રસરત્નાકર · અધ્યાય 1.5

ર્રા, 1, 5
{ઉપરસનામાનિ}
ગન્ધકં વજ્રવૈક્રાન્તં વજ્રાભ્રં તાલકં શિલા ।
ખર્પરં શિખિતુત્થં ચ વિમલાં હેમમાક્ષિકમ્

કાસીસમ્ કાન્તપાષાણં વરાટીમથ હિંગુલમ્ ।
કઙ્કુષ્ઠં શંખભૂનાગં ટંકણશ્ચ શિલાજતુ

એતે ઉપરસાઃ શોધ્યાઃ માર્યા દ્રાવ્યાઃ પુટે ક્વચિત્

{ગન્ધ:: અશુદ્ધ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્}
અપક્વગન્ધં કુરુતેઽતિ કુષ્ઠં તાપં ભ્રમં પિત્તરુજાં કરોતિ ।
રૂપં સુખં વીર્યબલં ચ હન્તિ તસ્માત્ સંશુદ્ધં વિધિયોજનીયમ્

{ગન્ધકશોધન}
સાજ્યં ભાણ્ડે પયઃ ક્ષિપ્ત્વા મુખં વસ્ત્રેણ બન્ધયેત્ ।
તત્પૃષ્ઠે ચૂર્ણિતં ગન્ધં ક્ષિપ્ત્વા સ્રાવેણ રોધયેત્

ભાણ્ડં નિક્ષિપ્ય ભૂમ્યન્તે ઊર્ધ્વે દેયં પુટં લઘુ ।
તતઃ ક્ષીરે દ્રુતં ગન્ધં શુદ્ધં યોગેષુ યોજયેત્

{ગન્ધકશોધન (2)}
અથવાર્કસ્નુહીક્ષીરૈર્વસ્ત્રં લેપ્યં ચ સપ્તધા ।
ગન્ધકં નવનીતેન પિષ્ટ્વા વસ્ત્રં પ્રલેપયેત્

તદ્વહ્નિજ્વલિતા દેશે હૃત્વા ધાર્યા હ્યધોમુખા ।
તૈલં પતેદધોભાણ્ડે ગ્રાહ્યં યોગેષુ યોજયેત્

{સુલ્fઉર્:: શુદ્ધ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્}
શુદ્ધો ગન્ધો હરેદ્રોગાન્ કુષ્ઠમૃત્યુજ્વરાદિકાન્ ।
અગ્નિકારી મહાનુષ્ણો વીર્યવૃદ્ધિં કરોતિ ચ

{વજ્ર:: શોધન}
વ્યાઘ્રીકન્દયુતં વજ્રં દોલાયન્ત્રેણ પાચિતમ્ ।
સપ્તાહાત્ કૌદ્રવે ક્વાથે કૌલત્થે વિમલં ભવેત્

{વજ્ર:: મારણ}
ત્રિસપ્તકૃત્વસ્તત્તપ્તં ખરમૂત્રેણ સેચયેત્ ।
ષડ્ગુણૈસ્તાલકં પિષ્ટ્વા તદ્ગોલે કુલિશં ક્ષિપેત્

પ્રધ્માતં વાજિમૂત્રેણ સિક્તં પૂર્વોદિતક્રમૈઃ ।
ભસ્મીભવતિ તદ્વજ્રં વજ્રવત્કુરુતે તનુમ્

{વજ્ર:: મારણ}
ઊર્ણાશૃઙ્ગં પરિપિષ્ય પિણ્ડમ્ એતસ્ય મધ્યે તુ નિધાય વજ્રમ્ ।
પિણ્ડેઽથવાધાય ચ વજ્રવલ્લ્યાઃ પુટત્રયં તસ્ય રસે વિદધ્યાત્

મૃત્યુરેવ ભવેદસ્ય વજ્રાખ્યસ્ય ન સંશયઃ

{વજ્ર:: અશુદ્ધ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્}
અશુદ્ધવજ્રમ્ આયુર્ઘ્નં પીડાં કુષ્ઠં કરોતિ ચ ।
પાણ્ડુતાપગુરુત્વં ચ તસ્માચ્છુદ્ધં તુ કારયેત્

{વજ્ર:: સુબ્ત્ય્પેસ્:: ચોલોઉર્, ચસ્તે}
શ્વેતરક્તપીતકૃષ્ણા દ્વિજાદ્યાઃ વજ્રજાતયઃ ।
રસાયને ભવેદ્ વિપ્રઃ શ્વેતઃ સિદ્ધિપ્રદાયકઃ

ક્ષત્રિયો મૃત્યુજિદ્ રક્તો વલીપલિતરોગહા ।
દ્રવકારી ભવેદ્વૈશ્યઃ પીતો દેહસ્ય દાર્ઢ્યકૃત્

કૃષ્ણઃ શૂદ્રો રુજાં હન્તિ વયઃસ્થૈર્યં કરોતિ ચ ।
પુંસ્ત્રીનપુંસકાશ્ચૈતે લક્ષણેન તુ લક્ષયેત્

{વજ્ર:: પુંવજ્ર:: પરીક્ષા}
વૃત્તાઃ ફલકસમ્પૂર્ણાસ્ તેજસ્વન્તો બૃહદ્ભવાઃ ।
પુરુષાસ્તે સમાખ્યાતા રેખાબિન્દુવિવર્જિતાઃ

{વજ્ર:: સ્તીવજ્ર:: પરીક્ષા}
રેખાબિન્દુસમાયુક્તાઃ ષટ્કોણાસ્ તાઃ સ્ત્રિયઃ સ્મૃતાઃ ।
{વજ્ર:: નપુંસક:: પરીક્ષા}
ત્રિકોણાયત્તા દીર્ઘા વિજ્ઞેયાસ્તા નપુંસકાઃ

પૂર્વપૂર્વમિમે શસ્તાઃ પુરુષાઃ બલવત્તરાઃ ।
શરીરકાન્તિજનકા ભોગદા વજ્રયોષિતઃ

નપુંસકાસ્ત્વલ્પવીર્યાઃ કામુકાઃ સત્ત્વવર્જિતાઃ ।
સ્ત્રી તુ સ્ત્રીણાં પ્રદાતવ્યા ક્લીબં ક્લીબે તથૈવ ચ

સર્વેષાં સર્વદા યોજ્યાઃ પુરુષાઃ બલવત્તરાઃ

{વજ્ર:: શોધન}
ગૃહીત્વા તુ શુભં વજ્રં વ્યાઘ્રીકન્દોદરે ક્ષિપેત્ ।
મહિષીવિષ્ઠયા લેપ્યં કરીષાગ્નૌ વિપાચયેત્

નિશાયાં તુ ચતુર્યામં નિશાન્તે વાશ્વમૂત્રકે ।
સેચયેત્તાનિ પ્રત્યેકં સપ્તરાત્રેણ શુધ્યતિ

{વજ્ર:: શોધન}
મેઘનાદા શમી શ્યામા શૃઙ્ગી મદનકોદ્ભવમ્ ।
કુલત્થં વેતસં ચાથ અગસ્ત્યં સિન્ધુવારકાઃ

એતેષાં સજલૈઃ ક્વાથૈર્ વજ્રં જમ્બીરમધ્યગમ્ ।
દોલાયન્ત્રે ત્ર્યહં પાચ્યમેવં વજ્રં વિશુદ્ધયેત્

{વજ્ર:: શોધન}
કુલત્થકોદ્રવક્વાથે દોલાયન્ત્રે વિપાચયેત્ ।
વ્યાઘ્રીકન્દગતં વજ્રં સપ્તાહાચ્છુદ્ધિમ્ ઋચ્છતિ

{વજ્ર:: શોધન}
વ્યાઘ્રીં કન્દગતં વજ્રં મૃદા લિપ્તં પુટે પચેત્ ।
અહોરાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય હયમૂત્રેણ સેચયેત્

વજ્રીક્ષીરેણ વા સિઞ્ચેદેવં શુદ્ધં ચ મારયેત્

{વજ્ર:: બ્રાહ્મણ:: મારણ}
વિપ્રજાત્યાદિવજ્રાણાં મારણં કથ્યતે પુનઃ ।
અશ્વત્થબદરીઝિણ્ટીમાક્ષિકં કર્કટાસ્થિ ચ

તુલ્યં સ્નુહીપયઃ પિષ્ટ્વા વજ્રં તદ્ગોલકે ક્ષિપેત્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદ્વિપ્રજાતિર્ મૃતો ભવેત્

{વજ્ર:: ક્ષત્રિય:: મારણ}
કરવીરં મેષશૃઙ્ગં ચ બદરં ચ ઉદુમ્બરમ્ ।
અર્કદુગ્ધસમં પિષ્ટ્વા વિપ્રવન્મારયેન્નૃપમ્

{વજ્ર:: વૈશ્ય:: મારણ}
બલાં ચાતિબલાં ગન્ધં પેષયેત્કચ્છપાસ્થિ ચ ।
એતૈર્ વા વારુણીદુગ્ધૈઃ મ્રિયેદ્વૈશ્યોઽપિ વિપ્રવત્

{વજ્ર:: શૂદ્ર:: મારણ}
સૂરણં લસુનં શઙ્ખં સમં પેષ્યં મનઃશિલામ્ ।
વટક્ષીરેણ મૂષાન્તર્વિપ્રવચ્છૂદ્રમારણમ્

{વજ્ર:: સ્ત્રી, નપુંસક:: મારણ}
સ્ત્રિયસ્તેષાં મ્રિયન્તે ચ તત્તદૌષધયોગતઃ ।
નપુંસકમૃતિસ્તેષાં ચતુર્ણામ્ ઔષધૈઃ સમમ્

{વજ્ર:: મારણ}
દ્વિવર્ષરૂઢકાર્પાસૈર્મૂલં કાન્તમુખૈઃ સહ ।
નારીસ્તન્યેન સમ્પિષ્ય પિષ્ટ્વા ધ્માતં મૃતં ભવેત્

{વજ્ર:: મારણ}
મેષશૃઙ્ગભુજઙ્ગાસ્થિકૂર્મપૃષ્ઠામ્લવેતસૈઃ ।
ગજદન્તસમં પિષ્ટ્વા વજ્રીદુગ્ધેન ગોલકમ્

કૃત્વા તન્મધ્યગં વજ્રં મ્રિયતે ધમનેન તુ ।
{વજ્ર:: મારણ}
ત્રિવર્ષનાગવન્ધ્યાસ્તુ કાર્પાસસ્યાથ મૂલિકા ।
પિષ્ટ્વા તન્મધ્યગં વજ્રં કૃત્વા મૂષાં નિરોધયેત્

પચેદ્ગજપુટે તં ચ મ્રિયતે સપ્તધા પુટૈઃ

{વજ્ર:: મારણ}
મત્કુણાનાં તુ રક્તેન સપ્તધાતપશોષિતમ્ ।
કુલિશં ભાવિતં તદક્ધ્રૂર્ણિતાપિ મનઃશિલા

લિપ્ત્વા ચ બદરીપત્રૈઃ વેષ્ટયિત્વા પુરે પચેત્ ।
પુનર્લેપ્યં પુનઃ પાચ્યં સપ્તધા મ્રિયતેઽપિ ચ

{વજ્ર:: મારણ}
વજ્રં મહાનદીશુક્તૌ ક્ષિપ્તં ભાવ્યં મુહુર્મુહુઃ ।
સ્નુહ્યર્કોન્મત્તકન્યાનાં દ્વયેણૈકેન ચાહ્નિકમ્

કૃષ્ણકર્કટમાંસેન પિષ્ટિતં વેષ્ટયેદ્ બહિઃ ।
ભૂનાગસ્ય મૃદા સમ્યગ્ધ્માતે ભસ્મત્વમાપ્નુયાત્

{વજ્ર:: મારણ}
રક્તોત્પલસ્ય મૂલૈશ્ચ મેઘનાદસ્ય કુડ્મલૈઃ ।
પિણ્ડિતૈર્વેષ્ટિતં ધ્માતં વજ્રં ભસ્મ ભવત્યલમ્

{વજ્ર:: મૃત:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્}
વજ્રમાયુર્બલં રૂપં દેહસૌખ્યં કરોતિ ચ ।
સેવિતો હન્તિ રોગાંશ્ચ મૃતો વજ્રો ન સંશયઃ ।
{વૈક્રાન્ત:: શોધન}
વૈક્રાન્તં વજ્રવચ્છોધ્યં નીલં વા લોહિતં ચ વા ।
{વૈક્રાન્ત:: મારણ}
હયમૂત્રે તત્સેચ્યં તપ્તં તપ્તં ત્રિસપ્તધા

તતશ્ચોત્તરવારુણ્યાઃ પઞ્ચાઙ્ગે ગોલકે ક્ષિપેત્ ।
રુદ્ધ્વા મૂષાપુટે પચ્યાદુદ્ધૃત્ય ગોલકે પુનઃ

ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પચેદેવં સપ્તધા ભસ્મતાં વ્રજેત્ ।
{વૈક્રાન્ત:: સુબ્સ્તિતુતે fઓર્ વજ્ર}
ભસ્મીભૂતં ચ વૈક્રાન્તં વજ્રસ્થાને નિયોજયેત્