રસમઞ્જરી · અધ્યાય 7

ર્મઞ્જ્, 7
પ્રણમ્ય નિર્ભયં નાથં ખેન્દ્રદેવં જગત્પતિમ્ ।
દિગમ્બરં ત્રિનેત્રં ચ જરામૃત્યુવિનાશનમ્

અમૃતં ચ વિષં ચૈવ શિવેનોક્તં રસાયનમ્ ।
અમૃતં વિધિસંયુક્તં વિધિહીનં તુ તદ્વિષમ્

રેચનાન્તે ઇદં સેવ્યં સર્વદોષાપનુત્તયે ।
મૃતાભ્રં ભક્ષયેદાદૌ માસમેકં વિચક્ષણઃ

પશ્ચાત્તુ યોજયેદ્ દેહે ક્ષેત્રીકરણમિચ્છતઃ ।
યત્ક્ષેત્રીકરણે સૂતસ્ત્વમૃતોઽપિ વિષં ભવેત્

ફલસિદ્ધિઃ કુતસ્તસ્ય સુબીજસ્યોષરે યથા ।
ન ક્ષેત્રકરણાદ્દેવિ કિંચિત્ કુર્યાદ્રસાયનમ્ ।
કર્તવ્યં ક્ષેત્રકરણં સર્વસ્મિંશ્ચ રસાયને

ભસ્મસૂતં દ્વિધા ગન્ધં ક્ષણં કન્યાવિમર્દિતમ્ ।
રુદ્ધ્વા લઘુપુટે પચ્યાદ્ ઉદ્ધૃત્ય મધુસર્પિષા

નિષ્કં ખાદેજ્જરામૃત્યું હન્તિ ગન્ધામૃતો રસઃ ।
સમૂલં ભૃઙ્ગરાજં તુ છાયાશુષ્કં વિચૂર્ણયેત્

તત્સમં ત્રિફલાચૂર્ણં સર્વતુલ્યા સિતા ભવેત્ ।
પલૈકં ભક્ષયેચ્ચાનુ તચ્ચ મૃત્યુરુજાપહમ્

<હેમસુન્દરરસઃ>
મૃતસૂતસ્ય પાદાંશં હેમભસ્મ પ્રકલ્પયેત્

ક્ષીરાજ્યં મધુના યુક્તં માષૈકં કાંસ્યપાત્રકે ।
લેહયેન્માસષટ્કં તુ જરામૃત્યુવિનાશનમ્

વાકુચીચૂર્ણકર્ષૈકં ધાત્રીરસપરિપ્લુતમ્ ।
અનુપાનં લિહેન્નિત્યં સ્યાદ્રસો હેમસુન્દરઃ

<મૃતસંજીવની ગુટીકા>
શુદ્ધસૂતં વજ્રભસ્મ સત્ત્વમભ્રકતાપ્યયોઃ ।
કાન્તલોહસમં હેમ જમ્બીરે મર્દયેદ્ દૃઢમ્

સપ્તાહં સર્વતુલ્યાંશં ગોલં કૃત્વા સમુદ્ધરેત્ ।
ગોજિહ્વાવાયસીવન્ધ્યાનિર્ગુણ્ડીમધુસૈન્ધવૈઃ

લેપયેદ્વજ્રમૂષાન્તે ગોલકં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
તત્કલ્કૈશ્છાદિતં કૃત્વા પક્ષૈકં ભૂધરે પચેત્

યામં યામં સમુદ્ધૃત્ય લિપ્ત્વામૂષાં પુનઃ પુનઃ ।
રુદ્ધ્વાથ પૂર્વવત્પાચ્યમેનં પક્ષાત્સમુદ્ધરેત્

યવચિઞ્ચાપલાશાખ્યરાજીકાર્પાસતણ્ડુલૈઃ ।
એતૈઃ પ્રલેપયેન્મૂષાં ગુટિકાં તત્ર નિક્ષિપેત્

ટઙ્કણં શ્વેતકાચં ચ દત્ત્વા યામે દૃઢં દૃઢમ્ ।
ખદિરાઙ્ગારયોગેન દ્રુતો ઽયં જાયતે રસઃ

મૂષાયાં બિડયોગેન સમં હેમ ચ જારયેત્ ।
તતસ્ત્રિયામકૈર્મર્દ્યં સગોમૂત્રં દિનૈકતઃ

અન્ધમૂષાગતો ધ્માતો બદ્ધો ભવતિ વજ્રવત્ ।
મૃતસંજીવની નામ ગુટિકા વક્રમધ્યગા

કર્ષમાત્રા જરાં મૃત્યું હન્તિ સત્યં શિવોદિતમ્ ।
શસ્ત્રસ્તમ્ભં ચ કુરુતે બ્રહ્માયુર્ભવતે નરઃ

<વીર્યરોધિનીગુટિકા>
નાગવલ્લીદલદ્રાવૈઃ સપ્તાહં શુદ્ધસૂતકમ્ ।
મર્દયેત્ ક્ષાલયેદ્ અમ્લૈશ્ચતુર્નિષ્કપ્રમાણકમ્

વિષકન્દગતં કૃત્વા વિષેણૈવ નિરોધયેત્ ।
તતઃ શૂકરમાંસસ્ય ગર્ભે કૃત્વાથ સિઞ્ચયેત્

સંધ્યાકાલે બલિં દત્ત્વા કુક્કુટીવારુણીયુતમ્ ।
તતશ્ચુલ્લ્યાં લોહપાત્રે તૈલે ધત્તૂરસંયુતે

ક્ષિપ્ત્વા ત્રિંશત્પલે પાચ્યં તદ્રસં માંસપિણ્ડકમ્ ।
સંધ્યામ્ આરભ્ય મન્દાગ્નૌ યાવત્સૂર્યોદયં પચેત્

હઠાજ્જાગરણં કુર્યાદન્યથા તન્નસિદ્ધિભાક્ ।
પ્રાતરુદ્ધૃત્ય ગુટિકાં ક્ષીરભાણ્ડે વિનિક્ષિપેત્

તત્ક્ષીરં શુષ્યતિ ક્ષિપ્રમેતત્પ્રત્યયકારકમ્ ।
રતિકાલે મુખે ધાર્યા ગુટિકા વીર્યરોધિની

ક્ષીરં પીત્વા રમેદ્રામાં કામાકુલકુલાન્વિતામ્ ।
સ્વમુખાદ્ધારયેદ્ધસ્તે તદા વીર્યં વિમુઞ્ચતિ