રસમઞ્જરી · અધ્યાય 9

ર્મઞ્જ્, 9
કર્પૂરં ટઙ્કણં સૂતં તુલ્યં મુનિરસં મધુ ।
મર્દયિત્વા લિપેલ્લિઙ્ગં સ્થિત્વા યામં તથૈવ ચ

તતઃ પ્રક્ષાલયેલ્લિઙ્ગં રમેદ્રામાં યથોચિતામ્ ।
વીર્યસ્તમ્ભકરં પુંસાં સમ્યઙ્ નાગાર્જુનોદિતમ્

કૃકલાસસ્ય પુચ્છાગ્રં મુદ્રિકા પ્રોતતન્તુભિઃ ।
વેષ્ટ્યા કનિષ્ઠિકા ધાર્યા નરો વીર્યં ન મુઞ્ચતિ

મધુના પદ્મબીજાનિ પિષ્ટ્વા નાભિં પ્રલેપયેત્ ।
યાવત્તિષ્ઠત્યસૌ લેપસ્તાવદ્વીર્યં ન મુઞ્ચતિ

ચટકાણ્ડં તુ સંગ્રાહ્ય નવનીતેન પેષયેત્ ।
તેન પ્રલેપયેત્ પાદૌ શુક્રસ્તમ્ભઃ પ્રજાયતે ।
યાવન્ન સ્પૃશતે ભૂમિં તાવદ્વીર્યં ન મુઞ્ચતિ

વનક્રોડસ્ય દંષ્ટ્રાગ્રં દક્ષિણં ચ સમાહરેત્ ।
કટ્યામુપરિ યદ્ બદ્ધ્વા શુક્રસ્તમ્ભઃ પ્રજાયતે

ડુણ્ડુભો નામતઃ સર્પઃ કૃષ્ણવર્ણસ્તમાહરેત્

તસ્યાસ્થિ ધારયેત્ કટ્યાં નરો વીર્યં ન મુઞ્ચતિ ।
વિમુઞ્ચતિ વિમુક્તેન સિદ્ધયોગ ઉદાહૃતઃ

રક્તાપામાર્ગમૂલં તુ સોમવારાભિમન્ત્રિતમ્ ।
ભૌમે પ્રાતઃ સમુદ્ધૃત્ય કટ્યાં બદ્ધ્વા ન વીર્યમુક્

ખસપલં શુણ્ઠીક્વાથઃ ષોડશાંશેન ગુડેન નિશિ પીતઃ ।
કુરુતે રતૌ ન પુંસો રેતઃ પતનં વિનામ્લેન

સૂરણં તુલસીમૂલં તામ્બૂલેન તુ ભક્ષયેત્ ।
ન મુઞ્ચતિ નરો વીર્યમેકૈકેન ન સંશયઃ

વરાહવસયા લિઙ્ગં મધુના સહ લેપયેત્ ।
સ્થૂલં દૃઢં ચ દીર્ઘં ચ પુંસો લિઙ્ગં પ્રજાયતે

ક્ષૌદ્રેણ ચ સમં પૃષ્ટં પુણ્ડરીકસ્ય કેશરમ્ ।
ધ્વસ્તં કુર્યાત્તતો મેઢ્રં રત્યન્યત્રાપ્યસંશયઃ

અનુરાધાસુનક્ષત્રે લાઙ્ગલીમૂલિકા ધ્રુવમ્ ।
નિખાતા મૈથુનસ્થાને પુંસત્ત્વખણ્ડકારિણી

નિશા ષટ્તિન્દુચૂર્ણેન ભાવિતેનાજવારિણા ।
પાનાશનં પ્રયુક્તેન ષણ્ઢત્વં જાયતે નૃણામ્

તિલગોક્ષુરયોશ્ચૂર્ણં છાગીદુગ્ધેન પાચિતમ્ ।
શીતલં મધુના યુક્તં ભુક્તં ષણ્ઢત્વનાશનમ્

ઊર્ણનાભિસ્તુ યો જીવો મધુના સહ લેપયેત્ ।
તેન લેપયતો નાભિં બદ્ધષણ્ઢ્યં વિમુચ્યતે

એક એવ મહાદ્રાવી માલતીસમ્ભવો રસઃ ।
કિં પુનર્યદિ યુજ્યતે મધુકર્પૂરપારદૈઃ

આર્દ્રકં ગન્ધકં ચૈવ રાજિકં ચાથ ટઙ્કણમ્ ।
સમ્પિષ્ટા સમમાત્રાણિ ક્ષેપયેન્નિમ્બુજે જલે

સ્થાપયેદ્ઘટિકાં તિસ્રો હસ્તે વા ધારયેત્તતઃ ।
યાવન્ત્યો લલનાઃ પઞ્ચ આજિઘ્રન્તિ દ્રવન્તિ વૈ

ચૂર્ણિતે મધુસંયુક્તે મહારિષ્ટફલછદૈઃ ।
લિઙ્ગલેપેન સુરતે દ્રવો ભવતિ યોષિતામ્

મધુસૈન્ધવસંયુક્તં પારાવતમલાન્વિતમ્ ।
એતલ્લિપ્તેન્દ્રિયો રામાં દાસીવત્ કુરુતે રતૌ

કપીન્દ્રિયં શશી સૂતં કુઙ્કુમં કનકં મધુ ।
એતલ્લિપ્તેન્દ્રિયો રામાં દાસીવત્ કુરુતે રતૌ

વૃત્તમધ્યસ્થિતં નામ તદ્બાહ્યે હ્રીં ચતુષ્ટયમ્ ।
તદ્બહિઃ ક્લીં ચતુષ્કં ચ લિખિત્વા શિલયાખિલમ્

શુભનક્ષત્રસંયોગે સ્થાપિતં મધુનિ ધ્રુવમ્ ।
સ્ત્રિયમ્ આકર્ષતિ ક્ષિપ્રં યન્ત્રમેતન્ન સંશયઃ

ચન્દનં તગરં કુષ્ઠં પ્રિયઙ્ગું નાગકેશરમ્ ।
કૃષ્ણાં તિન્તિડિકં ચૈવ સમભાગાનિ કારયેત્

દાપયેચ્ચૈવ સપ્તાહમાત્મપઞ્ચમલેન તુ ।
ખાને પાને પ્રદાતવ્યં સ્ત્રિયં વા પુરુષં તથા

શંખપુષ્પી મધુપુષ્પી તથા કુઞ્ચિકિપત્રિકા ।
શ્વેતગિરિસમાયુક્તા સમભાગાનિ કારયેત્

સપ્તાહં દાપયેદ્યુક્તા હ્યાત્મપઞ્ચમલેન ચ ।
ખાને પાને પ્રદાતવ્યં વશીકરણમુત્તમમ્

પૂર્વોક્તમન્ત્રેણ સપ્તભિઃકૃત્વા મન્ત્રિતદાપયેત્ ।
ગર્દભસ્ય રજો ગૃહ્ય લુલિતં ગાત્રસમ્ભવમ્ ।
મૃતકસ્ય તથા ભસ્મ નારીરજઃસમન્વિતમ્

એકીકૃત્ય ક્ષિપેદ્રાત્રૌ શય્યાયામાસનેઽપિ વા ।
નૂનં સંજાયતે દ્વેષઃ કથિતો માલતીમતે

અન્યદ્ યોગવરં વક્ષ્યે વિદ્વેષકરણં પરમ્ ।
યુધ્યમાનાવુભૌ શ્વાનૌ પરસ્પરવિરોધિનૌ

તયોર્ ધૂલિં સમાદાય હન્યતે યોષિતાં રતિઃ ।
સત્યં ભવતિ વિદ્વેષં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પ્રક્ષાલને ભગે નિત્યં કૃતે ચામલવલ્કલૈઃ ।
વૃદ્ધાપિ કામિની કામં બાલેવ કુરુતે રતિમ્

સપદ્મબીજં સિતયા ભક્ષિતં પદ્મવારિણા ।
દૃઢં સ્ત્રીણાં સ્તનદ્વન્દ્વં માસેન કુરુતે ભૃશમ્

મુણ્ડીચૂર્ણકષાયેણ યુતં તૈલં વિપાચિતમ્ ।
પતિતં યૌવનં યસ્યાસ્તસ્યાઃ સ્તનોન્નતિર્ભવેત્

હરિતાલચૂર્ણકલિકા લેપાત્ તેનૈવ વારિણા સદ્યઃ ।
નિપતન્તિ કેશનિચયાઃ કૌતુકમિદમ્ અદ્ભુતં કુરુતે

પલાશચિઞ્ચાતિલમાષશંખં દહેદપામાર્ગસપિપ્પલોઽપિ ।
મનઃશિલાતાલકચૂર્ણલેપાત્ કરોતિ નિર્લોમશિરઃ ક્ષણાત્

તણ્ડુલીયકમૂલાનિ પિષ્ટ્વા તણ્ડુલવારિણા ।
ઋત્વન્તે ત્ર્યહપીતાનિ વન્ધ્યાં કુર્વન્તિ યોષિતમ્

કાઞ્જિકેન જપાપુષ્પં પિષ્ટ્વા પિબતિ યાઙ્ગના ।
ઋતૌ ત્ર્યહં નિપીતાનિ વન્ધ્યાં કુર્વન્તિ યોષિતમ્

ધૂપિતે યોનિરન્ધ્રે તુ નિમ્બકાષ્ઠેન યુક્તિતઃ ।
ઋત્વન્તે રમતે સા સ્ત્રી ગર્ભદુઃખવિવર્જિતા

ધત્તૂરં મલ્લિકાપુષ્પં ગૃહીત્વા કટિસંસ્થિતમ્ ।
ગર્ભં નિવારયત્યેવ રણ્ડાવેશ્યાદિયોષિતામ્

નાગકેશરપુષ્પાણાં ચૂર્ણં ગોસર્પિષા સહ ।
સેવનાલ્લભતે પુત્રમૃતૌ દુગ્ધાન્નભોજિની

બીજાનિ માતુલુઙ્ગસ્ય દુગ્ધસ્વિન્ના સસર્પિષા ।
સગર્ભામિતિ કુર્વન્તિ પાનાદ્વન્ધ્યામપિ સ્ત્રિયમ્

માતુલુઙ્ગસ્ય બીજાનિ કુમાર્યા સહ પેષયેત્ ।
ક્ષીરેણ સહ દાતવ્યં ગર્ભમાપ્નોત્યસંશયમ્

પિપ્પલી શૃઙ્ગવેરં ચ મરિચં કેશરં તથા ।
ઘૃતેન સહ પાતવ્યં વન્ધ્યાગર્ભપ્રદં પરમ્

પુષ્યોદ્ધૃતં લક્ષ્મણાયા મૂલં પિષ્ટં ચ કન્યકા ।
ઋત્વન્તે ઘૃતદુગ્ધાભ્યાં પીત્વા ગર્ભમવાપ્નુયાત્

અન્યદ્ યોગવરં વક્ષ્યે યેન સા સફલા ભવેત્ ।
ઉશીરમધુયષ્ટી ચ લોધ્રમિન્દ્રયવાનપિ

ઘૃતં સર્જરસં ચૈવ માક્ષિકં ત્રાયમાણકમ્ ।
શોભાઞ્જનકમૂલાનિ સમભાગાનિ કારયેત્

પેષયિત્વા તતો દ્રવ્યમજાક્ષીરેણ પાચયેત્ ।
સપ્તરાત્રં પિબેન્નારી યાવત્તિષ્ઠતિ શોણિતમ્

તતો યોનૌ વિશુદ્ધાયાં પશ્ચાદ્દદ્યાન્મહૌષધમ્ ।
કુમારીક્ષીરસંયુક્તં નસ્યે પાને પ્રદાપયેત્

તેન સા લભતે પુત્રં સત્યં ચૈવ સુરાર્ચિતમ્ ।
લશુનં ક્ષીરસંયુક્તં નસ્યે પાને પ્રદાપયેત્

અશ્વગન્ધાકૃતં ચૂર્ણમજાક્ષીરેણ દાપયેત્ ।
યવક્ષારં વિડઙ્ગં ચ ગુડૂચી ચ હરેણુકા

સર્વાણિ સમભાગાનિ કૃત્વા ચ વરચૂર્ણિતાન્ ।
એતત્પીત્વા લભેત્ પુત્રં સા નારી નાત્ર સંશયઃ

હિઙ્ગું ચ શતવીર્યા ચ દાડિમં સૈન્ધવં તથા ।
ત્રિકટુઃ શતપુષ્પા ચ નાગપુષ્પં શતાવરી

મધુકં સુમના ચૈવ કાર્ષકાણિ પ્રદાપયેત્ ।
ક્ષીરેણ સહ દાતવ્યા નાર્યાશ્ચ પુરુષસ્ય ચ

દિનત્રયં તુ ભુઞ્જીત શાલિતણ્ડુલદુગ્ધકમ્ ।
ભુક્તં તુ લભતે ગર્ભં નારીણાં નાત્ર સંશયઃ

અર્કમૂલં પ્રિયઙ્ગું ચ કુસુમ્ભં નાગકેશરમ્ ।
બલા ચાતિબલા છાગીક્ષીરં પીતં દિનત્રયમ્

વિશોધયન્તિ યોનિં ચ તતો દદ્યાન્મહૌષધમ્ ।
ઉત્પલં તગરં કુષ્ઠં યષ્ટીમધુ સચન્દનમ્

અજાક્ષીરેણ પિષ્ટાનિ દાપયેત્ પઞ્ચવાસરમ્ ।
લક્ષ્મણાગોપયોયુક્તા તસ્યૈ પાને પ્રદાપયેત્

તેન સા લભતે પુત્રં લક્ષણાઢ્યં સુપણ્ડિતમ્ ।
ગતે રક્તે ભગે શુદ્ધે સક્ષીરા લક્ષ્મણા તથા

નસ્યે પાને પ્રદાતવ્યા લભતે સુતમઙ્ગના ।
શ્વેતાર્કક્ષુદ્રણીશ્વેતા શ્વેતા ચ ગિરિકર્ણિકા

લક્ષ્મણા વન્ધ્યકર્કોટી દેયં ગોક્ષીરસંયુતમ્ ।
નસ્યે પાને કૃતે ગર્ભં લભતે રતિસંગમાત્

પતન્તં સ્તમ્ભયેદ્ ગર્ભં કુલાલકરમૃત્તિકા ।
મધુચ્છાગીપયઃ પીત્વા કિંવા શ્વેતાદ્રિકર્ણિકા

લલના શર્કરા પાઠા કન્દશ્ચ મધુનાન્વિતઃ ।
ભક્ષિતો વારયત્યેવ પતન્તં ગર્ભસંસ્થિતમ્

સમભાગં સિતાયુક્તં શાલિતણ્ડુલચૂર્ણકમ્ ।
ઉદુમ્બરશિફાક્વાથે પીતં ગર્ભં સુરક્ષતિ

માતુલુઙ્ગસ્ય મૂલાનિ મધુકં મધુસંયુતમ્ ।
ઘૃતેન સહ પાતવ્યં સુખં નારી પ્રસૂયતે

તુષામ્બુપરિઘૃષ્ટેન કન્દેન પરિલેપયેત્ ।
લાઙ્ગલ્યાશ્ચરણૌ સૂતિં ક્ષિપ્રમાપ્નોતિ ગર્ભિણી

યાસાં પુષ્પાગમો નાસ્તિ ઋતુકાલે ચ યોષિતામ્ ।
તાસાં કુર્યાચ્ચિકિત્સેયં પુનઃ પુષ્પાગમો ભવેત્

પિપ્પલીં ચ યવક્ષારં વિડઙ્ગં મન્મથફલમ્ ।
તિક્તં તુ તુમ્બિનીબીજં ગુટિકાં કારયેદ્ભિષક્

મુણ્ડી ચ ક્ષીરસંયુક્તા યોનિદ્વારેઽઙ્ગના શુભા ।
ત્રિપઞ્ચસપ્તરાત્રેણ પુષ્પં ભવતિ નાન્યથા

બાલતન્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ સમાસાદ્ રાવણોદિતમ્ ।
પૂજાદ્રવ્યં દિશો ભાગં મન્ત્રં તદ્ગ્રાહ્યલક્ષણમ્

પ્રથમે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
મન્દાનામ્ની સમાખ્યાતા યોગિણી તસ્ય લક્ષણમ્

દ્વિતીયે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
સુનન્દા યોગિની નામ પ્રથમં જાયતે જ્વરઃ

સંકોચો હસ્તપાદાનામક્ષિરોગોઽતિછર્દનમ્ ।
સભયત્વં કૃશત્વં ચ તદ્ગ્રસ્ત ઇતિ લક્ષણમ્

તૃતીયે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
પૂતના યોગિની નામ ગાત્રભઙ્ગો જ્વરોઽરુચિઃ

પ્રલાપં કન્ધરાશોથચ્છર્દિરિત્યાદિલક્ષણમ્ ।
અપરાહ્ને ચ વારુણ્યાં પઞ્ચરાત્રં બલિં ક્ષિપેત્

ચતુર્થે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
બિડાલી નામ તદ્ગ્રસ્તે ચક્ષુઃશૂલં જ્વરોઽરુચિઃ

ગાત્રમાટેનમ્ ઇત્યાદિ વિવર્ણેન બલિં ક્ષિપેત્ ।
પઞ્ચમે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્

નર્તકીતિ સમાખ્યાતા યોગિની તસ્ય લક્ષણમ્ ।
અથ ષષ્ઠદિને માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્

યોગિની શકુની નામ કાસશ્વાસોઽરુચિર્જ્વરઃ ।
હસ્તપાદાદિસંકોચશ્ ચક્ષુઃપીડેતિ લક્ષણમ્

પઞ્ચરાત્રં બલિં તસ્યૈ વારુણ્યાં દિશિ નિક્ષિપેત્ ।
સપ્તમે દિવસે માસે વર્ષે શુષ્કાશિવા શિશુમ્

ગૃહ્ણાતિ રોદનં કમ્પો જ્વરશોષાદિલક્ષણમ્ ।
પશ્ચિમાયાં દિશિ પઞ્ચ બલૌ દત્તે શિશુઃ સુખી

અષ્ટમે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ જૃમ્ભકા ।
તયા ગૃહીતમાત્રસ્ય પ્રથમં જાયતે જ્વરઃ

શિરઃપીડાક્ષિરોગશ્ચ ચક્ષુરુત્પાટચેષ્ટિતમ્ ।
દક્ષિણાં દિશિમ્ આશ્રિત્ય બલિં તસ્યૈ પ્રદાપયેત્

નવમે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
અચિન્તા યોગિની નામ ગાત્રભઙ્ગઃ શિરોઽક્ષિરુક્

છર્દિઃ પ્રલાપ ઇત્યાદિ તદ્ગૃહીતસ્ય લક્ષણમ્ ।
ઉત્તરાં દિશિમ્ આશ્રિત્ય બલિં તસ્યૈ પ્રદાપયેત્

દશમે દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
નામ્ના કાપાલિકા ખ્યાતા યોગિની તસ્ય લક્ષણમ્

રોદનં કમ્પનં છર્દિર્જ્વરો દુર્બલતાક્ષિરુક્ ।
પૂર્વાં દિશં સમાશ્રિત્ય પઞ્ચરાત્રં બલિં ક્ષિપેત્

એકાદશે દિને માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ લિપ્સિતા ।
ગાત્રકમ્પો જ્વરસ્તીવ્રસ્તદ્ગૃહીતસ્ય લક્ષણમ્

ભાનુસંખ્યે દિને માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
પીતલી યોગિની નામ રોદનં વેદના જ્વરઃ

નિદ્રા ક્ષીણસ્વરઃ પીતો વમનાહારશૂન્યતા ।
ઉત્તરાં દિશિમાશ્રિત્ય સપ્તરાત્રં બલિં ક્ષિપેત્

કામસંખ્યે દિને માસે વર્ષે ગૃહ્ણતિ બાલકમ્ ।
ભદ્રકાલી જ્વરો નામ વામહસ્તસ્ય કમ્પમ્

વેદનારુચિનિઃશ્વાસાઃ કાયઃ પીતો વિચેષ્ટિતમ્ ।
પૂર્વાં દિશઃ સમાશ્રિત્ય બલિં તસ્યૈ પ્રદાપયેત્

પુરન્દરદિને માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્ ।
તારા હિ યોગિની નામ જ્વરઃ શોષોઽરુચિર્ભૃશમ્

ચક્ષુઃપીડેઙ્ગિતં તસ્યૈ પશ્ચિમે બલિમાહરેત્ ।
પક્ષે ચ દિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણાતિ બાલકમ્

યોગિની શર્વરી નામ શ્વાસઃ કાસોઽરુચિર્જ્વરઃ ।
તદ્ગ્રસ્તે ચિહ્નમ્ ઇત્યાદિ દક્ષિણસ્યાં બલિં ક્ષિપેત્

વિકારદિવસે માસે વર્ષે ગૃહ્ણતિ યોગિની ।
કુમારી નયનોદ્વેગો જ્વરશોષાદિચેષ્ટિતમ્

નૈરૃતીં દિશિમાશ્રિત્ય સપ્તરાત્રં બલિં ક્ષિપેત્ ।
બાલં ચ સ્નપયેત્પશ્ચાચ્છાન્તિતોયેન મન્ત્રવિત્

નદીતીરદ્વયાકૃષ્ટમૃદા દેવીસ્વરૂપકમ્ ।
કૃત્વા પૂજા ચ કર્તવ્યા ભૂપપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ

વટકા લડ્ડુકાપૂપા અગ્રભક્તં ગુડં દધિ ।
ચાતુર્વર્ણ્યપતાકાશ્ચ પ્રદીપ્તાઃ પુષ્પચન્દનમ્

પૂજયેત્સર્વરોગાણામપરાહ્ને યથાબલિ ।
સર્વત્ર નામભેદેન બલિદાનં પ્રજાયતે