રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.18

ર્રા, 3, 18
દ્રુતિરિહ પરિપાચ્યા જારયેત્ પારદેન્દ્રે મુનિગણિતમ્ અથાસૌ સારિતઃ કોટિવેધી ।
અથ પવિકૃતબીજં રત્નગર્ભં દ્રુતં વા ચરતિ યદિ રસેન્દ્રઃ સ્યાત્તદા શબ્દવેધી

{દ્રુતીનાં રસેન સહ મેલાપનમ્ (1)}
પાઠા વંધ્યા તાલમૂલી નીલીસિન્દૂરચિત્રકા ।
પદ્મકન્દં ક્ષીરકન્દં સમં નાગબલા તથા

એતેષાં ગ્રાહયેત્ સ્વચ્છં રસં વસ્ત્રેણ ગાલિતમ્ ।
દ્રુતિં સમુખસૂતં ચ ઔષધીનાં તથા દ્રવમ્

સર્વં ક્ષિપ્ત્વા ઘોષપાત્રે શોષયેદાતપે ખરે ।
દ્રવઃ પુનઃ પુનર્દેયો યાવદ્યામત્રયં ભવેત્

મિલન્તિ દ્રુતયઃ સર્વાઃ પારદે નાત્ર સંશયઃ

{સર્વદ્રુતિમેલાપન (2)}
વજ્રકંદામૃતા ગુંજા દ્રવૈર્મર્દ્યં ચ પૂર્વવત્ ।
મિલન્તિ દ્રુતયઃ સર્વા રસરાજે ન સંશયઃ

{સર્વદ્રુતિમેલાપન (3)}
કૃષ્ણાગુરુ સિતા હિઙ્ગુ કસ્તૂરીબ્રહ્મબીજકમ્ ।
તુલ્યં ચૂર્ણં દશાંશેન સૂતે દ્રુતિયુતે ક્ષિપેત્

મિલન્તિ દ્રુતયઃ સર્વા અનેનૈવ ન સંશયઃ

{સર્વદ્રુતિમેલાપન (4)}
કૃષ્ણાગુરુ શ્વેતહિંગુ સિતા લશુનનાભયઃ ।
પૂર્વવન્મર્દનેનૈવ મિલન્તિ દ્રુતયો રસે

{સર્વદ્રુતિમેલાપન (5)}
અશ્વલાલાર્દ્રકં નિમ્બપત્રાણિ લશુનં સમમ્ ।
ટંકણેન સમાયુક્તં પૂર્વવદ્ દ્રુતિમેલકમ્

{સર્વદ્રુતિમેલાપન (6)}
માક્ષિકં સવિષં ગુંજા ટંકણં સ્ત્રીરજઃ સમમ્ ।
સ્ત્રીસ્તન્યં સંયુતં પિષ્ટ્વા તેન મૂષાં પ્રલેપયેત્

દ્રુતિયુક્તં રસં તત્ર ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા દિનાવધિ ।
સ્વેદયેત્ કરીષાગ્નિસ્થં ત્રિદિનં વા તુષાગ્નિના ।
મિલન્તિ દ્રુતયઃ સર્વા મીલિતા જારયેત્તતઃ

દ્રુતયો મીલિતા યેન મૂષાં તેનૈવ લેપયેત્ ।
તથા ચ જીવયોગેન ખ્યાતેઽયં લિપ્તમૂષિકા

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
હેમકાંતદ્રુતિં તુલ્યાં મેલયેત્સમુખે રસે ।
ષોડશાંશં રસાત્સર્વં લિપ્તમૂષાન્ધિતં પુટેત્

સતુષેઽથ કરીષાગ્નૌ યાવત્સૂતાવશેષિતમ્ ।
પુનશ્ચ મેલયેત્તદ્વત્ સર્વવજ્જારયેત્તતઃ

એવં સમાં દ્રુતિં સૂતે જારયેત્ક્રમયોગતઃ ।
તતસ્તં પક્વબીજેન સારયેજ્જારણાત્રયમ્

મૂષાયન્ત્રે તુ તજ્જાર્યં મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
તારારે તામ્રસંયુક્તે શતાંશેન નિયોજયેત્

ક્રામણેન સમાયુક્તં દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
હેમાભ્રશુલ્બદ્રુતયો દ્વિગુણં જારયેદ્રસે ।
પૂર્વવત્ક્રમયોગેન તતો રંજકબીજકમ્

મૂષાયન્ત્રે સમં જાર્યં સારયેત્સારણાત્રયમ્ ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા સહસ્રાંશેન વેધયેત્ ।
તારારં તામ્રસંયુક્તં દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{=> ગોલ્દ્}
કાંતશુલ્બસુવર્ણાનાં દ્રુતયઃ સમુખે રસે ।
જારયેત્પૂર્વયોગેન પ્રત્યેકં દ્વિગુણં ક્રમાત્

તતો રંજકબીજાનિ દ્વિગુણં તસ્ય જારયેત્ ।
અથ બીજૈસ્ત્રિધા સાર્યં જારયેત્સારયેત્પુનઃ

જારિતોઽથ મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વાથ વેધયેત્ ।
અયુતાંશેન તેનૈવ પૂર્વવત્કાંચનં ભવેત્

{લક્ષવેધી રસઃ (દ્રુતિજારણેન)}
કાંતહેમાભ્રદ્રુતયો યાવત્પઞ્ચગુણં ક્રમાત્ ।
જારયેત્પૂર્વયોગેન તતો રંજકબીજકમ્

જાર્યં પઞ્ચગુણં તસ્મિન્મૂષાયન્ત્રે પ્રયત્નતઃ ।
સારયેત્ પક્વબીજેન ત્રિધા તં જારયેત્પુનઃ

પુનઃ સાર્યં પુનર્જાર્યમ્ એવં વારત્રયે કૃતે ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા લક્ષવેધી ભવેદ્રસઃ

{દશલક્ષવેધી રસઃ}
આ રત્નહેમદ્રુતયઃ ષડ્ગુણં જાર્યતે રસે ।
ષડ્ગુણં રંજકં બીજં તતસ્તસ્યૈવ જારયેત્

ત્રિધા સાર્યં પુનર્જાર્યમ્ એવં વારચતુષ્ટયમ્ ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા નાગતૈલેન વેધયેત્ ।
દશલક્ષાંશયોગેન દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{મેર્ચુર્ય્:: વેધિન્:: 100 તો કોટિ}
પ્રત્યેકં સૂતતુલ્યાંશમભ્રહેમદ્રુતિદ્વયમ્ ।
મેલિતં પૂર્વયોગેન જારયેત્ તત્ ક્રમેણ વૈ

શતવેધી ભવેત્સૂતો દ્વિધા સહસ્રવેધકઃ ।
ત્રિગુણેઽયુતવેધી સ્યાલ્લક્ષવેધી ચતુર્ગુણે

સમ્યક્ પઞ્ચગુણે જીર્ણે દશલક્ષાણિ વિધ્યતિ ।
એવં રસગુણે જીર્ણે કોટિવેધી ભવેદ્રસઃ

તતઃ સપ્તગુણં તસ્ય જાર્યં રંજકબીજકમ્ ।
ત્રિધાથ પક્વબીજેન સારયેત્ પૂર્વવત્ ક્રમાત્

જારણા સારણા કાર્યા પુનઃ સારણજારણે ।
અનેન ક્રમયોગેન સપ્તશૃઙ્ખલિકાક્રમાત્

મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા કોટિવેધી ભવેત્તુ સઃ ।
તારે ચ તામ્રસંયુક્તે ક્રામણાન્તં નિયોજયેત્

{મેર્ચુર્ય્:: બન્ધન (?)}
શ્વેતાભ્રતારઘોષારદ્રુતયઃ સમુખે રસે ।
જાર્યાઃ સમા યથાપૂર્વં તારબીજેન સારયેત્ ।
ત્રિધા તં પૂર્વવજ્જાર્યં મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
કાંતતારારદ્રુતયો દ્વિગુણાઃ સમુખે રસે ।
જારયેત્ત્રિગુણા યાવત્ પક્વબીજેન ચાથવા

સારિતં જારિતં કુર્યાત્પૂર્વવચ્છૃઙ્ખલાત્રયમ્ ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા અયુતાંશેન વેધયેત્

દ્રુતે બંગે તુ તત્તારં ભવેત્કુંદેન્દુસન્નિભમ્

{તિન્:: સ્તમ્ભન}
તારતીક્ષ્ણઘોષજાતા દ્રુતયઃ સમુખે રસે ।
કુર્યાત્ ચતુર્ગુણા યાવત્ તારબીજેન સારયેત્

ચતસ્રઃ શૃઙ્ખલા યાવન્મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
અનેન લક્ષભાગેન બંગસ્તમ્ભો ભવેદ્ દૃઢઃ

{મેર્ચુર્ય્:: કોટિવેધી}
તારા કાંતદ્રુતયો જાર્યા સપ્તગુણા રસે ।
તત્સાર્યં તારબીજેન સપ્તશૃંખલિકા ક્રમાત્

મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા કોટિવેધી ભવેદ્રસઃ

{સપ્તશૃઙ્ખલા}
સમુખસ્ય રસેન્દ્રસ્ય ધાન્યાભ્રં પૂર્વસંસ્કૃતમ્ ।
ચારયેજ્જારયેત્તદ્વત્ સમાંશં ચાથ તસ્ય વૈ

ષડ્ગુણં દ્વંદ્વિતે વ્યોમ્નિ સર્વં જાર્યં ચ પૂર્વવત્ ।
તતો માક્ષિકસત્વં ચ પાદાંશં તસ્ય ગર્ભતઃ

દ્રાવયેજ્જારયેત્તદ્વત્તાવદ્રસકસત્વકમ્ ।
પૂર્વવદ્ દ્રાવિતં જાર્યં મૂષાયન્ત્રે તુ તત્ ક્રમાત્

ગર્ભદ્રાવણકં બીજં દ્રાવિતં જારયેત્પુનઃ ।
ભવેચ્ચતુર્ગુણં યાવત્પશ્ચાદભ્રસુવર્ણયોઃ

દ્રુતિં સમસમાં સૂતે દ્વંદ્વયિત્વાથ જારયેત્ ।
પૂર્વવત્ક્રમયોગેન કાંતહેમ્નો દ્રુતિઃ પુનઃ

પ્રત્યેકં જારયેત્તુલ્યં સ્વર્ણતીક્ષ્ણદ્રુતિસ્તથા ।
દ્વંદ્વિતાં જારયેત્તુલ્યાં તતો રંજકબીજકમ્

પૂર્વવત્ક્રમયોગેન જાર્યે તસ્મિન્ ચતુર્ગુણમ્ ।
તતસ્તં પક્વબીજેન સારયેત્સારણાત્રયમ્

તદેવ જારિતં કુર્યાન્મૂષાયન્ત્રે તુ પૂર્વવત્ ।
ઇત્યેવં સપ્તવારાણિ સારિતં તત્ ત્રિધા ત્રિધા

પૂર્વવજ્જારણા કાર્યા ખ્યાતેયં સપ્તશૃઙ્ખલા ।
સારણા યત્ર યત્રોક્તા વિજ્ઞેયા વાર્તિકૈઃ પુનઃ

મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા કોટિવેધી ભવેદ્રસઃ ।
ક્રામણેન સમાયુક્તં ચંદ્રાર્કં કાંચનં ભવેત્

કર્માષ્ટાદશકેનૈવ ક્રમાદ્ વેધઃ પ્રકાશિતઃ ।
સમુખં નિર્મુખં બંધં રસબંધં તથેરિતમ્

ગોપિતં શંભુના સિદ્ધૈઃ સૂચિતં ન પ્રકાશિતમ્ ।
વાર્તિકાનાં હિતાર્થાય મયા તત્પ્રકટીકૃતમ્

{વજ્રબીજ}
વજ્રભસ્મ શુદ્ધહેમ વ્યોમસત્વમયોરજઃ ।
ચત્વારિ સમભાગાનિ નાગચૂર્ણં ચતુઃસમમ્

દ્વંદ્વમેલાપલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં ધમેત્ ।
એકીભૂતે સમુદ્ધૃત્ય મૂષાયાં પ્રકટં ધમેત્

માક્ષિકાદ્ધૌતસત્ત્વં ચ સ્તોકં સ્તોકં વિનિક્ષિપેત્ ।
હેમવજ્રાવશેષં તુ યાવત્સ્યાદુદ્ધરેત્તતઃ

તસ્મિન્નાગં વ્યોમસત્ત્વમ્ અયશ્ચૂર્ણં ચ પૂર્વવત્ ।
નિક્ષિપેદ્ દ્વંદ્વલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં ધમેત્

મિશ્રીભૂતં સમુદ્ધૃત્ય મૂષાયાં પ્રકટં ધમેત્ ।
સ્વર્ણવજ્રાવશેષં તદ્યાવજ્જાતં સમુદ્ધરેત્

એવં પુનઃ પુનર્જાર્યં વ્યોમસત્વાયસં ફણી ।
પૂર્વવત્ ક્રમયોગેન ષડ્ગુણં જારયેત્પુનઃ

માક્ષિકાદ્ધૌતસત્ત્વકમ્ [... ઔ6 zએઇછેન્ઝ્] ।
ક્ષિપન્ ક્ષિપન્ધમેત્તં તુ બાહ્યમેવં તુ ષડ્ગુણમ્

વજ્રબીજમિદં ખ્યાતં જારણે પરમં હિતમ્

{વજ્રબીજજારણેન સ્પર્શવેધી શબ્દવેધી રસઃ}
વાસનામુખિતે સૂતે દ્વંદ્વિતં વ્યોમસત્વકમ્ ।
પૂર્વવત્ ક્રમયોગેન ષડ્ગુણં જારયેત્પુનઃ

તસ્મિન્ જાર્યં વજ્રબીજં વ્યોમસત્ત્વક્રમેણ વૈ ।
ગ્રસતે કચ્છપે યંત્રે યથાજીર્ણં તથા ફલમ્

દ્વિગુણે ઽયુતવેધી સ્યાત્ત્રિગુણે લક્ષવેધકઃ ।
યદા ચતુર્ગુણં જીર્ણં દશલક્ષાણિ વિધ્યતિ

કોટિવેધી પઞ્ચગુણે દશકોટ્યસ્તુ ષડ્ગુણે ।
અર્બુદાંશાત્ સપ્તગુણે શઙ્ખવેધ્યષ્ટમે ગુણે

નવમે ખર્વવેધી સ્યાદ્દશમે પદ્મવેધકઃ ।
ત્રયોદશગુણે જીર્ણે સ્પર્શવેધી ભવેદ્રસઃ

ચતુર્દશગુણે જીર્ણે ભવેત્પાષાણવેધકઃ ।
ત્રિપઞ્ચગુણિતે જીર્ણે સશૈલવનકાનનામ્

વેધયેન્મેદિનીં સર્વાં સ ભવેદ્ ભૂચરો રસઃ ।
એવં કલાગુણે જીર્ણે ત્રૈલોક્યવ્યાપકો ભવેત્

ખેચરો રસરાજેન્દ્રો મુખસ્થઃ ખેગતિપ્રદઃ ।
જાયતે ચ યથાશક્ત્યા તતઃ સાર્યં ક્રમેણ વૈ

વજ્રબીજેન તુલ્યેન પ્રથમા સારણા ભવેત્ ।
પૂર્વવજ્જારણા કાર્યા દ્વિગુણેનાનુસારયેત્

તથૈવ જારયેદ્ ભૂયઃ કર્તવ્યા પ્રતિસારણા ।
ત્રિગુણેન તુ તેનૈવ મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્

દ્વિસહસ્રાદિલક્ષાન્તં વેધકસ્યાપ્યયં વિધિઃ ।
ઇત્યેવં ચ પુનઃ કુર્યાત્સારણાં કોટિવેધકે

દશકોટ્યાદ્યર્બુદાન્તે ચ જારિતે વેધકે રસે ।
ત્રિપ્રકારા પ્રકર્તવ્યા સારણા તુ ત્રિધા ત્રિધા

ચતુર્ગુણા શઙ્ખવેધે તદૂર્ધ્વં પઞ્ચધા ભવેત્ ।
ષડ્ગુણા પદ્મવેધે તુ મૂલવેધે તુ સપ્તધા

અષ્ટધા સ્પર્શવેધે તુ દશધા શબ્દવેધકે ।
તતસ્ત્રયોદશગુણાઃ કલાગુણે કલાગુણાઃ

ક્રમશઃ સારણા કાર્યા યથાશક્ત્યાનુસારતઃ ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા પશ્ચાદ્વેધં પ્રકલ્પયેત્

ચંદ્રાર્કે વા ભુજંગે વા ક્રામણેન સમાયુતમ્ ।
ઇત્યેવં પદ્મપર્યન્તં સંખ્યાવેધાત્તુ યો રસઃ

તદ્વેષ્ટિતં મધૂચ્છિષ્ટૈઃ કુંતવેધે તુ યોજયેત્ ।
તત્સર્વં કનકં દિવ્યં જાયતે શંભુભાષિતમ્

{ધૂમવેધવિધિ}
ધૂમવેધે રસં પિષ્ટ્વા તેન વસ્ત્રં પ્રલેપયેત્ ।
તતો જ્યોતિષ્મતીતૈલે ધૃત્વા વર્તિં કલ્પયેત્

જ્વલિતાં તાં તામ્રકૂટે યોજયેત્પત્ત્રતાં ગતે ।
તદ્ધૂમગંધમાત્રેણ સર્વં ભવતિ કાંચનમ્

{સ્પર્શવેધવિધિ}
સ્પર્શવેધી રસો યોઽસૌ ગુટિકાં તેન કારયેત્ ।
દ્રુતાનામષ્ટલોહાનાં ક્ષિપ્ત્વા મધ્યે સમુદ્ધરેત્ ।
તદ્ ભવેત્કાંચનં દિવ્યમસંખ્યં નાત્ર સંશયઃ

{શબ્દવેધવિધિ}
શબ્દવેધી રસો યોઽસૌ ગુટિકાં તેન કારયેત્ ।
ધારયેદ્ વક્ત્રમધ્યે તુ તતો લોહાનિ વેધયેત્ ।
તત્સર્વં જાયતે સ્વર્ણં શ્રુતે શબ્દે ન સંશયઃ

{પાષાણવેધવિધિ}
પાષાણવેધકો યોઽસૌ પર્વતાનિ તુ તેન વૈ ।
વેધયેદગ્નિના તપ્તાન્ સર્વં ભવતિ કાંચનમ્

{મેદિનીવેધવિધિ}
મેદિનીવેધકો યોઽસૌ રાજિકાર્ધાર્ધમાત્રકઃ ।
તેનૈવ વેધયેત્સર્વાં સશૈલવનકાનનામ્ ।
મેદિની સા સ્વર્ણમયી ભવેત્સત્યં શિવોદિતમ્

{ત્રૈલોક્યવ્યાપકવિધિ}
ત્રૈલોક્યવ્યાપકો યોઽસૌ તં કરે ધારયેત્તુ યઃ ।
સ ભવેત્ખેચરો દિવ્યો મહાકાયો મહાબલઃ

સ્વેચ્છાચારી મહાવીરઃ શિવતુલ્યો ભવેત્તુ સઃ ।
તસ્ય મૂત્રપુરીષાભ્યાં સર્વલોહાનિ કાંચનમ્

જાયન્તે નાત્ર સંદેહસ્તત્સ્વેદસ્પર્શનાદપિ ।
રસકાયો મહાસિદ્ધઃ સર્વલોકેષુ પૂજ્યતે

અવધ્યો દેવદૈત્યાનાં યાવચ્ચન્દ્રાર્કમેદિની ।
ભુઞ્જાનો દિવ્યભોગાંશ્ચ ક્રીડતે ભૈરવો યથા

{રસબીજં શતવેધી}
ભાગત્રયં શુદ્ધસૂતં ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્ ।
કાકિનીરજસા મર્દ્યં તપ્તખલ્વે દિનાવધિ

તેનૈવ પાદભાગેન હેમપત્રાણિ લેપયેત્ ।
વ્યોમવલ્લીરસૈઃ પિષ્ટં કાંતટંકણતાલકમ્

અનેન ચાષ્ટમાંશેન પૂર્વલિપ્તાનિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા સ્વેદ્યં દિવારાત્રૌ કરીષાગ્નૌ તતઃ પુનઃ

કદલીકંદસૌવીરટંકણં ચ સમં સમમ્ ।
કણ્ટકાર્યા દ્રવૈઃ પિષ્ટ્વા મૂષા લેપ્યા ત્વનેન વૈ

તન્મધ્યે પૂર્વપક્વં યદ્રુદ્ધ્વા ધામ્યં દૃઢાગ્નિના ।
તત્સર્વં જાયતે ખોટં સૌવીરં કાચટંકણમ્

દત્ત્વા દત્ત્વા ધમેત્ખોટં જાયતે ભાસ્કરોપમમ્ ।
રસબીજમિદં ખ્યાતં વેધકે જારણે હિતમ્ ।
ચંદ્રાર્કે શતવેધી સ્યાત્કાંચનં કુરુતે શુભમ્

{શબ્દવેધી રસઃ}
અથ વક્ષ્યે રસેન્દ્રસ્ય સમાંશસ્ય ચ ભક્ષણમ્ ।
પૂર્વોક્તં રસબીજં તુ સમુખે ચારયેદ્રસે

અભ્રસત્વપ્રકારેણ જારયેત્તત્ ક્રમેણ વૈ ।
પઞ્ચપઞ્ચાંશગુણિતં યદા ગ્રસતિ પારદઃ

તતસ્તેનૈવ બીજેન સારણાક્રામણાત્રયમ્ ।
તતશ્ચ જારિતં કુર્યાન્મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
શબ્દવેધી ભવેત્સો હિ રસઃ શંકરભાષિતમ્

{રસબીજં શતવેધિ}
સમુખસ્ય રસેન્દ્રસ્ય પક્વબીજં સમાંશકમ્ ।
જારયેચ્ચાભિષિક્તં તદભ્રસત્ત્વક્રમેણ વૈ

મૃતવજ્રં ષોડશાંશં તસ્મિન્સૂતે વિનિક્ષિપેત્ ।
તાલકં ટંકણં કાંતં તૃતીયં ચાષ્ટમાંશકમ્

દત્ત્વા તસ્મિંસ્તદા ખલ્વે વ્યોમવલ્લીદ્રવૈર્દિનમ્ ।
તત્સર્વં મર્દિતં કૃત્વા છાયાશુષ્કં પ્રયત્નતઃ

દ્વંદ્વમેલાપલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં ધમેત્ ।
કરીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ ધ્માતે ખોટં ભવેત્તુ તત્

કાચટંકણસૌવીરૈઃ શોધયેત્તં ધમન્ ધમન્ ।
રસબીજમિદં ખ્યાતં પૂર્વવત્ શતવેધકમ્ ।
જાયતે રસરાજોઽયં કુરુતે કનકં શુભમ્

{મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન:: રેદ્}
અથવા સમુખે સૂતે પૂર્વવજ્જારયેદ્દિનમ્ ।
પઞ્ચપઞ્ચાંશગુણિતં યદા ગ્રસતિ પારદઃ

રસબીજેન ચાન્યેન ત્રિધા સાર્યં ક્રમેણ વૈ ।
સારિતે જારણા કાર્યા મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
શબ્દવેધી ભવેત્સાક્ષાત્તામ્રં સ્વર્ણં કરોતિ વૈ

{રસબીજમ્}
પક્વબીજસ્ય ચૂર્ણં તુ પૂર્વવચ્ચાભિષેકિતમ્ ।
ષોડશાંશેન સૂતસ્ય સમુખસ્ય તુ ચારયેત્

દ્વ્યઙ્ગુલ્યાં મર્દનેનૈવ ઘર્મે ચરતિ તત્ક્ષણાત્ ।
તદ્બીજં જારયેત્તસ્ય સ્વેદનૈશ્ચાભ્રસત્વવત્

અનેન ક્રમયોગેન સમં બીજં તુ સારયેત્ ।
તદ્વદ્ દ્વાદશભાગેન પક્વબીજં તુ તસ્ય વૈ

ચારયેન્મર્દયન્નેવ કચ્છપાખ્યે ઽથ જારયેત્ ।
અભ્રસત્વપ્રકારેણ સમં યાવચ્ચ જારયેત્

તતસ્તસ્યાષ્ટમાંશેન પક્વબીજં તુ દાપયેત્ ।
મર્દયેત્તપ્તખલ્વે તત્ ચરત્યેવ હિ તત્ક્ષણાત્

તં સૂતં સૂરણે કંદે ગર્ભે ક્ષિપ્ત્વા નિરુધ્ય ચ ।
લિપ્ત્વા કંદં પુટે પચ્યાદ્યથા કંદો ન દહ્યતે

તત્રૈવ ગ્રસતે સૂતો જીર્ણે ગ્રાસં તુ દાપયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન સમબીજં સમં પુનઃ

પાદાંશં પક્વબીજં તુ દત્ત્વા ચાર્યં ચ મર્દયેત્ ।
મૂષાયન્ત્રે તતો જાર્યં સ્વેદનેન પુનઃ પુનઃ

અનેન ક્રમયોગેન સમબીજં ચ જારયેત્ ।
એવં ચતુર્ગુણે જીર્ણે પક્વબીજે તુ પારદે ।
જાયતે કુંકુમાભસ્તુ રસેન્દ્રો બલવત્તરઃ

{ધૂમવેધી શબ્દવેધી પાષાણવેધી રસઃ}
અભ્રકં ભ્રામકં બ્રાહ્મી મૃતલોહાષ્ટકં તથા ।
મહારસાશ્ચોપરસાઃ કટુતુમ્બ્યાશ્ચ બીજકમ્

શઙ્ખનાભિર્મેષશૃઙ્ગી વજ્રકંદં સમં સમમ્ ।
મયૂરસ્ય તુ રક્તેન સર્વં પાચ્યં દિનાવધિ

તતસ્તં મર્દયેત્ખોટં શિખિરક્તે દિનદ્વયમ્ ।
અનેન મૃતવજ્રં તુ લેપિતં કારયેત્તતઃ

મૂષામામ્રફલાકારાં દ્વિદ્વિલિપ્તાં તુ કારયેત્ ।
તન્મધ્યે પૂર્વસૂતં તુ પાદાંશં લિપ્તવજ્રકમ્

અથવા વજ્રબીજં ચ પૂર્વકલ્કેન લેપિતમ્ ।
અથવા દ્વંદ્વિતં વજ્રં સમં સ્વર્ણેન યત્કૃતમ્

તલ્લિપ્તં પૂર્વકલ્કેન પાદાંશં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
આચ્છાદિતં ધમેન્મન્દં મૂષાધોમુખવાયુના

કિંચિત્ કિંચિદ્ બિડં દત્ત્વા જીર્ણે તસ્માત્સમુદ્ધરેત્ ।
પુનસ્તલ્લિપ્તમૂષાયાં ક્ષિપ્ત્વા વજ્રેણ સંયુતમ્ ।
પૂર્વવત્ક્રમયોગેન જીર્ણે વજ્રે સમુદ્ધરેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન વજ્રં વા વજ્રબીજકમ્

સ્વર્ણદ્વંદ્વિતવજ્રં વા જારયેત્તત્પુનઃ પુનઃ ।
એકાદશગુણં યાવત્તાવજ્જાર્યં રસેન્દ્રકે

સુદગ્ધાં શઙ્ખનાભિં તુ માતુલિંગરસૈર્દિનમ્ ।
મર્દયેલ્લોલયેત્તેન મુક્તાચૂર્ણં સુશોભનમ્

દ્રાવિતં મૌક્તિકં વાથ પૂર્વવજ્જારયેદ્ધમન્ ।
મૂષાયાં બિડલિપ્તાયાં પાદં પાદં શનૈઃ શનૈઃ

એકાદશગુણં યાવત્તજ્જાર્યં કચ્છપેન તત્

નીલીનિર્યાસસંતુલ્યં શિખિપિત્તં વિમર્દયેત્ ।
ઇન્દ્રનીલં ચ નીલં ચ તેન લિપ્ત્વાથ જારયેત્

પૂર્વવત્ક્રમયોગેન ધમનાત્સ્વેદનેન વા ।
વિડલેપિતમૂષાયામ્ એકાદશગુણં ક્રમાત્

દ્રાવિતં ચેન્દ્રનીલં વા નીલં ચ દ્રાવિતં ક્રમાત્ ।
દ્વંદ્વિતં રસરાજસ્ય જાર્યમભ્રદ્રુતિર્યથા ।
ઇત્યેવં જારયેન્નીલં દ્રાવિતં કઠિનં તુ વા

શિખિપિત્તનૃરક્તાભ્યાં લેપિતં પદ્મરાગકમ્ ।
જારયેદ્રસરાજસ્ય ત્વેકાદશગુણં ક્રમાત્ ।
જાર્યં વા દ્રાવિતં તત્તુ યથા ચાભ્રદ્રુતિઃ પુરા

રજની તુલ્યકંકુષ્ઠં બ્રહ્મપુષ્પદ્રવૈર્દિનમ્ ।
ભાવિતં તેન લિપ્તં તુ પુષ્પરાગં તુ જારયેત્

કઠિનં દ્રાવિતં વાથ રુદ્રસંખ્યાક્રમેણ વૈ ।
એવં રત્નૈર્ભવેત્તૃપ્તો રસરાજો મહાબલઃ

અનેનૈવ શતાંશેન મધૂચ્છિષ્ટેન લેપયેત્ ।
શુદ્ધહાટકપત્રાણિ રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

ઇંદ્રગોપસમાકારં તત્સ્વર્ણં જાયતે શુભમ્ ।
અનેનૈવ સુવર્ણેન સારયેત્સારણાત્રયમ્

રત્નતૃપ્તં સૂતરાજં મૂષાયન્ત્રે વિનિક્ષિપેત્ ।
શનૈઃ શનૈર્ધમેત્તાવદ્યાવત્સૂતાવશેષિતમ્

મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા ધૂમવેધી ભવેત્તુ તત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન પુનઃ સારણજારણા

કર્તવ્યાસ્ત્રિપ્રકારા વૈ મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
શબ્દવેધી રસેન્દ્રોઽયં જાયતે ખેગતિપ્રદઃ

પુનશ્ચ ત્રિવિધા કાર્યા સારણાજ્જારણા ક્રમાત્ ।
તસ્યૈવ તુ રસેન્દ્રસ્ય મુખબન્ધં ચ કારયેત્

તેનૈવ વેધયેત્સર્વં ગિરિપાષાણભૂતલમ્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્

સિદ્ધૈર્ભૂચરખેચરા શિવમુખાત્પ્રાપ્તા મહાજારણા કૃત્વા તાં ચ રસે રસાતલમિદં સ્વર્ણેન પૂર્ણં કૃતમ્ ।
તેષાં કર્મ વિચાર્ય સારમખિલં સ્પષ્ટીકૃતં તન્મયા યઃ કશ્ચિદ્ ગુરુતન્ત્રમન્ત્રનિરતસ્તસ્યૈવ સિદ્ધં ભવેત્