિષ્ટફલાનાં તુ જલેન સહ પેષયેત્ ।
તેનૈવ ક્ષાલિતે મુક્તાફલં ભવતિ શોભનમ્

{મુક્તાકરણમ્ (2)}
મૌક્તિકાનિ સુસૂક્ષ્માણિ ચૂર્ણિતાનિ વિનિક્ષિપેત્ ।
પ્રસૂતાયા ઇડાયાસ્તુ સદ્યઃ ક્ષીરૈઃ ક્ષણાવધિ

તેનૈવ વર્તુલાકારા ગુટિકાઃ કારયેત્તતઃ ।
કાચપાત્રે સ્થિતાઃ શોષ્યાઃ છાયાયાં દિનમાત્રકમ્

પ્રોતયેદ્ અશ્વવાલેન માલાં કૃત્વાથ શોષયેત્ ।
છાયાયાં કઠિના યાવત્તાવત્સ્થાપ્યા વિલમ્બિતાઃ

સ્થૂલસ્ય કૃષ્ણમત્સ્યસ્ય એકકણ્ટસ્ય ચોદરાત્ ।
નિવાર્યાન્ત્રાણિ તત્રૈવ પૂર્વમાલાં નિવેશયેત્

ઉદરં સીવયેત્સૂત્રેણૈવ ભાણ્ડે નિરુધ્ય તત્ ।
માસમાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય છાયાયાં શોષયેત્પુનઃ

કણ્ડનં ક્ષાલનં ચૈવ પૂર્વવત્કારયેચ્છનૈઃ ।
ભવન્તિ તાનિ શુભ્રાણિ સમ્યઙ્ મુક્તાફલાનિ વૈ

{મુક્તાકરણમ્ (3)}
મુક્તાશુક્તિં સમાદાય જલશુક્તિમથાપિ વા ।
ઘર્ષયેત્પૃષ્ઠભાગં તુ તસ્ય કાર્ષ્ણ્યાપનુત્તયે

તાઃ શુભ્રાશ્ચૂર્ણયેચ્છ્લક્ષ્ણમ્ ઈડાક્ષીરાદિપૂર્વવત્ ।
કારયેત્ક્ષાલનાન્તં ચ મૌક્તિકાનિ ભવન્તિ વૈ

{મુક્તાકરણમ્ (4)}
સદ્ય ઉદ્ધૃત્ય મત્સ્યસ્ય સ્થૂલસ્ય ચક્ષુષી હરેત્ ।
એકૈકં બન્ધયેદ્વસ્ત્રે ઈડાક્ષીરૈર્દિનં પચેત્

છાયાયાં શોષયેત્પશ્ચાત્ કણ્ડનં ક્ષાલનં તતઃ ।
કારયેત્પૂર્વવત્તાનિ મૌક્તિકાનિ ભવન્તિ વૈ

{પ્રવાલકરણમ્ (1)}
દગ્ધશંખં ચ દરદં સમં ચૂર્ણં પ્રકલ્પયેત્ ।
પ્રસૂતાયા મહિષ્યાસ્તુ પઞ્ચમે દિવસે હરેત્

ક્ષીરં તેનૈવ તન્મર્દ્યં યામૈકં પૂર્વચૂર્ણકમ્ ।
વર્તુલાં ગુટિકાં કૃત્વા પ્રોતયેત્ તામ્રસૂત્રકે

રમ્ભાગર્ભદલેનૈવ મધ્યમાંગુષ્ઠતર્જની ।
વેષ્ટયિત્વા તુ તૈર્ગ્રાહ્યા ગુલિકાસ્તાઃ પૃથક્ પૃથક્

આવર્ત્યાવર્ત્ય સંસ્થાપ્યા રંભાપત્રૈઃ પ્રયત્નતઃ ।
છાયાશુષ્કાઃ શુભાઃ પ્રોત્યાસ્ તામ્રસૂત્રેણ વૈ પુનઃ

મધુકં તપ્તતૈલાક્તં ધૂમેન સ્વેદયેચ્છનૈઃ ।
જાયતે પદ્મરાગાભં પ્રવાલં નાત્ર સંશયઃ

{પ્રવાલકરણમ્ (2)}
દગ્ધઃ શંખઃ સસિન્દૂરં સમાંશં ચૂર્ણયેત્તતઃ ।
ક્ષીરૈઃ સદ્યઃપ્રસૂતાયા એડાયા મર્દયેદ્ દૃઢમ્

પૂરયેચ્ચ તૃણોત્થે વા નાલે વંશાદિસંભવે ।
સુપક્વે ચાન્નભાણ્ડે તુ યવાગૂવર્જિતે ક્ષિપેત્

આચ્છાદ્ય પચ્યાન્મન્દાગ્નૌ ઘટિકાન્તે સમુદ્ધરેત્ ।
પ્રવાલા નલિકાગર્ભે જાયન્તે પદ્મરાગવત્

{હિઙ્ગુલકરણમ્}
અશુદ્ધં પારદં ભાગં ચતુર્ભાગં ચ ટંકણમ્ ।
ઉભૌ ક્ષિપ્ત્વા લોહપાત્રે ક્ષણં મૃદ્વગ્નિના પચેત્

તસ્મિન્મનઃશિલાચૂર્ણં પારદાદ્દશમાંશતઃ ।
ક્ષિપ્ત્વા ચાલ્યમયોદર્વ્યા હ્યવતાર્ય સુશીતલમ્

કૃત્વાથ ખણ્ડશઃ ક્ષિપ્ત્વા કાચકૂપ્યાં નિરુધ્ય ચ ।
વસ્ત્રમૃત્તિકયા સમ્યક્ કાચકૂપીં પ્રલેપયેત્

સર્વતોઽઙ્ગુલમાનેન છાયાશુષ્કં તુ કારયેત્ ।
વાલુકાયંત્રગર્ભે તુ દ્વિદિનં મૃદુનાગ્નિના

ક્રમવૃદ્ધાગ્નિના પશ્ચાત્પચેદ્દિવસપઞ્ચકમ્ ।
સપ્તાહાત્ તત્ સમુદ્ધૃત્ય હિંગુલં સ્યાન્મનોહરમ્

{સિન્દૂરકરણમ્ (1)}
ચિંચાત્વગ્ભસ્મપાદાંશં દ્રુતે નાગે વિનિક્ષિપેત્ ।
પાચયેલ્લોહજે પાત્રે લોહદર્વ્યા નિઘર્ષયેત્ ।
ચણ્ડાગ્નિના દિનૈકં તુ સિન્દૂરં જાયતે શુભમ્

{સિન્દૂરકરણમ્ (2)}
રક્તશાખિન્યપામાર્ગકુટજસ્ય તુ ભસ્મકમ્ ।
ચતુર્થાંશં દ્રુતે નાગે દત્ત્વા મર્દ્યં દિનદ્વયમ્

પૂર્વવલ્લોહપાત્રે તુ સિન્દૂરં જાયતે શુભમ્

{સિન્દૂરકરણમ્ (3)}
ભસ્મના પૂર્વવન્નાગં શાકસ્ય વારિજસ્ય વા ।
સિન્દૂરં જાયતે દિવ્યં યથેષ્ટં નાત્ર સંશયઃ

{સિન્દૂરકરણમ્ (4)}
પલાનાં દ્વિશતં નાગં દ્રાવયેલ્લોહભાજને ।
સમૂલવાસકાભસ્મ પાદાંશં તત્ર નિક્ષિપેત્

પીતવર્ણં ભવેદ્યાવત્તાવત્ પચ્યાત્ પ્રચાલયેત્ ।
તતઃ સુશીતલં કૃત્વા જલેન ચાલયેત્પુનઃ

પલમાત્રા વટી કૃત્વા વાસાભસ્મોપરિ ક્ષિપેત્ ।
છાયાશુષ્કા સમાહૃત્ય મૃદ્ભાણ્ડે નૂતને ક્ષિપેત્

ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પચેચ્ચુલ્લ્યાં નિર્વાતે તીવ્રવહ્નિના ।
છિદ્રં કુર્યાદ્ ભાણ્ડવક્ત્રે શલાકાં લોહજાં ક્ષિપેત્

રક્તવર્ણા યદા સ્યાત્સા તાવત્પચ્યાત્પરીક્ષયેત્ ।
સિન્દૂરં જાયતે દિવ્યં સિદ્ધયોગ ઉદાહૃતઃ

{સૈન્ધવકરણમ્}
નવભાણ્ડે પલશતં સામુદ્રલવણં ક્ષિપેત્ ।
નિષ્કં નિષ્કં સૂતગંધૌ ક્ષિપ્ત્વા ચણ્ડાગ્નિના પચેત્

દ્વિયામાન્તે ક્ષિપેત્તસ્મિંલ્લોહનારાચકં યદિ ।
રક્તવર્ણં ભવેત્તદ્વૈ તદા વહ્નિં નિવારયેત્

સ્વભાવશીતલં ગ્રાહ્યં સિન્ધૂત્થં લવણં ભવેત્

{સુવર્ચલકરણમ્}
આરનાલં પલૈકં તુ દ્વિનિષ્કં ચ સુવર્ચલમ્ ।
માષૈકં ગંધકં પિષ્ટ્વા સર્વં પાત્રે તુ ધારયેત્

પલૈકં સૈંધવં તપ્તં કૃત્વા તત્ર નિષેચયેત્ ।
પુનસ્તાપ્યં પુનઃ સેચ્યં દ્રવો યાવદ્વિશુષ્યતિ ।
સુવર્ચલં ભવેત્તાવન્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

{હિઙ્ગુકરણમ્ (1)}
હિઙ્ગુનાગરમેકૈકં લશુનસ્ય પલદ્વયમ્ ।
ચતુષ્પલં નિમ્બબીજં માષચૂર્ણં પલાષ્ટકમ્

સર્વતુલ્યાં બિલ્વમજ્જામ્ અજાક્ષીરેણ પેષયેત્ ।
તત્સર્વં બન્ધયેદ્ ગાઢં સાર્દ્રગોચર્મગર્ભતઃ ।
પક્ષત્રયં ધાન્યરાશૌ ક્ષિપેદ્ધિંગુ ભવેત્તતઃ

{હિઙ્ગુકરણમ્ (2)}
બબ્બૂલવૃક્ષનિર્યાસં સામુદ્રલવણં તથા ।
ત્વગ્વર્જ્યં ચ કણા તુલ્યં મેષીક્ષીરેણ પેષયેત્

અસ્ય પિણ્ડસ્ય પાદાંશં શુદ્ધહિંગુ નિયોજયેત્ ।
તત્સર્વં પૂર્વવદ્બદ્ધં ચર્મણા દિવસત્રયમ્

નિર્વાતે લમ્બિતં રક્ષેત્ હિંગુ સ્યાચ્છુદ્ધહિંગુવત્

{હિઙ્ગુકરણમ્ (3)}
પલૈકૈકં ગુડં શુણ્ઠી દ્વિકં ટંકણગુગ્ગુલુમ્ ।
એરણ્ડબીજમજ્જા ચ તુષવર્જ્યં પલદ્વયમ્

નિસ્ત્વઙ્માષા પલદ્વંદ્વમ્ એકીકૃત્ય પ્રપેષયેત્ ।
ત્રિકર્ષં હિઙ્ગુ તન્મધ્યે ક્ષિપ્ત્વા તોયેન લોલયેત્

તત્સર્વં પૂર્વવદ્બદ્ધ્વા સપ્તાહાદ્ધિઙ્ગુતાં વ્રજેત્

{હિઙ્ગુકરણમ્ (4)}
દ્વિપલે શુદ્ધહિંગુ સ્યાદ્ એડાક્ષીરં ચ વિંશતિઃ ।
ગોધૂમમાષયોશ્ચૂર્ણં પ્રત્યેકં તુ ચતુષ્પલમ્

અલાબુપાત્રમધ્યસ્થં તત્સર્વં લોલિતં ક્ષિપેત્ ।
છાયાશુષ્કં ભવેત્તાવદ્યાવદ્ધિંગુ શુભં ભવેત્

{વઙ્ગકરણમ્ (1)}
ધત્તૂરબીજચૂર્ણં તુ વજ્રીક્ષીરેણ ભાવયેત્ ।
શોષ્યં પેષ્યં પુનર્ભાવ્યમ્ એવં ઘર્મે ત્રિસપ્તધા

તદ્વાપ્યં દ્રુતનાગસ્ય દશમાંશેન દાપયેત્ ।
ઢાલયેત્સ્નુક્પયોમધ્યે તદ્વઙ્ગં જાયતે શુભમ્ ।
ભાવયેદ્ રજનીમધ્યે તદ્બંગં જાયતે શુભમ્

{વઙ્ગકરણમ્ (2)}
ભાવયેદ્રજનીચૂર્ણં વજ્રીદુગ્ધેન સપ્તધા ।
તદ્વાપં દશમાંશેન દ્રુતે નાગે પ્રદાપયેત્

તદ્વાપં દ્રુતનાગસ્ય દશમાંશેન દાપયેત્ ।
તત્ ઢાલ્યં ત્રિફલાક્વાથે પુનસ્તદ્વચ્ચ વાપયેત્

ટંકણં નવસારં ચ દત્ત્વા સેચ્યં નૃમૂત્રકે ।
દ્રાવિતં ચ પુનર્ઢાલ્યં નૃમૂત્રે વઙ્ગતાં વ્રજેત્

{અમ્લવેતસકરણમ્}
ત્વગ્બીજરહિતં ચિંચાફલં કાંજિકસંયુતમ્ ।
પક્ત્વા કુર્યાદ્વસ્ત્રપૂતં જમ્બીરામ્લં તુ તત્સમમ્

ચાઙ્ગેરીમાતુલિંગામ્લૈર્ યથાપ્રાપ્તં સમાહરેત્ ।
વસ્ત્રપૂતં તુ તત્સર્વં પચેત્પાદાવશેષિતમ્

સૌરાષ્ટ્રી તુત્થકાસીસં ત્રિક્ષારં પટુપઞ્ચકમ્ ।
મૂલસારં ચ તુલ્યાંશં સર્વં ચૂર્ણં વિનિક્ષિપેત્

પૂર્વપક્વે તુ પાદાંશં પુનર્મૃદ્વગ્નિના પચેત્ ।
ઘનીભૂતં ભવેદ્ યાવચ્ચટ્ટકેનૈવ ચાલયેત્ ।
અમ્લવેતસમિત્યેતજ્જાયતે શોભનં પરમ્

{સાહીકરણમ્}
ત્રિફલા ભૃઙ્ગકોરણ્ટભલ્લાતકરવીરકમ્ ।
બીજામ્રસમમેતેષાં સમાંશં બોલકજ્જલે

ક્ષિપ્ત્વા મર્દ્યં તામ્રપાત્રે પઞ્ચાહાજ્જાયતે મષી ।
તાલપત્ત્રેષુ ભૂર્જેષુ લિખ્યતે પરમં દૃઢમ્

{ઘૃતકરણમ્}
નારિકેલાત્ફલરસં ગ્રાહ્યં ભાગચતુષ્ટયમ્ ।
તન્મધ્યે ઘૃતમેકં તુ ક્ષિપ્ત્વા ભાણ્ડે વિલોલયેત્

શતાંશેન ક્ષિપેત્તસ્મિન્ રક્તશાકિનિમૂલકમ્ ।
મૃદ્વગ્નિના પચેત્કિંચિત્ તત્સર્વં જાયતે ઘૃતમ્

{ઘૃતકરણમ્ (2)}
ઘૃતં તોયં સમં કૃત્વા વિંશત્યંશેન ચુન્નકમ્ ।
ક્ષિપ્ત્વા સર્વં તુ મૃદ્ભાંડે ક્ષણં હસ્તેન મર્દયેત્ ।
ઘૃતં તજ્જાયતે સર્વં ન ચાગ્નિં સહતે ક્વચિત્

{ઘૃતકરણમ્ (3)}
મેષીમેદઃ પઞ્ચપલં તિલતૈલં ચ તત્સમમ્ ।
પચેન્મૃદ્વગ્નિના તાવદ્યાવત્ફેનં નિવર્તતે

દ્વિનિષ્કં કાંજિકં તસ્મિન્ ક્ષિપ્ત્વા વસ્ત્રેણ ચાલયેત્ ।
પાદાંશં ચ ઘૃતં તસ્મિન્ દદ્યાત્સર્વં ઘૃતં ભવેત્

{ઘૃતકરણમ્ (4)}
તિલતૈલં વિપચ્યાદૌ યાવત્ફેનં નિવર્તતે ।
ગુગ્ગુલું નિક્ષિપેત્તસ્મિન્ કિંચિદ્ગંધનિવૃત્તયે

વિંશત્યંશેન તોયસ્ય ક્ષિપ્ત્વા ચુન્નં વિલોલયેત્ ।
જલતુલ્યં પૂર્વતૈલં મિશ્રયેત્ તત્સુશીતલમ્

મર્દયેન્મૃણ્મયે પાત્રે હસ્તેન ક્ષણમાત્રકમ્ ।
ઘનીભૂતે ઘૃતં ચાર્ધં ક્ષિપ્ત્વા સર્વં ઘૃતં ભવેત્

{ચન્દનકરણમ્}
સંછેદ્ય નિમ્બવૃક્ષં તુ હસ્તૈકં રક્ષયેદધઃ ।
તસ્ય મૂર્ધ્નિ બિલં કુર્યાત્તત્રૈવ નવગુગ્ગુલુમ્

પૂરયેત્તેન કાષ્ઠેન બિલં રુદ્ધ્વાથ લેપયેત્ ।
સંધિં મૃલ્લવણેનૈવ શુષ્કં ગજપુટે પચેત્

સ્વભાવશીતલં ગ્રાહ્યં તન્મૂલં ચન્દનં ભવેત્

{કર્પૂરકરણમ્}
પલત્રયં પચેદ્ ભક્તં સમ્યગ્રાજાન્નતણ્ડુલમ્ ।
તદ્ ભક્તં શીતલં કૃત્વા ગવાં ક્ષીરૈઃ પ્રયત્નતઃ

નિષ્કમાત્રં ચ કર્પૂરં ક્ષિપ્ત્વા તસ્મિંશ્ચ પેષયેત્ ।
શુષ્કસ્ય વંશનાલસ્ય સ્થૂલસ્ય તેન ચોદરમ્

લેપ્યમઙ્ગુલમાનેન છાયાશુષ્કં ચ કારયેત્ ।
છિત્ત્વાથ કદલીપુષ્પં તન્નિર્યાસેન પૂરયેત્

વંશનાલં પુનર્વસ્ત્રખણ્ડે રુદ્ધ્વા ચ તન્મુખમ્ ।
આતપે ત્રિદિનં શોષ્યં ભૂગર્તે નિખનેત્તતઃ

ત્રિસપ્તાહાત્ સમુદ્ધૃત્ય શોષયિત્વા સમાહરેત્ ।
કર્પૂરં તસ્ય ગર્ભસ્થં રક્ષેત્કર્પૂરભાજને ।
કર્પૂરં જાયતે દિવ્યં યથા બીજં ન સંશયઃ

{જવાદીયાઙ્કસ્તૂરીકરણમ્}
પનસસ્યાર્ધં પક્વસ્ય બીજાન્યેકસ્ય ખણ્ડયેત્ ।
નવભાણ્ડે વિનિક્ષિપ્ય નિષ્કં શુણ્ઠી પલં તથા

ચૂર્ણયિત્વા ક્ષિપેત્તસ્મિન્ તત્સર્વં દ્રવતાં વ્રજેત્ ।
તેન ઘૃષ્ટ્વા ક્ષિપેત્તસ્મિન્ ચતુર્નિષ્કં ચ ચન્દનમ્

મૃદ્વગ્નૌ પાચયેત્તાવદ્યાવદ્ આરક્તતાં ગતમ્ ।
તચ્છીતલં કાચપાત્રે ક્ષિપ્ત્વા તસ્યોપરિ ક્ષિપેત્

ચમ્પકં કેતકીમલ્લીજાતીપુષ્પાણિ તત્પુનઃ ।
દિનં શુભ્રપટે બદ્ધ્વા મુખં તસ્યૈવ રક્ષયેત્

તતઃ પુષ્પાણિ સંત્યક્ત્વા કસ્તૂરીં માષમાત્રકામ્ ।
માષૈકં શુદ્ધકર્પૂરે તસ્મિન્નેવ વિનિક્ષિપેત્

નિક્ષિપેદ્વિંશદંશેન સમ્યગ્જાવાદિકામપિ ।
તત્સર્વં મથિતં પૂર્વં સમ્યગ્જાવાદિભાજને

વેષ્ટયેન્મલ્લિકાપુષ્પૈસ્તદ્ભાંડં દિવસત્રયમ્ ।
સમ્યગ્ભવતિ જાવાદિ વર્ણૈઃ પરિમલૈરપિ

{કસ્તૂરીકરણમ્}
મધૂકતૈલં તૈલં વા તિલોત્થં પલપઞ્ચકમ્ ।
મુણ્ડીદ્રાવં દશપલં સર્વમેકત્ર યોજયેત્

મલ્લિકા માલતી જાતી કેતકી શતપત્ત્રિકા ।
અન્યાનિ ચ સુગન્ધીનિ પુષ્પાણિ તત્ર નિક્ષિપેત્

દિનૈકં મુદ્રિતં રક્ષેત્ પુષ્પં નિષ્પીડ્ય સંત્યજેત્ ।
સિક્થકં વિંશતિર્નિષ્કાન્ ક્ષિપ્ત્વા તસ્મિન્પચેચ્છનૈઃ

યાવત્તૈલાવશેષં સ્યાત્ કર્પૂરં ચાર્ધનિષ્કકમ્ ।
નિષ્કં માર્જારજાવાદિં ક્ષિપ્ત્વા તદવતારયેત્

અન્યપાત્રે વિનિક્ષિપ્ય શીતલં તત્પુનઃ પચેત્ ।
ક્ષણમાત્રાત્તદુત્તાર્ય ક્ષિપેજ્જાવાદિ ભાજને

સાન્દ્રં ભવતિ તત્સર્વં યથા બીજં ન સંશયઃ ।
પુષ્પાણિ બકુલસ્યૈવ રત્નમાલાં સમં સમમ્

તચ્ચૂર્ણમિક્ષુદણ્ડસ્ય કૃતનાલસ્ય ચોદરે ।
ક્ષિપ્ત્વા તસ્ય મુખં રુદ્ધ્વા તન્મજ્જાભિર્મૃદા પુનઃ

પુટેત્ તૃણાગ્નિના તાવદ્યાવદ્ગંધો ન દહ્યતે ।
દ્રવન્તિ તાનિ પુષ્પાણિ મુખં ભિત્ત્વા દ્રવં હરેત્

કસ્તૂરીચર્મ નિર્લોમં મુસ્તાતુલ્યં વિચૂર્ણયેત્ ।
ચૂર્ણસ્ય દશમાંશેન સમ્યક્ કસ્તૂરિકાં ક્ષિપેત્

પૂર્વદ્રાવેણ તત્સર્વં પેષિતં ગોલકીકૃતમ્ ।
કસ્તૂરીમદનાકારા કિંચિત્કાર્યા પ્રયત્નતઃ

તત્સર્વં છાયયા શોષ્યં મદના રક્ષયેત્પૃથક્ ।
ગુટિકાઃ ખણ્ડશઃ કૃત્વા મદનૈઃ સહ મિશ્રયેત્ ।
કસ્તૂરીચર્મણા બદ્ધ્વા સમ્યઙ્ મૃગમદો ભવેત્

{કુણ્કુમકરણમ્ (1)}
નારિકેલકપાલં વા ઘૃષ્ટં વા નિમ્બકાષ્ઠકમ્ ।
યત્કિંચિચ્છુભ્રકાષ્ઠં વા તોયેન સહ કારયેત્

તત્પાદં રજની ચાથ તસ્મિન્મધ્યે વિનિક્ષિપેત્ ।
ગૈરિકં વા રજન્યર્ધં તત્સર્વં કુંકુમં ભવેત્

{કુઙ્કુમકરણમ્ (2)}
પાલાશપુષ્પજં ક્વાથં ઘર્મે ધાર્યં તુ ખર્પરે ।
વિંશત્યંશં ક્ષિપેત્તસ્મિન્ પેષિતં શુભ્રતણ્ડુલમ્

તણ્ડુલાર્ધં તથા ચુન્નં સર્વં કાષ્ઠેન લોલયેત્ ।
ઘનીભૂતં ભવેદ્યાવત્તાવદ્ ઘર્મે પ્રચાલયેત્ ।
તતસ્તેનૈવ વટિકાઃ કૃત્વા સ્યુઃ કુઙ્કુમોપમાઃ

{કુઙ્કુમકરણમ્ (3)}
પાલાશપુષ્પપાદાંશં સમ્યક્શુભ્રં ચ તણ્ડુલમ્ ।
પિષ્ટ્વાથ વટિકાઃ કાર્યા શોષ્યાઃ સ્યુઃ કુંકુમોપમાઃ

{દિવ્યધૂપ (1)}
ક્રમાત્ તરગુણં કુર્યાત્કસ્તૂરી શશિકુઙ્કુમમ્ ।
નખમાંસી સર્જરસમુસ્તા કૃષ્ણાગુરુઃ સિતા

ચન્દનં ચ દશૈતાનિ ચૂર્ણિતાનિ વિમિશ્રયેત્ ।
ચૂર્ણતુલ્યૈર્ગુગ્ગુલુભિઃ સર્વમેકત્ર કુટ્ટયેત્

સ્તોકં સ્તોકં ક્ષિપેત્તૈલં શિલાયાં લોહમુષ્ટિના ।
દિનમેકં પ્રયત્નેન વર્તિકાં તેન કારયેત્

તદગ્રજ્વલિતં કુર્યાજ્જ્વાલાં નિવાર્ય તત્ક્ષણાત્ ।
દેવાનાં દિવ્યધૂપોઽયં મન્ત્રાણાં સાધને હિતઃ

{દિવ્યધૂપ (2)}
પાષાણભેદચૂર્ણં તુ ગુગ્ગુલું ચ પલં પલમ્ ।
માંસી મુસ્તા નખં બોલચન્દનાગુરુવાલકમ્

લાક્ષાગુડં સર્જરસં સિતાકર્પૂરસંયુતમ્ ।
પ્રતિ નિષ્કદ્વયં ચૂર્ણ્ય કસ્તૂરી કુંકુમં તથા

માષૈકૈકં ક્ષિપેત્તસ્મિન્ સર્વં કુટ્યાદ્ ઉલૂખલે ।
તિલતૈલં ક્ષિપેત્ કિંચિલ્ લોહદણ્ડેન તદ્ દૃઢમ્

યામૈકં કુટ્ટયેત્સિદ્ધો દિવ્યો ધૂપઃ શિવોદિતઃ ।
દેવાદેવાકરો દેયઃ પૂર્વવદ્વર્તકીકૃતઃ ।
સર્વસૌભાગ્યજનકઃ સર્વમન્ત્રોઽઘનાયકઃ

{પુષ્પદ્રુતિ}
વજ્રીક્ષીરેણ સંયુક્તં શુદ્ધં વસ્ત્રં પુનઃ પુનઃ ।
આતપે શોષિતં કુર્યાદિત્યેવં દિનસપ્તકમ્

જાતીપુષ્પપલૈકં તુ નિષ્કં ચૂર્ણિતટંકણમ્ ।
ક્ષૌદ્રં નિષ્કત્રયં યોજ્યં સર્વમેકત્ર લોલયેત્

મૃત્પાત્રે ધારયેદ્ ઘર્મે રમ્યે વા કાચભાજને ।
આચ્છાદયેત્તુ વસ્ત્રેણ જલસિક્તેન તત્ક્ષણાત્

દ્રવન્તિ તાનિ પુષ્પાણિ યુઞ્જ્યાદ્યોગેષુ તદ્દ્રવમ્ ।
અનેનૈવ પ્રકારેણ પુષ્પાણાં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
દ્રુતિઃ કાર્યા સુગન્ધાનાં ગંધવાદેષુ યોજયેત્

{ધાન્યવૃદ્ધિકરણમ્ (1)}
મન્દારમૂલમાર્દ્રાયાં ભરણ્યાં વા કુશોદ્ભવમ્ ।
ઊર્ધ્વં સંગ્રાહ્ય યત્નેન ધવમાલ્યે વિનિક્ષિપેત્

પ્રવાતાતિમુખં યત્તુ તત્કાષ્ઠં તુ સમાહરેત્ ।
ધાન્યસ્ય રાશિગં કુર્યાદ્ધાન્યવૃદ્ધિકરં પરમ્

{ધાન્યવૃદ્ધિકરણમ્ (2)}
કૃકલાસસ્ય વામાક્ષિ હેમ્નાવેષ્ટ્યાભિમન્ત્રિતમ્ ।
ધાન્યરાશૌ વિનિક્ષિપ્ય ધાન્યવૃદ્ધિકરં પરમ્

{ધનધાન્યવૃદ્ધિકરણમ્ (3)}
તસ્યૈવ દક્ષિણં નેત્રં હેમ્નાવેષ્ટ્ય તતઃ ક્ષિપેત્ ।
યસ્મિન્કસ્મિન્ભવે દ્રવ્યે ધાન્યે વા વૃદ્ધિકારકમ્

{દ્રવ્યાદિવૃદ્ધિકરણમ્}
કૃષ્ણચિત્રકમૂલં તુ ક્ષિપ્તં યસ્મિન્ સુવસ્તુનિ ।
તત્સર્વં ચાક્ષયં નિત્યં વ્યયીકૃત્ય ન ક્ષીયતે

ધનં ધાન્યં ઘૃતં તૈલં સુવર્ણં નવરત્નકમ્ ।
યત્કિંચિદ્ દ્રવ્યજાતં તદક્ષય્યં તિષ્ઠતિ ધ્રુવમ્

{ધાન્યવૃદ્ધિકરણમ્ (4)}
મૂલં સુશ્વેતગુંજાયા જલમધ્યે વિનિક્ષિપેત્ ।
તન્મૂલં ધાન્યરાશૌ ચ ક્ષિપ્ત્વા મન્ત્રવિધાનતઃ

તદ્ધાન્યં વર્ધતે નિત્યં ભક્ષ્યમાણં સહસ્રશઃ ।
મન્ત્રખણ્ડે યથા પ્રોક્તં ગુઞ્જામૂલસ્ય સાધનમ્ ।
તથૈવાત્ર પ્રકર્તવ્યં સિદ્ધિર્ભવતિ નાન્યથા

આદૌ સર્વદિશાન્તરેષુ ગમનં કૃત્વા ગુરોઃ સંમુખાત્ પ્રાપ્તં ભક્તિબલેન યુક્તિવિધિના સારાતિસારં મહત્ ।
તત્સર્વં ધનવર્ધનં નિગદિતં ભૂયિષ્ઠમધ્વાં ક્વચિદ્ ભૂપાનાં વિદુષાં મહામતિમતાં વિદ્વાન્ ભવેત્ પાલનૈઃ